- मयूरेशस्तोत्रम् (mayūreśastotram)the Mayuresha Stotra
anvaya मयूरेशस्तोत्रम्
chandas Prose, the title
मयूरेश Mayuresha — The lord who rides the peacock, the Ganesha of Morgaon in Maharashtra, first of the eight ashtavinayaka shrines.
note From the Ganesha Purana. Brahma is the speaker, and every verse ends with the same half-line.
- ब्रह्मा (brahmā)Brahma
- उवाच (uvāca)said
anvaya ब्रह्मा उवाच
chandas Prose, a speaker's line
मायाविनं दुर्विभाव्यं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ १ ॥
- पुराणपुरुषम् (purāṇapuruṣam)the person who was there before anything else
- देवम् (devam)the god
- नानाक्रीडाकरम् (nānākrīḍākaram)who plays in many ways
- मुदा (mudā)gladly
- मायाविनम् (māyāvinam)who wields maya
- दुर्विभाव्यम् (durvibhāvyam)hard to hold in thought
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya पुराणपुरुषम् देवम् मुदा नानाक्रीडाकरम् मायाविनम् दुर्विभाव्यम् मयूरेशम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
गुणातीतं गुणमयं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ २ ॥
- परात्परम् (parātparam)higher than the high
- चिदानन्दम् (cidānandam)awareness and joy
- निर्विकारम् (nirvikāram)without change
- हृदि (hṛdi)in the heart
- स्थितम् (sthitam)seated
- गुणातीतम् (guṇātītam)past the three strands
- गुणमयम् (guṇamayam)made of the strands
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya परात्परम् चिदानन्दम् निर्विकारम् हृदि स्थितम् गुणातीतम् गुणमयम् मयूरेशम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Two words set side by side that ought to cancel: past the strands, and woven of them.
सर्वविघ्नहरं देवं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ ३ ॥
- सृजन्तम् (sṛjantam)making
- पालयन्तम् (pālayantam)keeping
- च (ca)and
- संहरन्तम् (saṃharantam)ending
- निजेच्छया (nijecchayā)as he pleases
- सर्वविघ्नहरम् (sarvavighnaharam)who takes every obstacle away
- देवम् (devam)the god
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya निजेच्छया सृजन्तम् पालयन्तम् च संहरन्तम् सर्वविघ्नहरम् देवम् मयूरेशम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
नानायुधधरं भक्त्या मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ ४ ॥
- नानादैत्यनिहन्तारम् (nānādaityanihantāram)killer of demon after demon
- नानारूपाणि (nānārūpāṇi)many shapes
- बिभ्रतम् (bibhratam)taking
- नानायुधधरम् (nānāyudhadharam)carrying many weapons
- भक्त्या (bhaktyā)with devotion
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya नानादैत्यनिहन्तारम् नानारूपाणि बिभ्रतम् नानायुधधरम् मयूरेशम् अहम् भक्त्या नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
सदसद्व्यक्तमव्यक्तं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ ५ ॥
- इन्द्रादिदेवतावृन्दैः (indrādidevatāvṛndaiḥ)by Indra and the whole company of gods
- अभिष्टुतम् (abhiṣṭutam)praised
- अहर्निशम् (aharniśam)day and night
- सत् (sat)being
- असत् (asat)not-being
- व्यक्तम् (vyaktam)shown
- अव्यक्तम् (avyaktam)unshown
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya इन्द्रादिदेवतावृन्दैः अहर्निशम् अभिष्टुतम् सत् असत् व्यक्तम् अव्यक्तम् मयूरेशम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
सर्वविद्याप्रवक्तारं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ ६ ॥
- सर्वशक्तिमयम् (sarvaśaktimayam)made of every power
- देवम् (devam)the god
- सर्वरूपधरम् (sarvarūpadharam)who takes every form
- विभुम् (vibhum)present everywhere
- सर्वविद्याप्रवक्तारम् (sarvavidyāpravaktāram)who speaks out every branch of learning
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya सर्वशक्तिमयम् सर्वरूपधरम् विभुम् सर्वविद्याप्रवक्तारम् देवम् मयूरेशम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
भक्तानन्दकरं नित्यं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ ७ ॥
- पार्वतीनन्दनम् (pārvatīnandanam)the joy of Parvati
- शम्भोः (śambhoḥ)of Shambhu
- आनन्दपरिवर्धनम् (ānandaparivardhanam)who makes the gladness grow
- भक्तानन्दकरम् (bhaktānandakaram)who gives his devotees gladness
- नित्यम् (nityam)without end
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya पार्वतीनन्दनम् शम्भोः आनन्दपरिवर्धनम् नित्यम् भक्तानन्दकरम् मयूरेशम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
समष्टिव्यष्टिरूपं त्वां मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ ८ ॥
- मुनिध्येयम् (munidhyeyam)held in mind by the sages
- मुनिनुतम् (muninutam)praised by the sages
- मुनिकामप्रपूरकम् (munikāmaprapūrakam)who fills out what the sages want
- समष्टिव्यष्टिरूपम् (samaṣṭivyaṣṭirūpam)who is the whole and each part of it
- त्वाम् (tvām)you
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya मुनिध्येयम् मुनिनुतम् मुनिकामप्रपूरकम् समष्टिव्यष्टिरूपम् त्वाम् मयूरेशम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
समष्टिव्यष्टि the whole and each part — Samashti is everything taken together, vyashti each thing on its own. He is called both at once.
