gṛtsamada uvāca |
bandījanairmāgadhakaiḥ smṛtāni |
śrutvā samuttiṣṭha gajānana tvaṃ
brāhme jaganmaṅgalakaṃ kuruṣva || 1 ||
- vighneśavīryāṇithe deeds of the lord of obstacles
- vicitrakāṇiwonderful
- bandījanaiḥby the bards
- māgadhakaiḥby the singers of Magadha
- smṛtānicalled to mind
- śrutvāhaving heard
- samuttiṣṭharise up
- gajānanaGajanana
- tvamyou
- brāhmein the hour before dawn
- jaganmaṅgalakamthe good of the world
- kuruṣvaset about
anvaya bandījanaiḥ māgadhakaiḥ smṛtāni vicitrakāṇi vighneśavīryāṇi śrutvā gajānana tvam samuttiṣṭha brāhme jaganmaṅgalakam kuruṣva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
brāhma the hour before dawn — The brāhma muhūrta, the watch of about an hour and a half before sunrise, when a king was woken by his bards and a god is woken by his worshipper.
māgadha the singers of Magadha — The hereditary singers who woke a king by reciting his family's deeds. The whole worship that follows is built on the daily round of a king's household.
note Nothing in this worship is done with the hands. Every act of it, from the waking here to the putting to bed at the end, is carried out in the mind, which is what mānasa pūjā means.
-ścittena cotthāya bahirgaṇeśaḥ |
taṃ nirgataṃ vīkṣya namanti devāḥ
śambhvādayo yogimukhāstathāham || 2 ||
- evamin this way
- mayāby me
- prārthitaḥprayed to
- vighnarājaḥthe king of obstacles
- cittenain my mind
- caand
- utthāyahaving risen
- bahiḥout
- gaṇeśaḥGanesha
- tamhim
- nirgatamcome out
- vīkṣyaseeing
- namantibow
- devāḥthe gods
- śambhvādayaḥShambhu and the rest
- yogimukhāḥthe first among yogis
- tathāand so
- ahamI
anvaya evam mayā cittena prārthitaḥ vighnarājaḥ gaṇeśaḥ utthāya ca bahiḥ nirgatam tam vīkṣya śambhvādayaḥ devāḥ yogimukhāḥ tathā aham namanti
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
heramba vai dantaviśuddhimevam |
vastreṇa samprokṣya mukhāravindaṃ
devaṃ sabhāyāṃ viniveśayāmi || 3 ||
- śaucādikamyour washing and the rest
- teyour
- parikalpayāmiI arrange
- herambaHeramba
- vaiindeed
- dantaviśuddhimthe cleaning of your tusk
- evamin the same way
- vastreṇawith a cloth
- samprokṣyahaving wiped
- mukhāravindamyour lotus face
- devamthe god
- sabhāyāmin the hall
- viniveśayāmiI seat
anvaya heramba te śaucādikam evam vai dantaviśuddhim parikalpayāmi vastreṇa mukhāravindam samprokṣya devam sabhāyām viniveśayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
śukādibhirmodasumodakādyaiḥ |
sambhāṣya cālokya samutthitaṃ taṃ
sumaṇḍapaṃ kalpya niveśayāmi || 4 ||
- dvijādisarvaiḥby the twice-born and by everyone
- abhivanditamgreeted
- caand
- śukādibhiḥby Shuka and the rest
- modasumodakādyaiḥby Moda and Sumodaka and the others
- sambhāṣyahaving spoken with him
- caand
- ālokyahaving looked at him
- samutthitamrisen
- tamhim
- sumaṇḍapama fine pavilion
- kalpyahaving built
- niveśayāmiI seat him
anvaya dvijādisarvaiḥ ca śukādibhiḥ modasumodakādyaiḥ abhivanditam samutthitam tam sambhāṣya ca ālokya sumaṇḍapam kalpya niveśayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
moda, sumodaka Moda and Sumodaka — Two of the attendants named in the Mudgala Purana, whose names mean gladness and the sweet that carries it.
paśyāmi cittena vināyakaṃ ca |
tatrāsanaṃ ratnasuvarṇayuktaṃ
saṅkalpya devaṃ viniveśayāmi || 5 ||
- ratnaiḥin jewels
- sudīptaiḥbright
- pratibimbitamthrown back
- tamhim
- paśyāmiI see
- cittenain my mind
- caand
- vināyakamVinayaka
- tatrathere
- āsanama seat
- ratnasuvarṇayuktamof jewel and gold
- saṅkalpyahaving fashioned
- devamthe god
- viniveśayāmiI set
anvaya sudīptaiḥ ratnaiḥ pratibimbitam tam vināyakam ca cittena paśyāmi tatra ratnasuvarṇayuktam āsanam saṅkalpya devam viniveśayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
pādyaṃ kuru premabhareṇa sarvaiḥ |
suvāsitaṃ nīramatho gṛhāṇa
cittena dattaṃ ca sukhoṣṇabhāvam || 6 ||
- siddhyāwith Siddhi
- caand
- buddhyāwith Buddhi
- sahatogether
- vighnarājaking of obstacles
- pādyamthe water for your feet
- kuruaccept
- premabhareṇawith a full heart
- sarvaiḥby us all
- suvāsitamscented
- nīramwater
- athothen
- gṛhāṇatake
- cittenain the mind
- dattamgiven
- caand
- sukhoṣṇabhāvampleasantly warm
anvaya vighnarāja siddhyā ca buddhyā saha sarvaiḥ premabhareṇa pādyam kuru atho cittena dattam suvāsitam sukhoṣṇabhāvam ca nīram gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
siddhi, buddhi Siddhi and Buddhi — Success and Understanding, his two consorts, who sit with him through the whole of this worship.
samprokṣya dūrvādibhirarcayāmi |
cittena bhāvapriya dīnabandho
mano vilīnaṃ kuru te padābje || 7 ||
- tataḥthen
- suvastreṇawith a good cloth
- gaṇeśamGanesha
- ādaufirst
- samprokṣyahaving wiped
- dūrvādibhiḥwith durva and the rest
- arcayāmiI worship
- cittenain my mind
- bhāvapriyalover of true feeling
- dīnabandhofriend of the helpless
- manaḥmy mind
- vilīnammelted away
- kurumake
- teyour
- padābjeat the lotus feet
anvaya tataḥ ādau suvastreṇa gaṇeśam samprokṣya dūrvādibhiḥ arcayāmi bhāvapriya dīnabandho cittena manaḥ te padābje vilīnam kuru
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sukalpitaṃ toyamatho gṛhāṇa |
ācamya tenaiva gajānana tvaṃ
kṛpākaṭākṣeṇa vilokayāśu || 8 ||
- karpūrakailādisuvāsitamscented with camphor and cardamom
- tunow
- sukalpitamwell made ready
- toyamwater
- athothen
- gṛhāṇatake
- ācamyahaving sipped
- tena evawith that very water
- gajānanaGajanana
- tvamyou
- kṛpākaṭākṣeṇawith a glance of grace
- vilokayalook
- āśuat once
anvaya atho karpūrakailādisuvāsitam sukalpitam toyam tu gṛhāṇa gajānana tvam tena eva ācamya āśu kṛpākaṭākṣeṇa vilokaya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
susaṃskṛtaṃ hyantarabhāvakena |
anarghyamarghyaṃ saphalaṃ kuruṣva
mayā pradattaṃ gaṇarāja ḍhuṇḍhe || 9 ||
- pravālamuktāphalahāṭakādyaiḥwith coral, pearl, gold and the rest
- susaṃskṛtamwell made ready
- hiindeed
- antarabhāvakenaby the feeling within
- anarghyampriceless
- arghyamthe water of welcome
- saphalamfruitful
- kuruṣvamake
- mayāby me
- pradattamheld out
- gaṇarājaking of the ganas
- ḍhuṇḍheDhundhi
anvaya gaṇarāja ḍhuṇḍhe pravālamuktāphalahāṭakādyaiḥ antarabhāvakena hi susaṃskṛtam mayā pradattam anarghyam arghyam saphalam kuruṣva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
arghya the water of welcome — The water held out to an honoured guest on arrival, with a few small valuables dropped into it.
saṅkalpitaṃ bhāvayutaṃ gṛhāṇa |
punastathācamya vināyaka tvaṃ
bhaktāṃśca bhakteśa surakṣayāśu || 10 ||
- saugandhyayuktamfragrant
- madhuparkamthe madhuparka
- ādyamfirst of the offerings
- saṅkalpitamfashioned
- bhāvayutamwith feeling
- gṛhāṇatake
- punaḥagain
- tathāso
- ācamyahaving sipped
- vināyakaVinayaka
- tvamyou
- bhaktānyour devotees
- caand
- bhakteśalord of devotees
- surakṣayaguard well
- āśuquickly
anvaya saugandhyayuktam ādyam bhāvayutam saṅkalpitam madhuparkam gṛhāṇa vināyaka bhakteśa tvam punaḥ tathā ācamya ca bhaktān āśu surakṣaya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
madhuparka the madhuparka — The mixture of honey and curd set before a guest of honour.
