ততঃ স প্ৰযতো ভূত্ৱা মম তাত যুধিষ্ঠিৰ ।
প্ৰাঞ্জলিঃ প্ৰাহ ৱিপ্ৰৰ্ষিৰ্নামসঙ্গ্ৰহমাদিতঃ ॥ ১॥
প্ৰাঞ্জলিঃ প্ৰাহ ৱিপ্ৰৰ্ষিৰ্নামসঙ্গ্ৰহমাদিতঃ ॥ ১॥
- ততঃ (tataḥ)thereupon
- সঃ (saḥ)he
- প্ৰযতঃ ভূত্ৱা (prayato bhūtvā)having made himself pure
- মম তাত (mama tāta)my dear son
- যুধিষ্ঠিৰ (yudhiṣṭhira)O Yudhiṣṭhira
- প্ৰাঞ্জলিঃ (prāñjaliḥ)palms joined
- প্ৰাহ (prāha)spoke
- ৱিপ্ৰ-ঋষিঃ (viprarṣiḥ)the brahmin seer
- নাম-সঙ্গ্ৰহম্ (nāma-saṅgraham)the gathering of the names
- আদিতঃ (āditaḥ)from the very beginning
উপমন্যুৰুৱাচ
ব্ৰহ্মপ্ৰোক্তৈৰৃষিপ্ৰোক্তৈৰ্ৱেদৱেদাঙ্গসম্ভৱৈঃ ।
সৰ্ৱলোকেষু ৱিখ্যাতং স্তুত্যং স্তোষ্যামি নামভিঃ ॥ ২॥
ব্ৰহ্মপ্ৰোক্তৈৰৃষিপ্ৰোক্তৈৰ্ৱেদৱেদাঙ্গসম্ভৱৈঃ ।
সৰ্ৱলোকেষু ৱিখ্যাতং স্তুত্যং স্তোষ্যামি নামভিঃ ॥ ২॥
- উপমন্যুঃ উৱাচ (upamanyuḥ uvāca)Upamanyu said
- ব্ৰহ্ম-প্ৰোক্তৈঃ (brahma-proktaiḥ)uttered by Brahmā
- ঋষি-প্ৰোক্তৈঃ (ṛṣi-proktaiḥ)uttered by the seers
- ৱেদ-ৱেদাঙ্গ-সম্ভৱৈঃ (veda-vedāṅga-sambhavaiḥ)arisen out of the Vedas and their limbs
- সৰ্ৱ-লোকেষু (sarva-lokeṣu)in all the worlds
- ৱিখ্যাতম্ (vikhyātam)renowned
- স্তুত্যম্ (stutyam)worthy of praise
- স্তোষ্যামি (stoṣyāmi)I shall praise him
- নামভিঃ (nāmabhiḥ)with these names
মহদ্ভিৰ্ৱিহিতৈঃ সত্যৈঃ সিদ্ধৈঃ সৰ্ৱাৰ্থসাধকৈঃ ।
ঋষিণা তণ্ডিনা ভক্ত্যা কৃতৈৰ্ৱেদকৃতাত্মনা ॥ ৩॥
ঋষিণা তণ্ডিনা ভক্ত্যা কৃতৈৰ্ৱেদকৃতাত্মনা ॥ ৩॥
- মহদ্ভিঃ (mahadbhiḥ)by the great ones
- ৱিহিতৈঃ (vihitaiḥ)ordained
- সত্যৈঃ (satyaiḥ)true
- সিদ্ধৈঃ (siddhaiḥ)proven
- সৰ্ৱ-অৰ্থ-সাধকৈঃ (sarvārtha-sādhakaiḥ)bringing every aim to pass
- ঋষিণা তণ্ডিনা (ṛṣiṇā taṇḍinā)by the seer Taṇḍi
- ভক্ত্যা (bhaktyā)with devotion
- কৃতৈঃ (kṛtaiḥ)made
- ৱেদ-কৃত-আত্মনা (veda-kṛtātmanā)whose very self the Veda had shaped
যথোক্তৈঃ সাধুভিঃ খ্যাতৈৰ্মুনিভিস্তত্ত্ৱদৰ্শিভিঃ ।
প্ৰৱৰং প্ৰথমং স্ৱৰ্গ্যং সৰ্ৱভূতহিতং শুভম্ ॥ ৪॥
প্ৰৱৰং প্ৰথমং স্ৱৰ্গ্যং সৰ্ৱভূতহিতং শুভম্ ॥ ৪॥
- যথা-উক্তৈঃ (yathoktaiḥ)as they were declared
- সাধুভিঃ (sādhubhiḥ)by the good
- খ্যাতৈঃ (khyātaiḥ)by the renowned
- মুনিভিঃ (munibhiḥ)by sages
- তত্ত্ৱ-দৰ্শিভিঃ (tattva-darśibhiḥ)who see into what is real
- প্ৰৱৰম্ (pravaram)foremost
- প্ৰথমম্ (prathamam)first of all
- স্ৱৰ্গ্যম্ (svargyam)leading to heaven
- সৰ্ৱ-ভূত-হিতম্ (sarva-bhūta-hitam)for the good of every being
- শুভম্ (śubham)auspicious
শ্ৰুতেঃ সৰ্ৱত্ৰ জগতি ব্ৰহ্মলোকাৱতাৰিতৈঃ ।
সত্যৈস্তত্পৰমং ব্ৰহ্ম ব্ৰহ্মপ্ৰোক্তং সনাতনম্ ।
ৱক্ষ্যে যদুকুলশ্ৰেষ্ঠ শৃণুষ্ৱাৱহিতো মম ॥ ৫॥
সত্যৈস্তত্পৰমং ব্ৰহ্ম ব্ৰহ্মপ্ৰোক্তং সনাতনম্ ।
ৱক্ষ্যে যদুকুলশ্ৰেষ্ঠ শৃণুষ্ৱাৱহিতো মম ॥ ৫॥
- শ্ৰুতেঃ (śruteḥ)heard
- সৰ্ৱত্ৰ জগতি (sarvatra jagati)everywhere in the world
- ব্ৰহ্ম-লোক-অৱতাৰিতৈঃ (brahma-lokāvatāritaiḥ)brought down from the world of Brahmā
- সত্যৈঃ (satyaiḥ)true ones
- তত্ পৰমম্ ব্ৰহ্ম (tat paramaṃ brahma)that supreme Brahman
- ব্ৰহ্ম-প্ৰোক্তম্ (brahma-proktam)declared by Brahmā
- সনাতনম্ (sanātanam)everlasting
- ৱক্ষ্যে (vakṣye)I shall utter
- যদু-কুল-শ্ৰেষ্ঠ (yadu-kula-śreṣṭha)O best of the Yadu line
- শৃণুষ্ৱ (śṛṇuṣva)listen
- অৱহিতঃ (avahitaḥ)with your whole attention
- মম (mama)to me
ৱৰযৈনং ভৱং দেৱং ভক্তস্ত্ৱং পৰমেশ্ৱৰম্ ।
তেন তে শ্ৰাৱযিষ্যামি যত্তদ্ব্ৰহ্ম সনাতনম্ ॥ ৬॥
তেন তে শ্ৰাৱযিষ্যামি যত্তদ্ব্ৰহ্ম সনাতনম্ ॥ ৬॥
- ৱৰয (varaya)choose
- এনম্ (enam)this one
- ভৱম্ দেৱম্ (bhavaṃ devam)the god Bhava
- ভক্তঃ ত্ৱম্ (bhaktas tvam)you who are his devotee
- পৰম-ঈশ্ৱৰম্ (parameśvaram)the supreme Lord
- তেন (tena)for that reason
- তে (te)to you
- শ্ৰাৱযিষ্যামি (śrāvayiṣyāmi)I shall let it be heard
- যত্ তত্ ব্ৰহ্ম (yat tad brahma)that Brahman which is
- সনাতনম্ (sanātanam)everlasting
ন শক্যং ৱিস্তৰাত্কৃত্স্নং ৱক্তুং সৰ্ৱস্য কেনচিত্ ।
যুক্তেনাপি ৱিভূতীনামপি ৱৰ্ষশতৈৰপি ॥ ৭॥
যুক্তেনাপি ৱিভূতীনামপি ৱৰ্ষশতৈৰপি ॥ ৭॥
- ন শক্যম্ (na śakyam)it is not possible
- ৱিস্তৰাত্ (vistarāt)at full length
- কৃত্স্নম্ (kṛtsnam)the whole
- ৱক্তুম্ (vaktum)to tell
- সৰ্ৱস্য (sarvasya)of it all
- কেনচিত্ (kenacit)by anyone
- যুক্তেন অপি (yuktenāpi)even by one joined to them
- ৱিভূতীনাম্ (vibhūtīnām)of the powers
- অপি (api)even
- ৱৰ্ষ-শতৈঃ অপি (varṣa-śatair api)not in a hundred years
যস্যাদিৰ্মধ্যমন্তং চ সুৰৈৰপি ন গম্যতে ।
কস্তস্য শক্নুযাদ্ৱক্তুং গুণান্কাৰ্ত্স্ন্যেন মাধৱ ॥ ৮॥
কস্তস্য শক্নুযাদ্ৱক্তুং গুণান্কাৰ্ত্স্ন্যেন মাধৱ ॥ ৮॥
- যস্য (yasya)whose
- আদিঃ (ādiḥ)beginning
- মধ্যম্ (madhyam)middle
- অন্তম্ (antam)and end
- চ (ca)and
- সুৰৈঃ অপি (surair api)not even by the gods
- ন গম্যতে (na gamyate)is reached
- কঃ (kaḥ)who
- তস্য (tasya)his
- শক্নুযাত্ ৱক্তুম্ (śaknuyād vaktum)could manage to tell
- গুণান্ (guṇān)the qualities
- কাৰ্ত্স্ন্যেন (kārtsnyena)entire
- মাধৱ (mādhava)O Mādhava
কিন্তু দেৱস্য মহতঃ সঙ্ক্ষিপ্তাৰ্থপদাক্ষৰম্ ।
শক্তিতশ্চৰিতং ৱক্ষ্যে প্ৰসাদাত্তস্য ধীমতঃ ॥ ৯॥
শক্তিতশ্চৰিতং ৱক্ষ্যে প্ৰসাদাত্তস্য ধীমতঃ ॥ ৯॥
- কিন্তু (kintu)yet
- দেৱস্য মহতঃ (devasya mahataḥ)of that great god
- সঙ্ক্ষিপ্ত-অৰ্থ-পদ-অক্ষৰম্ (saṅkṣiptārtha-padākṣaram)in words and syllables of compressed meaning
- শক্তিতঃ (śaktitaḥ)so far as my power reaches
- চৰিতম্ (caritam)what he has done
- ৱক্ষ্যে (vakṣye)I shall tell
- প্ৰসাদাত্ (prasādāt)by the grace
- তস্য ধীমতঃ (tasya dhīmataḥ)of that wise one
অপ্ৰাপ্য তু ততোঽনুজ্ঞাং ন শক্যঃ স্তোতুমীশ্ৱৰঃ ।
যদা তেনাভ্যনুজ্ঞাতঃ স্তুতো ৱৈ স তদা মযা ॥ ১০॥
যদা তেনাভ্যনুজ্ঞাতঃ স্তুতো ৱৈ স তদা মযা ॥ ১০॥
- অপ্ৰাপ্য (aprāpya)without having obtained
- তু (tu)but
- ততঃ (tataḥ)from him
- অনুজ্ঞাম্ (anujñām)leave
- ন শক্যঃ (na śakyaḥ)he cannot be
- স্তোতুম্ (stotum)praised
- ঈশ্ৱৰঃ (īśvaraḥ)the Lord
- যদা (yadā)when
- তেন (tena)by him
- অভ্যনুজ্ঞাতঃ (abhyanujñātaḥ)leave had been granted
- স্তুতঃ ৱৈ (stuto vai)he was praised indeed
- সঃ (saḥ)he
- তদা (tadā)then
- মযা (mayā)by me
অনাদিনিধনস্যাহং জগদ্যোনেৰ্মহাত্মনঃ ।
নাম্নাং কঞ্চিত্সমুদ্দেশং ৱক্ষ্যাম্যৱ্যক্তযোনিনঃ ॥ ১১॥
নাম্নাং কঞ্চিত্সমুদ্দেশং ৱক্ষ্যাম্যৱ্যক্তযোনিনঃ ॥ ১১॥
- অনাদি-নিধনস্য (anādi-nidhanasya)of him who has neither beginning nor end
- অহম্ (aham)I
- জগত্-যোনেঃ (jagad-yoneḥ)the womb of the world
- মহা-আত্মনঃ (mahātmanaḥ)the great Self
- নাম্নাম্ (nāmnām)of the names
- কঞ্চিত্ সমুদ্দেশম্ (kañcit samuddeśam)some part
- ৱক্ষ্যামি (vakṣyāmi)shall utter
- অৱ্যক্ত-যোনিনঃ (avyakta-yoninaḥ)whose own source is unmanifest
ৱৰদস্য ৱৰেণ্যস্য ৱিশ্ৱৰূপস্য ধীমতঃ ।
শৃণু নাম্নাং চযং কৃষ্ণ যদুক্তং পদ্মযোনিনা ॥ ১২॥
শৃণু নাম্নাং চযং কৃষ্ণ যদুক্তং পদ্মযোনিনা ॥ ১২॥
- ৱৰদস্য (varadasya)of the giver of boons
- ৱৰেণ্যস্য (vareṇyasya)of the most choiceworthy
- ৱিশ্ৱ-ৰূপস্য (viśva-rūpasya)of universal form
- ধীমতঃ (dhīmataḥ)of the wise one
- শৃণু (śṛṇu)hear
- নাম্নাম্ চযম্ (nāmnāṃ cayam)the heap of names
- কৃষ্ণ (kṛṣṇa)O Kṛṣṇa
- যত্ উক্তম্ (yad uktam)which was spoken
- পদ্ম-যোনিনা (padma-yoninā)by him whose womb was the lotus
দশ নামসহস্ৰাণি যান্যাহ প্ৰপিতামহঃ ।
তানি নিৰ্মথ্য মনসা দধ্নো ঘৃতমিৱোদ্ধৃতম্ ॥ ১৩॥
তানি নিৰ্মথ্য মনসা দধ্নো ঘৃতমিৱোদ্ধৃতম্ ॥ ১৩॥
- দশ নাম-সহস্ৰাণি (daśa nāma-sahasrāṇi)ten thousand names
- যানি (yāni)which
- আহ (āha)he uttered
- প্ৰপিতামহঃ (prapitāmahaḥ)the great-grandsire
- তানি (tāni)those
- নিৰ্মথ্য (nirmathya)having churned them
- মনসা (manasā)with his mind
- দধ্নঃ (dadhnaḥ)out of curds
- ঘৃতম্ ইৱ (ghṛtam iva)as butter is
- উদ্ধৃতম্ (uddhṛtam)drawn up
