arjuna uvāca
yattvayoktaṃ vacastena moho'yaṃ vigato mama || 1 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- madanugrahāyafor my benefit (mad:my | anugrahāya:for benefit)
- paramaṃsupreme
- guhyamsecret
- adhyātmasaṃjñitamknown as spiritual (adhyātma:spiritual | saṃjñitam:known as)
- yatwhich
- tvayāby you
- uktaṃspoken
- vacaḥword
- tenaby that
- mohaḥdelusion
- ayamthis
- vigataḥgone
- mamamy
tvattaḥ kamalapatrākṣa māhātmyamapi cāvyayam || 2 ||
- bhavāpyayauorigin and destruction (bhava:origin | apyaya:destruction)
- hiindeed
- bhūtānāṃof beings
- śrutauhave been heard
- vistaraśaḥin detail
- mayāby me
- tvattaḥfrom you
- kamalapatrākṣaO Lotus-eyed (kamala:lotus | patra:leaf | akṣa:eye)
- māhātmyamgreatness
- apialso
- caand
- avyayaminexhaustible
draṣṭumicchāmi te rūpamaiśvaraṃ puruṣottama || 3 ||
- evamthus
- etatthis
- yathāas
- atthadescribed
- tvamyou
- ātmānamyourself
- parameśvaraO Supreme Lord
- draṣṭumto see
- icchāmiI wish
- teyour
- rūpamform
- aiśvaramdivine
- puruṣottamaO Purushottama (puruṣa:person | uttama:supreme)
yogeśvara tato me tvaṃ darśayātmānamavyayam || 4 ||
- manyaseyou think
- yadiif
- tatthat
- śakyampossible
- mayāby me
- draṣṭumto see
- itithus
- prabhoO Lord
- yogeśvaraLord of Yogas (yoga:yoga | īśvara:lord)
- tataḥthen
- meto me
- tvaṃyou
- darśayashow
- ātmānamself
- avyayamimperishable
nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca || 5 ||
- śrībhagavānthe Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- uvācasaid
- paśyabehold
- memy
- pārthaO Partha
- rūpāṇiforms
- śataśaḥby hundreds
- athaand
- sahasraśaḥby thousands
- nānāvidhāniof different sorts (nānā:various | vidhāni:sorts)
- divyānidivine
- nānāvarṇākṛtīniof various colours and shapes (nānā:various | varṇa:colours | ākṛtīni:shapes)
- caand
bahūnyadṛṣṭapūrvāṇi paśyāścaryāṇi bhārata || 6 ||
- paśyabehold
- ādityānthe Ādityas
- vasūnthe Vasus
- rudrānthe Rudras
- aśvinauthe Ashwins
- marutaḥthe Maruts
- tathāalso
- bahūnimany
- adṛṣṭapūrvāṇinever seen before (adṛṣṭa:unseen | pūrvāṇi:before)
- paśyabehold
- āścaryāṇiwonders
- bhārataO Bharata
mama dehe guḍākeśa yaccānyaddraṣṭumicchasi || 7 ||
- ihahere
- ekasthaṃcentered in one (eka:one | sthaṃ:centered)
- jagatkṛtsnaṃwhole universe (jagat:universe | kṛtsnaṃ:whole)
- paśyabehold
- adyanow
- sacarācarammoving and unmoving (sacara:moving | acaram:unmoving)
- mamamy
- dehein the body
- guḍākeśaO Gudakesha
- yatwhatever
- caand
- anyatelse
- draṣṭumto see
- icchasiyou desire
divyaṃ dadāmi te cakṣuḥ paśya me yogamaiśvaram || 8 ||
- nanot
- tubut
- māmme
- śakyaseare able
- draṣṭumto see
- anenaby this
- evaindeed
- svacakṣuṣāwith your own eyes (sva:own | cakṣuṣā:with eyes)
- divyamdivine
- dadāmiI give
- teto you
- cakṣuḥeye
- paśyabehold
- memy
- yogamyoga
- aiśvaramlordly
darśayāmāsa pārthāya paramaṃ rūpamaiśvaram || 9 ||
- sañjayaSanjaya
- uvācasaid
- evamthus
- uktvāhaving spoken
- tataḥthen
- rājanO King
- mahāyogeśvaraḥgreat Lord of YOGA (mahā:great | yogeśvaraḥ:Lord of YOGA)
- hariḥHari
- darśayāmāsashowed