-stailaṃ mayā kalpitameva ḍhuṇḍhe |
gṛhāṇa tena pravimardayāmi
sarvāṅgamevaṃ tava sevanāya || 11 ||
- suvāsitamscented
- campakajātikādyaiḥwith champaka and jasmine and the rest
- tailamoil
- mayāby me
- kalpitammade
- evaindeed
- ḍhuṇḍheDhundhi
- gṛhāṇatake
- tenawith it
- pravimardayāmiI rub
- sarvāṅgamevery limb
- evamso
- tavaof yours
- sevanāyathat I may serve you
anvaya ḍhuṇḍhe mayā kalpitam campakajātikādyaiḥ suvāsitam eva tailam gṛhāṇa tena evam tava sevanāya sarvāṅgam pravimardayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
-manekatīrthāhṛtakena ḍhuṇḍhe |
cittena śuddhena ca snāpayāmi
snānaṃ mayā dattamatho gṛhāṇa || 12 ||
- tataḥthen
- sukhoṣṇenapleasantly warm
- jalenawith water
- caand
- ahamI
- anekatīrthāhṛtakenacarried from many holy fords
- ḍhuṇḍheDhundhi
- cittenawith a mind
- śuddhenaclean
- caand
- snāpayāmiI bathe you
- snānamthe bath
- mayāby me
- dattamgiven
- athonow
- gṛhāṇaaccept
anvaya tataḥ ḍhuṇḍhe aham anekatīrthāhṛtakena sukhoṣṇena jalena ca śuddhena cittena ca snāpayāmi atho mayā dattam snānam gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
note What follows is the pañcāmṛta bath: milk, curd, ghee, honey and sugar, each one rinsed off with water before the next is poured.
gṛhāṇa toyasya tathā gaṇeśa |
punardadhisnānamanāmaya tvaṃ
cittena dattaṃ ca jalasya caiva || 13 ||
- tataḥthen
- payaḥsnānamthe bath of milk
- acintyabhāvayou whose being is past thought
- gṛhāṇatake
- toyasyaof water
- tathāand likewise
- gaṇeśaGanesha
- punaḥagain
- dadhisnānamthe bath of curd
- anāmayayou in whom nothing ails
- tvamyou
- cittenain the mind
- dattamgiven
- caand
- jalasyaof water
- caand
- evaagain
anvaya acintyabhāva gaṇeśa tataḥ payaḥsnānam tathā toyasya gṛhāṇa anāmaya tvam punaḥ cittena dattam dadhisnānam ca eva jalasya ca
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sutīrthajaṃ vighnahara prasīda |
gṛhāṇa cittena sukalpitaṃ tu
tato madhusnānamatho jalasya || 14 ||
- tataḥthen
- ghṛtasnānamthe bath of ghee
- apāravandyayou whom the endless ones worship
- sutīrthajamdrawn from good fords
- vighnahararemover of obstacles
- prasīdabe gracious
- gṛhāṇatake
- cittenain the mind
- sukalpitamwell made ready
- tuindeed
- tataḥthen
- madhusnānamthe bath of honey
- athoand then
- jalasyaof water
anvaya vighnahara apāravandya tataḥ sutīrthajam ghṛtasnānam prasīda cittena sukalpitam tu gṛhāṇa tataḥ madhusnānam atho jalasya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
snānaṃ mayā kalpitameva ḍhuṇḍhe |
tato jalasnānamaghāpahantṛ
vighneśa māyābhramaṃ vārayāśu || 15 ||
- suśarkarāyuktamwith good sugar
- athothen
- gṛhāṇatake
- snānamthe bath
- mayāby me
- kalpitammade
- evaindeed
- ḍhuṇḍheDhundhi
- tataḥthen
- jalasnānamthe bath of water
- aghāpahantṛdestroyer of wrong
- vighneśalord of obstacles
- māyābhramamthe wandering that maya brings
- vārayahold back
- āśuquickly
anvaya ḍhuṇḍhe atho mayā kalpitam eva suśarkarāyuktam snānam gṛhāṇa aghāpahantṛ tataḥ jalasnānam vighneśa māyābhramam āśu vāraya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
snānaṃ pareśādhipate tataśca |
kaumaṇḍalīsambhavajaṃ kuruṣva
viśuddhamevaṃ parikalpitaṃ tu || 16 ||
- suyakṣapaṅkasthamwith the fragrant yaksha paste
- athothen
- gṛhāṇatake
- snānamthe bath
- pareśādhipatelord of the highest lords
- tataḥafter that
- caand
- kaumaṇḍalīsambhavajamfrom the water of the pitcher
- kuruṣvamake
- viśuddhampure
- evamso
- parikalpitamas I have made it
- tuindeed
anvaya pareśādhipate atho suyakṣapaṅkastham snānam gṛhāṇa tataḥ ca evam parikalpitam viśuddham kaumaṇḍalīsambhavajam tu kuruṣva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
yakṣapaṅka the yaksha paste — Yakṣakardama, a thick scented paste of camphor, sandal, saffron and aloe, rubbed on before the final rinse.
sampūjya dūrvādibhiralpabhāvaiḥ |
apārakairmaṇḍalabhūtabrahma-
-ṇaspatyakaistaṃ hyabhiṣecayāmi || 17 ||
- tataḥthen
- tuindeed
- sūktaiḥwith the hymns
- manasāin my mind
- gaṇeśamGanesha
- sampūjyahaving worshipped
- dūrvādibhiḥwith durva and the rest
- alpabhāvaiḥsmall as my offering is
- apārakaiḥendless
- maṇḍalabhūtabrahmaṇaspatyakaiḥwith the Brahmanaspati verses of the circle
- tamhim
- hiindeed
- abhiṣecayāmiI pour the bath over
anvaya tataḥ tu sūktaiḥ alpabhāvaiḥ dūrvādibhiḥ manasā gaṇeśam sampūjya apārakaiḥ maṇḍalabhūtabrahmaṇaspatyakaiḥ tam hi abhiṣecayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
brahmaṇaspatya the Brahmanaspati verses — The Rig Veda verses to Brahmanaspati, the oldest of which names Ganapati; they are chanted while the water is poured.
gṛhāṇa cittena mayā sukalpitam |
tato viśuddhena jalena ḍhuṇḍhe
hyācāntamevaṃ kuru vighnarāja || 18 ||
- tataḥthen
- suvastreṇawith a fine cloth
- tuindeed
- proñchanamthe drying
- tvamyou
- gṛhāṇatake
- cittenain my mind
- mayāby me
- sukalpitamwell made ready
- tataḥthen
- viśuddhenawith clean
- jalenawater
- ḍhuṇḍheDhundhi
- hiindeed
- ācāntamthe sipping
- evamso
- kurutake
- vighnarājaking of obstacles
anvaya tataḥ mayā cittena sukalpitam suvastreṇa tu proñchanam tvam gṛhāṇa ḍhuṇḍhe vighnarāja tataḥ viśuddhena jalena hi evam ācāntam kuru
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
hyanarghyamaulye manasā mayā te |
datte paricchādya nijātmadehaṃ
tābhyāṃ mayūreśa janāṃśca pālaya || 19 ||
- agnauin fire
- viśuddhecleansed
- tuindeed
- gṛhāṇatake
- vastrethe two garments
- hiindeed
- anarghyamaulyeof worth past reckoning
- manasāin mind
- mayāby me
- teto you
- dattegiven
- paricchādyahaving covered
- nijātmadehamyour own body
- tābhyāmwith them
- mayūreśaMayuresha
- janānyour people
- caand
- pālayalook after
anvaya mayūreśa manasā mayā te datte agnau viśuddhe hi anarghyamaulye vastre tu gṛhāṇa tābhyām nijātmadeham paricchādya ca janān pālaya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
mayūreśa Mayuresha — Lord of the peacock, the form of Ganapati worshipped at Morgaon, the first of the eight seats in Maharashtra.
cittena dattaṃ mukhamuttarīyam |
gṛhāṇa bhaktapratipālaka tvaṃ
namo yathā tārakasaṃyutaṃ tu || 20 ||
- ācamyahaving sipped
- vighneśalord of obstacles
- punaḥonce more
- tathā evain the same way
- cittenain the mind
- dattamgiven
- mukhamfor your face
- uttarīyamthe upper cloth
- gṛhāṇatake
- bhaktapratipālakaprotector of those who love you
- tvamyou
- namaḥsalutation
- yathāas it should be
- tārakasaṃyutamjoined to the syllable that carries a man over
- tuindeed
anvaya vighneśa bhaktapratipālaka tvam punaḥ tathā eva ācamya cittena dattam mukham uttarīyam gṛhāṇa yathā tārakasaṃyutam tu namaḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
tāraka the syllable that carries a man over — Om, called the tāraka because it ferries the reciter across. A salutation with Om before it is the full form.
sauvarṇamevaṃ hyahināthabhūtam |
bhāvena dattaṃ gaṇanātha tattvaṃ
gṛhāṇa bhaktoddhṛtikāraṇāya || 21 ||
- yajñopavītamthe sacred thread
- triguṇasvarūpamthree-stranded
- sauvarṇamof gold
- evamso
- hiindeed
- ahināthabhūtamwhich is the lord of snakes himself
- bhāvenawith feeling
- dattamgiven
- gaṇanāthaGananatha
- tattvamthe truth of things
- gṛhāṇatake
- bhaktoddhṛtikāraṇāyaso that those who love you may be lifted up
anvaya gaṇanātha bhāvena dattam triguṇasvarūpam sauvarṇam evam hi ahināthabhūtam tattvam yajñopavītam bhaktoddhṛtikāraṇāya gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
triguṇa three-stranded — The sacred thread is spun of three strands, and the word is the same one used for the three strands of nature, so the thread is read as those three.
