- अथ (atha)now
- मरकतश्रीलक्ष्मीगणपतिप्रपत्तिः (marakataśrīlakṣmīgaṇapatiprapattiḥ)the prayer of surrender to the emerald Shri Lakshmi Ganapati
anvaya अथ मरकतश्रीलक्ष्मीगणपतिप्रपत्तिः
chandas Prose, the title
प्रपत्ति surrender — Throwing oneself on the god's protection, with nothing else to rely on. The hymn follows the shape of the Venkatesha Prapatti, whose verses all end, I take refuge at the feet of Shri Venkatesha.
वैमुख्यभावपरिमार्जन कर्मबद्धौ ।
प्रामुख्यकीर्ति वरदान विधानकर्मौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ १ ॥
- सौमुख्यनामपरिवर्धितमन्त्ररूपौ (saumukhyanāmaparivardhitamantrarūpau)whose mantra form grows greater with the name Sumukha
- वैमुख्यभावपरिमार्जनकर्मबद्धौ (vaimukhyabhāvaparimārjanakarmabaddhau)bound to the work of clearing away the mood that turns people from God
- प्रामुख्यकीर्तिवरदानविधानकर्मौ (prāmukhyakīrtivaradānavidhānakarmau)whose work is to grant high standing, fame and boons
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya सौमुख्यनामपरिवर्धितमन्त्ररूपौ वैमुख्यभावपरिमार्जनकर्मबद्धौ प्रामुख्यकीर्तिवरदानविधानकर्मौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
षोडश नामानि the sixteen names — The sixteen verses carry, in order, the sixteen names of Ganesha said before any rite: Sumukha, Ekadanta, Kapila, Gajakarnaka, Lambodara, Vikata, Vighnaraja, Ganadhipa, Dhumaketu, Ganadhyaksha, Bhalachandra, Gajanana, Vakratunda, Shurpakarna, Heramba and Skandapurvaja.
note The Sanskrit words describing the feet are all in the dual, so every line speaks of the pair, Lakshmi and Ganesha together. The first line also rings three times: saumukhya, vaimukhya, pramukhya.
गोष्ठीप्रपञ्चितपुनीतकथाप्रसङ्गौ ।
प्रोष्ठप्रदायक समुन्नतभद्ररूपौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ २ ॥
- श्रेष्ठैकदन्तगजरूपनिजानुभाव्यौ (śreṣṭhaikadantagajarūpanijānubhāvyau)known in their true nature as the noble one-tusked elephant
- गोष्ठीप्रपञ्चितपुनीतकथाप्रसङ्गौ (goṣṭhīprapañcitapunītakathāprasaṅgau)whose holy stories are told at length where devotees gather
- प्रोष्ठप्रदायकसमुन्नतभद्ररूपौ (proṣṭhapradāyakasamunnatabhadrarūpau)whose high and blessed form is honoured in Proshthapada
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya श्रेष्ठैकदन्तगजरूपनिजानुभाव्यौ गोष्ठीप्रपञ्चितपुनीतकथाप्रसङ्गौ प्रोष्ठप्रदायकसमुन्नतभद्ररूपौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
note प्रोष्ठ and भद्र in the same line seem to point to Proshthapada, the old name of Bhadrapada, the month of Ganesha Chaturthi.
भ्राजत्कलानिवहसंस्तुतदिव्यरूपौ ।
सौजन्यभासुरमनोविषयप्रभासौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ ३ ॥
- राजद्विलासकपिलाह्वयरूपभासौ (rājadvilāsakapilāhvayarūpabhāsau)who shine with the form named Kapila, bright in its play
- भ्राजत्कलानिवहसंस्तुतदिव्यरूपौ (bhrājatkalānivahasaṃstutadivyarūpau)whose divine form all the shining arts praise
- सौजन्यभासुरमनोविषयप्रभासौ (saujanyabhāsuramanoviṣayaprabhāsau)who light up minds that glow with goodness
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya राजद्विलासकपिलाह्वयरूपभासौ भ्राजत्कलानिवहसंस्तुतदिव्यरूपौ सौजन्यभासुरमनोविषयप्रभासौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
कपिल Kapila — The tawny one, the third of Ganesha's sixteen names.
