Goddess Durga

શ્રીસ્થલદેવીઆરતિક્યમ્ (યત્કર્મ-ધર્મ-નિલયં)

(Sthala Devi Artikyam in Gujarati)

Also known as yatkarmadharmanilayam pravadanti tajjnah yajnadi punyamakhilam sakalam

Sixteen verses in vasantatilaka that carry the whole of the Chandi narrative in compressed form, one episode to a verse: Vishnu overcome by her noose of delusion and laid down in sleep; Madhu and Kaitabha, born of his ear, whom even he could not easily kill, dissolved by her maya; the buffalo shape split in play; Dhumralochana burnt to ash by her hum, which the poet calls an oblation made in the fire of her own anger; Chanda and Munda shattered; Shiva himself sent as her envoy; the countless Raktabijas dried in the air; and Shumbha and Nishumbha struck down and then led by her to heaven. It closes as an arati should, offering the act itself back to her, asking pardon for the faults of a deluded worshipper, and naming what it has recited a Chandi-charita.

યત્કર્મ-ધર્મ-નિલયં પ્રવદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ, યજ્ઞાદિ પુણ્યમખિલં સકલં ત્વયૈવ।
ત્વં ચેતના યત ઇતિ પ્રવિચાર્ય ચિત્તે, નિત્યં ત્વદીય ચરણૌ શરણં પ્રપદ્યે॥૧॥
પાથોઽધિનાથ તનયા પતિરેષ શેષ, પર્યઙ્ક લાલિત વપુઃ પુરુષઃ પુરાણઃ।
ત્વન્મોહ-પાશ-વિવશો જગદમ્બસોઽપિ, વ્યાઘૂર્ણમાનનયનઃ શયનં ચકાર॥૨॥
તત કૌતુકં જનનિ યસ્ય જનાર્દનસ્ય, કર્ણપ્રસૂતમલજૌ મધુ-કૈટભાખ્યૌ।
તસ્યાપિ યૌ ન ભવતઃ સુલભૌ નિહન્તું, ત્વન્માયયા કવિલતૌ વિલયં ગતૌ તૌ॥૩॥
યન્માહિષં વપુરપૂર્વબલોપપન્નં, યન્નાક નાયક પરાક્રમ જિત્વરં ચ।
યત્લોકશોકજનનબ્રતબદ્ધ-હાર્દ, તલ્લીલયૈવ દલિતં ગિરિજે ભવત્યા॥૪॥
યો ધૂમ્રલોચન ઇતિ પ્રથિતઃ પૃથિવ્યાં, ભસ્મી બભૂવ સ રણે તવ હુઙ્કૃતેન।
સર્વાસુરક્ષયકરે ગિરિરાજકન્યે મન્યે, સ્વમન્યુ દહને કૃત એષ હોમઃ॥૫॥
કેષામપિ ત્રિદશનાયક પૂર્વકાણાં, હન્તું ન જાતુ સુલભાવિતિ ચણ્ડમુણ્ડૌ।
તૌ દુર્મદૌ સપદિ ચામ્બર તુલ્યમૂર્તે, મતિસ્તવાસિકુલિશાત્ પતિતૌ વિશીર્ણો॥૬॥
દૌત્યેન તે શિવ ઇતિ પ્રથિતપ્રભાવો, દેવોઽપિ દાનવપતેઃ સદનં જગામ।
ભૂયોઽપિ તસ્ય ચરિતં પ્રથયાઞ્ચકાર, સા ત્વં પ્રસીદ શિવદૂતિ વિજૃમ્ભિતેન॥૭॥
ચિત્રં તદેતદમરૈરપિ યે ન જેયાઃ, શસ્ત્રાભિઘાત-પતિતાગધિરાદપર્ણે।
ભૂમૌ બભૂવુરમિતાઃ પ્રતિરક્તબીજા, સ્તેઽપિત્વયૈવ ગગને ગલિતાઃ સમસ્તાઃ॥૮॥
આશ્ચર્યમેતદતુલં યદ્ભૂત્ સુરારી, ત્રૈલોક્યવૈભવવિલુણ્ઠનહષ્ટપાણી।
શસ્ત્રૈર્નિહત્ય ભુવિ શુમ્ભ-નિશુમ્ભસંજ્ઞૌ, નીતૌ ત્વયા જનનિ તાવપિ નાકલોકમ્॥૯॥
ત્વત્તેજસિ પ્રલયકાલ હુતાશનેઽસ્મિં-, સ્તસ્મિન્ પ્રયાન્તિ વિલયં ભુવનાનિ સદ્યઃ।
તસ્મિન્નિપત્ય શલભા ઇવ દાનવેન્દ્રા, ભસ્મી ભવન્તિ હિ ભવાનિ કિમત્ર ચિત્રમ્॥૧૦॥
તત્કિં ગૃણામિ ભવતીં ભવ તીવ્રતાપ, નિર્વાપણ-પ્રણયનીં પ્રણમઞ્જનેષુ।
તત્કિં ગૃણામિ ભવન્તી ભવ તીવ્ર તાપ, સંવર્દ્ધન-પ્રણયનીં વિપદિ સ્થિતેષુ॥૧૧॥
વામે કરે તદિતરે ચ તથોપરિષ્ઠાન્, પાત્રં સુધારસયુતં વરમાતુલુઙ્ગમ્।
ખેટં ગદાં ચ દધતીં ભવતીં ભવાનિ, ધ્યાયન્તિ યેઽરુણનિભાં કૃતિનસ્ત એવ॥૧૨॥
યદ્વારુણાત્ પરમિદં યદિ માનવાસ્તે, બીજં સ્મરેદનુદિનં દહનાધિરૂઢમ્।
માયાઙ્કિતં તિલકિતં તરુણેન્દુ બિન્દુ-, ર્નાદૈરમન્દમિહ રાજ્યમસૌ ભુનક્તિ॥૧૩॥
કર્માર્પણં તવ વિસર્જનમત્ર દેવિ, મોહાન્મયા કૃતમિદં સકલાપરાધં।
માતઃ ક્ષમસ્વ વરદે બહિરન્તરસ્થે॥૧૪॥
અન્તઃ સ્થિતાપ્યખિલ જન્તુષુ જન્તુરૂપા, વિદ્યોતસે બહિરિવાખિલ વિશ્વરૂપા।
કા ભૂરિશબ્દરચના વચનાધિકા સા, દીનં જનં જનનિ મામવ નિષ્પ્રપઞ્ચમ્॥૧૫॥
એતત્પઠેદનુદિનં દનુજાન્તકારિ, ચણ્ડીચરિતમતુલં ભુવિ યસ્ત્રિકાલમ્।
શ્રીમાન્ સુખી સ વિજયી સુભગઃ કૃતી સ્યાત્, ત્યાગી ચિરન્તનવપુઃ કવિ ચક્રવર્તી॥૧૬॥

Explore More