গিৰেঃ সাৰং যথা হেম পুষ্পসাৰং যথা মধু ।
ঘৃতাত্সাৰং যথা মণ্ডস্তথৈতত্সাৰমুদ্ধৃতম্। ১৪॥
ঘৃতাত্সাৰং যথা মণ্ডস্তথৈতত্সাৰমুদ্ধৃতম্। ১৪॥
- গিৰেঃ সাৰম্ (gireḥ sāram)the essence of the mountain
- যথা হেম (yathā hema)as gold is
- পুষ্প-সাৰম্ (puṣpa-sāram)the essence of flowers
- যথা মধু (yathā madhu)as honey is
- ঘৃতাত্ সাৰম্ (ghṛtāt sāram)the essence out of clarified butter
- যথা মণ্ডঃ (yathā maṇḍaḥ)as the cream is
- তথা (tathā)just so
- এতত্ সাৰম্ (etat sāram)this essence
- উদ্ধৃতম্ (uddhṛtam)was drawn forth
সৰ্ৱপাপাপহমিদং চতুৰ্ৱেদসমন্ৱিতম্ ।
প্ৰযত্নেনাধিগন্তৱ্যং ধাৰ্যং চ প্ৰযতাত্মনা ॥ ১৫॥
প্ৰযত্নেনাধিগন্তৱ্যং ধাৰ্যং চ প্ৰযতাত্মনা ॥ ১৫॥
- সৰ্ৱ-পাপ-অপহম্ (sarva-pāpāpaham)which takes away every sin
- ইদম্ (idam)this
- চতুঃ-ৱেদ-সমন্ৱিতম্ (catur-veda-samanvitam)joined with the four Vedas
- প্ৰযত্নেন (prayatnena)with effort
- অধিগন্তৱ্যম্ (adhigantavyam)to be come by
- ধাৰ্যম্ (dhāryam)to be held fast
- চ (ca)and
- প্ৰযত-আত্মনা (prayatātmanā)by one whose self is purified
মাঙ্গল্যং পৌষ্টিকং চৈৱ ৰক্ষোঘ্নং পাৱনং মহত্ ॥ ১৬॥
- মাঙ্গল্যম্ (māṅgalyam)auspicious
- পৌষ্টিকম্ (pauṣṭikam)nourishing
- চ এৱ (caiva)and indeed
- ৰক্ষঃ-ঘ্নম্ (rakṣo-ghnam)slaying the rākṣasas
- পাৱনম্ (pāvanam)purifying
- মহত্ (mahat)and great
ইদং ভক্তায দাতৱ্যং শ্ৰদ্দধানাস্তিকায চ ।
নাশ্ৰদ্দধানৰূপায নাস্তিকাযাজিতাত্মনে ॥ ১৭॥
নাশ্ৰদ্দধানৰূপায নাস্তিকাযাজিতাত্মনে ॥ ১৭॥
- ইদম্ (idam)this
- ভক্তায (bhaktāya)to a devotee
- দাতৱ্যম্ (dātavyam)is to be given
- শ্ৰদ্দধান-আস্তিকায (śraddadhānāstikāya)to one who has faith and believes
- চ (ca)and
- ন (na)not
- অশ্ৰদ্দধান-ৰূপায (aśraddadhāna-rūpāya)to one of unbelieving cast
- ন (na)nor
- নাস্তিকায (nāstikāya)to one who denies
- অজিত-আত্মনে (ajitātmane)whose self is unconquered
যশ্চাভ্যসূযতে দেৱং কাৰণাত্মানমীশ্ৱৰম্ ।
স কৃষ্ণ নৰকং যাতি সহপূৰ্ৱৈঃ সহাত্মজৈঃ ॥ ১৮॥
স কৃষ্ণ নৰকং যাতি সহপূৰ্ৱৈঃ সহাত্মজৈঃ ॥ ১৮॥
- যঃ (yaḥ)whoever
- চ (ca)and
- অভ্যসূযতে (abhyasūyate)bears ill will toward
- দেৱম্ (devam)the god
- কাৰণ-আত্মানম্ (kāraṇātmānam)whose self is the cause of all
- ঈশ্ৱৰম্ (īśvaram)the Lord
- সঃ (saḥ)he
- কৃষ্ণ (kṛṣṇa)O Kṛṣṇa
- নৰকম্ যাতি (narakaṃ yāti)goes to hell
- সহ পূৰ্ৱৈঃ (saha pūrvaiḥ)with his forebears
- সহ আত্মজৈঃ (sahātmajaiḥ)and with his own sons
ইদং ধ্যানমিদং যোগমিদং ধ্যেযমনুত্তমম্ ।
ইদং জপ্যমিদং জ্ঞানং ৰহস্যমিদমুত্তমম্ ॥ ১৯॥
ইদং জপ্যমিদং জ্ঞানং ৰহস্যমিদমুত্তমম্ ॥ ১৯॥
- ইদম্ ধ্যানম্ (idaṃ dhyānam)this is meditation
- ইদম্ যোগম্ (idaṃ yogam)this is yoga
- ইদম্ ধ্যেযম্ (idaṃ dhyeyam)this is what is to be meditated on
- অনুত্তমম্ (anuttamam)than which none is higher
- ইদম্ জপ্যম্ (idaṃ japyam)this is what is to be murmured
- ইদম্ জ্ঞানম্ (idaṃ jñānam)this is knowledge
- ৰহস্যম্ (rahasyam)the secret
- ইদম্ (idam)this
- উত্তমম্ (uttamam)the highest
যং জ্ঞাত্ৱা অন্তকালেঽপি গচ্ছেত পৰমাং গতিম্ ।
পৱিত্ৰং মঙ্গলং মেধ্যং কল্যাণমিদমুত্তমম্ ॥ ২০॥
পৱিত্ৰং মঙ্গলং মেধ্যং কল্যাণমিদমুত্তমম্ ॥ ২০॥
- যম্ জ্ঞাত্ৱা (yaṃ jñātvā)knowing which
- অন্ত-কালে অপি (anta-kāle api)even at the last hour
- গচ্ছেত (gaccheta)one would go
- পৰমাম্ গতিম্ (paramāṃ gatim)to the highest goal
- পৱিত্ৰম্ (pavitram)purifying
- মঙ্গলম্ (maṅgalam)auspicious
- মেধ্যম্ (medhyam)fit for the sacrifice
- কল্যাণম্ (kalyāṇam)blessed
- ইদম্ (idam)this
- উত্তমম্ (uttamam)the highest
ইদং ব্ৰহ্মা পুৰা কৃত্ৱা সৰ্ৱলোকপিতামহঃ ।
সৰ্ৱস্তৱানাং ৰাজত্ৱে দিৱ্যানাং সমকল্পযত্ ॥ ২১॥
সৰ্ৱস্তৱানাং ৰাজত্ৱে দিৱ্যানাং সমকল্পযত্ ॥ ২১॥
- ইদম্ (idam)this
- ব্ৰহ্মা (brahmā)Brahmā
- পুৰা (purā)of old
- কৃত্ৱা (kṛtvā)having made it
- সৰ্ৱ-লোক-পিতামহঃ (sarva-loka-pitāmahaḥ)the grandsire of all the worlds
- সৰ্ৱ-স্তৱানাম্ (sarva-stavānām)among all hymns of praise
- ৰাজত্ৱে (rājatve)to the kingship
- দিৱ্যানাম্ (divyānām)of the divine ones
- সমকল্পযত্ (samakalpayat)appointed it
তদা প্ৰভৃতি চৈৱাযমীশ্ৱৰস্য মহাত্মনঃ ।
স্তৱৰাজ ইতি খ্যাতো জগত্যমৰপূজিতঃ ॥ ২২॥
স্তৱৰাজ ইতি খ্যাতো জগত্যমৰপূজিতঃ ॥ ২২॥
- তদা প্ৰভৃতি (tadā prabhṛti)from that time forward
- চ এৱ (caiva)and
- অযম্ (ayam)this
- ঈশ্ৱৰস্য মহা-আত্মনঃ (īśvarasya mahātmanaḥ)of the great-souled Lord
- স্তৱ-ৰাজঃ ইতি (stava-rājaḥ iti)as "King of Praises"
- খ্যাতঃ (khyātaḥ)has been known
- জগতি (jagati)in the world
- অমৰ-পূজিতঃ (amara-pūjitaḥ)honoured by the immortals
ব্ৰহ্মলোকাদযং স্ৱৰ্গে স্তৱৰাজোঽৱতাৰিতঃ ।
যতস্তণ্ডিঃ পুৰা প্ৰাপ তেন তণ্ডিকৃতোঽভৱত্ ॥ ২৩॥
যতস্তণ্ডিঃ পুৰা প্ৰাপ তেন তণ্ডিকৃতোঽভৱত্ ॥ ২৩॥
- ব্ৰহ্ম-লোকাত্ (brahma-lokāt)from the world of Brahmā
- অযম্ (ayam)this
- স্ৱৰ্গে (svarge)into heaven
- স্তৱ-ৰাজঃ (stava-rājaḥ)the King of Praises
- অৱতাৰিতঃ (avatāritaḥ)was brought down
- যতঃ (yataḥ)and because
- তণ্ডিঃ (taṇḍiḥ)Taṇḍi
- পুৰা (purā)of old
- প্ৰাপ (prāpa)obtained it
- তেন (tena)for that reason
- তণ্ডি-কৃতঃ (taṇḍi-kṛtaḥ)"Taṇḍi’s making"
- অভৱত্ (abhavat)it came to be called
স্ৱৰ্গাচ্চৈৱাত্ৰ ভূৰ্লোকং তণ্ডিনা হ্যৱতাৰিতঃ ।
সৰ্ৱমঙ্গলমাঙ্গল্যং সৰ্ৱপাপপ্ৰণাশনম্ ॥ ২৪॥
সৰ্ৱমঙ্গলমাঙ্গল্যং সৰ্ৱপাপপ্ৰণাশনম্ ॥ ২৪॥
- স্ৱৰ্গাত্ (svargāt)from heaven
- চ এৱ (caiva)and
- অত্ৰ (atra)here
- ভূঃ-লোকম্ (bhūr-lokam)to the world of men
- তণ্ডিনা (taṇḍinā)by Taṇḍi
- হি (hi)indeed
- অৱতাৰিতঃ (avatāritaḥ)it was brought down
- সৰ্ৱ-মঙ্গল-মাঙ্গল্যম্ (sarva-maṅgala-māṅgalyam)the auspiciousness of all auspicious things
- সৰ্ৱ-পাপ-প্ৰণাশনম্ (sarva-pāpa-praṇāśanam)the undoing of every sin
নিগদিষ্যে মহাবাহো স্তৱানামুত্তমং স্তৱম্ ।
ব্ৰহ্মণামপি যদ্ব্ৰহ্ম পৰাণামপি যত্পৰম্ ॥ ২৫॥
ব্ৰহ্মণামপি যদ্ব্ৰহ্ম পৰাণামপি যত্পৰম্ ॥ ২৫॥
- নিগদিষ্যে (nigadiṣye)I shall declare it
- মহা-বাহো (mahā-bāho)O mighty-armed one
- স্তৱানাম্ উত্তমম্ স্তৱম্ (stavānām uttamaṃ stavam)the highest hymn among hymns
- ব্ৰহ্মণাম্ অপি (brahmaṇām api)even of the knowers of Brahman
- যত্ ব্ৰহ্ম (yad brahma)that which is the Brahman
- পৰাণাম্ অপি (parāṇām api)even of the high
- যত্ পৰম্ (yat param)that which is higher still
তেজসামপি যত্তেজস্তপসামপি যত্তপঃ ।
শান্তীনামপি যা শান্তিৰ্দ্যুতীনামপি যা দ্যুতিঃ ॥ ২৬॥
শান্তীনামপি যা শান্তিৰ্দ্যুতীনামপি যা দ্যুতিঃ ॥ ২৬॥
- তেজসাম্ অপি (tejasām api)even of splendours
- যত্ তেজঃ (yat tejaḥ)that which is the splendour
- তপসাম্ অপি (tapasām api)even of austerities
- যত্ তপঃ (yat tapaḥ)that which is the austerity
- শান্তীনাম্ অপি (śāntīnām api)even of peaceful things
- যা শান্তিঃ (yā śāntiḥ)that which is the peace
- দ্যুতীনাম্ অপি (dyutīnām api)even of radiances
- যা দ্যুতিঃ (yā dyutiḥ)that which is the radiance
দান্তানামপি যো দান্তো ধীমতামপি যা চ ধীঃ ।
দেৱানামপি যো দেৱো ঋষীণামপি যস্ত্ৱৃষিঃ ॥ ২৭॥
দেৱানামপি যো দেৱো ঋষীণামপি যস্ত্ৱৃষিঃ ॥ ২৭॥
- দান্তানাম্ অপি (dāntānām api)even among the self-restrained
- যঃ দান্তঃ (yo dāntaḥ)he who is the restrained one
- ধীমতাম্ অপি (dhīmatām api)even of the wise
- যা চ ধীঃ (yā ca dhīḥ)and that which is their wisdom
- দেৱানাম্ অপি (devānām api)even of the gods
- যঃ দেৱঃ (yo devaḥ)he who is the god
- ঋষীণাম্ অপি (ṛṣīṇām api)even among the seers
- যঃ তু ঋষিঃ (yas tv ṛṣiḥ)he who is the seer
যজ্ঞানামপি যো যজ্ঞঃ শিৱানামপি যঃ শিৱঃ ।
ৰুদ্ৰাণামপি যো ৰুদ্ৰঃ প্ৰভা প্ৰভৱতামপি ॥ ২৮॥
ৰুদ্ৰাণামপি যো ৰুদ্ৰঃ প্ৰভা প্ৰভৱতামপি ॥ ২৮॥
- যজ্ঞানাম্ অপি (yajñānām api)even of sacrifices
- যঃ যজ্ঞঃ (yo yajñaḥ)he who is the sacrifice