kuruṣva śuddhena jalena ḍhuṇḍhe |
punaśca kaumaṇḍalakena pāhi viśvaṃ
prabho khelakaraṃ sadā te || 22 ||
- ācāntamthe sip
- evamso
- manasāin the mind
- pradattamgiven
- kuruṣvatake
- śuddhenawith clean
- jalenawater
- ḍhuṇḍheDhundhi
- punaḥagain
- caand
- kaumaṇḍalakenafrom the pitcher
- pāhiguard
- viśvamthe world
- prabholord
- khelakaramyour playground
- sadāalways
- teyours
anvaya ḍhuṇḍhe evam manasā pradattam śuddhena jalena ācāntam kuruṣva punaḥ ca kaumaṇḍalakena prabho sadā te khelakaram viśvam pāhi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sindūrakaṃ te manasā pradattam |
sarvāṅgasaṃlepanamādarādvai
kuruṣva heramba ca tena pūrṇam || 23 ||
- udyaddineśābhambright as the rising sun
- athothen
- gṛhāṇatake
- sindūrakamthe vermilion
- teto you
- manasāin the mind
- pradattamoffered
- sarvāṅgasaṃlepanamthe smearing of every limb
- ādarātcarefully
- vaiindeed
- kuruṣvado
- herambaHeramba
- caand
- tenawith it
- pūrṇamcovered
anvaya heramba atho te manasā pradattam udyaddineśābham sindūrakam gṛhāṇa ca ādarāt vai tena pūrṇam sarvāṅgasaṃlepanam kuruṣva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sindūra vermilion — The red lead paste rubbed over Ganapati's image, which is why so many of his old images are orange rather than stone-coloured.
dattaṃ kirīṭaṃ tu suvarṇajaṃ vai |
anekaratnaiḥ khacitaṃ gṛhāṇa
brahmeśa te mastakaśobhanāya || 24 ||
- sahasraśīrṣamwith its thousand points
- manasāin the mind
- mayāby me
- tvamyou
- dattamgiven
- kirīṭamthe crown
- tuindeed
- suvarṇajamof gold
- vaiindeed
- anekaratnaiḥwith many jewels
- khacitamset
- gṛhāṇatake
- brahmeśalord of brahman
- teyour
- mastakaśobhanāyato grace your head
anvaya brahmeśa mayā manasā dattam sahasraśīrṣam suvarṇajam vai anekaratnaiḥ khacitam kirīṭam tu tvam te mastakaśobhanāya gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
yutāni cittena mayā pareśa |
dattāni nānāpadakuṇḍalāni
gṛhāṇa śūrpaśrutibhūṣaṇāya || 25 ||
- vicitraratnaiḥwith bright jewels
- kanakenawith gold
- ḍhuṇḍheDhundhi
- yutāniset
- cittenain the mind
- mayāby me
- pareśalord beyond all
- dattānigiven
- nānāpadakuṇḍalāniearrings of many shapes
- gṛhāṇatake
- śūrpaśrutibhūṣaṇāyato adorn your ears wide as winnowing baskets
anvaya ḍhuṇḍhe pareśa vicitraratnaiḥ kanakena yutāni mayā cittena dattāni nānāpadakuṇḍalāni śūrpaśrutibhūṣaṇāya gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
śūrpaśruti ears wide as winnowing baskets — A standing epithet: his ears are broad and flat like the śūrpa, the fan used to winnow grain.
suvarṇajaṃ kañcukamāgṛhāṇa |
ratnaiśca yuktaṃ manasā mayā ya-
-ddattaṃ prabho tatsaphalaṃ kuruṣva || 26 ||
- śuṇḍāvibhūṣārthamto adorn your trunk
- anantakhelinendless player
- suvarṇajamgolden
- kañcukamthe sheath
- āgṛhāṇatake
- ratnaiḥwith jewels
- caand
- yuktamset
- manasāin the mind
- mayāby me
- yatwhat
- dattamis given
- prabholord
- tatthat
- saphalamfruitful
- kuruṣvamake
anvaya anantakhelin śuṇḍāvibhūṣārtham ratnaiḥ ca yuktam suvarṇajam kañcukam āgṛhāṇa prabho mayā manasā yat dattam tat saphalam kuruṣva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sadaikadantābharaṇāni kalpya |
gṛhāṇa cūḍākṛtaye pareśa
dattāni dantasya ca śobhanārtham || 27 ||
- suvarṇaratnaiḥof gold and jewel
- caand
- yutāniset
- ḍhuṇḍheDhundhi
- sadāalways
- ekadantābharaṇāniornaments for your single tusk
- kalpyahaving fashioned
- gṛhāṇatake
- cūḍākṛtayeto make a crest
- pareśalord beyond all
- dattānigiven
- dantasyaof the tusk
- caand
- śobhanārthamto grace it
anvaya ḍhuṇḍhe pareśa suvarṇaratnaiḥ ca yutāni sadā ekadantābharaṇāni kalpya cūḍākṛtaye ca dantasya śobhanārtham dattāni gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
gṛhāṇa catvāri mayā prakalpya |
sambhūṣaya tvaṃ kaṭakāni nātha
caturbhujeṣu hyaja vighnahārin || 28 ||
- ratnaiḥof jewel
- suvarṇenaof gold
- kṛtānimade
- tānithose
- gṛhāṇatake
- catvārifour
- mayāby me
- prakalpyahaving fashioned
- sambhūṣayawear
- tvamyou
- kaṭakānibracelets
- nāthalord
- caturbhujeṣuon your four arms
- hiindeed
- ajaunborn one
- vighnahārinremover of obstacles
anvaya nātha aja vighnahārin mayā prakalpya ratnaiḥ suvarṇena kṛtāni tāni catvāri kaṭakāni gṛhāṇa hi tvam caturbhujeṣu sambhūṣaya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
-sambhūtakaṃ gṛhya mayā pradattam |
tathāṅgulīṣvaṅgulikaṃ gaṇeśa
cittena saṃśobhaya tatpareśa || 29 ||
- vicitraratnaiḥwith bright jewels
- khacitamset
- suvarṇasambhūtakammade of gold
- gṛhyataking
- mayāby me
- pradattamheld out
- tathāand
- aṅgulīṣuon your fingers
- aṅgulikamthe ring
- gaṇeśaGanesha
- cittenain the mind
- saṃśobhayalet it grace
- tatthat
- pareśalord beyond all
anvaya gaṇeśa pareśa mayā pradattam vicitraratnaiḥ khacitam suvarṇasambhūtakam tat aṅgulikam gṛhya tathā cittena aṅgulīṣu saṃśobhaya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
keyūrakāṇi hyatha kalpitāni |
suvarṇajāni pramathādhinātha
gṛhāṇa dattāni tu bāhuṣu tvam || 30 ||
- vicitraratnaiḥwith bright jewels
- khacitāniset
- ḍhuṇḍheDhundhi
- keyūrakāṇithe armlets
- hiindeed
- athanow
- kalpitānifashioned
- suvarṇajāniof gold
- pramathādhināthalord of the pramathas
- gṛhāṇatake
- dattānigiven
- tuindeed
- bāhuṣuon your arms
- tvamyou
anvaya ḍhuṇḍhe pramathādhinātha atha hi vicitraratnaiḥ khacitāni suvarṇajāni kalpitāni dattāni keyūrakāṇi tu tvam bāhuṣu gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
pramatha the pramathas — Shiva's rough attendants, another name for the same host that Ganapati leads.
suvarṇasūtraiśca gṛhāṇa kaṇṭhe |
cittena dattā vividhāśca mālā
urodare śobhaya vighnarāja || 31 ||
- pravālamuktāphalaratnajaiḥof coral, pearl and jewel
- tvamyou
- suvarṇasūtraiḥon golden threads
- caand
- gṛhāṇatake
- kaṇṭheon your neck
- cittenain the mind
- dattāḥgiven
- vividhāḥof many kinds
- caand
- mālāthe garlands
- urodareon your chest and belly
- śobhayalet them lie bright
- vighnarājaking of obstacles
anvaya vighnarāja cittena dattāḥ pravālamuktāphalaratnajaiḥ suvarṇasūtraiḥ ca vividhāḥ mālā tvam kaṇṭhe gṛhāṇa ca urodare śobhaya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
vṛddhikṣayābhyāṃ tu vihīnamādyam |
saṃśobhaya tvaṃ varasaṃyutaṃ te
bhaktipriyatvaṃ prakaṭīkuruṣva || 32 ||
- candramthe moon
- lalāṭeon your brow
- gaṇanāthaGananatha
- pūrṇamfull
- vṛddhikṣayābhyāmby waxing and waning
- tuindeed
- vihīnamuntouched
- ādyamthe first
- saṃśobhayalet it rest bright
- tvamyou
- varasaṃyutamjoined with a boon
- teyour
- bhaktipriyatvamhow dear devotion is to you
- prakaṭīkuruṣvashow openly
anvaya gaṇanātha vṛddhikṣayābhyām tu vihīnam ādyam pūrṇam candram tvam te varasaṃyutam lalāṭe saṃśobhaya bhaktipriyatvam prakaṭīkuruṣva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
hṛddeśagaṃ jyotirmayaṃ kuruṣva |
maṇiṃ sadānandasukhapradaṃ ca
vighneśa dīnārthada pālayasva || 33 ||
- cintāmaṇimthe wishing jewel
- cintitadamwhich gives whatever is thought of
- pareśalord beyond all
- hṛddeśagamon your breast
- jyotirmayamfull of light
- kuruṣvaset
- maṇimthe jewel
- sadānandasukhapradamthat gives lasting joy and ease
- caand
- vighneśalord of obstacles
- dīnārthadagiver to the poor
- pālayasvakeep me
anvaya pareśa cintitadam jyotirmayam sadānandasukhapradam ca cintāmaṇim maṇim hṛddeśagam kuruṣva vighneśa dīnārthada pālayasva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
cintāmaṇi the wishing jewel — The stone that gives whatever its holder thinks of; also the name of Ganapati at Theur, one of the eight seats.