- pārthāyato Partha
- paramaṃsupreme
- rūpamform
- aiśvaramdivine
anekadivyābharaṇaṃ divyānekodyatāyudham || 10 ||
- anekavaktranayanamwith numerous mouths and eyes (aneka:numerous | vaktra:mouths | nayanam:eyes)
- anekādbhutadarśanamwith numerous wonderful sights (aneka:numerous | adbhuta:wonderful | darśanam:sights)
- anekadivyābharaṇamwith numerous divine ornaments (aneka:numerous | divya:divine | ābharaṇam:ornaments)
- divyānekodyatāyudhamwith numerous divine weapons uplifted (divya:divine | aneka:numerous | udyata:uplifted | āyudham:weapons)
sarvāścaryamayaṃ devamanantaṃ viśvatomukham || 11 ||
- divyamālyāmbaradharamwearing divine garlands and apparel (divya:divine | mālya:garlands | ambara:apparel | dharam:wearing)
- divyagandhānulepanamanointed with divine unguents (divya:divine | gandha:fragrance | anulepanam:anointing)
- sarvāścaryamayamall-wonderful (sarva:all | āścarya:wonder | mayam:consisting of)
- devamgod
- anantamendless
- viśvatomukhamfacing all sides (viśvataḥ:all sides | mukham:facing)
yadi bhāḥ sadṛśī sā syādbhāsastasya mahātmanaḥ || 12 ||
- diviin the sky
- sūryasahasrasyaof a thousand Suns (sūrya:Sun | sahasrasya:of a thousand)
- bhavetwould be
- yugapadutthitāarisen simultaneously (yugapad:simultaneously | utthitā:arisen)
- yadiif
- bhāḥsplendour
- sadṛśīlike
- sāthat
- syātwould be
- bhāsaḥsplendour
- tasyaof that
- mahātmanaḥof the great soul (mahā:great | ātmanaḥ:of the soul)
apaśyaddevadevasya śarīre pāṇḍavastadā || 13 ||
- tatrathere
- ekasthaṃresting in one (eka:one | sthaṃ:resting)
- jagatkṛtsnaṃwhole universe (jagat:universe | kṛtsnaṃ:whole)
- pravibhaktamdivided
- anekadhāin many ways
- apaśyatsaw
- devadevasyaof the God of gods (deva:god | devasya:of the god)
- śarīrein the body
- pāṇḍavaḥPandava
- tadāthen
praṇamya śirasā devaṃ kṛtāñjalirabhāṣata || 14 ||
- tataḥthen
- sahe
- vismayāviṣṭaḥfilled with wonder (vismaya:wonder | āviṣṭaḥ:filled with)
- hṛṣṭaromāwith hair standing on end (hṛṣṭa:thrilled | romā:hair)
- dhanañjayaḥDhananjaya
- praṇamyabowing down
- śirasāwith head
- devamto the God
- kṛtāñjaliḥwith joined palms (kṛta:made | añjaliḥ:palms joined)
- abhāṣataspoke
brahmāṇamīśaṃ kamalāsanastha-mṛṣīṃśca sarvānuragāṃśca divyān || 15 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- paśyāmiI see
- devāngods
- tavayour
- devaO God
- dehein the body
- sarvānall
- tathāand also
- bhūtaviśeṣasaṅghānhosts of various beings (bhūta:beings | viśeṣa:various | saṅghān:hosts)
- brahmāṇamBrahma
- īśamthe Lord
- kamalāsanasthamseated on the Lotus (kamala:lotus | āsana:seat | stham:seated)
- ṛṣīnrishis
- caand
- sarvānall
- uragānserpents
- caand
- divyāncelestial
nāntaṃ na madhyaṃ na punastavādiṃ paśyāmi viśveśvara viśvarūpa || 16 ||
- anekabāhūdaravaktranetramwith many arms, bellies, mouths, eyes (aneka:many | bāhu:arms | udara:bellies | vaktra:mouths | netra:eyes)
- paśyāmiI see
- tvāmThee
- sarvataḥon every side
- anantarūpamboundless form (ananta:boundless | rūpam:form)
- nanot
- antamend
- nanot
- madhyammiddle
- nanot
- punaḥagain