- শিৱানাম্ অপি (śivānām api)even of auspicious things
- যঃ শিৱঃ (yaḥ śivaḥ)he who is the auspicious
- ৰুদ্ৰাণাম্ অপি (rudrāṇām api)even among the Rudras
- যঃ ৰুদ্ৰঃ (yo rudraḥ)he who is the Rudra
- প্ৰভা (prabhā)the light
- প্ৰভৱতাম্ অপি (prabhavatām api)even of the things that give light
যোগিনামপি যো যোগী কাৰণানাং চ কাৰণম্ ।
যতো লোকাঃ সম্ভৱন্তি ন ভৱন্তি যতঃ পুনঃ ॥ ২৯॥
যতো লোকাঃ সম্ভৱন্তি ন ভৱন্তি যতঃ পুনঃ ॥ ২৯॥
- যোগিনাম্ অপি (yoginām api)even among yogins
- যঃ যোগী (yo yogī)he who is the yogin
- কাৰণানাম্ চ কাৰণম্ (kāraṇānāṃ ca kāraṇam)and the cause of causes
- যতঃ (yataḥ)from whom
- লোকাঃ (lokāḥ)the worlds
- সম্ভৱন্তি (sambhavanti)come into being
- ন ভৱন্তি (na bhavanti)and cease to be
- যতঃ পুনঃ (yataḥ punaḥ)into whom again
সৰ্ৱভূতাত্মভূতস্য হৰস্যমিততেজসঃ ।
অষ্টোত্তৰসহস্ৰং তু নাম্নাং শৰ্ৱস্য মে শৃণু ।
যচ্ছ্ৰুত্ৱা মনুজৱ্যাঘ্ৰ সৰ্ৱান্কামানৱাপ্স্যসি ॥ ৩০॥
অষ্টোত্তৰসহস্ৰং তু নাম্নাং শৰ্ৱস্য মে শৃণু ।
যচ্ছ্ৰুত্ৱা মনুজৱ্যাঘ্ৰ সৰ্ৱান্কামানৱাপ্স্যসি ॥ ৩০॥
- সৰ্ৱ-ভূত-আত্ম-ভূতস্য (sarva-bhūtātma-bhūtasya)of him who has become the self of every being
- হৰস্য (harasya)of Hara
- অমিত-তেজসঃ (amita-tejasaḥ)of measureless splendour
- অষ্ট-উত্তৰ-সহস্ৰম্ (aṣṭottara-sahasram)the thousand and eight
- তু (tu)now
- নাম্নাম্ (nāmnām)of the names
- শৰ্ৱস্য (śarvasya)of Śarva
- মে (me)from me
- শৃণু (śṛṇu)hear
- যত্ শ্ৰুত্ৱা (yat śrutvā)hearing which
- মনুজ-ৱ্যাঘ্ৰ (manuja-vyāghra)O tiger among men
- সৰ্ৱান্ কামান্ (sarvān kāmān)all your desires
- অৱাপ্স্যসি (avāpsyasi)you will obtain
(অথ সহস্ৰনামস্তোত্ৰম্ ।)
ওঁ স্থিৰঃ স্থাণুঃ প্ৰভুৰ্ভীমঃ প্ৰৱৰো ৱৰদো ৱৰঃ । (প্ৰভুৰ্ভানুঃ)
সৰ্ৱাত্মা সৰ্ৱৱিখ্যাতঃ সৰ্ৱঃ সৰ্ৱকৰো ভৱঃ ॥ ৩১॥
ওঁ স্থিৰঃ স্থাণুঃ প্ৰভুৰ্ভীমঃ প্ৰৱৰো ৱৰদো ৱৰঃ । (প্ৰভুৰ্ভানুঃ)
সৰ্ৱাত্মা সৰ্ৱৱিখ্যাতঃ সৰ্ৱঃ সৰ্ৱকৰো ভৱঃ ॥ ৩১॥
- স্তোত্ৰম্ (stotram)hymn
- স্থিৰঃ (sthiraḥ)stable
- স্থাণুঃ (sthāṇuḥ)immovable
- প্ৰভুৰ্ভীমঃ (prabhurbhīmaḥ)mighty lord (प्रभुः:lord | भीमः:mighty)
- প্ৰৱৰো (pravaro)excellent
- ৱৰদো (varado)bestower of boons
- ৱৰঃ (varaḥ)boon
- সৰ্ৱাত্মা (sarvātma)soul of all
- সৰ্ৱৱিখ্যাতঃ (sarvavikhyātaḥ)universally renowned (सर्व:all | विख्यातः:renowned)
- সৰ্ৱঃ (sarvaḥ)all
- সৰ্ৱকৰো (sarvakaro)doer of all
- ভৱঃ (bhavaḥ)becoming
জটী চৰ্মী শিখী খড্গী সৰ্ৱাঙ্গঃ সৰ্ৱভাৱনঃ । (চৰ্মী শিখণ্ডী চ)
হৰশ্চ হৰিণাক্ষশ্চ সৰ্ৱভূতহৰঃ প্ৰভুঃ ॥ ৩২॥
হৰশ্চ হৰিণাক্ষশ্চ সৰ্ৱভূতহৰঃ প্ৰভুঃ ॥ ৩২॥
- জটী (jaṭī)matted hair
- চৰ্মী (carmī)wearing a skin
- শিখণ্ডী (śikhaṇḍī)with a crest
- চ (ca)and
- সৰ্ৱাঙ্গঃ (sarvāṅgaḥ)whole-bodied
- সৰ্ৱভাৱনঃ (sarvabhāvanaḥ)creator of all
- হৰশ্চ (haraśca)and Hara
- হৰিণাক্ষশ্চ (hariṇākṣaśca)and deer-eyed
- সৰ্ৱভূতহৰঃ (sarvabhūtaharaḥ)remover of all beings (सर्व:all | भूत:beings | हरः:remover)
- প্ৰভুঃ (prabhuḥ)lord
প্ৰৱৃত্তিশ্চ নিৱৃত্তিশ্চ নিযতঃ শাশ্ৱতো ধ্ৰুৱঃ ।
শ্মশানৱাসী ভগৱান্খচৰো গোচৰোঽৰ্দনঃ ॥ ৩৩॥
শ্মশানৱাসী ভগৱান্খচৰো গোচৰোঽৰ্দনঃ ॥ ৩৩॥
- প্ৰৱৃত্তিশ্চ (pravṛttiśca)activity and
- নিৱৃত্তিশ্চ (nivṛttiśca)cessation and
- নিযতঃ (niyataḥ)regulated
- শাশ্ৱতঃ (śāśvataḥ)eternal
- ধ্ৰুৱঃ (dhruvaḥ)constant
- শ্মশানৱাসী (śmaśānavāsī)dweller in cremation grounds (श्मशान:cremation ground | वासी:dweller)
- ভগৱান্ (bhagavān)the Lord
- খচৰো (khacaraḥ)sky-goer
- গোচৰোঽৰ্দনঃ (gocaro'rdanaḥ)mover among cows, destroyer (गोचर:mover among cows | अर्दनः:destroyer)
অভিৱাদ্যো মহাকৰ্মা তপস্ৱী ভূতভাৱনঃ ।
উন্মত্তৱেষপ্ৰচ্ছন্নঃ সৰ্ৱলোকপ্ৰজাপতিঃ ॥ ৩৪॥
উন্মত্তৱেষপ্ৰচ্ছন্নঃ সৰ্ৱলোকপ্ৰজাপতিঃ ॥ ৩৪॥
- অভিৱাদ্যো (abhivādyah)worthy of reverence
- মহাকৰ্মা (mahākarmā)great deeds (मह:great | कर्मा:deeds)
- তপস্ৱী (tapasvī)ascetic
- ভূতভাৱনঃ (bhūtabhāvanaḥ)creator of beings (भूत:beings | भावनः:creator)
- উন্মত্তৱেষপ্ৰচ্ছন্নঃ (unmattaveṣapracchannaḥ)disguised as a madman (उन्मत्त:madman | वेष:disguise | प्रच्छन्नः:hidden)
- সৰ্ৱলোকপ্ৰজাপতিঃ (sarvalokaprajāpatiḥ)lord of all worlds (सर्व:all | लोक:worlds | प्रजापतिः:lord)
মহাৰূপো মহাকাযো ৱৃষৰূপো মহাযশাঃ ।
মহাত্মা সৰ্ৱভূতাত্মা ৱিশ্ৱৰূপো মহাহনুঃ ॥ ৩৫॥
মহাত্মা সৰ্ৱভূতাত্মা ৱিশ্ৱৰূপো মহাহনুঃ ॥ ৩৫॥
- মহাৰূপো (mahārūpo)of great form (मह:great | रूप:form)
- মহাকাযো (mahākāyo)of great body (मह:great | काय:body)
- ৱৃষৰূপো (vṛṣarūpo)bull-shaped (वृष:bull | रूप:form)
- মহাযশাঃ (mahāyaśāḥ)of great fame (मह:great | यश:fame)
- মহাত্মা (mahātmā)great soul (मह:great | आत्मा:soul)
- সৰ্ৱভূতাত্মা (sarvabhūtātmā)soul of all beings (सर्व:all | भूत:beings | आत्मा:soul)
- ৱিশ্ৱৰূপো (viśvarūpo)universal form (विश्व:universe | रूप:form)
- মহাহনুঃ (mahāhanuḥ)great jaw (मह:great | हनु:jaw)
লোকপালোঽন্তৰ্হিতাত্মা প্ৰসাদো হযগৰ্দভিঃ ।
পৱিত্ৰং চ মহাংশ্চৈৱ নিযমো নিযমাশ্ৰিতঃ ॥ ৩৬॥
পৱিত্ৰং চ মহাংশ্চৈৱ নিযমো নিযমাশ্ৰিতঃ ॥ ৩৬॥
- লোকপালোঽন্তৰ্হিতাত্মা (lokapālo'ntarhitātmā)guardian with hidden soul (लोकपाल:guardian | अन्तर्हित:hidden | आत्मा:soul)
- প্ৰসাদো (prasādo)grace
- হযগৰ্দভিঃ (hayagardabhiḥ)by horse and donkey
- পৱিত্ৰং (pavitraṁ)pure
- চ (ca)and
- মহাংশ্চৈৱ (mahāṁścaiva)great indeed (महान्:great | च:and | एव:indeed)
- নিযমো (niyamo)discipline
- নিযমাশ্ৰিতঃ (niyamāśritaḥ)abiding by discipline (नियम:discipline | आश्रितः:abiding)
সৰ্ৱকৰ্মা স্ৱযম্ভূত আদিৰাদিকৰো নিধিঃ ।
সহস্ৰাক্ষো ৱিশালাক্ষঃ সোমো নক্ষত্ৰসাধকঃ ॥ ৩৭॥
সহস্ৰাক্ষো ৱিশালাক্ষঃ সোমো নক্ষত্ৰসাধকঃ ॥ ৩৭॥
- সৰ্ৱকৰ্মা (sarvakarmā)all-doer
- স্ৱযম্ভূত (svayambhūta)self-manifested
- আদিৰাদিকৰো (ādirādikaro)primordial creator (आदि:primordial | रादिकर:creator)
- নিধিঃ (nidhiḥ)treasure
- সহস্ৰাক্ষো (sahasrākṣo)thousand-eyed
- ৱিশালাক্ষঃ (viśālākṣaḥ)wide-eyed
- সোমো (somo)moon
- নক্ষত্ৰসাধকঃ (nakṣatrasādhakaḥ)accomplisher of constellations (नक्षत्र:constellation | साधक:accomplisher)
চন্দ্ৰঃ সূৰ্যঃ শনিঃ কেতুৰ্গ্ৰহো গ্ৰহপতিৰ্ৱৰঃ ।
অত্ৰিৰত্ৰ্যানমস্কৰ্তা মৃগবাণাৰ্পণোঽনঘঃ ॥ ৩৮॥
অত্ৰিৰত্ৰ্যানমস্কৰ্তা মৃগবাণাৰ্পণোঽনঘঃ ॥ ৩৮॥
- চন্দ্ৰঃ (candraḥ)moon
- সূৰ্যঃ (sūryaḥ)sun
- শনিঃ (śaniḥ)Saturn
- কেতুৰ্গ্ৰহো (keturgraho)Ketu planet (केतुः:Ketu | ग्रहः:planet)
- গ্ৰহপতিৰ্ৱৰঃ (grahapatirvaraḥ)best among planet lords (ग्रहपतिः:planet lord | वरः:best)
- অত্ৰিৰত্ৰ্যা (atriratryā)Atri and his wife (अत्रिः:Atri | अत्र्या:of Atri's wife)
- নমস্কৰ্তা (namaskartā)one who salutes
- মৃগবাণাৰ্পণোঽনঘঃ (mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥ)sinless one offering deer-arrow (मृग:deer | बाण:arrow | अर्पणः:offering | अनघः:sinless)
- আদ্যন্তলযকৰ্তা (ādyantalayakartā)creator of beginning and end (आद्य:beginning | अन्त:end | लय:dissolution | कर्ता:creator)
- চ (ca)and
মহাতপা ঘোৰতপা অদীনো দীনসাধকঃ ।
সংৱত্সৰকৰো মন্ত্ৰঃ প্ৰমাণং পৰমং তপঃ ॥ ৩৯॥
সংৱত্সৰকৰো মন্ত্ৰঃ প্ৰমাণং পৰমং তপঃ ॥ ৩৯॥
- মহাতপা (mahātapā)great ascetic
- ঘোৰতপা (ghoratapā)fierce ascetic
- অদীনো (adīnaḥ)not miserable
- দীনসাধকঃ (dīnasādhakaḥ)helper of the poor (दीन:poor | साधकः:helper)
- সংৱত্সৰকৰো (saṁvatsarakaro)maker of the year (संवत्सर:year | करो:maker)
- মন্ত্ৰঃ (mantraḥ)mantra
- প্ৰমাণং (pramāṇaṁ)measure
- পৰমং (paramaṁ)supreme
- তপঃ (tapaḥ)austerity
যোগী যোজ্যো মহাবীজো মহাৰেতা মহাবলঃ ।
সুৱৰ্ণৰেতাঃ সৰ্ৱজ্ঞঃ সুবীজো বীজৱাহনঃ ॥ ৪০॥
সুৱৰ্ণৰেতাঃ সৰ্ৱজ্ঞঃ সুবীজো বীজৱাহনঃ ॥ ৪০॥
- যোগী (yogī)yogi
- যোজ্যো (yojyaḥ)to be united
- মহাবীজো (mahābījaḥ)great seed (मह:great | बीज:seed)
- মহাৰেতা (mahāretāḥ)great energy (मह:great | रेत:energy)