saṃveṣṭanenaiva gaṇādhinātha |
bhaktaṃ subhūṣaṃ kuru bhūṣaṇena
varapradānaṃ saphalaṃ pareśa || 34 ||
- nābhauat your navel
- phaṇīśamthe lord of snakes
- caand
- sahasraśīrṣamthousand-headed
- saṃveṣṭanenaby being wound about you
- evaindeed
- gaṇādhināthalord of the ganas
- bhaktamyour devotee
- subhūṣamfinely adorned
- kurumake
- bhūṣaṇenawith that ornament
- varapradānamyour giving of boons
- saphalamfruitful
- pareśalord beyond all
anvaya gaṇādhinātha pareśa nābhau saṃveṣṭanena eva sahasraśīrṣam phaṇīśam ca bhūṣaṇena bhaktam subhūṣam kuru varapradānam saphalam
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
kāñcīṃ sucittena ca dhārayāmi |
vighneśa jyotirgaṇadīpanīṃ te
prasīda bhaktaṃ kuru māṃ dayābdhe || 35 ||
- kaṭītaṭeround your waist
- ratnasuvarṇayuktāmof jewel and gold
- kāñcīma girdle
- sucittenawith a steady mind
- caand
- dhārayāmiI fasten
- vighneśalord of obstacles
- jyotirgaṇadīpanīmthat lights up the hosts of stars
- teyour
- prasīdabe gracious
- bhaktamone who loves you
- kurumake
- māmme
- dayābdheocean of pity
anvaya vighneśa te kaṭītaṭe jyotirgaṇadīpanīm ratnasuvarṇayuktām kāñcīm sucittena ca dhārayāmi dayābdhe prasīda mām bhaktam kuru
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sunūpure mañjirake tathaiva |
sukiṅkiṇīnādayute subuddhyā
supādayoḥ śobhaya me pradatte || 36 ||
- herambaHeramba
- teyour
- ratnasuvarṇayukteof jewel and gold
- sunūpurethe fine anklets
- mañjirakethe foot-rings
- tathā evaand with them
- sukiṅkiṇīnādayutealive with the sound of little bells
- subuddhyāwith a clear mind
- supādayoḥon your fair feet
- śobhayalet them grace
- meby me
- pradattegiven
anvaya heramba me subuddhyā pradatte ratnasuvarṇayukte sukiṅkiṇīnādayute sunūpure tathā eva mañjirake te supādayoḥ śobhaya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
tavecchayā mānasakalpitāni |
sambhūṣayāmyeva tvadaṅgakeṣu
vicitradhātuprabhavāni ḍhuṇḍhe || 37 ||
- ityādithese and other
- nānāvidhabhūṣaṇāniornaments of many kinds
- tavayour
- icchayāas you would wish them
- mānasakalpitānimade in the mind
- sambhūṣayāmiI deck
- evaindeed
- tvadaṅgakeṣuyour limbs
- vicitradhātuprabhavāniwrought of bright metals
- ḍhuṇḍheDhundhi
anvaya ḍhuṇḍhe tava icchayā mānasakalpitāni vicitradhātuprabhavāni ityādi nānāvidhabhūṣaṇāni tvadaṅgakeṣu eva sambhūṣayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sugharṣitaṃ hyaṣṭakagandhamukhyaiḥ |
yuktaṃ mayā kalpitamekadanta
gṛhāṇa te tvaṅgavilepanārtham || 38 ||
- sucandanamthe good sandal paste
- raktamred
- amoghavīryamof unfailing power
- sugharṣitamwell ground
- hiindeed
- aṣṭakagandhamukhyaiḥwith the eight chief scents
- yuktammixed
- mayāby me
- kalpitammade ready
- ekadantaone-tusked one
- gṛhāṇatake
- teyour
- tuindeed
- aṅgavilepanārthamto be rubbed on your limbs
anvaya ekadanta mayā kalpitam aṣṭakagandhamukhyaiḥ hi yuktam sugharṣitam raktam amoghavīryam sucandanam te tu aṅgavilepanārtham gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
aṣṭagandha the eight scents — The eight fragrant substances ground together for worship: sandal, saffron, camphor, aloe, musk and the rest, the mixture varying by region.
-raṅgeṣu te'haṃ prakaromi citram |
prasīda cittena vināyaka tvaṃ
tataḥ suraktaṃ ravimeva phāle || 39 ||
- lipteṣuonce they are smeared
- vaicitryambright patterns
- athathen
- aṣṭagandhaiḥwith the eight scents
- aṅgeṣuon your limbs
- teyour
- ahamI
- prakaromidraw
- citrama design
- prasīdabe gracious
- cittenain my mind
- vināyakaVinayaka
- tvamyou
- tataḥthen
- suraktamthe deep red
- ravimsun
- evaitself
- phāleon your brow
anvaya atha aṣṭagandhaiḥ lipteṣu te aṅgeṣu aham vaicitryam citram prakaromi vināyaka tvam cittena prasīda tataḥ phāle suraktam ravim eva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sutaṇḍulāṃste parikalpayāmi |
phāle gaṇādhyakṣa gṛhāṇa pāhi
bhaktān subhaktipriya dīnabandho || 40 ||
- ghṛtenawith ghee
- vaiindeed
- kuṅkumakenawith saffron
- raktānreddened
- sutaṇḍulānfine grains of rice
- tefor you
- parikalpayāmiI make ready
- phāleon your brow
- gaṇādhyakṣaoverseer of the ganas
- gṛhāṇatake
- pāhikeep
- bhaktānthose who love you
- subhaktipriyalover of true devotion
- dīnabandhofriend of the helpless
anvaya gaṇādhyakṣa ghṛtena vai kuṅkumakena raktān sutaṇḍulān te parikalpayāmi phāle gṛhāṇa subhaktipriya dīnabandho bhaktān pāhi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
akṣata whole rice grains — Unbroken rice, reddened with saffron, pressed on the forehead of the image and of the worshipper; the word means unbroken.
jalapaṅkajāni sthalapaṅkajāni |
cittena dattāni ca mallikāni
puṣpāṇi nānāvidhavṛkṣajāni || 41 ||
- gṛhāṇatake
- bhosir
- campakamālatīnichampaka and malati
- jalapaṅkajānilotuses of the water
- sthalapaṅkajānilotuses of the land
- cittenain the mind
- dattānigiven
- caand
- mallikānijasmine
- puṣpāṇiflowers
- nānāvidhavṛkṣajānifrom trees of every kind
anvaya bho cittena dattāni campakamālatīni jalapaṅkajāni sthalapaṅkajāni ca mallikāni nānāvidhavṛkṣajāni puṣpāṇi gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
heramba mandāraśamīdalāni |
mayā sucittena prakalpitāni
hyapārakāṇi praṇavākṛte tu || 42 ||
- puṣpopariover the flowers
- tvamyou
- manasāin the mind
- gṛhāṇatake
- herambaHeramba
- mandāraśamīdalānimandara blossoms and shami leaves
- mayāby me
- sucittenawith a steady mind
- prakalpitānimade ready
- hiindeed
- apārakāṇipast counting
- praṇavākṛteyou whose shape is the sound Om
- tuindeed
anvaya heramba praṇavākṛte mayā sucittena prakalpitāni hi apārakāṇi mandāraśamīdalāni tvam tu manasā puṣpopari gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
-stripañcapatrairyutakāṃśca snigdhān |
gṛhāṇa vighneśvara saṅkhyayā tvaṃ
hīnāṃśca sarvopari vakratuṇḍa || 43 ||
- dūrvāṅkurānthe durva shoots
- vaiindeed
- manasāin the mind
- pradattānoffered
- tripañcapatraiḥin threes and fives
- yutakānbound
- caand
- snigdhānglossy
- gṛhāṇatake
- vighneśvaralord of obstacles
- saṅkhyayāby counting
- tvamyou
- hīnānpast reckoning
- caand
- sarvopariover everything else
- vakratuṇḍacurve-trunked one
anvaya vighneśvara vakratuṇḍa manasā pradattān tripañcapatraiḥ yutakān ca snigdhān saṅkhyayā hīnān dūrvāṅkurān vai tvam ca sarvopari gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
tripañcapatra in threes and fives — Durva is offered in small bunches of three or five blades tied together; the count matters in the ritual books.
