Goddess Pratyangira

ṛgveda khilāntargata śrī pratyaṅgirā sūktam

(Sri Pratyangira Suktam (Rigveda) in English (IAST))

Also known as shri pratyangira suktam (rigveda) · shree pratyangira suktam (rigveda) · pratyangira suktam (rigveda)

Forty-nine verses from the Khila portion of the Rigveda, and this is the Vedic stratum out of which the goddess Pratyangira was later drawn: at this stage she is not a figure at all but a set of hymns for turning hostile rites back on the one who sent them. What the verses ask for is stated as directions rather than as a form — make us without rivals in front, kindly to the south, always safe behind, auspicious to the north within the house. The closing verses are counter-sorcery in the plainest terms, asking Agni to bind those who wrong an upright man and lead them to the seat of the son of Vivasvat. A second recension of the same Khila hymn stands in this corpus.

|| śrī pratyaṅgirā sūktam (ṛgvedīya khila) ||
(ṛ.ve.khi.4.5)
yāṃ kalpayanti no'rayaḥ krūrāṃ kṛtyāṃ vadhūmiva |
tāṃ brahmaṇāpa nirṇudmaḥ pratyakkartāramṛcchatu || 1 ||
śīrṣaṇvatīṃ karṇavatīṃ viṣurūpāṃ bhayaṃkarīm |
yaḥ prāhiṇodihādya tvāṃ vi taṃ tvaṃ yojayāsubhiḥ || 2 ||
yena diṣṭeha vahasi pratikūlamaghāyini |
tameveto nivartasva māsmān mṛccho anāgasaḥ || 3 ||
abhivartasva kartāraṃ nirastāsmābhirojasā |
āyurasya nikṛntasva prajāṃ ca puruṣādini || 4 ||
yastvā kṛtye cakāreha taṃ tvaṃ gaccha punarnave |
arātīḥ kṛtye nāśaya sarvāśca yātudhānyaḥ || 5 ||
kṣipraṃ kṛtye nivartasva kartureva gṛhān prati |
paśūṃścaivāsya nāśaya vīrāṃścāsya ni barhaya || 6 ||
yastvā kṛtye prajighāya vidvān aviduṣo gṛhān |
tastyaivetaḥ paretyāśu tanuṃ kṛdhi paruṣparuḥ || 7 ||
pratīcīṃ tvāpasedhatu brahma rociṣṇvamitrahā |
agniśca kṛtye rakṣohā riprahā cāja ekapāt || 8 ||
yathā tvāṅgirasaḥ pūrve bhṛgavaścāpa sedhire |
atrayaśca vasiṣṭhāśca tathaiva tvāpa sedhima || 9 ||
yaste parūṃṣi saṃdadhau rathasyeva vibhurdhiyā |
taṃ gaccha tatra te'yanamajñātaste ayaṃ janaḥ || 10 ||
yo naḥ kaścidraṇastho vā kaścidvānyo'bhi hiṃsati |
tasya tvaṃ droriveddho'gnistanūmṛcchasva hel̤itā || 11 ||
bhavā śarvā devahel̤imasyata pāpakṛtvane |
harasvatī tvaṃ ca kṛtye mocchiṣastasya kiṃcana || 12 ||
yo naḥ kaścidruhārātirmanasā pratibhūṣati |
dūrastho vāntikastho vā tasya hṛdyamasṛk piba || 13 ||
yenāsi kṛtye prahitā dūḍhyenāsmajjighāṃsayā |
tasya vyānaccāvyānacca hinastu harasāśaniḥ || 14 ||
ye naḥ śivāsaḥ panthānaḥ parāyanti parāvatam |
tairdevi rātryāḥ kṛtyā no gamayasvānukṛttaye || 15 ||
yadi vaiṣi dvipadyasmān yadi vaiṣi catuṣpadī |
nirasteto vrajāsmābhiḥ karturaṣṭāpadī gṛhān || 16 ||
yo naḥ śapādaśapato yaśca naḥ śapataḥ śapāt |
vṛkṣamiva vidyudāśu tamāmūlādanuśoṣaya || 17 ||
yaṃ dviṣmo yaśca no dveṣṭyaghāyuryaśca naḥ śapāt |
śune piṣṭamiva kṣāmaṃ taṃ pratyasya svamṛtyave || 18 ||
yaśca sāpatnaḥ śapatho yaśca yāmī śapāti naḥ |
brahmā ca yatkruddhaḥ śapātsarvaṃ tatkṛdhyadhaspadam || 19 ||
sabandhuścāpyabandhuśca yo asmān abhidāsati |
tasya tvaṃ bhindyadhiṣṭhāya padā visphūrya tacchiraḥ || 20 ||