- মহাবলঃ (mahābalaḥ)great strength (मह:great | बल:strength)
- সুৱৰ্ণৰেতাঃ (suvarṇaretāḥ)golden energy (सुवर्ण:golden | रेत:energy)
- সৰ্ৱজ্ঞঃ (sarvajñaḥ)omniscient (सर्व:all | ज्ञ:knowing)
- সুবীজো (subījaḥ)good seed (सु:good | बीज:seed)
- বীজৱাহনঃ (bījavāhanaḥ)carrier of seed (बीज:seed | वाहन:carrier)
দশবাহুস্ত্ৱনিমিষো নীলকণ্ঠ উমাপতিঃ ।
ৱিশ্ৱৰূপঃ স্ৱযংশ্ৰেষ্ঠো বলৱীৰো বলো গণঃ ॥ ৪১॥ (বলৱীৰোঽবলো)
ৱিশ্ৱৰূপঃ স্ৱযংশ্ৰেষ্ঠো বলৱীৰো বলো গণঃ ॥ ৪১॥ (বলৱীৰোঽবলো)
- দশবাহুস্ত্ৱনিমিষো (daśabāhustvanimiṣo)ten-armed and unblinking (दशबाहुः:ten-armed | त्वनिमिषः:unblinking)
- নীলকণ্ঠ (nīlakaṇṭha)blue-throated
- উমাপতিঃ (umāpatih)husband of Uma
- ৱিশ্ৱৰূপঃ (viśvarūpaḥ)universal form
- স্ৱযং (svayam)self
- শ্ৰেষ্ঠো (śreṣṭho)best
- বলৱীৰো (balavīro)strong hero
- বলো (balo)strength
- গণঃ (gaṇaḥ)group
গণকৰ্তা গণপতিৰ্দিগ্ৱাসাঃ কাম এৱ চ ।
মন্ত্ৰৱিত্পৰমো মন্ত্ৰঃ সৰ্ৱভাৱকৰো হৰঃ ॥ ৪২॥
মন্ত্ৰৱিত্পৰমো মন্ত্ৰঃ সৰ্ৱভাৱকৰো হৰঃ ॥ ৪২॥
- গণকৰ্তা (gaṇakartā)creator of groups (गण:group | कर्ता:creator)
- গণপতিৰ্দিগ্ৱাসাঃ (gaṇapatirdigvāsāḥ)Ganapati, sky-clad (गणपति:Ganapati | दिग्वासाः:sky-clad)
- কাম (kāma)desire
- এৱ (eva)indeed
- চ (ca)and
- মন্ত্ৰৱিত্পৰমো (mantravitparamo)supreme knower of mantras (मन्त्रवित्:knower of mantras | परम:supreme)
- মন্ত্ৰঃ (mantraḥ)mantra
- সৰ্ৱভাৱকৰো (sarvabhāvakaro)creator of all emotions (सर्व:all | भाव:emotions | कर:creator)
- হৰঃ (haraḥ)Shiva
কমণ্ডলুধৰো ধন্ৱী বাণহস্তঃ কপালৱান্ ।
অশনী শতঘ্নী খড্গী পট্টিশী চাযুধী মহান্ ॥ ৪৩॥
অশনী শতঘ্নী খড্গী পট্টিশী চাযুধী মহান্ ॥ ৪৩॥
- কমণ্ডলুধৰো (kamaṇḍaludharo)holder of a water pot (कमण्डलु:water pot | धरः:holder)
- ধন্ৱী (dhanvī)archer
- বাণহস্তঃ (bāṇahastaḥ)arrow in hand (बाण:arrow | हस्तः:hand)
- কপালৱান্ (kapālavān)skull bearer (कपाल:skull | वान्:bearer)
- অশনী (aśanī)thunderbolt
- শতঘ্নী (śataghni)hundred-killer weapon
- খড্গী (khaḍgī)sword bearer
- পট্টিশী (paṭṭiśī)spear bearer
- চাযুধী (cāyudhī)armed with weapons
- মহান্ (mahān)great
স্ৰুৱহস্তঃ সুৰূপশ্চ তেজস্তেজস্কৰো নিধিঃ ।
উষ্ণীষী চ সুৱক্ত্ৰশ্চ উদগ্ৰো ৱিনতস্তথা ॥ ৪৪॥
উষ্ণীষী চ সুৱক্ত্ৰশ্চ উদগ্ৰো ৱিনতস্তথা ॥ ৪৪॥
- স্ৰুৱহস্তঃ (sruvahastaḥ)spoon-handed (स्रुव:spoon | हस्तः:hand)
- সুৰূপশ্চ (surūpaśca)and handsome (सुरूप:handsome | च:and)
- তেজস্তেজস্কৰো (tejastejaskaro)radiance-enhancing (तेजस्:radiance | तेजस्कर:enhancing)
- নিধিঃ (nidhiḥ)treasure
- উষ্ণীষী (uṣṇīṣī)turbaned
- চ (ca)and
- সুৱক্ত্ৰশ্চ (suvaktraśca)and beautiful-faced (सुवक्त्र:beautiful-faced | च:and)
- উদগ্ৰো (udagro)exalted
- ৱিনতস্তথা (vinatastathā)and humble (विनत:humble | तथा:and)
দীৰ্ঘশ্চ হৰিকেশশ্চ সুতীৰ্থঃ কৃষ্ণ এৱ চ ।
শৃগালৰূপঃ সিদ্ধাৰ্থো মুণ্ডঃ সৰ্ৱশুভঙ্কৰঃ ॥ ৪৫॥
শৃগালৰূপঃ সিদ্ধাৰ্থো মুণ্ডঃ সৰ্ৱশুভঙ্কৰঃ ॥ ৪৫॥
- দীৰ্ঘশ্চ (dīrghaśca)and long
- হৰিকেশশ্চ (harikeśaśca)and Harikesa
- সুতীৰ্থঃ (sutīrthaḥ)good pilgrimage
- কৃষ্ণ (kṛṣṇa)Krishna
- এৱ (eva)indeed
- চ (ca)and
- সৃগালৰূপঃ (sṛgālarūpaḥ)form of a jackal (सृगाल:jackal | रूपः:form)
- সিদ্ধাৰ্থো (siddhārtho)accomplished
- মুণ্ডঃ (muṇḍaḥ)shaven-headed
- সৰ্ৱশুভঙ্কৰঃ (sarvaśubhaṅkaraḥ)all-auspicious (सर्व:all | शुभ:auspicious | ङ्करः:maker)
অজশ্চ বহুৰূপশ্চ গন্ধধাৰী কপৰ্দ্যপি ।
ঊৰ্ধ্ৱৰেতা ঊৰ্ধ্ৱলিঙ্গ ঊৰ্ধ্ৱশাযী নভঃস্থলঃ ॥ ৪৬॥
ঊৰ্ধ্ৱৰেতা ঊৰ্ধ্ৱলিঙ্গ ঊৰ্ধ্ৱশাযী নভঃস্থলঃ ॥ ৪৬॥
- অজশ্চ (ajaśca)unborn and
- বহুৰূপশ্চ (bahurūpaśca)many-formed and (बहुरूप:many-formed | च:and)
- গন্ধধাৰী (gandhadhārī)fragrance bearer (गन्ध:fragrance | धारी:bearer)
- কপৰ্দ্যপি (kapardyapi)with matted hair and (कपर्दि:with matted hair | अपि:and)
- ঊৰ্ধ্ৱৰেতা (ūrdhvaretā)with upward energy (ऊर्ध्व:upward | रेता:energy)
- ঊৰ্ধ্ৱলিঙ্গ (ūrdhvāliṅga)upward symbol (ऊर्ध्व:upward | लिङ्ग:symbol)
- ঊৰ্ধ্ৱশাযী (ūrdhvaśāyī)lying upwards (ऊर्ध्व:upward | शायी:lying)
- নভঃস্থলঃ (nabhaḥsthalaḥ)sky region (नभः:sky | स्थलः:region)
ত্ৰিজটী চীৰৱাসাশ্চ ৰুদ্ৰঃ সেনাপতিৰ্ৱিভুঃ ।
অহশ্চৰো নক্তঞ্চৰস্তিগ্মমন্যুঃ সুৱৰ্চসঃ ॥ ৪৭॥
অহশ্চৰো নক্তঞ্চৰস্তিগ্মমন্যুঃ সুৱৰ্চসঃ ॥ ৪৭॥
- ত্ৰিজটী (trijaṭī)three-braided
- চীৰৱাসাশ্চ (cīravāsāśca)wearing bark garments (चीर:bark | वासा:garments | च:and)
- ৰুদ্ৰঃ (rudraḥ)Rudra
- সেনাপতিৰ্ৱিভুঃ (senāpatirvibhuḥ)mighty commander (सेनापति:commander | विभुः:mighty)
- অহশ্চৰো (ahaścaro)day wanderer (अहः:day | चरः:wanderer)
- নক্তঞ্চৰস্তিগ্মমন্যুঃ (naktañcarastigmamanyuḥ)night wanderer, fierce anger (नक्तं:night | चरः:wanderer | तिग्म:fierce | मन्युः:anger)
- সুৱৰ্চসঃ (suvarcasaḥ)radiant
গজহা দৈত্যহা কালো লোকধাতা গুণাকৰঃ ।
সিংহশাৰ্দূলৰূপশ্চ আৰ্দ্ৰচৰ্মাম্বৰাৱৃতঃ ॥ ৪৮॥
সিংহশাৰ্দূলৰূপশ্চ আৰ্দ্ৰচৰ্মাম্বৰাৱৃতঃ ॥ ৪৮॥
- গজহা (gajahā)elephant slayer
- দৈত্যহা (daityahā)demon slayer
- কালো (kālo)time
- লোকধাতা (lokadhātā)supporter of the world (लोक:world | धाता:supporter)
- গুণাকৰঃ (guṇākaraḥ)mine of virtues (गुण:virtue | आकरः:mine)
- সিংহশাৰ্দূলৰূপশ্চ (siṃhaśārdūlarūpaśca)form of lion and tiger (सिंह:lion | शार्दूल:tiger | रूप:form | च:and)
- আৰ্দ্ৰচৰ্মাম্বৰাৱৃতঃ (ārdracarmāmbarāvṛtaḥ)covered with wet skin (आर्द्र:wet | चर्म:skin | अम्बर:cloth | आवृतः:covered)
কালযোগী মহানাদঃ সৰ্ৱকামশ্চতুষ্পথঃ ।
নিশাচৰঃ প্ৰেতচাৰী ভূতচাৰী মহেশ্ৱৰঃ ॥ ৪৯॥
নিশাচৰঃ প্ৰেতচাৰী ভূতচাৰী মহেশ্ৱৰঃ ॥ ৪৯॥
- কালযোগী (kālayogī)time ascetic (काल:time | योगी:ascetic)
- মহানাদঃ (mahānādaḥ)great sound (मह:great | नादः:sound)
- সৰ্ৱকামশ্চতুষ্পথঃ (sarvakāmaścatuṣpathaḥ)all desires crossroad (सर्व:all | काम:desires | चतुष्पथः:crossroad)
- নিশাচৰঃ (niśācaraḥ)night wanderer (निशा:night | चरः:wanderer)
- প্ৰেতচাৰী (pretacārī)ghost wanderer (प्रेत:ghost | चारी:wanderer)
- ভূতচাৰী (bhūtacārī)spirit wanderer (भूत:spirit | चारी:wanderer)
- মহেশ্ৱৰঃ (maheśvaraḥ)great lord (मह:great | ईश्वरः:lord)
বহুভূতো বহুধৰঃ স্ৱৰ্ভানুৰমিতো গতিঃ ।
নৃত্যপ্ৰিযো নিত্যনৰ্তো নৰ্তকঃ সৰ্ৱলালসঃ ॥ ৫০॥
নৃত্যপ্ৰিযো নিত্যনৰ্তো নৰ্তকঃ সৰ্ৱলালসঃ ॥ ৫০॥
- বহুভূতো (bahubhūtaḥ)many forms
- বহুধৰঃ (bahudharaḥ)many supports
- স্ৱৰ্ভানুৰমিতো (svarbhānuramitaḥ)immeasurable light (स्वर्भानु:light | अमितः:immeasurable)
- গতিঃ (gatiḥ)movement
- নৃত্যপ্ৰিযো (nṛtyapriyaḥ)fond of dance (नृत्य:dance | प्रियः:fond of)
- নিত্যনৰ্তো (nityanartaḥ)eternal dancer (नित्य:eternal | नर्तः:dancer)
- নৰ্তকঃ (nartakaḥ)dancer
- সৰ্ৱলালসঃ (sarvalālasaḥ)desirous of all (सर्व:all | लालसः:desirous)
ঘোৰো মহাতপাঃ পাশো নিত্যো গিৰিৰুহো নভঃ ।
সহস্ৰহস্তো ৱিজযো ৱ্যৱসাযো হ্যতন্দ্ৰিতঃ ॥ ৫১॥
সহস্ৰহস্তো ৱিজযো ৱ্যৱসাযো হ্যতন্দ্ৰিতঃ ॥ ৫১॥
- ঘোৰো (ghoraḥ)terrible
- মহাতপাঃ (mahātapāḥ)great austerity
- পাশো (pāśaḥ)noose
- নিত্যো (nityaḥ)eternal
- গিৰিৰুহো (giriruhaḥ)mountain dweller
- নভঃ (nabhaḥ)sky
- সহস্ৰহস্তো (sahasrahastaḥ)thousand-handed (सहस्र:thousand | हस्तः:handed)
- ৱিজযো (vijayaḥ)victory
- ৱ্যৱসাযো (vyavasāyaḥ)determination
- হ্যতন্দ্ৰিতঃ (hyatandritaḥ)unwearied
অধৰ্ষণো ধৰ্ষণাত্মা যজ্ঞহা কামনাশকঃ ।
দক্ষযাগাপহাৰী চ সুসহো মধ্যমস্তথা ॥ ৫২॥
দক্ষযাগাপহাৰী চ সুসহো মধ্যমস্তথা ॥ ৫২॥
- অধৰ্ষণো (adharṣaṇo)invincible
- ধৰ্ষণাত্মা (dharṣaṇātmā)aggressive nature (धर्षण:aggression | आत्मा:nature)
- যজ্ঞহা (yajñahā)destroyer of sacrifices (यज्ञ:sacrifice | हा:destroyer)
- কামনাশকঃ (kāmanāśakaḥ)destroyer of desires (काम:desires | नाशकः:destroyer)
- [মৰ্ষ] ([marṣa])null