- tavayour
- ādimbeginning
- paśyāmiI see
- viśveśvaraLord of the Universe (viśva:universe | īśvara:lord)
- viśvarūpaCosmic-Form (viśva:universe | rūpa:form)
paśyāmi tvāṃ durnirīkṣyaṃ samantāddīptānalārkadyutimaprameyam || 17 ||
- kirīṭinamwith a crown
- gadinamwith a club
- cakriṇamwith a discus
- caand
- tejorāśimmass of radiance (tejas:radiance | rāśi:mass)
- sarvataḥeverywhere
- dīptimantamshining
- paśyāmiI see
- tvāṃThee
- durnirīkṣyamhard to look at
- samantātall round
- dīptānalārkadyutimblazing like fire and Sun (dīpta:blazing | anala:fire | arka:Sun | dyuti:radiance)
- aprameyamincomprehensible
tvamavyayaḥ śāśvatadharmagoptā sanātanastvaṃ puruṣo mato me || 18 ||
- tvamyou
- akṣaramimperishable
- paramamsupreme
- veditavyamto be known
- tvamyou
- asyaof this
- viśvasyaof the universe
- paramsupreme
- nidhānamtreasure-house
- tvamyou
- avyayaḥimperishable
- śāśvatadharmagoptāprotector of eternal dharma (śāśvata:eternal | dharma:dharma | goptā:protector)
- sanātanaḥancient
- tvamyou
- puruṣaḥbeing
- mataḥopinion
- memy
paśyāmi tvāṃ dīptahutāśavaktraṃ svatejasā viśvamidaṃ tapantam || 19 ||
- anādimadhyāntamwithout beginning, middle, or end (anādi:without beginning | madhya:middle | antam:end)
- anantavīryaminfinite in power (ananta:infinite | vīryam:power)
- anantabāhumof endless arms (ananta:endless | bāhum:arms)
- śaśisūryanetrammoon and sun as eyes (śaśi:moon | sūrya:sun | netram:eyes)
- paśyāmiI see
- tvāmYou
- dīptahutāśavaktramburning fire as mouth (dīpta:burning | hutāśa:fire | vaktram:mouth)
- svatejasāwith Your radiance (sva:Your | tejasā:radiance)
- viśvamthe universe
- idamthis
- tapantamheating
dṛṣṭvādbhutaṃ rūpamugraṃ tavedaṃ lokatrayaṃ pravyathitaṃ mahātman || 20 ||
- dyāvāheaven and earth (dyauḥ:heaven | pṛthivī:earth)
- pṛthivyoḥof the earth
- idamthis
- antaramspace
- hiindeed
- vyāptamfilled
- tvayāby you
- ekenaalone
- diśaḥquarters
- caand
- sarvāḥall
- dṛṣṭvāhaving seen
- adbhutamwonderful
- rūpamform
- ugramterrible
- tavayour
- idamthis
- lokatrayamthe three worlds (loka:world | traya:three)
- pravyathitamtrembling
- mahātmanO great-souled
svastītyuktvā maharṣisiddhasaṅghāḥ stuvanti tvāṃ stutibhiḥ puṣkalābhiḥ || 21 ||
- amīthese
- hiindeed
- tvāmyou
- surasaṅghāḥhosts of devas (sura:devas | saṅghāḥ:hosts)
- viśantienter
- kecitsome
- bhītāḥfearful
- prāñjalayaḥwith joined palms
- gṛṇantipraise
- svastiwell-being
- itithus
- uktvāhaving said
- maharṣisiddhasaṅghāḥbands of great rishis and siddhas (maharṣi:great rishis | siddha:siddhas | saṅghāḥ:bands)
- stuvantipraise
- tvāmyou
- stutibhiḥwith hymns
- puṣkalābhiḥsublime
gandharvayakṣāsurasiddhasaṅghā vīkṣante tvāṃ vismitāścaiva sarve || 22 ||
- rudraRudras
- ādityāAdityas
- vasavaḥVasus
- yewho
- caand
- sādhyāḥSādhyas
- viśveVishwe-Devas
- aśvinauthe two Ashwins
- marutaḥMaruts
- caand
- uṣmapāḥUshmapas
- caand
- gandharvaGandharvas
- yakṣaYakshas
- asuraAsuras
- siddhaSiddhas
- saṅghāḥhosts
- vīkṣanteare looking
- tvāmat you
- vismitāḥastonished
- caand
- evaindeed
- sarveall