सत्यज्ञानमयं सत्यं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ ९ ॥
- सर्वाज्ञाननिहन्तारम् (sarvājñānanihantāram)killer of every ignorance
- सर्वज्ञानकरम् (sarvajñānakaram)maker of all knowing
- शुचिम् (śucim)clean
- सत्यज्ञानमयम् (satyajñānamayam)made of true knowing
- सत्यम् (satyam)true
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya सर्वाज्ञाननिहन्तारम् सर्वज्ञानकरम् शुचिम् सत्यज्ञानमयम् सत्यम् मयूरेशम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
अनन्तविभवं विष्णुं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥ १० ॥
- अनेककोटिब्रह्माण्डनायकम् (anekakoṭibrahmāṇḍanāyakam)lord of many crores of world-eggs
- जगदीश्वरम् (jagadīśvaram)master of everything that is
- अनन्तविभवम् (anantavibhavam)whose greatness has no end
- विष्णुम् (viṣṇum)Vishnu
- मयूरेशम् (mayūreśam)Mayuresha
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya अनेककोटिब्रह्माण्डनायकम् जगदीश्वरम् अनन्तविभवम् विष्णुम् मयूरेशम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ब्रह्माण्ड the world-egg — The whole universe pictured as one egg. The verse counts them in crores and sets him over all of them.
मयूरेश उवाच।
- फलश्रुतिः (phalaśrutiḥ)the account of what it gives
- मयूरेशः (mayūreśaḥ)Mayuresha
- उवाच (uvāca)said
anvaya फलश्रुतिः मयूरेशः उवाच
chandas Prose, a heading and a speaker's line
सर्वकामप्रदं नॄणां सर्वोपद्रवनाशनम् ॥ ११ ॥
- इदम् (idam)this
- ब्रह्मकरम् (brahmakaram)which makes a man Brahman
- स्तोत्रम् (stotram)hymn
- सर्वपापप्रनाशनम् (sarvapāpapranāśanam)which wipes out every wrong
- सर्वकामप्रदम् (sarvakāmapradam)which gives whatever is wanted
- नॄणाम् (nṝṇām)to people
- सर्वोपद्रवनाशनम् (sarvopadravanāśanam)which puts an end to every calamity
anvaya इदम् ब्रह्मकरम् सर्वपापप्रनाशनम् नॄणाम् सर्वकामप्रदम् सर्वोपद्रवनाशनम् स्तोत्रम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note प्रनाशनम् is printed for प्रणाशनम्.
आधिव्याधिहरं चैव भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम् ॥ १२ ॥
- कारागृहगतानाम् (kārāgṛhagatānām)of those who have gone to prison
- च (ca)and
- मोचनम् (mocanam)the freeing
- दिनसप्तकात् (dinasaptakāt)within seven days
- आधिव्याधिहरम् (ādhivyādhiharam)which carries off trouble of mind and body
- च (ca)and
- एव (eva)indeed
- भुक्तिमुक्तिप्रदम् (bhuktimuktipradam)giving both enjoyment here and freedom
- शुभम् (śubham)good
anvaya कारागृहगतानाम् च दिनसप्तकात् मोचनम् आधिव्याधिहरम् च एव भुक्तिमुक्तिप्रदम् शुभम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
आधिव्याधि trouble of mind and body — Adhi is what troubles the mind and vyadhi what troubles the body. The pair covers the whole of what can go wrong with a person.