- দক্ষযাগাপহাৰী (dakṣayāgāpahārī)stealer of Daksha's sacrifice (दक्ष:Daksha | याग:sacrifice | अपहारी:stealer)
- চ (ca)and
- সুসহো (susaho)very tolerant
- মধ্যমস্তথা (madhyamastathā)also moderate (मध्यम:moderate | तथा:also)
তেজোপহাৰী বলহা মুদিতোঽৰ্থোঽজিতোঽৱৰঃ । (মুদিতোঽৰ্থোঽজিতো ৱৰঃ)
গম্ভীৰঘোষা গম্ভীৰো গম্ভীৰবলৱাহনঃ ॥ ৫৩॥
গম্ভীৰঘোষা গম্ভীৰো গম্ভীৰবলৱাহনঃ ॥ ৫৩॥
- তেজোপহাৰী (tejopahārī)remover of brilliance (तेजः:brilliance | उपहारी:remover)
- বলহা (balahā)destroyer of strength (बल:strength | हा:destroyer)
- মুদিতোঽৰ্থোঽজিতোঽৱৰঃ (muditārtho'jito'varaḥ)joyful, meaningful, unconquered, inferior
- গম্ভীৰঘোষো (gambhīraghoṣaḥ)deep-voiced (गम्भीर:deep | घोष:voice)
- গম্ভীৰো (gambhīraḥ)profound
- গম্ভীৰবলৱাহনঃ (gambhīrabalavāhanaḥ)carrier of profound strength (गम्भीर:profound | बल:strength | वाहन:carrier)
ন্যগ্ৰোধৰূপো ন্যগ্ৰোধো ৱৃক্ষপৰ্ণস্থিতিৰ্ৱিভুঃ । (ৱৃক্ষকৰ্ণ)
সুতীক্ষ্ণদশনশ্চৈৱ মহাকাযো মহাননঃ ॥ ৫৪॥
সুতীক্ষ্ণদশনশ্চৈৱ মহাকাযো মহাননঃ ॥ ৫৪॥
- ন্যগ্ৰোধৰূপো (nyagrodharūpo)form of a banyan tree (न्यग्रोध:banyan tree | रूपः:form)
- ন্যগ্ৰোধো (nyagrodho)banyan tree
- ৱৃক্ষকৰ্ণস্থিতিৰ্ৱিভুঃ (vṛkṣakarṇasthitirvibhuḥ)residing in tree ears (वृक्ष:tree | कर्ण:ear | स्थिति:residing | विभुः:all-pervading)
- সুতীক্ষ্ণদশনশ্চৈৱ (sutīkṣṇadaśanaścaiva)with sharp teeth (सुतीक्ष्ण:sharp | दशनः:teeth | च:and | एव:indeed)
- মহাকাযো (mahākāyo)great-bodied (महा:great | कायः:body)
- মহাননঃ (mahānanaḥ)having a great face (महा:great | अननः:face)
ৱিষ্ৱক্সেনো হৰিৰ্যজ্ঞঃ সংযুগাপীডৱাহনঃ ।
তীক্ষ্ণতাপশ্চ হৰ্যশ্ৱঃ সহাযঃ কৰ্মকালৱিত্ ॥ ৫৫॥
তীক্ষ্ণতাপশ্চ হৰ্যশ্ৱঃ সহাযঃ কৰ্মকালৱিত্ ॥ ৫৫॥
- ৱিষ্ৱক্সেনো (viṣvakseno)Vishvaksena
- হৰিৰ্যজ্ঞঃ (hariryajñaḥ)Hari as sacrifice (हरि:Hari | यज्ञः:sacrifice)
- সম্যুগাপীডৱাহনঃ (samyugāpīḍavāhanaḥ)charioteer in battle (सम्युग:battle | पीड:pressure | वाहनः:charioteer)
- তীক্ষ্ণতাপশ্চ (tīkṣṇatāpaśca)sharp heat (तीक्ष्ण:sharp | ताप:heat | च:and)
- হৰ্যশ্ৱঃ (haryaśvaḥ)with swift horses (हरि:swift | अश्वः:horse)
- সহাযঃ (sahāyaḥ)companion
- কৰ্মকালৱিত্ (karmakālavit)knower of action timing (कर्म:action | काल:time | वित्:knower)
ৱিষ্ণুপ্ৰসাদিতো যজ্ঞঃ সমুদ্ৰো ৱডৱামুখঃ ।
হুতাশনসহাযশ্চ প্ৰশান্তাত্মা হুতাশনঃ ॥ ৫৬॥
হুতাশনসহাযশ্চ প্ৰশান্তাত্মা হুতাশনঃ ॥ ৫৬॥
- ৱিষ্ণুপ্ৰসাদিতো (viṣṇuprasādito)favored by Vishnu (विष्णु:Vishnu | प्रसादित:favored)
- যজ্ঞঃ (yajñaḥ)sacrifice
- সমুদ্ৰো (samudro)ocean
- বডবামুখঃ (baḍabāmukhaḥ)submarine fire (बडबा:submarine | मुख:mouth)
- হুতাশনসহাযশ্চ (hutāśanasahāyaśca)and helper of fire (हुताशन:fire | सहाय:helper | च:and)
- প্ৰশান্তাত্মা (praśāntātmā)calm-minded (प्रशान्त:calm | आत्मा:mind)
- হুতাশনঃ (hutāśanaḥ)fire
উগ্ৰতেজা মহাতেজা জন্যো ৱিজযকালৱিত্ ।
জ্যোতিষামযনং সিদ্ধিঃ সৰ্ৱৱিগ্ৰহ এৱ চ ॥ ৫৭॥
জ্যোতিষামযনং সিদ্ধিঃ সৰ্ৱৱিগ্ৰহ এৱ চ ॥ ৫৭॥
- উগ্ৰতেজা (ugratejā)fierce brilliance (उग्र:fierce | तेजा:brilliance)
- মহাতেজা (mahātejā)great brilliance (मह:great | तेजा:brilliance)
- জন্যো (janyo)born of
- ৱিজযকালৱিত্ (vijayakālavit)knower of victory time (विजय:victory | काल:time | वित्:knower)
- জ্যোতিষামযনং (jyotiṣāmayanaṁ)abode of luminaries (ज्योतिषाम्:of luminaries | अयनं:abode)
- সিদ্ধিঃ (siddhiḥ)perfection
- সৰ্ৱৱিগ্ৰহ (sarvavigraha)all forms (सर्व:all | विग्रह:forms)
- এৱ (eva)indeed
- চ (ca)and
শিখী মুণ্ডী জটী জ্ৱালী মূৰ্তিজো মূৰ্ধগো বলী ।
ৱেণৱী পণৱী তালী খলী কালকটঙ্কটঃ ॥ ৫৮॥
ৱেণৱী পণৱী তালী খলী কালকটঙ্কটঃ ॥ ৫৮॥
- শিখী (śikhī)having a crest
- মুণ্ডী (muṇḍī)shaven-headed
- জটী (jaṭī)matted hair
- জ্ৱালী (jvālī)flame-like
- মূৰ্তিজো (mūrtijo)born of form
- মূৰ্ধগো (mūrdhago)rising to the head
- বলী (balī)strong
- ৱেণৱী (veṇavī)flute player
- পণৱী (paṇavī)drum player
- তালী (tālī)cymbal player
- খলী (khalī)empty
- কালকটঙ্কটঃ (kālakaṭaṅkaṭaḥ)terrifying time (काल:time | कटङ्कट:terrifying)
নক্ষত্ৰৱিগ্ৰহমতিৰ্গুণবুদ্ধিৰ্লযো গমঃ । (লযোঽগমঃ)
প্ৰজাপতিৰ্ৱিশ্ৱবাহুৰ্ৱিভাগঃ সৰ্ৱগোমুখঃ ॥ ৫৯॥ (সৰ্ৱগোঽমুখঃ)
প্ৰজাপতিৰ্ৱিশ্ৱবাহুৰ্ৱিভাগঃ সৰ্ৱগোমুখঃ ॥ ৫৯॥ (সৰ্ৱগোঽমুখঃ)
- নক্ষত্ৰৱিগ্ৰহমতিৰ্গুণবুদ্ধিৰ্লযোঽগমঃ (nakṣatravigrahamatirguṇabuddhirlayo'gamah)cosmic form, intellect, qualities (नक्षत्रविग्रह:cosmic form | मतिः:intellect | गुणबुद्धिः:qualities | लयः:dissolution | अगमः:unreachable)
- প্ৰজাপতিৰ্ৱিশ্ৱবাহুৰ্ৱিভাগঃ (prajāpatirviśvabāhurvibhāgaḥ)lord of beings, universal arms (प्रजापतिः:lord of beings | विश्वबाहुः:universal arms | विभागः:division)
- সৰ্ৱগোঽমুখঃ (sarvago'mukhaḥ)all-pervading, faceless (सर्वगः:all-pervading | अमुखः:faceless)
ৱিমোচনঃ সুসৰণো হিৰণ্যকৱচোদ্ভৱঃ । (সুশৰণো)
মেঢ্ৰজো বলচাৰী চ মহীচাৰী স্ৰুতস্তথা ॥ ৬০॥
মেঢ্ৰজো বলচাৰী চ মহীচাৰী স্ৰুতস্তথা ॥ ৬০॥
- ৱিমোচনঃ (vimochanaḥ)liberator
- সুসৰণো (susaraṇo)good path
- হিৰণ্যকৱচোদ্ভৱঃ (hiraṇyakavacodbhavaḥ)born of golden armor (हिरण्य:golden | कवच:armor | उद्भवः:born)
- মেঢ্ৰজো (meḍhrajo)born from the loins
- বলচাৰী (balacārī)moving with strength
- চ (ca)and
- মহীচাৰী (mahīcārī)moving on earth
- স্ৰুতস্তথা (srutastathā)and also heard
- [মেঘজো] ([meghajo])born from clouds
সৰ্ৱতূৰ্যনিনাদী চ সৰ্ৱাতোদ্যপৰিগ্ৰহঃ ।
ৱ্যালৰূপো গুহাৱাসী গুহো মালী তৰঙ্গৱিত্ ॥ ৬১॥
ৱ্যালৰূপো গুহাৱাসী গুহো মালী তৰঙ্গৱিত্ ॥ ৬১॥
- সৰ্ৱতূৰ্যনিনাদী (sarvatūryaninādī)all musical instruments' sound (सर्व:all | तूर्य:musical instrument | निनादी:sound)
- চ (ca)and
- সৰ্ৱাতোদ্যপৰিগ্ৰহঃ (sarvātodyaparigrahaḥ)possessor of all musical instruments (सर्व:all | आतोद्य:musical instruments | परिग्रहः:possessor)
- ৱ্যালৰূপো (vyālarūpo)in the form of a serpent
- গুহাৱাসী (guhāvāsī)dweller in caves (गुहा:cave | वासी:dweller)
- গুহো (guho)Guha (a name)
- মালী (mālī)garlanded
- তৰঙ্গৱিত্ (taraṅgavit)knower of waves
ত্ৰিদশস্ত্ৰিকালধৃক্কৰ্মসৰ্ৱবন্ধৱিমোচনঃ ।
বন্ধনস্ত্ৱসুৰেন্দ্ৰাণাং যুধি শত্ৰুৱিনাশনঃ ॥ ৬২॥
বন্ধনস্ত্ৱসুৰেন্দ্ৰাণাং যুধি শত্ৰুৱিনাশনঃ ॥ ৬২॥
- ত্ৰিদশস্ত্ৰিকালধৃক্কৰ্মসৰ্ৱবন্ধৱিমোচনঃ (tridaśastrikāladhṛkkarmasarvabandhavimocanaḥ)liberator from all bonds (त्रिदश:gods | त्रिकालधृक्:controller of three times | कर्म:action | सर्वबन्ध:all bonds | विमोचनः:liberator)
- বন্ধনস্ত্ৱসুৰেন্দ্ৰাণাং (bandhanastvasurendrāṇāṁ)bondage for demon lords (बन्धनः:bondage | त्:for | सुरेन्द्राणां:of the lords)
- যুধিশত্ৰুৱিনাশনঃ (yudhiśatruvināśanaḥ)destroyer of battle enemies (युधि:in battle | शत्रु:enemy | विनाशनः:destroyer)
সাঙ্খ্যপ্ৰসাদো দুৰ্ৱাসাঃ সৰ্ৱসাধুনিষেৱিতঃ ।
প্ৰস্কন্দনো ৱিভাগজ্ঞো অতুল্যো যজ্ঞভাগৱিত্ ॥ ৬৩॥
প্ৰস্কন্দনো ৱিভাগজ্ঞো অতুল্যো যজ্ঞভাগৱিত্ ॥ ৬৩॥
- সাঙ্খ্যপ্ৰসাদো (sāṅkhyaprasādo)grace of Sāṅkhya (साङ्ख्य:Sāṅkhya philosophy | प्रसादः:grace)
- দুৰ্ৱাসাঃ (durvāsāḥ)Durvasa (sage)
- সৰ্ৱসাধুনিষেৱিতঃ (sarvasādhuniṣevitaḥ)served by all good (सर्व:all | साधु:good | निषेवितः:served)
- প্ৰস্কন্দনো (praskandano)overcoming obstacles
- ৱিভাগজ্ঞো (vibhāgajño)knower of divisions (विभाग:division | ज्ञः:knower)
- অতুল্যো (atulyaḥ)incomparable
- যজ্ঞভাগৱিত্ (yajñabhāgavit)knower of sacrificial shares (यज्ञ:sacrifice | भाग:share | वित्:knower)
সৰ্ৱৱাসঃ সৰ্ৱচাৰী দুৰ্ৱাসা ৱাসৱোঽমৰঃ ।
হৈমো হেমকৰো যজ্ঞঃ সৰ্ৱধাৰী ধৰোত্তমঃ ॥ ৬৪॥
হৈমো হেমকৰো যজ্ঞঃ সৰ্ৱধাৰী ধৰোত্তমঃ ॥ ৬৪॥
- সৰ্ৱৱাসঃ (sarvavāsaḥ)dweller in all
- সৰ্ৱচাৰী (sarvacārī)moving everywhere
- দুৰ্ৱাসা (durvāsā)Durvasa (sage)
- ৱাসৱোঽমৰঃ (vāsavo'maraḥ)Indra, the immortal (वासवः:Indra | अमरः:immortal)