bahūdaraṃ bahudaṃṣṭrākarālaṃ dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitāstathāham || 23 ||
- rūpamform
- mahatgreat
- teyour
- bahuvaktranetrammany mouths and eyes (bahu:many | vaktra:mouths | netram:eyes)
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- bahubāhūrupādammany arms, thighs, feet (bahu:many | bāhu:arms | ūru:thighs | pādam:feet)
- bahūdarammany stomachs (bahu:many | udaram:stomachs)
- bahudaṃṣṭrākarālamfearsome with many tusks (bahu:many | daṃṣṭrā:tusks | karālam:fearsome)
- dṛṣṭvāhaving seen
- lokāḥworlds
- pravyathitāḥterrified
- tathāso too
- ahamI
dṛṣṭvā hi tvāṃ pravyathitāntarātmā dhṛtiṃ na vindāmi śamaṃ ca viṣṇo || 24 ||
- nabhaḥspṛśamtouching the sky (nabhaḥ:sky | spṛśam:touching)
- dīptamflaming
- anekavarṇammany-coloured (aneka:many | varṇam:coloured)
- vyāttānanamwith mouths wide open (vyātta:wide open | ānanam:mouths)
- dīptaviśālanetramwith large fiery eyes (dīpta:fiery | viśāla:large | netram:eyes)
- dṛṣṭvāon seeing
- hiindeed
- tvāmyou
- pravyathitāntarātmāterrified at heart (pravyathita:terrified | antarātmā:at heart)
- dhṛtimcourage
- nanot
- vindāmiI find
- śamampeace
- caand
- viṣṇoO Vishnu
diśo na jāne na labhe ca śarma prasīda deveśa jagannivāsa || 25 ||
- daṃṣṭrākarālāniterrible with tusks (daṃṣṭrā:tusks | karālāni:terrible)
- caand
- teyour
- mukhānimouths
- dṛṣṭvāhaving seen
- evaindeed
- kālānalasannibhānilike the fires of destruction (kāla:destruction | anala:fire | sannibhāni:like)
- diśaḥdirections
- nanot
- jāneI know
- nanor
- labheI find
- caand
- śarmapeace
- prasīdabe gracious
- deveśaLord of the Devas (deva:devas | īśa:lord)
- jagannivāsaAbode of the Universe (jagat:universe | nivāsa:abode)
bhīṣmo droṇaḥ sūtaputrastathāsau sahāsmadīyairapi yodhamukhyaiḥ || 26 ||
- amīthese
- caand
- tvāṃyou
- dhṛtarāṣṭrasyaof Dhritarashtra
- putrāḥsons
- sarveall
- sahaivatogether with
- vanipālasaṅghaiḥwith hosts of kings (vani:earth | pāla:protector | saṅghaiḥ:with hosts)
- bhīṣmaḥBhishma
- droṇaḥDrona
- sūtaputraḥson of a charioteer (sūta:charioteer | putraḥ:son)
- tathāalso
- asauthat
- sahawith
- asmadīyaiḥof ours
- apialso
- yodhamukhyaiḥwith warrior chieftains (yodha:warrior | mukhyaiḥ:chieftains)
kecidvilagnā daśanāntareṣu sandṛśyante cūrṇitairuttamāṅgaiḥ || 27 ||
- vaktrāṇimouths
- teyour
- tvaramāṇāḥhastening
- viśantienter
- daṃṣṭrākarālāniwith terrible teeth (daṃṣṭrā:teeth | karālāni:terrible)
- bhayānakānifearful
- kecitsome
- vilagnāḥsticking
- daśanāntareṣuin the gaps between teeth (daśana:teeth | antareṣu:in the gaps)
- sandṛśyanteare seen
- cūrṇitaiḥcrushed
- uttamāṅgaiḥwith heads (uttama:upper | aṅgaiḥ:with limbs)
tathā tavāmī naralokavīrā viśanti vaktrāṇyabhivijvalanti || 28 ||
- yathājust as
- nadīnāmof rivers
- bahavaḥmany
- ambuvegāḥwater currents (ambu:water | vegāḥ:currents)
- samudramocean
- evaindeed
- abhimukhāḥtowards
- dravantiflow
- tathāso
- tavayour
- amīthese
- naralokavīrāḥheroes in the world of men (nara:men | loka:world | vīrāḥ:heroes)
- viśantienter
- vaktrāṇimouths
- abhivijvalantiflaming