शुभ्रांशु सौम्यरुचिरौ शुभचिन्तनीयौ ।
अभ्रङ्कषात्ममहिमौ महनीयवर्णौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ ४ ॥
- विभ्राजदात्मगजकर्णिकया (vibhrājadātmagajakarṇikayā)by their own shining name Gajakarnaka
- सुवेद्यौ (suvedyau)easily known
- शुभ्रांशुसौम्यरुचिरौ (śubhrāṃśusaumyarucirau)gentle and lovely as the moon
- शुभचिन्तनीयौ (śubhacintanīyau)good to meditate on
- अभ्रङ्कषात्ममहिमौ (abhraṅkaṣātmamahimau)whose greatness reaches the clouds
- महनीयवर्णौ (mahanīyavarṇau)whose colour is worthy of honour
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya विभ्राजदात्मगजकर्णिकया सुवेद्यौ शुभ्रांशुसौम्यरुचिरौ शुभचिन्तनीयौ अभ्रङ्कषात्ममहिमौ महनीयवर्णौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
बिम्बायमानवरकान्तिपथानुगम्यौ ।
सम्बोधिताखिल चराचरलोकदृश्यौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ ५ ॥
- लम्बोदरात्मकतनूविभवानुभाव्यौ (lambodarātmakatanūvibhavānubhāvyau)known in the glory of Lambodara's body
- बिम्बायमानवरकान्तिपथानुगम्यौ (bimbāyamānavarakāntipathānugamyau)reached along a path of fine light that glows like the full disc
- सम्बोधिताखिलचराचरलोकदृश्यौ (sambodhitākhilacarācaralokadṛśyau)seen by the whole world of moving and still things they have woken
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya लम्बोदरात्मकतनूविभवानुभाव्यौ बिम्बायमानवरकान्तिपथानुगम्यौ सम्बोधिताखिलचराचरलोकदृश्यौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
शिष्टानुरञ्जनचणौ शिखरायमाणौ ।
सृष्टिस्थितिप्रलयकारणकार्यमग्नौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ ६ ॥
- दुष्टासुरेषु (duṣṭāsureṣu)against wicked demons
- विकटीकृतनैजरूपौ (vikaṭīkṛtanaijarūpau)who turned their own form fearsome, as Vikata
- शिष्टानुरञ्जनचणौ (śiṣṭānurañjanacaṇau)skilled at pleasing the good
- शिखरायमाणौ (śikharāyamāṇau)standing high as a mountain peak
- सृष्टिस्थितिप्रलयकारणकार्यमग्नौ (sṛṣṭisthitipralayakāraṇakāryamagnau)absorbed in the work of making, keeping and ending the world
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya दुष्टासुरेषु विकटीकृतनैजरूपौ शिष्टानुरञ्जनचणौ शिखरायमाणौ सृष्टिस्थितिप्रलयकारणकार्यमग्नौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
गर्वापनेयचरितौ गणराड्विनोदौ ।
सर्वोन्नतौ सकलपालनकर्मशीलौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ ७ ॥
- निर्विघ्नराजितपथौ (nirvighnarājitapathau)whose path shines free of obstacles
- नियमैकवेद्यौ (niyamaikavedyau)known only through discipline
- गर्वापनेयचरितौ (garvāpaneyacaritau)whose deeds take pride away
- गणराड्विनोदौ (gaṇarāḍvinodau)the delight of the king of the ganas
- सर्वोन्नतौ (sarvonnatau)standing above all
- सकलपालनकर्मशीलौ (sakalapālanakarmaśīlau)whose way is to protect everyone
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya निर्विघ्नराजितपथौ नियमैकवेद्यौ गर्वापनेयचरितौ गणराड्विनोदौ सर्वोन्नतौ सकलपालनकर्मशीलौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
note निर्विघ्नराजित hides the seventh name, Vighnaraja, king of obstacles.