dhūpaṃ pradattaṃ gaṇarāja ḍhuṇḍhe |
gṛhāṇa saurabhyakaraṃ pareśa
siddhyā ca buddhyā saha bhaktapāla || 44 ||
- daśāṅgabhūtamof ten ingredients
- manasāin the mind
- mayāby me
- teto you
- dhūpamthe incense
- pradattamoffered
- gaṇarājaking of the ganas
- ḍhuṇḍheDhundhi
- gṛhāṇatake
- saurabhyakaramsweet-smelling
- pareśalord beyond all
- siddhyāwith Siddhi
- caand
- buddhyāwith Buddhi
- sahatogether
- bhaktapālakeeper of those who love you
anvaya gaṇarāja ḍhuṇḍhe pareśa bhaktapāla mayā manasā te pradattam daśāṅgabhūtam saurabhyakaram dhūpam siddhyā ca buddhyā saha gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
dattaṃ mayā mānasakaṃ gaṇeśa |
gṛhāṇa nānāvidhajaṃ ghṛtādi-
-tailādisambhūtamamoghadṛṣṭe || 45 ||
- dīpamthe lamp
- suvartyāwith its good wick
- yutamfitted
- ādarātwith care
- teto you
- dattamoffered
- mayāby me
- mānasakamin the mind
- gaṇeśaGanesha
- gṛhāṇatake
- nānāvidhajamof many kinds
- ghṛtāditailādisambhūtammade of ghee and oils
- amoghadṛṣṭeyou whose glance never fails
anvaya gaṇeśa amoghadṛṣṭe mayā ādarāt mānasakam te dattam suvartyā yutam nānāvidhajam ghṛtāditailādisambhūtam dīpam gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
coṣyaṃ ca nānāvidhaṣaḍrasāḍhyam |
gṛhāṇa naivedyamatho mayā te
sukalpitaṃ puṣṭipate mahātman || 46 ||
- bhojyamfood to be chewed
- caand
- lehyamto be licked
- gaṇarājaking of the ganas
- peyamto be drunk
- coṣyamto be sucked
- caand
- nānāvidhaṣaḍrasāḍhyamrich with the six tastes in all their kinds
- gṛhāṇatake
- naivedyamthe food offering
- athothen
- mayāby me
- tefor you
- sukalpitamwell made ready
- puṣṭipatelord of plenty
- mahātmangreat soul
anvaya gaṇarāja puṣṭipate mahātman bhojyam ca lehyam peyam coṣyam ca nānāvidhaṣaḍrasāḍhyam atho mayā te sukalpitam naivedyam gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
bhojya, lehya, peya, coṣya chewed, licked, drunk, sucked — The four ways of taking food in the old reckoning, which between them cover everything that can be eaten.
jalaṃ mayā dattamatho gṛhāṇa |
kamaṇḍalusthaṃ manasā gaṇeśa
pibasva viśvādikatṛptikārin || 47 ||
- suvāsitamscented
- bhojanamadhyabhāgein the middle of the meal
- jalamwater
- mayāby me
- dattamoffered
- athothen
- gṛhāṇatake
- kamaṇḍalusthamheld in the pitcher
- manasāin the mind
- gaṇeśaGanesha
- pibasvadrink
- viśvādikatṛptikārinyou who fill the world and all in it
anvaya gaṇeśa viśvādikatṛptikārin bhojanamadhyabhāge mayā manasā dattam kamaṇḍalustham suvāsitam jalam atho gṛhāṇa pibasva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
saugandhyayuktaṃ mukhamārjanāya |
suvāsitenaiva sutīrthajena
sukalpitaṃ nātha gṛhāṇa ḍhuṇḍhe || 48 ||
- tataḥthen
- karodvartanakamthe rub for your hands
- gṛhāṇatake
- saugandhyayuktamfragrant
- mukhamārjanāyato rinse your mouth
- suvāsitenawith scented water
- evaindeed
- sutīrthajenafrom good fords
- sukalpitamwell made ready
- nāthalord
- gṛhāṇatake
- ḍhuṇḍheDhundhi
anvaya nātha ḍhuṇḍhe tataḥ saugandhyayuktam karodvartanakam gṛhāṇa suvāsitena eva sutīrthajena sukalpitam mukhamārjanāya gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
dattaṃ mayā tīrthajalaṃ pibasva |
prakalpya vighneśa tataḥ paraṃ te
samproñchanaṃ hastamukhe karomi || 49 ||
- punaḥonce more
- tathāso
- ācamyahaving sipped
- suvāsitamscented
- caand
- dattamoffered
- mayāby me
- tīrthajalamwater from the holy fords
- pibasvadrink
- prakalpyahaving made ready
- vighneśalord of obstacles
- tataḥ paramafter that
- teyour
- samproñchanamthe wiping
- hastamukheof hands and face
- karomiI do
anvaya vighneśa punaḥ tathā ācamya mayā dattam suvāsitam ca tīrthajalam pibasva tataḥ param prakalpya te hastamukhe samproñchanam karomi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
khārjūrakārkandhukadāḍimāni |
susvādayuktāni mayā prakalpya
gṛhāṇa dattāni phalāni ḍhuṇḍhe || 50 ||
- drākṣādirambhāphalacūtakānigrapes, plantains and mangoes
- khārjūrakārkandhukadāḍimānidates, jujubes and pomegranates
- susvādayuktāniall of them sweet
- mayāby me
- prakalpyamade ready
- gṛhāṇatake
- dattāniheld out
- phalānifruits
- ḍhuṇḍheDhundhi
anvaya ḍhuṇḍhe mayā prakalpya dattāni susvādayuktāni drākṣādirambhāphalacūtakāni khārjūrakārkandhukadāḍimāni phalāni gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
saṅkṣālayāmi manasā gaṇeśa |
suvāsitaṃ toyamatho pibasva
mayā pradattaṃ manasā pareśa || 51 ||
- punaḥagain
- jalenawith water
- evaindeed
- karādikamyour hands and the rest
- teyour
- saṅkṣālayāmiI wash
- manasāin my mind
- gaṇeśaGanesha
- suvāsitamscented
- toyamwater
- athothen
- pibasvadrink
- mayāby me
- pradattamoffered
- manasāin the mind
- pareśalord beyond all
anvaya gaṇeśa pareśa punaḥ jalena eva te karādikam manasā saṅkṣālayāmi atho mayā manasā pradattam suvāsitam toyam pibasva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
tāmbūlakaṃ te manasā mayā vai |
gṛhāṇa vighneśvara bhāvayuktaṃ
sadā sakṛttuṇḍaviśodhanārtham || 52 ||
- aṣṭāṅgayuktamof eight ingredients
- gaṇanāthaGananatha
- dattamoffered
- tāmbūlakamthe betel roll
- teto you
- manasāin the mind
- mayāby me
- vaiindeed
- gṛhāṇatake
- vighneśvaralord of obstacles
- bhāvayuktamwith feeling
- sadāalways
- sakṛtonce
- tuṇḍaviśodhanārthamto freshen your mouth
anvaya gaṇanātha vighneśvara mayā manasā bhāvayuktam te dattam vai aṣṭāṅgayuktam tāmbūlakam sadā sakṛt tuṇḍaviśodhanārtham gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
tāmbūla the betel roll — Betel leaf folded round areca nut, lime, cardamom and the rest; given to a guest at the close of a meal.
mahāsane ratnasuvarṇayukte |
mandārakārpāsakayuktavastrai-
-ranarghyasañchāditake prasīda || 53 ||
- tataḥthen
- mayāby me
- kalpitakemade
- gaṇeśaGanesha
- mahāsaneon the great seat
- ratnasuvarṇayukteof jewel and gold
- mandārakārpāsakayuktavastraiḥwith cloths of mandara silk and cotton
- anarghyasañchāditakespread beyond price
- prasīdabe pleased to sit
anvaya gaṇeśa tataḥ mayā kalpitake ratnasuvarṇayukte mandārakārpāsakayuktavastraiḥ anarghyasañchāditake mahāsane prasīda
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sampūjayāmi manasā yathāvat |
nānopacāraiḥ paramapriyaistu
tvatprītikāmārthamanāthabandho || 54 ||
- tataḥthen
- tvadīyāvaraṇamthe circle of those who stand about you
- pareśalord beyond all
- sampūjayāmiI worship
- manasāin the mind
- yathāvatas it should be done
- nānopacāraiḥwith many offerings
- paramapriyaiḥdear to them
- tuindeed
- tvatprītikāmārthamwanting nothing but to please you
- anāthabandhofriend of the forlorn
anvaya pareśa anāthabandho tataḥ tvatprītikāmārtham paramapriyaiḥ nānopacāraiḥ tu manasā yathāvat tvadīyāvaraṇam sampūjayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
āvaraṇa the circle of those who stand about you — In worship, the rings of attendant powers round the central deity, each worshipped in turn after the god himself.
hyasaṅkhyabhūtāṃ manasā pradattām |
sauvarṇamudrādikamukhyabhāvāṃ
pāhi prabho viśvamidaṃ gaṇeśa || 55 ||
- gṛhāṇatake
- lambodaraLambodara
- dakṣiṇāmthe fee for the rite
- teto you
- hiindeed
- asaṅkhyabhūtāmpast counting
- manasāin the mind
- pradattāmoffered
- sauvarṇamudrādikamukhyabhāvāmgold coin for the most part
- pāhiguard
- prabholord
- viśvamthe world
- idamthis
- gaṇeśaGanesha
anvaya lambodara gaṇeśa prabho te manasā pradattām hi asaṅkhyabhūtām sauvarṇamudrādikamukhyabhāvām dakṣiṇām gṛhāṇa idam viśvam pāhi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
dakṣiṇā the fee for the rite — What is handed over at the close of a rite to make it complete. Here it too is only imagined.