tathaiva nāśāya viśanti lokāstavāpi vaktrāṇi samṛddhavegāḥ || 29 ||
- yathājust as
- pradīptaṃblazing
- jvalanaṃfire
- pataṅgāḥmoths
- viśantienter
- nāśāyafor destruction
- samṛddhavegāḥwith full speed (samṛddha:full | vegāḥ:speed)
- tathaivaso also
- nāśāyafor destruction
- viśantienter
- lokāḥcreatures
- tavayour
- apialso
- vaktrāṇimouths
- samṛddhavegāḥwith full speed (samṛddha:full | vegāḥ:speed)
tejobhirāpūrya jagatsamagraṃ bhāsastavogrāḥ pratapanti viṣṇo || 30 ||
- lelihyaseyou are licking
- grasamānaḥdevouring
- samantāton every side
- lokānworlds
- samagrānall
- vadanaiḥwith mouths
- jvaladbhiḥflaming
- tejobhiḥwith rays
- āpūryafilling
- jagatworld
- samagramwhole
- bhāsaḥrays
- tavayour
- ugrāḥfierce
- pratapantiare burning
- viṣṇoO Vishnu
vijñātumicchāmi bhavantamādyaṃ na hi prajānāmi tava pravṛttim || 31 ||
- ākhyāhitell
- meto me
- kaḥwho
- bhavānYou
- ugrarūpaḥfierce in form (ugra:fierce | rūpaḥ:form)
- namaḥsalutations
- astube
- teto You
- devavaraO God Supreme (deva:God | vara:supreme)
- prasīdahave mercy
- vijñātumto know
- icchāmiI desire
- bhavantamYou
- ādyamthe Original Being
- nanot
- hiindeed
- prajānāmiI know
- tavaYour
- pravṛttimpurpose
ṛte'pi tvāṃ na bhaviṣyanti sarve ye'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ || 32 ||
- śrībhagavānuvācaThe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- kālaḥTime
- asmiI am
- lokakṣayakṛtworld-destroying (loka:world | kṣaya:destruction | kṛt:doing)
- pravṛddhaḥmighty
- lokānworlds
- samāhartumto destroy
- ihahere
- pravṛttaḥengaged
- ṛtewithout
- apieven
- tvāmyou
- nanot
- bhaviṣyantishall live
- sarveall
- yewho
- avasthitāḥarrayed
- pratyanīkeṣuin hostile armies (prati:against | anīka:army | ṣu:in)
- yodhāḥwarriors
mayaivaite nihatāḥ pūrvameva nimittamātraṃ bhava savyasācin || 33 ||
- tasmāttherefore
- tvamyou
- uttiṣṭhastand up
- yaśaḥfame
- labhasvaobtain
- jitvāconquering
- śatrūnenemies
- bhuṅkṣvaenjoy
- rājyamkingdom
- samṛddhamflourishing
- mayāby Me
- evaindeed
- etethese
- nihatāḥslain
- pūrvamalready
- nimittamātrammere instrument (nimitta:instrument | mātram:mere)
- bhavabecome
- savyasācinO left-handed archer
mayā hatāṃstvaṃ jahi mā vyathiṣṭhā yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān || 34 ||
- droṇamDrona
- caand
- bhīṣmamBhishma
- caand
- jayadrathamJayadratha
- caand
- karṇamKarna
- tathāalso
- anyānothers
- apialso
- yodhavīrānbrave warriors (yodha:warrior | vīrān:brave)
- mayāby me
- hatānslain
- tvaṃyou
- jahikill
- mādo not
- vyathiṣṭhābe distressed
- yudhyasvafight
- jetāsiyou shall conquer
- raṇein battle
- sapatnānenemies
namaskṛtvā bhūya evāha kṛṣṇaṃ sagadgadaṃ bhītabhītaḥ praṇamya || 35 ||
- sañjayaSanjaya
- uvācasaid
- etatthis
- śrutvāhaving heard
- vacanamspeech
- keśavasyaof Keshava
- kṛtāñjaliḥwith joined palms (kṛta:made | añjaliḥ:palms joined)
- vepamānaḥtrembling
- kirīṭīthe crowned-one
- namaskṛtvāprostrating
- bhūyaḥagain
- evaindeed
- āhasaid
- kṛṣṇamKrishna
- sagadgadamin a choked voice (sa:with | gadgadam:choked voice)