प्राणप्रदानकुशलौ प्रविलासभावौ ।
त्राणोत्सुकौ निरतभाग्यविधानशीलौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ ८ ॥
- गाणाधिपत्यपदवीप्रविभक्तदीपौ (gāṇādhipatyapadavīpravibhaktadīpau)lamps set on the high seat of lordship over the ganas
- प्राणप्रदानकुशलौ (prāṇapradānakuśalau)skilled at giving life
- प्रविलासभावौ (pravilāsabhāvau)full of grace
- त्राणोत्सुकौ (trāṇotsukau)eager to protect
- निरतभाग्यविधानशीलौ (niratabhāgyavidhānaśīlau)always given to granting good fortune
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya गाणाधिपत्यपदवीप्रविभक्तदीपौ प्राणप्रदानकुशलौ प्रविलासभावौ त्राणोत्सुकौ निरतभाग्यविधानशीलौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
स्वाधीनकर्मकुशलौ समभावभाव्यौ ।
बाधानिवारणचणौ भवबन्धनाशौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ ९ ॥
- प्राक् (prāk)long ago
- धूमकेतुवरनाम (dhūmaketuvaranāma)with the fine name Dhumaketu
- विराजमानौ (virājamānau)shining
- स्वाधीनकर्मकुशलौ (svādhīnakarmakuśalau)skilled in work that answers to no one but themselves
- समभावभाव्यौ (samabhāvabhāvyau)to be held in an even, steady mind
- बाधानिवारणचणौ (bādhānivāraṇacaṇau)quick to remove trouble
- भवबन्धनाशौ (bhavabandhanāśau)who destroy the bonds of worldly life
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya प्राक् धूमकेतुवरनाम विराजमानौ स्वाधीनकर्मकुशलौ समभावभाव्यौ बाधानिवारणचणौ भवबन्धनाशौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
राशीकृतात्मगुणभाग्यविवर्धमानौ ।
आशान्तदीप्तिविभवौ सुकृतात्मदृश्यौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ १० ॥
- ईशौ (īśau)the lords
- गणाधिपतिदिव्यपथानुगम्यौ (gaṇādhipatidivyapathānugamyau)reached along the divine path of the lord of the ganas
- राशीकृतात्मगुणभाग्यविवर्धमानौ (rāśīkṛtātmaguṇabhāgyavivardhamānau)growing with the good fortune of their own heaped-up virtues
- आशान्तदीप्तिविभवौ (āśāntadīptivibhavau)whose light and glory reach to the ends of the sky
- सुकृतात्मदृश्यौ (sukṛtātmadṛśyau)whom good souls can see
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya ईशौ गणाधिपतिदिव्यपथानुगम्यौ राशीकृतात्मगुणभाग्यविवर्धमानौ आशान्तदीप्तिविभवौ सुकृतात्मदृश्यौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
केलीविलासरुचिरौ कमनीयशोभौ ।
व्यालोलभक्तिरमणौ वरदानशीलौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ ११ ॥
- मौलीन्दुकान्तिविशदीकृततत्त्वभासौ (maulīndukāntiviśadīkṛtatattvabhāsau)whose light of truth the glow of the moon on his head makes clear
- केलीविलासरुचिरौ (kelīvilāsarucirau)lovely in their play
- कमनीयशोभौ (kamanīyaśobhau)charming to see
- व्यालोलभक्तिरमणौ (vyālolabhaktiramaṇau)who delight in eager, stirring devotion
- वरदानशीलौ (varadānaśīlau)whose way is giving boons
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya मौलीन्दुकान्तिविशदीकृततत्त्वभासौ केलीविलासरुचिरौ कमनीयशोभौ व्यालोलभक्तिरमणौ वरदानशीलौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
note The moon on his head stands for Bhalachandra, the eleventh name.