hastyaśvachatrādikamādarādvai |
cittena dattān gaṇanātha ḍhuṇḍhe
hyapārasaṅkhyān sthirajaṅgamāṃste || 56 ||
- rājopacārānthe royal offerings
- vividhānof many kinds
- gṛhāṇatake
- hastyaśvachatrādikamelephants, horses, parasols and the rest
- ādarātcarefully
- vaiindeed
- cittenain the mind
- dattāngiven
- gaṇanāthaGananatha
- ḍhuṇḍheDhundhi
- hiindeed
- apārasaṅkhyānpast all counting
- sthirajaṅgamānwhatever stands still and whatever moves
- teto you
anvaya gaṇanātha ḍhuṇḍhe ādarāt vai cittena te dattān hi apārasaṅkhyān vividhān sthirajaṅgamān hastyaśvachatrādikam rājopacārān gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
gṛhāṇa dattānmanasā mayā vai |
padārthabhūtān sthirajaṅgamāṃśca
heramba māṃ tāraya mohabhāvāt || 57 ||
- dānāyafor you to hand on to others
- nānāvidharūpakāngoods of many kinds
- teto you
- gṛhāṇatake
- dattāngiven
- manasāin the mind
- mayāby me
- vaiindeed
- padārthabhūtānthings of substance
- sthirajaṅgamānstanding and moving
- caand
- herambaHeramba
- māmme
- tārayacarry over
- mohabhāvātout of my confusion
anvaya heramba mayā manasā te dattān vai padārthabhūtān sthirajaṅgamān ca nānāvidharūpakān dānāya gṛhāṇa mām mohabhāvāt tāraya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
dūrvāṅkurāṃste manasā dadāmi |
heramba lambodara dīnapāla
gṛhāṇa bhaktaṃ kuru māṃ pade te || 58 ||
- mandārapuṣpāṇimandara flowers
- śamīdalānishami leaves
- dūrvāṅkurāndurva shoots
- teto you
- manasāin the mind
- dadāmiI give
- herambaHeramba
- lambodaraLambodara
- dīnapālakeeper of the poor
- gṛhāṇatake
- bhaktamone who loves you
- kurumake
- māmme
- padeat the feet
- teyour
anvaya heramba lambodara dīnapāla te manasā mandārapuṣpāṇi śamīdalāni dūrvāṅkurān dadāmi gṛhāṇa mām te pade bhaktam kuru
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sindūrakaṃ te parikalpayāmi |
suvāsitaṃ vastu suvāsabhūtai-
-rgṛhāṇa brahmeśvara śobhanārtham || 59 ||
- tataḥthen
- haridrāmturmeric
- abiramabir
- gulālamgulal
- sindūrakamvermilion
- tefor you
- parikalpayāmiI make ready
- suvāsitamfragrant
- vastuthe stuff
- suvāsabhūtaiḥwith scents
- gṛhāṇatake
- brahmeśvaralord of brahman
- śobhanārthamfor your adorning
anvaya brahmeśvara tataḥ te haridrām abiram gulālam sindūrakam parikalpayāmi suvāsabhūtaiḥ suvāsitam vastu śobhanārtham gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
abira, gulāla abir and gulal — The coloured powders thrown at festivals, offered here as part of the worship.
indrādayaḥ śeṣamukhāstathānye |
munīndrakāḥ sevakabhāvayuktāḥ
sabhāsanasthaṃ praṇamanti ḍhuṇḍhim || 60 ||
- tataḥthen
- śukādyāḥShuka and the rest
- śivaviṣṇumukhyāḥwith Shiva and Vishnu at their head
- indrādayaḥIndra and the others
- śeṣamukhāḥShesha and those with him
- tathāand
- anyethe rest
- munīndrakāḥthe great sages
- sevakabhāvayuktāḥin the mood of servants
- sabhāsanasthamseated in the hall
- praṇamantibow to
- ḍhuṇḍhimDhundhi
anvaya tataḥ śivaviṣṇumukhyāḥ śukādyāḥ indrādayaḥ śeṣamukhāḥ tathā anye munīndrakāḥ sevakabhāvayuktāḥ sabhāsanastham ḍhuṇḍhim praṇamanti
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
siddhistu nānāvidhasiddhibhistam |
atyantabhāvena susevate tu
māyāsvarūpā paramārthabhūtā || 61 ||
- vāmāṅgakeon his left
- śaktiyutāholding her power
- gaṇeśamGanesha
- siddhiḥSiddhi
- tuindeed
- nānāvidhasiddhibhiḥwith successes of every kind
- tamhim
- atyantabhāvenawith the deepest feeling
- susevateserves
- tuindeed
- māyāsvarūpāher form is maya
- paramārthabhūtāand she is the highest truth
anvaya vāmāṅgake śaktiyutā māyāsvarūpā paramārthabhūtā siddhiḥ tu nānāvidhasiddhibhiḥ atyantabhāvena tu tam gaṇeśam susevate
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
buddhiḥ kalābhiśca subodhikābhiḥ |
vidyābhirevaṃ bhajate pareśa
māyāsu sāṅkhyapradacittarūpāḥ || 62 ||
- gaṇeśvaramthe lord of the ganas
- dakṣiṇabhāgasaṃsthāstanding on his right
- buddhiḥBuddhi
- kalābhiḥwith her arts
- caand
- subodhikābhiḥthat wake the mind
- vidyābhiḥwith her branches of learning
- evamso
- bhajateworships
- pareśalord beyond all
- māyāsuamong the forms of maya
- sāṅkhyapradacittarūpāḥthese are the mind that hands the reckoning over
anvaya pareśa dakṣiṇabhāgasaṃsthā buddhiḥ subodhikābhiḥ kalābhiḥ ca vidyābhiḥ evam gaṇeśvaram bhajate māyāsu sāṅkhyapradacittarūpāḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
gaṇeśvaraṃ bhāvayutā bhajante |
bhakteśvarā mudgalaśambhumukhyāḥ
śukādayastaṃ sma puro bhajante || 63 ||
- pramodamodādayaḥPramoda and Moda and the rest
- pṛṣṭhabhāgebehind him
- gaṇeśvaramthe lord of the ganas
- bhāvayutāḥfull of feeling
- bhajanteworship
- bhakteśvarāḥthe lords of devotees
- mudgalaśambhumukhyāḥMudgala and Shambhu at their head
- śukādayaḥShuka and the others
- tamhim
- smaindeed
- puraḥin front
- bhajanteworship
anvaya pṛṣṭhabhāge bhāvayutāḥ pramodamodādayaḥ gaṇeśvaram bhajante mudgalaśambhumukhyāḥ bhakteśvarāḥ śukādayaḥ puraḥ tam sma bhajante
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
gaṇeśagītaṃ vividhasvarūpam |
nṛtyaṃ kalāyuktamatho purastā-
-ccakrustathā hyapsaraso vicitram || 64 ||
- gandharvamukhyāḥthe chief gandharvas
- madhuramsweetly
- jaguḥsang
- caand
- gaṇeśagītamthe song of Ganesha
- vividhasvarūpamin all its forms
- nṛtyama dance
- kalāyuktameach step an art
- athoand then
- purastātbefore him
- cakruḥthey made
- tathāso
- hiindeed
- apsarasaḥthe apsarases
- vicitrama wonder to see
anvaya gandharvamukhyāḥ vividhasvarūpam gaṇeśagītam madhuram jaguḥ ca atho apsarasaḥ tathā hi purastāt kalāyuktam vicitram nṛtyam cakruḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
saṃsevitaṃ vighnapatiṃ bhajāmi |
cittena dhyātvā tu nirañjanaṃ vai
karomi nānāvidhadīpayuktam || 65 ||
- ityādinānāvidhabhāvayuktaiḥby those full of feeling, in these ways and others
- saṃsevitamserved
- vighnapatimthe lord of obstacles
- bhajāmiI worship
- cittenain my mind
- dhyātvāhaving held him
- tuindeed
- nirañjanamspotless
- vaiindeed
- karomiI make
- nānāvidhadīpayuktaman offering of lamps of many kinds
anvaya ityādinānāvidhabhāvayuktaiḥ saṃsevitam vighnapatim bhajāmi cittena nirañjanam vai dhyātvā tu nānāvidhadīpayuktam karomi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
tathāṅkuśaṃ dantayutaṃ tamevam |
trinetrayuktaṃ tvabhayaṅkaraṃ taṃ
mahodaraṃ caikaradaṃ gajāsyam || 66 ||
- caturbhujamfour-armed
- pāśadharamholding the noose
- gaṇeśamGanesha
- tathāand
- aṅkuśamthe goad
- dantayutamwith his tusk
- tamhim
- evamso
- trinetrayuktamthree-eyed
- tuindeed
- abhayaṅkaramwho puts fear to flight
- tamhim
- mahodaramgreat-bellied
- caand
- ekaradamsingle-tusked
- gajāsyamelephant-faced
anvaya caturbhujam pāśadharam gaṇeśam tathā aṅkuśam dantayutam tam evam trinetrayuktam tu abhayaṅkaram tam mahodaram ca ekaradam gajāsyam
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
note This verse and the next are the meditation proper: after all the offerings, the worshipper stops and looks at the form he has been serving.