- bhītabhītaḥoverwhelmed with fear (bhīta:fearful | bhītaḥ:frightened)
- praṇamyabowing down
rakṣāṃsi bhītāni diśo dravanti sarve namasyanti ca siddhasaṅghāḥ || 36 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- sthānerightly
- hṛṣīkeśaHrishikesha (Krishna)
- tavayour
- prakīrtyāby praise
- jagatworld
- prahṛṣyatirejoices
- anurajyatedelights
- caand
- rakṣāṃsiRakshasas
- bhītānifearful
- diśaḥdirections
- dravantiflee
- sarveall
- namasyantibow
- caand
- siddhasaṅghāḥhosts of Siddhas (siddha:perfected beings | saṅghāḥ:hosts)
ananta deveśa jagannivāsa tvamakṣaraṃ sadasattatparaṃ yat || 37 ||
- kasmātwhy
- caand
- teto you
- nanot
- nameranshould bow
- mahātmanO Great-souled One
- garīyasegreater
- brahmaṇaḥthan Brahma
- apieven
- ādikartreto the Primal Cause
- anantaO Infinite
- deveśaO Lord of Lords (deva:lord | īśa:lord)
- jagannivāsaO Abode of the Universe (jagat:universe | nivāsa:abode)
- tvamyou
- akṣaramimperishable
- sadasatmanifest and unmanifest (sat:manifest | asat:unmanifest)
- tatthat
- parambeyond
- yatwhich
vettāsi vedyaṃ ca paraṃ ca dhāma tvayā tataṃ viśvamanantarūpa || 38 ||
- tvamYou
- ādidevaḥPrimal God (ādi:primal | devaḥ:god)
- puruṣaḥPurusha
- purāṇaḥancient
- tvamYou
- asyaof this
- viśvasyaof the universe
- paramsupreme
- nidhānamrefuge
- vettāknower
- asiare
- vedyamknowable
- caand
- paramsupreme
- caand
- dhāmaabode
- tvayāby you
- tatampervaded
- viśvamuniverse
- anantarūpainfinite forms (ananta:infinite | rūpa:forms)
namo namaste'stu sahasrakṛtvaḥ punaśca bhūyo'pi namo namaste || 39 ||
- vāyuḥVayu
- yamaḥYama
- agniḥAgni
- varuṇaḥVaruna
- śaśāṅkaḥthe Moon
- prajāpatiḥPrajapati
- tvaṃyou
- prapitāmahaḥgreat-grandfather
- caand
- namaḥsalutations
- namaḥsalutations
- teto you
- astulet it be
- sahasrakṛtvaḥa thousand times (sahasra:thousand | kṛtvaḥ:times)
- punaḥagain
- caand
- bhūyaḥagain
- apialso
- namaḥsalutations
- namaḥsalutations
- teto you
anantavīryāmitavikramastvaṃ sarvaṃ samāpnoṣi tato'si sarvaḥ || 40 ||
- namaḥsalutations
- purastātbefore
- athaand
- pṛṣṭhataḥbehind
- teto you
- namaḥsalutations
- astulet there be
- teto you
- sarvataḥon every side
- evaindeed
- sarvaall
- anantavīryainfinite in power (ananta:infinite | vīrya:power)
- amitavikramainfinite in prowess (amita:infinite | vikrama:prowess)
- tvaṃyou
- sarvamall
- samāpnoṣipervade
- tataḥtherefore
- asiare
- sarvaḥall
ajānatā mahimānaṃ tavedaṃ mayā pramādātpraṇayena vāpi || 41 ||
- sakhetiO friend
- matvāthinking
- prasabhaṃrashly
- yaduktaṃwhatever said
- heO
- kṛṣṇaKrishna
- heO
- yādavaYadava
- heO
- sakhetiO friend
- ajānatāunknowing
- mahimānaṃgreatness
- tavayour
- idaṃthis
- mayāby me
- pramādātfrom carelessness
- praṇayenafrom love
- vāor
- apialso
eko'thavāpyacyuta tatsamakṣaṃ tatkṣāmaye tvāmahamaprameyam || 42 ||
- yatwhatever
- caand
- avahāsārthamfor the sake of fun (avahāsa:fun | artham:for the sake of)
- asatkṛtaḥinsulted
- asiare
- vihāraat play
- śayyāreposing
- āsanasitting
- bhojaneṣuat meals
- ekaḥalone
- athavāor
- apialso
- acyutaO Achyuta