- হৈমো (haimo)golden
- হেমকৰোঽযজ্ঞঃ (hemakaro'yajñaḥ)gold-maker, non-sacrificer (हेमकरः:gold-maker | अयज्ञः:non-sacrificer)
- সৰ্ৱধাৰী (sarvadhārī)supporter of all
- ধৰোত্তমঃ (dharottamaḥ)best of the bearers
- যজ্ঞঃ (yajñaḥ)sacrifice
লোহিতাক্ষো মহাক্ষশ্চ ৱিজযাক্ষো ৱিশাৰদঃ ।
সঙ্গ্ৰহো নিগ্ৰহঃ কৰ্তা সৰ্পচীৰনিৱাসনঃ ॥ ৬৫॥
সঙ্গ্ৰহো নিগ্ৰহঃ কৰ্তা সৰ্পচীৰনিৱাসনঃ ॥ ৬৫॥
- লোহিতাক্ষো (lohitākṣaḥ)red-eyed
- মহাক্ষশ্চ (mahākṣaśca)great-eyed and
- ৱিজযাক্ষো (vijayākṣaḥ)victorious-eyed
- ৱিশাৰদঃ (viśāradaḥ)skilled
- সঙ্গ্ৰহো (saṅgrahaḥ)collector
- নিগ্ৰহঃ (nigrahaḥ)restrainer
- কৰ্তা (kartā)doer
- সৰ্পচীৰনিৱাসনঃ (sarpacīranivāsanaḥ)wearer of snake skin (सर्प:snake | चीर:skin | निवासनः:wearer)
মুখ্যোঽমুখ্যশ্চ দেহশ্চ কাহলিঃ সৰ্ৱকামদঃ । (মুখ্যো মুখ্যশ্চ)
সৰ্ৱকাসপ্ৰসাদশ্চ সুবলো বলৰূপধৃত্ ॥ ৬৬॥
সৰ্ৱকাসপ্ৰসাদশ্চ সুবলো বলৰূপধৃত্ ॥ ৬৬॥
- মুখ্যোঽমুখ্যশ্চ (mukhyo'mukhyaśca)chief and non-chief (मुख्यः:chief | अमुख्यः:non-chief | च:and)
- দেহশ্চ (dehaśca)body and (देहः:body | च:and)
- কাহলিঃ (kāhaliḥ)Kahali
- সৰ্ৱকামদঃ (sarvakāmadaḥ)grantor of all desires (सर्व:all | कामदः:grantor of desires)
- সৰ্ৱকালপ্ৰসাদশ্চ (sarvakālaprasādaśca)graceful at all times (सर्वकाल:all times | प्रसादः:grace | च:and)
- সুবলো (subalo)very strong
- বলৰূপধৃত্ (balarūpadhṛt)assumer of the form of strength (बल:strength | रूप:form | धृत्:assumer)
সৰ্ৱকামৱৰশ্চৈৱ সৰ্ৱদঃ সৰ্ৱতোমুখঃ ।
আকাশনিৰ্ৱিৰূপশ্চ নিপাতী হ্যৱশঃ খগঃ ॥ ৬৭॥
আকাশনিৰ্ৱিৰূপশ্চ নিপাতী হ্যৱশঃ খগঃ ॥ ৬৭॥
- সৰ্ৱকামৱৰশ্চৈৱ (sarvakāmavaraścaiva)bestower of all desires (सर्वकाम:all desires | वर:bestower | च:and | एव:indeed)
- সৰ্ৱদঃ (sarvadaḥ)giver of all
- সৰ্ৱতোমুখঃ (sarvatomukhaḥ)facing everywhere (सर्वतः:everywhere | मुखः:facing)
- আকাশনিৰ্ৱিৰূপশ্চ (ākāśanirvirūpaśca)formless as the sky (आकाश:sky | निर्विरूप:formless | च:and)
- নিপাতী (nipātī)descender
- হ্যৱশঃ (hyavaśaḥ)uncontrolled
- খগঃ (khagaḥ)bird
ৰৌদ্ৰৰূপোংঽশুৰাদিত্যো বহুৰশ্মিঃ সুৱৰ্চসী ।
ৱসুৱেগো মহাৱেগো মনোৱেগো নিশাচৰঃ ॥ ৬৮॥
ৱসুৱেগো মহাৱেগো মনোৱেগো নিশাচৰঃ ॥ ৬৮॥
- ৰৌদ্ৰৰূপোঽম্শুৰাদিত্যো (raudrarūpo'mśurādityaḥ)fierce form, sun (रौद्ररूप:fierce form | अम्शुरादित्य:sun)
- বহুৰশ্মিঃ (bahuraśmiḥ)many-rayed
- সুৱৰ্চসী (suvarcasī)brilliant
- ৱসুৱেগো (vasuvegaḥ)swift as wind (वसु:wind | वेग:speed)
- মহাৱেগো (mahāvegaḥ)great speed (मह:great | वेग:speed)
- মনোৱেগো (manovegaḥ)mind speed (मन:mind | वेग:speed)
- নিশাচৰঃ (niśācaraḥ)night wanderer
সৰ্ৱৱাসী শ্ৰিযাৱাসী উপদেশকৰোঽকৰঃ ।
মুনিৰাত্মনিৰালোকঃ সম্ভগ্নশ্চ সহস্ৰদঃ ॥ ৬৯॥
মুনিৰাত্মনিৰালোকঃ সম্ভগ্নশ্চ সহস্ৰদঃ ॥ ৬৯॥
- সৰ্ৱৱাসী (sarvavāsī)dweller in all
- শ্ৰিযাৱাসী (śriyāvāsī)dweller in prosperity
- উপদেশকৰোঽকৰঃ (upadeśakaro'karaḥ)giver of teachings
- মুনিৰাত্মনিৰালোকঃ (munirātmanirālokaḥ)sage self-illumined
- সম্ভগ্নশ্চ (sambhagnaśca)and shattered
- সহস্ৰদঃ (sahasradaḥ)giver of thousands
পক্ষী চ পক্ষৰূপশ্চ অতিদীপ্তো ৱিশাম্পতিঃ ।
উন্মাদো মদনঃ কামো হ্যশ্ৱত্থোঽৰ্থকৰো যশঃ ॥ ৭০॥
উন্মাদো মদনঃ কামো হ্যশ্ৱত্থোঽৰ্থকৰো যশঃ ॥ ৭০॥
- পক্ষী (pakṣī)bird
- চ (ca)and
- পক্ষৰূপশ্চ (pakṣarūpaśca)and winged form (पक्ष:wing | रूप:form | च:and)
- অতিদীপ্তো (atidīpto)very bright
- ৱিশাং (viśāṃ)of the people
- পতিঃ (patiḥ)lord
- উন্মাদো (unmādo)madness
- মদনঃ (madanaḥ)Cupid
- কামো (kāmo)desire
- হ্যশ্ৱত্থোঽৰ্থকৰো (hyaśvattho'rthakaro)beneficial like the fig tree (ह्य:indeed | अश्वत्थ:fig tree | अर्थकर:beneficial)
- যশঃ (yaśaḥ)fame
ৱামদেৱশ্চ ৱামশ্চ প্ৰাগ্দক্ষিণশ্চ ৱামনঃ ।
সিদ্ধযোগী মহৰ্ষিশ্চ সিদ্ধাৰ্থঃ সিদ্ধসাধকঃ ॥ ৭১॥
সিদ্ধযোগী মহৰ্ষিশ্চ সিদ্ধাৰ্থঃ সিদ্ধসাধকঃ ॥ ৭১॥
- ৱামদেৱশ্চ (vāmadevaśca)and Vāmadeva (वामदेव:Vāmadeva | च:and)
- ৱামশ্চ (vāmaśca)and beautiful (वाम:beautiful | च:and)
- প্ৰাগ্দক্ষিণশ্চ (prāgdakṣiṇaśca)and facing east and south (प्राक्:east | दक्षिण:south | च:and)
- ৱামনঃ (vāmanaḥ)Vāmana
- সিদ্ধযোগী (siddhayogī)perfected yogi (सिद्ध:perfected | योगी:yogi)
- মহৰ্ষিশ্চ (maharṣiśca)and great sage (महर्षि:great sage | च:and)
- সিদ্ধাৰ্থঃ (siddhārthaḥ)one who has achieved goals
- সিদ্ধসাধকঃ (siddhasādhakaḥ)accomplished practitioner (सिद्ध:accomplished | साधक:practitioner)
ভিক্ষুশ্চ ভিক্ষুৰূপশ্চ ৱিপণো মৃদুৰৱ্যযঃ ।
মহাসেনো ৱিশাখশ্চ ষষ্টিভাগো গৱাম্পতিঃ ॥ ৭২॥
মহাসেনো ৱিশাখশ্চ ষষ্টিভাগো গৱাম্পতিঃ ॥ ৭২॥
- ভিক্ষুশ্চ (bhikṣuśca)and the mendicant
- ভিক্ষুৰূপশ্চ (bhikṣurūpaśca)and in mendicant form (भिक्षु:mendicant | रूप:form | च:and)
- ৱিপণো (vipaṇo)merchant
- মৃদুৰৱ্যযঃ (mṛduravyayaḥ)gentle and imperishable (मृदु:gentle | अव्यय:imperishable)
- মহাসেনো (mahāseno)great army
- ৱিশাখশ্চ (viśākhaśca)and Viśākha
- ষষ্টিভাগো (ṣaṣṭibhāgo)sixtieth part (षष्टि:sixty | भाग:part)
- গৱাং (gavāṁ)of cows
- পতিঃ (patiḥ)lord
ৱজ্ৰহস্তশ্চ ৱিষ্কম্ভী চমূস্তম্ভন এৱ চ ।
ৱৃত্তাৱৃত্তকৰস্তালো মধুৰ্মধুকলোচনঃ ॥ ৭৩॥
ৱৃত্তাৱৃত্তকৰস্তালো মধুৰ্মধুকলোচনঃ ॥ ৭৩॥
- ৱজ্ৰহস্তশ্চ (vajrahastaśca)with a thunderbolt in hand (वज्र:thunderbolt | हस्त:hand | च:and)
- ৱিষ্কম্ভী (viṣkambhī)obstructing
- চমূস্তম্ভন (camūstambhana)army stopper (चमू:army | स्तम्भन:stopper)
- এৱ (eva)indeed
- চ (ca)and
- ৱৃত্তাৱৃত্তকৰস্তালো (vṛttāvṛttakarastālo)round and round like a cymbal (वृत्त:round | अवृत्त:not round | कर:maker | ताल:cymbal)
- মধুৰ্মধুকলোচনঃ (madhurmadhukalocanaḥ)sweet with honey-like eyes (मधु:honey | मधुक:honey-like | लोचन:eyes)
ৱাচস্পত্যো ৱাজসনো নিত্যমাশ্ৰমপূজিতঃ ।
ব্ৰহ্মচাৰী লোকচাৰী সৰ্ৱচাৰী ৱিচাৰৱিত্ ॥ ৭৪॥
ব্ৰহ্মচাৰী লোকচাৰী সৰ্ৱচাৰী ৱিচাৰৱিত্ ॥ ৭৪॥
- ৱাচস্পত্যো (vācaspatiyo)of Vācaspati
- ৱাজসনো (vājasano)of Vājāsana
- নিত্যমাশ্ৰমপূজিতঃ (nityamāśramapūjitaḥ)always revered in hermitages (नित्य:always | आश्रम:hermitage | पूजितः:revered)
- ব্ৰহ্মচাৰী (brahmacārī)celibate student
- লোকচাৰী (lokacārī)moving in the world
- সৰ্ৱচাৰী (sarvacārī)moving everywhere
- ৱিচাৰৱিত্ (vicāravit)knower of reflection
ঈশান ঈশ্ৱৰঃ কালো নিশাচাৰী পিনাকৱান্ ।
নিমিত্তস্থো নিমিত্তং চ নন্দিৰ্নন্দিকৰো হৰিঃ ॥ ৭৫॥
নিমিত্তস্থো নিমিত্তং চ নন্দিৰ্নন্দিকৰো হৰিঃ ॥ ৭৫॥
- ঈশান (īśāna)lord
- ঈশ্ৱৰঃ (īśvaraḥ)supreme controller
- কালো (kālo)time
- নিশাচাৰী (niśācārī)night wanderer
- পিনাকভৃত্ (pinākabhṛt)bearer of Pinaka (पिनाक:Pinaka (Shiva's bow) | भृत्:bearer)
- নিমিত্তস্থো (nimittastho)abiding in cause (निमित्त:cause | स्थो:abiding)
- নিমিত্তং (nimittaṁ)cause
- চ (ca)and
- নন্দিৰ্নন্দিকৰো (nandirnandikaro)Nandi, joy-giver (नन्दि:Nandi | नन्दिकर:joy-giver)
- হৰিঃ (hariḥ)Vishnu
নন্দীশ্ৱৰশ্চ নন্দী চ নন্দনো নন্দিৱৰ্ধনঃ ।
ভগহাৰী নিহন্তা চ কালো ব্ৰহ্মা পিতামহঃ ॥ ৭৬॥
ভগহাৰী নিহন্তা চ কালো ব্ৰহ্মা পিতামহঃ ॥ ৭৬॥
- নন্দীশ্ৱৰশ্চ (nandīśvaraśca)and lord of Nandi (नन्दीश्वर:lord of Nandi | च:and)
- নন্দী (nandī)Nandi
- চ (ca)and
- নন্দনো (nandano)son of Nanda
- নন্দিৱৰ্ধনঃ (nandivardhanaḥ)increaser of joy
- ভগহাৰী (bhagahārī)remover of fortune
- নিহন্তা (nihantā)destroyer
- চ (ca)and
- কালো (kālo)time
- ব্ৰহ্মা (brahmā)Brahma
- পিতামহঃ (pitāmahaḥ)grandfather
চতুৰ্মুখো মহালিঙ্গশ্চাৰুলিঙ্গস্তথৈৱ চ ।
লিঙ্গাধ্যক্ষঃ সুৰাধ্যক্ষো যোগাধ্যক্ষো যুগাৱহঃ ॥ ৭৭॥
লিঙ্গাধ্যক্ষঃ সুৰাধ্যক্ষো যোগাধ্যক্ষো যুগাৱহঃ ॥ ৭৭॥
- চতুৰ্মুখো (caturmukho)four-faced
- মহালিঙ্গশ্চাৰুলিঙ্গস্তথৈৱ (mahāliṅgaścāruliṅgastathaiva)great and beautiful liṅga (महालिङ्ग:great liṅga | चारुलिङ्ग:beautiful liṅga | तथैव:and also)