vibhūtibhiḥ sevitapādapadmam |
dhyāyedgaṇeśaṃ vividhaprakāraiḥ
supūjitaṃ śaktiyutaṃ pareśam || 67 ||
- sarpopavītamwith a snake for his sacred thread
- gajakarṇadhāramhis ears an elephant's
- vibhūtibhiḥby the powers
- sevitapādapadmamhis lotus feet served
- dhyāyetlet a man meditate on
- gaṇeśamGanesha
- vividhaprakāraiḥin many ways
- supūjitamworshipped
- śaktiyutamwith his consort beside him
- pareśamthe lord beyond all
anvaya sarpopavītam gajakarṇadhāram vibhūtibhiḥ sevitapādapadmam vividhaprakāraiḥ supūjitam śaktiyutam pareśam gaṇeśam dhyāyet
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
svamūlamantrasya vidhānayuktam |
asaṅkhyabhūtaṃ gaṇarāja haste
samarpayāmyeva gṛhāṇa ḍhuṇḍhe || 68 ||
- tataḥthen
- japamthe saying over
- vaiindeed
- manasāin my mind
- karomiI do
- svamūlamantrasyaof his own root mantra
- vidhānayuktamas the rule lays down
- asaṅkhyabhūtamtimes past counting
- gaṇarājaking of the ganas
- hastein your hand
- samarpayāmiI lay it
- evaindeed
- gṛhāṇatake
- ḍhuṇḍheDhundhi
anvaya gaṇarāja ḍhuṇḍhe tataḥ manasā svamūlamantrasya vidhānayuktam asaṅkhyabhūtam japam vai karomi haste eva samarpayāmi gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
japasamarpaṇa laying the recitation in his hand — At the close of a recitation its merit is formally handed over to the deity, so that nothing of it is kept back.
-mapāradīpāṃ prakaromi pūrṇām |
cittena lambodara tāṃ gṛhāṇa
hyajñānadhvāntāghaharāṃ nijānām || 69 ||
- ārārtikāmthe arati
- karpūrakādibhūtāmof camphor and the rest
- apāradīpāmwith lamps past counting
- prakaromiI make
- pūrṇāmfull
- cittenain the mind
- lambodaraLambodara
- tāmit
- gṛhāṇatake
- hiindeed
- ajñānadhvāntāghaharāmwhich lifts the dark of ignorance and the wrong
- nijānāmfrom your own people
anvaya lambodara karpūrakādibhūtām apāradīpām pūrṇām nijānām hi ajñānadhvāntāghaharām ārārtikām prakaromi tām cittena gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sumantritaṃ puṣpadalaṃ prabhūtam |
gṛhāṇa cittena mayā pradatta-
-mapāravṛttyā tvatha mantrapuṣpam || 70 ||
- vedeṣuin the Vedas
- vighneśvarakaiḥto the lord of obstacles
- sumantraiḥwith the good mantras
- sumantritamcharged
- puṣpadalamflowers and leaves
- prabhūtamheaped high
- gṛhāṇatake
- cittenain the mind
- mayāby me
- pradattamoffered
- apāravṛttyāwith the words said over and over without end
- tuindeed
- athanow
- mantrapuṣpamthe mantra-flower
anvaya vedeṣu vighneśvarakaiḥ sumantraiḥ sumantritam prabhūtam puṣpadalam mayā cittena apāravṛttyā pradattam atha mantrapuṣpam tu gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
mantrapuṣpa the mantra-flower — The handful of flowers held while the closing verses are chanted and then let fall at the god's feet.
gṛhāṇa cittena kṛtāṃ gaṇeśa |
yuktāṃ śrutismārtabhavaiḥ purāṇaiḥ
sarvaiḥ pareśādhipate mayā te || 71 ||
- apāravṛtyānever broken off
- stutimthe praise
- ekadantamone-tusked one
- gṛhāṇatake
- cittenain the mind
- kṛtāmmade
- gaṇeśaGanesha
- yuktāmdrawn
- śrutismārtabhavaiḥfrom what comes of shruti and smriti
- purāṇaiḥfrom the puranas
- sarvaiḥall
- pareśādhipatelord of the highest lords
- mayāby me
- teto you
anvaya gaṇeśa ekadantam pareśādhipate mayā te cittena apāravṛtyā kṛtām sarvaiḥ śrutismārtabhavaiḥ purāṇaiḥ yuktām stutim gṛhāṇa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
gṛhāṇa lambodara bhāvayuktāḥ |
saṅkhyāvihīnā vividhasvarūpā
bhaktān sadā rakṣa bhavārṇavādvai || 72 ||
- pradakṣiṇāḥthe circlings
- mānasakalpitāḥmade in the mind
- tāḥthose
- gṛhāṇatake
- lambodaraLambodara
- bhāvayuktāḥfull of feeling
- saṅkhyāvihīnāḥpast counting
- vividhasvarūpāḥof many kinds
- bhaktānthose who love you
- sadāalways
- rakṣaguard
- bhavārṇavātfrom the sea of becoming
- vaiindeed
anvaya lambodara mānasakalpitāḥ bhāvayuktāḥ saṅkhyāvihīnāḥ vividhasvarūpāḥ tāḥ pradakṣiṇāḥ gṛhāṇa bhaktān sadā vai bhavārṇavāt rakṣa
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
pradakṣiṇā circling — Walking round the god with the right side towards him. Ganapati is usually circled once, or in some places three times.
sāṣṭāṅgakādyāṃ vividhasvarūpām |
saṅkhyāvihīnāṃ manasā kṛtāṃ te
siddhyā ca buddhyā paripālayāśu || 73 ||
- natimmy bowing
- tataḥthen
- vighnapatelord of obstacles
- gṛhāṇatake
- sāṣṭāṅgakādyāmthe bow with eight limbs and the rest
- vividhasvarūpāmof many kinds
- saṅkhyāvihīnāmpast counting
- manasāin the mind
- kṛtāmmade
- teto you
- siddhyāwith Siddhi
- caand
- buddhyāwith Buddhi
- paripālayalook after me
- āśuquickly
anvaya vighnapate tataḥ te manasā kṛtām sāṣṭāṅgakādyām vividhasvarūpām saṅkhyāvihīnām natim gṛhāṇa siddhyā ca buddhyā āśu paripālaya
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sāṣṭāṅga with eight limbs — The full prostration, in which feet, knees, hands, chest, head, eyes, mind and speech all touch the ground or are given over at once.
-ttadarthamante manasā gṛhāṇa |
dūrvāṅkurānvighnapate pradattān
sampūrṇamevaṃ kuru pūjanaṃ me || 74 ||
- nyūnātiriktamtoo little or too much
- tuindeed
- mayāby me
- kṛtamdone
- cetif
- tadarthamto make up for it
- anteat the end
- manasāin the mind
- gṛhāṇatake
- dūrvāṅkurānthe durva shoots
- vighnapatelord of obstacles
- pradattānoffered
- sampūrṇamcomplete
- evamso
- kurulet stand
- pūjanamworship
- memy
anvaya vighnapate cet mayā nyūnātiriktam tu kṛtam tadartham ante manasā pradattān dūrvāṅkurān gṛhāṇa evam me pūjanam sampūrṇam kuru
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
note A rite is held to be spoilt by too much as well as by too little, so it closes with an offering that covers whatever went wrong.
sadāparādhān vividhasvarūpān |
bhaktiṃ madīyāṃ saphalāṃ kuruṣva
samprārthayāmi manasā gaṇeśa || 75 ||
- kṣamasvaforgive
- vighnādhipatelord of obstacles
- madīyānmy
- sadāalways
- aparādhānfaults
- vividhasvarūpānof every shape
- bhaktimdevotion
- madīyāmmy
- saphalāmfruitful
- kuruṣvamake
- samprārthayāmithis I ask
- manasāin the mind
- gaṇeśaGanesha
anvaya vighnādhipate gaṇeśa sadā vividhasvarūpān madīyān aparādhān kṣamasva madīyām bhaktim saphalām kuruṣva manasā samprārthayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
dattaṃ prasādaṃ śirasābhivandya |
svamastake taṃ paridhārayāmi
cittena vighneśvaramānato'smi || 76 ||
- tataḥthen
- prasannenain his grace
- gajānanenaby Gajanana
- dattamgiven
- prasādamwhat he has left
- śirasāwith my head
- abhivandyahaving bowed
- svamastakeon my own head
- tamit
- paridhārayāmiI set
- cittenain the mind
- vighneśvaramto the lord of obstacles
- ānataḥbowed
- asmiI have
anvaya tataḥ prasannena gajānanena dattam prasādam śirasā abhivandya tam svamastake paridhārayāmi cittena vighneśvaram ānataḥ asmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
prasāda what he has left — Both his grace and the food that has been set before him and is then shared out. The word carries the two senses at once.