- tatthat
- samakṣamin company
- tatkṣāmayeI implore to forgive (tat:that | kṣāmaye:I implore to forgive)
- tvāmYou
- ahamI
- aprameyamO Immeasurable One
na tvatsamo'styabhyadhikaḥ kuto'nyo lokatraye'pyapratimaprabhāva || 43 ||
- pitāfather
- asiare
- lokasyaof the world
- carācarasyamoving and unmoving (cara:moving | acara:unmoving)
- tvamyou
- asyaof this
- pūjyaḥto be adored
- caand
- guruḥteacher
- garīyāngreatest
- nanot
- tvatsamaḥequal to you (tvat:to you | samaḥ:equal)
- astiexists
- abhyadhikaḥsuperior
- kutaḥhow
- anyaḥanother
- lokatrayein the three worlds (loka:world | traye:in the three)
- apieven
- apratimaprabhāvaunequalled power (apratima:unequalled | prabhāva:power)
piteva putrasya sakheva sakhyuḥ priyaḥ priyāyārhasi deva soḍhum || 44 ||
- tasmāttherefore
- praṇamyabowing down
- praṇidhāyaprostrating
- kāyambody
- prasādayeI crave forgiveness
- tvāmyou
- ahamI
- īśamLord
- īḍyamadorable
- pitāfather
- ivalike
- putrasyaof son
- sakhāfriend
- ivalike
- sakhyuḥof friend
- priyaḥbeloved
- priyāyato beloved
- arhasishould
- devaO Deva
- soḍhumforgive
tadeva me darśaya devarūpaṃ prasīda deveśa jagannivāsa || 45 ||
- adṛṣṭapūrvamnever seen before (adṛṣṭa:unseen | pūrvam:before)
- hṛṣitaḥdelighted
- asmiI am
- dṛṣṭvāhaving seen
- bhayenawith fear
- caand
- pravyathitamdistressed
- manaḥmind
- memy
- tatthat
- evaonly
- meto me
- darśayashow
- devaO God
- rūpamform
- prasīdahave mercy
- deveśaO God of gods (deva:god | īśa:lord)
- jagannivāsaO Abode of the Universe (jagat:universe | nivāsa:abode)
tenaiva rūpeṇa caturbhujena sahasrabāho bhava viśvamūrte || 46 ||
- kirīṭinamcrowned
- gadinambearing a mace
- cakrahastamwith a discus in hand (cakra:discus | hastam:in hand)
- icchāmiI desire
- tvāṃYou
- draṣṭumto see
- ahamI
- tathaivaas before
- tenaivain that same
- rūpeṇaform
- caturbhujenahaving four arms (catur:four | bhujena:arms)
- sahasrabāhoO Thousand-armed (sahasra:thousand | bāho:armed)
- bhavabecome
- viśvamūrteO Universal Form (viśva:universal | mūrte:form)
tejomayaṃ viśvamanantamādyaṃ yanme tvadanyena na dṛṣṭapūrvam || 47 ||
- śrībhagavānuvācaBlessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- mayāby me
- prasannenagraciously
- tavayour
- arjunaArjuna
- idaṃthis
- rūpaṃform
- paraṃsupreme
- darśitamshown
- ātmayogātby own YOGA-power (ātma:own | yogāt:by YOGA-power)
- tejomayaṃfull of splendour (tejas:splendour | mayaṃ:full of)
- viśvamuniversal
- anantaminfinite
- ādyaṃprimeval
- yatwhich
- memy
- tvadthan you
- anyenaby another
- nanot
- dṛṣṭapūrvamseen before (dṛṣṭa:seen | pūrvam:before)
evaṃrūpaḥ śakya ahaṃ nṛloke draṣṭuṃ tvadanyena kurupravīra || 48 ||
- nanot
- vedayajñādhyayanairby Veda study and sacrifices (veda:Veda | yajña:sacrifices | adhyayana:study | aiḥ:by)
- nanot
- dānaiḥby gifts
- nanot
- caand
- kriyābhiḥby rituals
- nanot
- tapobhiḥby austerities
- ugraiḥsevere
- evaṃrūpaḥin this form (evaṃ:thus | rūpaḥ:form)
- śakyaḥpossible
- ahamI
- nṛlokein the world of men (nṛ:men | loke:in the world)
- draṣṭumto see
- tvadthan you