- চ (ca)and
- লিঙ্গাধ্যক্ষঃ (liṅgādhyakṣaḥ)overseer of liṅga
- সুৰাধ্যক্ষো (surādhyakṣo)overseer of gods
- যোগাধ্যক্ষো (yogādhyakṣo)overseer of yoga
- যুগাৱহঃ (yugāvahaḥ)bringer of ages
বীজাধ্যক্ষো বীজকৰ্তা অৱ্যাত্মাঽনুগতো বলঃ ।
ইতিহাসঃ সকল্পশ্চ গৌতমোঽথ নিশাকৰঃ ॥ ৭৮॥
ইতিহাসঃ সকল্পশ্চ গৌতমোঽথ নিশাকৰঃ ॥ ৭৮॥
- বীজাধ্যক্ষো (bījādhyakṣaḥ)overseer of seeds (बीज:seed | अध्यक्ष:overseer)
- বীজকৰ্তা (bījakartā)creator of seeds (बीज:seed | कर्ता:creator)
- অধ্যাত্মানুগতো (adhyātmānugataḥ)follower of spirituality (अध्यात्म:spirituality | अनुगत:follower)
- বলঃ (balaḥ)strength
- ইতিহাসঃ (itihāsaḥ)history
- সকল্পশ্চ (sakalpaśca)and with resolve (सकल्प:resolve | च:and)
- গৌতমোঽথ (gautamo'tha)Gautama and then (गौतम:Gautama | अथ:then)
- নিশাকৰঃ (niśākaraḥ)moon
দম্ভো হ্যদম্ভো ৱৈদম্ভো ৱশ্যো ৱশকৰঃ কলিঃ ।
লোককৰ্তা পশুপতিৰ্মহাকৰ্তা হ্যনৌষধঃ ॥ ৭৯॥
লোককৰ্তা পশুপতিৰ্মহাকৰ্তা হ্যনৌষধঃ ॥ ৭৯॥
- দম্ভো (dambho)hypocrisy
- হ্যদম্ভো (hyadambho)non-hypocrisy
- ৱৈদম্ভো (vaidambho)true non-hypocrisy
- ৱশ্যো (vaśyo)controllable
- ৱশকৰঃ (vaśakaraḥ)controller
- কলিঃ (kaliḥ)Kali (demon)
- লোককৰ্তা (lokakartā)creator of the world (लोक:world | कर्ता:creator)
- পশুপতিৰ্মহাকৰ্তা (paśupatirmahākartā)great creator, lord of beings (पशुपति:lord of beings | महाकर्ता:great creator)
- হ্যনৌষধঃ (hyanuṣadhaḥ)without medicine
অক্ষৰং পৰমং ব্ৰহ্ম বলৱচ্ছক্ৰ এৱ চ ।
নীতিৰ্হ্যনীতিঃ শুদ্ধাত্মা শুদ্ধো মান্যো গতাগতঃ ॥ ৮০॥
নীতিৰ্হ্যনীতিঃ শুদ্ধাত্মা শুদ্ধো মান্যো গতাগতঃ ॥ ৮০॥
- অক্ষৰং (akṣaraṁ)imperishable
- পৰমং (paramaṁ)supreme
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- বলৱচ্ছক্ৰ (balavacchakra)mighty Indra (बलवत्:mighty | शक्र:Indra)
- এৱ (eva)indeed
- চ (ca)and
- নীতিৰ্হ্যনীতিঃ (nītirhyanītiḥ)policy and non-policy (नीतिः:policy | अनीतिः:non-policy)
- শুদ্ধাত্মা (śuddhātmā)pure-souled (शुद्ध:pure | आत्मा:soul)
- শুদ্ধো (śuddho)pure
- মান্যো (mānyo)honorable
- গতাগতঃ (gatāgataḥ)coming and going (गति:coming | आगत:going)
বহুপ্ৰসাদঃ সুস্ৱপ্নো দৰ্পণোঽথ ত্ৱমিত্ৰজিত্ ।
ৱেদকাৰো মন্ত্ৰকাৰো ৱিদ্ৱান্সমৰমৰ্দনঃ ॥ ৮১॥
ৱেদকাৰো মন্ত্ৰকাৰো ৱিদ্ৱান্সমৰমৰ্দনঃ ॥ ৮১॥
- বহুপ্ৰসাদঃ (bahuprasādaḥ)very gracious
- সুস্ৱপ্নো (susvapno)good dream
- দৰ্পণোঽথ (darpaṇo'tha)mirror and
- ত্ৱমিত্ৰজিত্ (tvamitrajit)conqueror of enemies
- ৱেদকাৰো (vedakāro)creator of the Vedas
- মন্ত্ৰকাৰো (mantrakāro)creator of mantras
- ৱিদ্ৱান্ (vidvān)wise
- সমৰমৰ্দনঃ (samaramardanaḥ)crusher of battles (समर:battle | मर्दनः:crusher)
মহামেঘনিৱাসী চ মহাঘোৰো ৱশীকৰঃ ।
অগ্নিৰ্জ্ৱালো মহাজ্ৱালো অতিধূম্ৰো হুতো হৱিঃ ॥ ৮২॥
অগ্নিৰ্জ্ৱালো মহাজ্ৱালো অতিধূম্ৰো হুতো হৱিঃ ॥ ৮২॥
- মহামেঘনিৱাসী (mahāmeghanivāsī)dweller in great clouds (महामेघ:great cloud | निवासी:dweller)
- চ (ca)and
- মহাঘোৰো (mahāghoro)very terrifying
- ৱশীকৰঃ (vaśīkaraḥ)enchanter
- অগ্নিজ্ৱালো (agnijvālo)fire flame (अग्नि:fire | ज्वालो:flame)
- মহাজ্ৱালো (mahājvālo)great flame (मह:great | ज्वालो:flame)
- অতিধূম্ৰো (atidhūmro)very smoky
- হুতো (huto)offered
- হৱিঃ (haviḥ)oblation
ৱৃষণঃ শঙ্কৰো নিত্যং ৱৰ্চস্ৱী ধূমকেতনঃ । (নিত্যৱৰ্চস্ৱী)
নীলস্তথাঙ্গলুব্ধশ্চ শোভনো নিৰৱগ্ৰহঃ ॥ ৮৩॥
নীলস্তথাঙ্গলুব্ধশ্চ শোভনো নিৰৱগ্ৰহঃ ॥ ৮৩॥
- ৱৃষণঃ (vṛṣaṇaḥ)virile
- শঙ্কৰো (śaṅkaro)Shankara
- নিত্যৱৰ্চস্ৱী (nityavarcasvī)eternally glorious (नित्य:eternal | वर्चस्वी:glorious)
- ধূমকেতনঃ (dhūmaketanaḥ)having smoke as a banner (धूम:smoke | केतनः:banner)
- নীলস্তথাঙ্গলুব্ধশ্চ (nīlastathāṅgalubdhaśca)blue and desirous of limbs (नील:blue | तथा:and | अङ्गलुब्ध:desirous of limbs | च:also)
- শোভনো (śobhano)beautiful
- নিৰৱগ্ৰহঃ (niravagrahaḥ)unobstructed (निर:without | अवग्रहः:obstruction)
স্ৱস্তিদঃ স্ৱস্তিভাৱশ্চ ভাগী ভাগকৰো লঘুঃ ।
উত্সঙ্গশ্চ মহাঙ্গশ্চ মহাগৰ্ভপৰাযণঃ ॥ ৮৪॥
উত্সঙ্গশ্চ মহাঙ্গশ্চ মহাগৰ্ভপৰাযণঃ ॥ ৮৪॥
- স্ৱস্তিদঃ (svastidaḥ)giver of welfare (स्वस्ति:welfare | दः:giver)
- স্ৱস্তিভাৱশ্চ (svastibhāvaśca)and state of welfare (स्वस्ति:welfare | भाव:state | च:and)
- ভাগী (bhāgī)partaker
- ভাগকৰো (bhāgakaro)distributor of shares (भाग:share | करः:maker)
- লঘুঃ (laghuḥ)light
- উত্সঙ্গশ্চ (utsaṅgaśca)and embrace (उत्सङ्ग:embrace | च:and)
- মহাঙ্গশ্চ (mahāṅgaśca)and great-bodied (मह:great | अङ्ग:body | च:and)
- মহাগৰ্ভপৰাযণঃ (mahāgarbhaparāyaṇaḥ)devoted to great womb (मह:great | गर्भ:womb | परायणः:devoted)
কৃষ্ণৱৰ্ণঃ সুৱৰ্ণশ্চ ইন্দ্ৰিযং সৰ্ৱদেহিনাম্ ।
মহাপাদো মহাহস্তো মহাকাযো মহাযশাঃ ॥ ৮৫॥
মহাপাদো মহাহস্তো মহাকাযো মহাযশাঃ ॥ ৮৫॥
- কৃষ্ণৱৰ্ণঃ (kṛṣṇavarṇaḥ)dark-complexioned (कृष्ण:dark | वर्णः:complexion)
- সুৱৰ্ণশ্চ (suvarṇaśca)and golden (सुवर्ण:golden | च:and)
- ইন্দ্ৰিযং (indriyaṁ)sense organ
- সৰ্ৱদেহিনাম্ (sarvadehinām)of all embodied beings (सर्व:all | देहिनाम्:of embodied beings)
- মহাপাদো (mahāpādo)having great feet (मह:great | पादो:feet)
- মহাহস্তো (mahāhasto)having great hands (मह:great | हस्तो:hands)
- মহাকাযো (mahākāyo)having a great body (मह:great | कायो:body)
- মহাযশাঃ (mahāyaśāḥ)having great fame (मह:great | यशाः:fame)
মহামূৰ্ধা মহামাত্ৰো মহানেত্ৰো নিশালযঃ ।
মহান্তকো মহাকৰ্ণো মহোষ্ঠশ্চ মহাহনুঃ ॥ ৮৬॥
মহান্তকো মহাকৰ্ণো মহোষ্ঠশ্চ মহাহনুঃ ॥ ৮৬॥
- মহামূৰ্ধা (mahāmūrdhā)great-headed (मह:great | मूर्धा:head)
- মহামাত্ৰো (mahāmātro)great measure (मह:great | मात्रो:measure)
- মহানেত্ৰো (mahānetro)great-eyed (मह:great | नेत्रो:eye)
- নিশালযঃ (niśālayaḥ)abode of night (निशा:night | आलयः:abode)
- মহান্তকো (mahāntako)great end (मह:great | अन्तको:end)
- মহাকৰ্ণো (mahākarṇo)great-eared (मह:great | कर्णो:ear)
- মহোষ্ঠশ্চ (mahoṣṭhaśca)and great-lipped (मह:great | उष्ठ:lip | च:and)
- মহাহনুঃ (mahāhanuḥ)great-jawed (मह:great | हनुः:jaw)
মহানাসো মহাকম্বুৰ্মহাগ্ৰীৱঃ শ্মশানভাক্ ।
মহাৱক্ষা মহোৰস্কো হ্যন্তৰাত্মা মৃগালযঃ ॥ ৮৭॥
মহাৱক্ষা মহোৰস্কো হ্যন্তৰাত্মা মৃগালযঃ ॥ ৮৭॥
- মহানাসো (mahānāsaḥ)great-nosed
- মহাকম্বুৰ্মহাগ্ৰীৱঃ (mahākamburmahāgrīvaḥ)great-necked (महाकम्बुः:great conch | महाग्रीवः:great neck)
- শ্মশানভাক্ (śmaśānabhāk)dweller in cremation grounds (श्मशान:cremation ground | भाक्:dweller)
- মহাৱক্ষা (mahāvakṣā)broad-chested
- মহোৰস্কো (mahorasko)broad-chested
- হ্যন্তৰাত্মা (hyantarātmā)inner self
- মৃগালযঃ (mṛgālayaḥ)abode of animals
লম্বনো লম্বিতোষ্ঠশ্চ মহামাযঃ পযোনিধিঃ ।
মহাদন্তো মহাদংষ্ট্ৰো মহাজিহ্ৱো মহামুখঃ ॥ ৮৮॥
মহাদন্তো মহাদংষ্ট্ৰো মহাজিহ্ৱো মহামুখঃ ॥ ৮৮॥
- লম্বনো (lambano)supporter
- লম্বিতোষ্ঠশ্চ (lambitoṣṭhaśca)with hanging lips (लम्बित:hanging | ओष्ठ:lips | च:and)
- মহামাযঃ (mahāmāyaḥ)great illusionist
- পযোনিধিঃ (payonidhiḥ)ocean
- মহাদন্তো (mahādanto)having great teeth
- মহাদংষ্ট্ৰো (mahādaṃṣṭro)having great fangs
- মহাজিহ্ৱো (mahājihvo)having a great tongue
- মহামুখঃ (mahāmukhaḥ)having a great mouth
মহানখো মহাৰোমা মহাকেশো মহাজটঃ ।
প্ৰসন্নশ্চ প্ৰসাদশ্চ প্ৰত্যযো গিৰিসাধনঃ ॥ ৮৯॥
প্ৰসন্নশ্চ প্ৰসাদশ্চ প্ৰত্যযো গিৰিসাধনঃ ॥ ৮৯॥
- মহানখো (mahānakho)great nails (महान्:great | नखः:nail)
- মহাৰোমা (mahāromā)great hair (महान्:great | रोम:hair)
- মহাকেশো (mahākeśo)great hair (महान्:great | केशः:hair)
- মহাজটঃ (mahājaṭaḥ)great matted hair (महान्:great | जटः:matted hair)
- প্ৰসন্নশ্চ (prasannaśca)and serene (प्रसन्नः:serene | च:and)
- প্ৰসাদশ্চ (prasādaśca)and grace (प्रसादः:grace | च:and)
- প্ৰত্যযো (pratyayo)confidence