श्रेष्ठप्रभावलयिनौ चिरदीप्तिभासौ ।
श्रेष्ठात्मतत्त्व चरितौ शिवदानशीलौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ १२ ॥
- श्रेष्ठौ (śreṣṭhau)the best
- गजाननपुराणकथाविलीनौ (gajānanapurāṇakathāvilīnau)who live on in the old stories of Gajanana
- श्रेष्ठप्रभावलयिनौ (śreṣṭhaprabhāvalayinau)ringed by a fine halo of light
- चिरदीप्तिभासौ (ciradīptibhāsau)whose light never fades
- श्रेष्ठात्मतत्त्वचरितौ (śreṣṭhātmatattvacaritau)whose deeds show the highest truth of the self
- शिवदानशीलौ (śivadānaśīlau)whose way is giving blessings
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya श्रेष्ठौ गजाननपुराणकथाविलीनौ श्रेष्ठप्रभावलयिनौ चिरदीप्तिभासौ श्रेष्ठात्मतत्त्वचरितौ शिवदानशीलौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
भावोन्नतिप्रथित संस्तवनीयशोभौ ।
सेवानुरक्तजनतावनकर्मदक्षौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ १३ ॥
- श्रीवक्रतुण्डमुखकान्तिसमानभासौ (śrīvakratuṇḍamukhakāntisamānabhāsau)shining as brightly as the face of Shri Vakratunda
- भावोन्नतिप्रथितसंस्तवनीयशोभौ (bhāvonnatiprathitasaṃstavanīyaśobhau)whose beauty, known for lifting the heart, deserves all praise
- सेवानुरक्तजनतावनकर्मदक्षौ (sevānuraktajanatāvanakarmadakṣau)skilled at protecting people who love to serve
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya श्रीवक्रतुण्डमुखकान्तिसमानभासौ भावोन्नतिप्रथितसंस्तवनीयशोभौ सेवानुरक्तजनतावनकर्मदक्षौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
दर्पापनोदनचणौ दरहासशोभौ ।
कर्पूर साम्यविमलौ करुणाविलासौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ १४ ॥
- शूर्पोपमाननिजकर्णविलेख्यवर्णौ (śūrpopamānanijakarṇavilekhyavarṇau)whose picture carries his ears, shaped like winnowing fans
- दर्पापनोदनचणौ (darpāpanodanacaṇau)skilled at driving pride away
- दरहासशोभौ (darahāsaśobhau)lovely with a gentle smile
- कर्पूरसाम्यविमलौ (karpūrasāmyavimalau)as spotless as camphor
- करुणाविलासौ (karuṇāvilāsau)whose play is compassion
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya शूर्पोपमाननिजकर्णविलेख्यवर्णौ दर्पापनोदनचणौ दरहासशोभौ कर्पूरसाम्यविमलौ करुणाविलासौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
प्रारम्भकार्यफलदान समर्चनीयौ ।
श्रीरम्यकान्तिविभवौ चिरकीर्तिनिष्ठौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ १५ ॥
- हेरम्बनामपठनेन (herambanāmapaṭhanena)when the name Heramba is recited
- विराजमानौ (virājamānau)shining
- प्रारम्भकार्यफलदानसमर्चनीयौ (prārambhakāryaphaladānasamarcanīyau)to be worshipped at the start of work, since they give its fruit
- श्रीरम्यकान्तिविभवौ (śrīramyakāntivibhavau)rich in lovely light and fortune
- चिरकीर्तिनिष्ठौ (cirakīrtiniṣṭhau)whose fame lasts
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya हेरम्बनामपठनेन विराजमानौ प्रारम्भकार्यफलदानसमर्चनीयौ श्रीरम्यकान्तिविभवौ चिरकीर्तिनिष्ठौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
मन्दारसुन्दर सुमार्चितदिव्यरूपौ ।
कुन्दोपमौ कविजनात्मविलासहासौ
लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ १६ ॥
- स्कन्दाग्रजत्वपदवीविलसत्प्रभावौ (skandāgrajatvapadavīvilasatprabhāvau)whose power shines in the rank of Skanda's elder brother
- मन्दारसुन्दरसुमार्चितदिव्यरूपौ (mandārasundarasumārcitadivyarūpau)whose divine form is worshipped with lovely mandara flowers
- कुन्दोपमौ (kundopamau)white as jasmine
- कविजनात्मविलासहासौ (kavijanātmavilāsahāsau)whose smile plays in the hearts of poets
- लक्ष्मीगणेशचरणौ (lakṣmīgaṇeśacaraṇau)the feet of Lakshmi and Ganesha
- शरणम् (śaraṇam)refuge
- प्रपद्ये (prapadye)I take
anvaya स्कन्दाग्रजत्वपदवीविलसत्प्रभावौ मन्दारसुन्दरसुमार्चितदिव्यरूपौ कुन्दोपमौ कविजनात्मविलासहासौ लक्ष्मीगणेशचरणौ शरणम् प्रपद्ये
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
note Skanda's elder brother is Skandapurvaja, the sixteenth and last name.