abhi prehi sahasrākṣaṃ yuktvā tu śapathaṃ rathe |
śatrūnanvicchatī kṛtye vṛkīvāvimato gṛhān || 21 ||
pari ṇo vṛṅdhi śapathān dahannagniriva hradam |
śatrūnevābhito jahi divyā vṛkṣamivāśaniḥ || 22 ||
śatrūn me protha śapathāt kṛtyāśca suhṛdo'suhṛt |
jihmāḥ ślakṣṇāśca durhṛdaḥ samiddhaṃ jātavedasam || 23 ||
asapatnaṃ purastānnaḥ śivaṃ dakṣiṇataḥ kṛdhi |
abhayaṃ satataṃ paścādbhadramuttarato gṛhe || 24 ||
parehi kṛtye mā tiṣṭha viddhasyeva padaṃ naya |
mṛgasya hi mṛgāripo na tvā nikartumarhati || 25 ||
aghnyāsyeva ghorarūpe viṣurūpe'vināśini |
jṛmbhitā pratigṛbhṇīṣva svayamādāya cādbhutam || 26 ||
tvamindro yamo varuṇastvamāpo'gnirathānilaḥ |
tvaṃ brahmā caiva rudraśca tvaṣṭā caiva prajāpatiḥ || 27 ||
āvartadhvaṃ nivartadhvamṛtavaḥ parivatsarāḥ |
ahorātrāścābdāśca tvaṃ diśaḥ pradiśaśca me || 28 ||
tvaṃ yamaṃ varuṇaṃ somaṃ tvamāpo'gnimathānilam |
atrāhṛtya paśūṃścaivamutpādayasi cādbhutam || 29 ||
ye me dame dārugarbhe śayānaṃ dhiyā sahitaṃ puruṣaṃ nijahruḥ |
kumbhīpākaṃ narakaṃ grīvabaddhaṃ hatā evaṃ puruṣāso yamasya || 30 ||
abhyaktāktā svalaṃkṛtā sarvaṃ no duritaṃ daha |
jānīthāścaiva kṛtyānāṃ kartṝn nṝn pāpacetasaḥ || 31 ||
yathā hanti purāsīnaṃ tathaiveṣvā sukṛnnaraḥ |
tathā tvayā yujā vayaṃ nikṛṇma sthāsnu jaṅgamam || 32 ||
uttiṣṭhaiva parehito'jñāte kimihecchasi |
grīvāste kṛtye pādau cābhi kartsyāmi vidrava || 33 ||
svāyasāḥ santi no'sayo vidma caiva parūṃṣi te |
taiste nikṛṇmastānyugre yadi no jīvayasvarīn || 34 ||
māsyocchiṣo dvipadaṃ mota kiṃciccatuṣpadam |
mā jñātīnanujānpūrvānmā veśi prativeśinau || 35 ||
śatrūyatā prahitāsi dūḍhyenābhi yathāyataḥ |
tatastathā tvā nudatu yo'yamantarmayi śritaḥ || 36 ||
evaṃ tvaṃ nikṛtāsmābhirbrahmaṇā devi sarvaśaḥ |
yathetamāśritā gatvā pāpadīniva no jahi || 37 ||
yathā vidyuddhato vṛkṣa āmūladānu śuṣyati |
evaṃ sa pratiśuṣyatu yo me pāpaṃ cikīrṣati || 38 ||
yathā pratiśuko bhūtvā tameva pratidhāvati |
pāpaṃ tamevaṃ dhāvatu yo me pāpaṃ cikīrṣati || 39 ||
yo naḥ svo araṇo yaśca niṣṭyo jighāṃsati |
devāstaṃ sarve dhūrvantu brahma varma mamāntaram || 40 ||
uttvā mandantu stomāḥ kṛṇuṣva rādho adrivaḥ |
ava brahmadviṣo jahi || 41 ||
kubera te mukhaṃ raudraṃ nandinnānandamāvaha |
jvaramṛtyubhayaṃ ghoraṃ viśa nāśaya me jvaram || 42 ||
yo me karoti pradvāre yo gṛhe yo niveśane |
yo me keśanakhe kuryādañjane dantadhāvane || 43 ||
pratisara pratidhāva kumārīva piturgṛhān |
mūrdhānameṣāṃ sphoṭaya padameṣāṃ kule kṛdhi || 44 ||
ye no rayiṃ duścaritāso agne jahrurmartāso anṛtaṃ vadantaḥ |
teṣāṃ vapūṃṣyarciṣā jātavedaḥ śuṣkaṃ na vṛkṣamabhi saṃ dahasva || 45 ||
kṛṣṇavarṇe mahadrūpe bṛhatkarṇe mahadbhaye |
devi devi mahādevi mama śatrūn vināśaya || 46 ||
khaṭ phaṭ jahi mahākṛtye vidhūmāgnisamaprabhe |
jahi śatrūṃstriśūlena krudhyasva piba śoṇitam || 47 ||
ye druhyurṛjave mahyamagne kadādhiyo durmadā aśmanāsaḥ |
ābadhyaitān śociṣā vidhya tantūn vaivasvatasya sadanaṃ nayasva || 48 ||
|| iti ṛgveda khilāntargata śrī pratyaṅgirā sūktam sampūrṇam ||

Explore More