- anyenaby another
- kurupravīraO hero of the Kurus (kuru:Kurus | pravīra:hero)
vyapetabhīḥ prītamanāḥ punastvaṃ tadeva me rūpamidaṃ prapaśya || 49 ||
- mādo not
- teyour
- vyathāfear
- mādo not
- caand
- vimūḍhabhāvaḥbewilderment (vimūḍha:bewildered | bhāvaḥ:state)
- dṛṣṭvāhaving seen
- rūpaṃform
- ghoramterrible
- īdṛksuch
- mamamy
- idamthis
- vyapetabhīḥfear dispelled (vyapeta:dispelled | bhīḥ:fear)
- prītamanāḥgladdened heart (prīta:gladdened | manāḥ:heart)
- punaḥagain
- tvaṃyou
- tatthat
- evaindeed
- memy
- rūpamform
- idamthis
- prapaśyabehold
āśvāsayāmāsa ca bhītamenaṃ bhūtvā punaḥ saumyavapurmahātmā || 50 ||
- sañjayaSanjaya
- uvācasaid
- itithus
- arjunamto Arjuna
- vāsudevaḥVaasudeva
- tathāthus
- uktvāhaving spoken
- svakamown
- rūpamform
- darśayāmāsashowed
- bhūyaḥagain
- āśvāsayāmāsaconsoled
- caand
- bhītamterrified
- enamhim
- bhūtvāhaving become
- punaḥagain
- saumyavapuḥgentle form (saumya:gentle | vapuḥ:form)
- mahātmāgreat-souled one (mahā:great | ātmā:soul)
idānīmasmi saṃvṛttaḥ sacetāḥ prakṛtiṃ gataḥ || 51 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- dṛṣṭvāhaving seen
- idaṃthis
- mānuṣamhuman
- rūpamform
- tavayour
- saumyamgentle
- janārdanaO Janardana
- idānīmnow
- asmiI am
- saṃvṛttaḥcomposed
- sacetāḥrestored to consciousness
- prakṛtimnature
- gataḥreturned
devā apyasya rūpasya nityaṃ darśanakāṅkṣiṇaḥ || 52 ||
- śrībhagavānthe Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- uvācasaid
- sudurdarśamvery hard to see (su:very | durdarśam:hard to see)
- idaṃthis
- rūpamform
- dṛṣṭavānhave seen
- asiyou are
- yatwhich
- mamamy
- devāḥgods
- apieven
- asyaof this
- rūpasyaof the form
- nityamalways
- darśanakāṅkṣiṇaḥlonging to see (darśana:seeing | kāṅkṣiṇaḥ:longing)
śakya evaṃvidho draṣṭuṃ dṛṣṭavānasi māṃ yathā || 53 ||
- nanot
- ahamI
- vedaiḥby the Vedas
- nanor
- tapasāby austerity
- nanor
- dānenaby gift
- nanor
- caand
- ijyayāby sacrifices
- śakyaḥpossible
- evaṃvidhaḥin this form (evam:thus | vidhaḥ:form)
- draṣṭumto see
- dṛṣṭavānhave seen
- asiyou are
- māmme
- yathāas
jñātuṃ draṣṭuṃ ca tattvena praveṣṭuṃ ca parantapa || 54 ||
- bhaktyāby devotion
- tvabut
- ananyayāsingle-minded
- śakyapossible
- ahamI
- evaṃvidhaḥof this form
- arjunaArjuna
- jñātumto be known
- draṣṭumto be seen
- caand
- tattvenain reality
- praveṣṭumto be entered into
- caand
- parantapaO scorcher of foes (para:foes | tapa:scorcher)
nirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ sa māmeti pāṇḍava || 55 ||
- matkarmakṛtwho does actions for Me (mat:for Me | karma:actions | kṛt:does)
- matparamaḥwho looks upon Me as Supreme (mat:Me | paramaḥ:Supreme)
- madbhaktaḥwho is devoted to Me (mad:to Me | bhaktaḥ:devoted)
- saṅgavarjitaḥfree from attachment (saṅga:attachment | varjitaḥ:free from)
- nirvairaḥwithout enmity
- sarvabhūteṣuamong all beings (sarva:all | bhūteṣu:among beings)
- yaḥwho
- saḥhe
- māmto Me
- eticomes
- pāṇḍavaO Pandava
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde viśvarūpadarśanayogo nāmaikādaśo'dhyāyaḥ ||11 ||