-dgatastatastvantaradhānaśaktyā |
śivādayastaṃ praṇipatya sarve
gatāḥ sucittena ca cintayāmi || 77 ||
- utthāyahaving risen
- vighneśvaraḥthe lord of obstacles
- evaindeed
- tasmātfrom that place
- gataḥis gone
- tataḥthen
- tuindeed
- antaradhānaśaktyāby his power of vanishing
- śivādayaḥShiva and the rest
- tamhim
- praṇipatyahaving bowed to
- sarveall
- gatāḥwent
- sucittenasteadily in mind
- caand
- cintayāmiI hold
anvaya vighneśvaraḥ utthāya eva antaradhānaśaktyā tataḥ tu tasmāt gataḥ śivādayaḥ sarve tam praṇipatya gatāḥ ca sucittena cintayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
bhajāmi cittena gaṇādhipaṃ tam |
svasthānamāgatya mahānubhāvai-
-rbhaktairgaṇeśasya ca khelayāmi || 78 ||
- sarvānthem all
- namaskṛtyahaving bowed to
- tataḥthen
- ahamI
- evaindeed
- bhajāmiworship
- cittenain my mind
- gaṇādhipamthe lord of the ganas
- tamhim
- svasthānammy own place
- āgatyahaving come back to
- mahānubhāvaiḥin whom there is such greatness
- bhaktaiḥwith the devotees
- gaṇeśasyaof Ganesha
- caand
- khelayāmiI pass the time
anvaya tataḥ aham sarvān namaskṛtya eva cittena tam gaṇādhipam bhajāmi svasthānam āgatya ca gaṇeśasya mahānubhāvaiḥ bhaktaiḥ khelayāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
cittena nityaṃ paripūjayāmi |
tenaiva tuṣṭaḥ pradadātu bhāvaṃ
viśveśvaro bhaktimayaṃ tu mahyam || 79 ||
- evamso
- trikāleṣuat the three hours of the day
- gaṇādhipamthe lord of the ganas
- tamhim
- cittenain my mind
- nityamwithout fail
- paripūjayāmiI worship
- tena evawith that alone
- tuṣṭaḥpleased
- pradadātumay he give
- bhāvama heart
- viśveśvaraḥthe lord of all
- bhaktimayamfull of devotion
- tuindeed
- mahyamto me
anvaya evam trikāleṣu tam gaṇādhipam nityam cittena paripūjayāmi tena eva tuṣṭaḥ viśveśvaraḥ mahyam bhaktimayam bhāvam tu pradadātu
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
hyucchiṣṭagandhasya sulepanaṃ tu |
nirmālyasandhāraṇakaṃ subhojyaṃ
lambodarasyāstu hi bhuktaśeṣam || 80 ||
- gaṇeśapādodakapānakamthe drinking of the water from Ganesha's feet
- caand
- hiindeed
- ucchiṣṭagandhasyaof the scent he has already worn
- sulepanamthe smearing
- tuindeed
- nirmālyasandhāraṇakamthe wearing of the flowers taken down from him
- subhojyamgood food
- lambodarasyaof Lambodara
- astulet it be
- hiindeed
- bhuktaśeṣamwhat he has left
anvaya gaṇeśapādodakapānakam ca hi ucchiṣṭagandhasya sulepanam tu nirmālyasandhāraṇakam lambodarasya bhuktaśeṣam hi subhojyam astu
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
nirmālya the flowers taken down from him — What has already been offered and then removed. For most deities it is not to be reused; for Ganapati his devotees ask for it.
gaṇeśvarasyāstu sadā gaṇeśa |
prasīda nityaṃ tava pādabhaktaṃ
kuruṣva māṃ brahmapate dayālo || 81 ||
- yam yamwhatever
- karomiI do
- evaindeed
- tadevalet that itself
- dīkṣābe my initiation
- gaṇeśvarasyainto the lord of the ganas
- astulet it be
- sadāalways
- gaṇeśaGanesha
- prasīdabe gracious
- nityamwithout fail
- tavayour
- pādabhaktamone who loves your feet
- kuruṣvamake
- māmme
- brahmapatelord of the sacred word
- dayāloyou who are kind
anvaya gaṇeśa yam yam eva karomi tadeva sadā gaṇeśvarasya dīkṣā astu brahmapate dayālo nityam prasīda mām tava pādabhaktam kuruṣva
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
mandārakārpāsakavastrayuktām |
suvāsapuṣpādibhirarcitāṃ
te gṛhāṇa nidrāṃ kuru vighnarāja || 82 ||
- tataḥthen
- tuindeed
- śayyāma bed
- parikalpayāmiI make ready
- mandārakārpāsakavastrayuktāmspread with cloths of mandara silk and cotton
- suvāsapuṣpādibhiḥwith scented flowers and the rest
- arcitāmstrewn
- tefor you
- gṛhāṇatake it
- nidrāmsleep
- kurutake
- vighnarājaking of obstacles
anvaya vighnarāja tataḥ tu te mandārakārpāsakavastrayuktām suvāsapuṣpādibhiḥ arcitām śayyām parikalpayāmi gṛhāṇa nidrām kuru
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
sunidritaṃ vīkṣya tathāhameva |
gatvā svavāsaṃ ca karomi nidrāṃ
dhyātvā hṛdi brahmapatiṃ tadīyaḥ || 83 ||
- siddhyāwith Siddhi
- caand
- buddhyāwith Buddhi
- sahitamtogether
- gaṇeśaGanesha
- sunidritamwell asleep
- vīkṣyaseeing
- tathālikewise
- ahamI
- evaindeed
- gatvāhaving gone
- svavāsamto my own house
- caand
- karomitake
- nidrāmsleep
- dhyātvāholding
- hṛdiin my heart
- brahmapatimthe lord of the sacred word
- tadīyaḥbelonging to him
anvaya gaṇeśa siddhyā ca buddhyā sahitam sunidritam vīkṣya tathā aham eva svavāsam gatvā hṛdi brahmapatim dhyātvā tadīyaḥ ca nidrām karomi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
note The worship ends as a day in a household ends. He is put to bed, and only then does the worshipper go to his own.
dehi prabho mānasajaṃ gaṇeśa |
mahyaṃ ca tenaiva kṛtārtharūpo
bhavāmi bhaktirasalālaso'ham || 84 ||
- etādṛśamsuch as this
- saukhyamhappiness
- amoghaśaktelord of unfailing power
- dehigive
- prabholord
- mānasajamborn in the mind
- gaṇeśaGanesha
- mahyamto me
- caand
- tena evaby that alone
- kṛtārtharūpaḥone who has done what he was here to do
- bhavāmiI become
- bhaktirasalālasaḥlonging for the taste of devotion
- ahamI
anvaya gaṇeśa prabho amoghaśakte mahyam etādṛśam mānasajam saukhyam dehi ca tena eva aham kṛtārtharūpaḥ bhaktirasalālasaḥ bhavāmi
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
evaṃ nityaṃ mahārāja gṛtsamado mahāyaśāḥ |
cakāra mānasīṃ pūjāṃ yogīndrāṇāṃ guruḥ svayam || 85 ||
- gārgyaḥGargya
- uvācasaid
- evamin this way
- nityamday after day
- mahārājagreat king
- gṛtsamadaḥGritsamada
- mahāyaśāḥthe renowned
- cakāraperformed
- mānasīmin the mind
- pūjāmthe worship
- yogīndrāṇāmof the greatest yogis
- guruḥthe teacher
- svayamhimself
anvaya gārgyaḥ uvāca mahārāja yogīndrāṇām guruḥ svayam mahāyaśāḥ gṛtsamadaḥ evam nityam mānasīm pūjām cakāra
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
gṛtsamada Gritsamada — The seer who speaks this worship; the whole piece is his, reported here by Gargya to a king.
paṭhiṣyati sadā so'pi gāṇapatyo bhaviṣyati || 86 ||
- yaḥwhoever
- etāmthis
- mānasīmin the mind
- pūjāmworship
- kariṣyatiwill perform
- narottamaḥbest of men
- paṭhiṣyatiwill recite
- sadāalways
- saḥhe
- apitoo
- gāṇapatyaḥone of Ganapati's own
- bhaviṣyatiwill become
anvaya yaḥ narottamaḥ etām mānasīm pūjām kariṣyati sadā paṭhiṣyati saḥ api gāṇapatyaḥ bhaviṣyati
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
gāṇapatya one of Ganapati's own — A member of the Ganapatya following, for whom Ganapati is not one god among many but the whole of it.
sa krameṇa mahīpāla brahmabhūto bhaviṣyati || 87 ||
- śrāvayiṣyatiwill read it aloud for others
- yaḥwho
- martyaḥthe man
- śroṣyatewill listen
- bhāvasaṃyutaḥwith feeling
- saḥhe
- krameṇain time
- mahīpālaking
- brahmabhūtaḥbrahman itself
- bhaviṣyatiwill become
anvaya mahīpāla yaḥ martyaḥ śrāvayiṣyati bhāvasaṃyutaḥ śroṣyate saḥ krameṇa brahmabhūtaḥ bhaviṣyati
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ante svānandagaḥ so'pi yogivandyo bhaviṣyati || 88 ||
- yam yamwhatever
- icchatihe wishes for
- tam tamthat very thing
- vaiindeed
- saphalamfulfilled
- tasyafor him
- jāyatecomes about
- anteat the end
- svānandagaḥgoing to Svananda
- saḥhe
- apitoo
- yogivandyaḥone to whom the yogis bow
- bhaviṣyatiwill be
anvaya yam yam icchati tam tam vai tasya saphalam jāyate ante saḥ api svānandagaḥ yogivandyaḥ bhaviṣyati
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
svānanda Svananda — Ganapati's own world, whose name means the joy that is one's own: the place a devotee reaches at the end.