- গিৰিসাধনঃ (girisādhanaḥ)mountain-dweller (गिरि:mountain | साधनः:dweller)
স্নেহনোঽস্নেহনশ্চৈৱ অজিতশ্চ মহামুনিঃ ।
ৱৃক্ষাকাৰো ৱৃক্ষকেতুৰনলো ৱাযুৱাহনঃ ॥ ৯০॥
ৱৃক্ষাকাৰো ৱৃক্ষকেতুৰনলো ৱাযুৱাহনঃ ॥ ৯০॥
- স্নেহনোঽস্নেহনশ্চৈৱ (snehanosnehanascaiva)both affectionate and unaffectionate (स्नेहनः:affectionate | अस्नेहनः:unaffectionate | च:and | एव:indeed)
- অজিতশ্চ (ajitaśca)and unconquered (अजितः:unconquered | च:and)
- মহামুনিঃ (mahāmuniḥ)great sage
- ৱৃক্ষাকাৰো (vṛkṣākāro)tree-shaped (वृक्ष:tree | आकारः:shape)
- ৱৃক্ষকেতুৰনলো (vṛkṣaketuranalo)tree-bannered and fire (वृक्षकेतुः:tree-bannered | अनलः:fire)
- ৱাযুৱাহনঃ (vāyuvāhanaḥ)wind carrier (वायु:wind | वाहनः:carrier)
গণ্ডলী মেৰুধামা চ দেৱাধিপতিৰেৱ চ ।
অথৰ্ৱশীৰ্ষঃ সামাস্য ঋক্সহস্ৰামিতেক্ষণঃ ॥ ৯১॥
অথৰ্ৱশীৰ্ষঃ সামাস্য ঋক্সহস্ৰামিতেক্ষণঃ ॥ ৯১॥
- গণ্ডলী (gaṇḍalī)a kind of serpent
- মেৰুধামা (merudhāmā)abode of Meru (मेरु:Meru | धामा:abode)
- চ (ca)and
- দেৱাধিপতিৰেৱ (devādhipatireva)indeed the lord of gods (देव:god | अधिपति:lord | एव:indeed)
- চ (ca)and
- অথৰ্ৱশীৰ্ষঃ (atharvaśīrṣaḥ)Atharvaśīrṣa
- সামাস্য (sāmāsya)having Sāma as face (साम:Sāma | आस्य:face)
- ঋক্সহস্ৰামিতেক্ষণঃ (ṛksahasrāmitekṣaṇaḥ)thousand-eyed with Rigveda (ऋक्:Rigveda | सहस्र:thousand | अमित:immeasurable | ईक्षणः:eyes)
যজুঃপাদভুজো গুহ্যঃ প্ৰকাশো জঙ্গমস্তথা ।
অমোঘাৰ্থঃ প্ৰসাদশ্চ অভিগম্যঃ সুদৰ্শনঃ ॥ ৯২॥
অমোঘাৰ্থঃ প্ৰসাদশ্চ অভিগম্যঃ সুদৰ্শনঃ ॥ ৯২॥
- যজুঃ (yajuḥ)Yajur Veda
- পাদভুজো (pādabhujaḥ)having feet as arms (पाद:foot | भुज:arm)
- গুহ্যঃ (guhyaḥ)secret
- প্ৰকাশো (prakāśaḥ)manifest
- জঙ্গমস্তথা (jaṅgamastathā)and also moving (जङ्गम:moving | तथा:also)
- অমোঘাৰ্থঃ (amoghārthaḥ)infallible purpose (अमोग:infallible | अर्थ:purpose)
- প্ৰসাদশ্চ (prasādaśca)and grace (प्रसाद:grace | च:and)
- অভিগম্যঃ (abhigamyaḥ)approachable
- সুদৰ্শনঃ (sudarśanaḥ)beautiful to behold
উপকাৰঃ প্ৰিযঃ সৰ্ৱঃ কনকঃ কাঞ্চনচ্ছৱিঃ ।
নাভিৰ্নন্দিকৰো ভাৱঃ পুষ্কৰস্থপতিঃ স্থিৰঃ ॥ ৯৩॥
নাভিৰ্নন্দিকৰো ভাৱঃ পুষ্কৰস্থপতিঃ স্থিৰঃ ॥ ৯৩॥
- উপকাৰঃ (upakāraḥ)favor
- প্ৰিযঃ (priyaḥ)dear
- সৰ্ৱঃ (sarvaḥ)all
- কনকঃ (kanakaḥ)gold
- কাঞ্চনচ্ছৱিঃ (kāñcanacchaviḥ)golden-hued
- নাভিৰ্নন্দিকৰো (nābhirnandikaro)navel joy-giver (नाभिः:navel | नन्दिकरः:joy-giver)
- ভাৱঃ (bhāvaḥ)state
- পুষ্কৰস্থপতিঃ (puṣkarasthapatiḥ)lord of Pushkara (पुष्कर:Pushkara | स्थपति:lord)
- স্থিৰঃ (sthiraḥ)steady
দ্ৱাদশস্ত্ৰাসনশ্চাদ্যো যজ্ঞো যজ্ঞসমাহিতঃ ।
নক্তং কলিশ্চ কালশ্চ মকৰঃ কালপূজিতঃ ॥ ৯৪॥
নক্তং কলিশ্চ কালশ্চ মকৰঃ কালপূজিতঃ ॥ ৯৪॥
- দ্ৱাদশস্ত্ৰাসনশ্চাদ্যো (dvādaśastrāsanaścādyo)first of twelve seats (द्वादश:twelve | आसन:seat | च:and | आद्य:first)
- যজ্ঞো (yajño)sacrifice
- যজ্ঞসমাহিতঃ (yajñasamāhitaḥ)absorbed in sacrifice (यज्ञ:sacrifice | समाहित:absorbed)
- নক্তং (naktaṁ)night
- কলিশ্চ (kaliśca)and Kali (कलि:Kali | च:and)
- কালশ্চ (kālaśca)and time (काल:time | च:and)
- মকৰঃ (makaraḥ)crocodile
- কালপূজিতঃ (kālapūjitaḥ)worshipped by time (काल:time | पूजित:worshipped)
সগণো গণকাৰশ্চ ভূতৱাহনসাৰথিঃ ।
ভস্মশযো ভস্মগোপ্তা ভস্মভূতস্তৰুৰ্গণঃ ॥ ৯৫॥
ভস্মশযো ভস্মগোপ্তা ভস্মভূতস্তৰুৰ্গণঃ ॥ ৯৫॥
- সগণো (sagaṇaḥ)with attendants
- গণকাৰশ্চ (gaṇakāraśca)creator of groups (गणकार:creator of groups | च:and)
- ভূতৱাহনসাৰথিঃ (bhūtavāhanasārathiḥ)charioteer of spirits (भूतवाहन:carrier of spirits | सारथिः:charioteer)
- ভস্মশযো (bhasmaśayaḥ)lying on ashes
- ভস্মগোপ্তা (bhasmagoptā)protector of ashes
- ভস্মভূতস্তৰুৰ্গণঃ (bhasmabhūtastarurgaṇaḥ)group of ash-become trees (भस्मभूत:become ashes | स्तरु:tree | गणः:group)
লোকপালস্তথা লোকো মহাত্মা সৰ্ৱপূজিতঃ । (লোকপালস্তথাঽলোকো)
শুক্লস্ত্ৰিশুক্লঃ সম্পন্নঃ শুচিৰ্ভূতনিষেৱিতঃ ॥ ৯৬॥
শুক্লস্ত্ৰিশুক্লঃ সম্পন্নঃ শুচিৰ্ভূতনিষেৱিতঃ ॥ ৯৬॥
- লোকপালস্তথাঽলোকো (lokapālastathā'loko)protector of the world and beyond (लोकपाल:protector of the world | तथा:and | अलोक:beyond the world)
- মহাত্মা (mahātmā)great soul
- সৰ্ৱপূজিতঃ (sarvapūjitaḥ)worshipped by all
- শুক্লস্ত্ৰিশুক্লঃ (śuklastriśuklaḥ)pure and thrice pure (शुक्ल:pure | त्रिशुक्ल:thrice pure)
- সম্পন্নঃ (sampannaḥ)endowed
- শুচিৰ্ভূতনিষেৱিতঃ (śucirbhūtaniṣevitaḥ)pure, served by beings (शुचि:pure | भूत:beings | निषेवितः:served by)
আশ্ৰমস্থঃ ক্ৰিযাৱস্থো ৱিশ্ৱকৰ্মমতিৰ্ৱৰঃ ।
ৱিশালশাখস্তাম্ৰোষ্ঠো হ্যম্বুজালঃ সুনিশ্চলঃ ॥ ৯৭॥
ৱিশালশাখস্তাম্ৰোষ্ঠো হ্যম্বুজালঃ সুনিশ্চলঃ ॥ ৯৭॥
- আশ্ৰমস্থঃ (āśramasthaḥ)dwelling in hermitage (आश्रम:hermitage | स्थः:dwelling)
- ক্ৰিযাৱস্থো (kriyāvastho)engaged in duties (क्रिया:duties | अवस्थः:engaged)
- ৱিশ্ৱকৰ্মমতিৰ্ৱৰঃ (viśvakarmamatirvaraḥ)best with universal skill and mind (विश्वकर्म:universal skill | मतिः:mind | वरः:best)
- ৱিশালশাখস্তাম্ৰোষ্ঠো (viśālaśākhatāmroṣṭho)wide-branched, copper-lipped (विशाल:wide | शाख:branched | ताम्र:copper | ओष्ठः:lipped)
- হ্যম্বুজালঃ (hyambujālaḥ)having water network (ह्य:having | अम्बु:water | जालः:network)
- সুনিশ্চলঃ (suniścalaḥ)very steady (सु:very | निश्चलः:steady)
কপিলঃ কপিশঃ শুক্ল আযুশ্চৈৱি পৰোঽপৰঃ ।
গন্ধৰ্ৱো হ্যদিতিস্তাৰ্ক্ষ্যঃ সুৱিজ্ঞেযঃ সুশাৰদঃ ॥ ৯৮॥
গন্ধৰ্ৱো হ্যদিতিস্তাৰ্ক্ষ্যঃ সুৱিজ্ঞেযঃ সুশাৰদঃ ॥ ৯৮॥
- কপিলঃ (kapilaḥ)Kapila
- কপিশঃ (kapiśaḥ)brown
- শুক্ল (śukla)white
- আযুশ্চৈৱ (āyuścaiva)and indeed life (आयुः:life | च:and | एव:indeed)
- পৰঃ (paraḥ)beyond
- গন্ধৰ্ৱো (gandharvo)Gandharva
- হ্যদিতিস্তাৰ্ক্ষ্যঃ (hyaditistārkṣyaḥ)indeed Aditya and Tarkshya (हि:indeed | अदितिः:Aditya | तार्क्ष्यः:Tarkshya)
- সুৱিজ্ঞেযঃ (suvijñeyaḥ)well-known
- সুশাৰদঃ (suśāradaḥ)very skillful
পৰশ্ৱধাযুধো দেৱ অনুকাৰী সুবান্ধৱঃ ।
তুম্বৱীণো মহাক্ৰোধ ঊৰ্ধ্ৱৰেতা জলেশযঃ ॥ ৯৯॥
তুম্বৱীণো মহাক্ৰোধ ঊৰ্ধ্ৱৰেতা জলেশযঃ ॥ ৯৯॥
- পৰশ্ৱধাযুধো (paraśvadhāyudho)axe-weaponed (परश्वध:axe | आयुध:weapon)
- দেৱো (devo)god
- হ্যনুকাৰী (hyanukārī)imitator
- সুবান্ধৱঃ (subāndhavaḥ)good friend (सु:good | बान्धव:friend)
- তুম্বৱীণো (tumbavīṇo)lute-holder (तुम्ब:lute | वीण:stringed instrument)
- মহাক্ৰোধ (mahākrodha)great anger (मह:great | क्रोध:anger)
- ঊৰ্ধ্ৱৰেতা (ūrdhvaretā)ascetic
- জলেশযঃ (jaleśayaḥ)water-dweller (जल:water | शय:dweller)
উগ্ৰো ৱংশকৰো ৱংশো ৱংশনাদো হ্যনিন্দিতঃ ।
সৰ্ৱাঙ্গৰূপো মাযাৱী সুহৃদো হ্যনিলোঽনলঃ ॥ ১০০॥
সৰ্ৱাঙ্গৰূপো মাযাৱী সুহৃদো হ্যনিলোঽনলঃ ॥ ১০০॥
- উগ্ৰো (ugraḥ)fierce
- ৱংশকৰো (vaṃśakaraḥ)creator of lineage (वंश:lineage | कर:maker)
- ৱংশো (vaṃśaḥ)lineage
- ৱংশনাদো (vaṃśanādaḥ)sound of lineage (वंश:lineage | नाद:sound)
- হ্যনিন্দিতঃ (hyaninditaḥ)blameless
- সৰ্ৱাঙ্গৰূপো (sarvāṅgarūpaḥ)having form of all limbs (सर्व:all | अङ्ग:limb | रूप:form)
- মাযাৱী (māyāvī)illusionist
- সুহৃদো (suhṛdaḥ)friend
- হ্যনিলোঽনলঃ (hyanilo'nalaḥ)air and fire (अनिल:air | अनल:fire)
বন্ধনো বন্ধকৰ্তা চ সুবন্ধনৱিমোচনঃ ।
স যজ্ঞাৰিঃ স কামাৰিৰ্মহাদংষ্ট্ৰো মহাযুধঃ ॥ ১০১॥
স যজ্ঞাৰিঃ স কামাৰিৰ্মহাদংষ্ট্ৰো মহাযুধঃ ॥ ১০১॥
- বন্ধনো (bandhano)binder
- বন্ধকৰ্তা (bandhakartā)creator of bonds (बन्ध:bond | कर्ता:creator)
- চ (ca)and
- সুবন্ধনৱিমোচনঃ (subandhanavimocanaḥ)liberator from good bonds (सु:good | बन्धन:bond | विमोचनः:liberator)
- স (sa)he
- যজ্ঞাৰিঃ (yajñāriḥ)enemy of sacrifices (यज्ञ:sacrifice | अरिः:enemy)
- স (sa)he
- কামাৰিৰ্মহাদংষ্ট্ৰো (kāmārirmahādaṃṣṭro)enemy of desires, great-fanged (काम:desire | अरिः:enemy | महादंष्ट्रः:great-fanged)
- মহাযুধঃ (mahāyudhaḥ)great warrior
বহুধানিন্দিতঃ শৰ্ৱঃ শঙ্কৰঃ শঙ্কৰোঽধনঃ । (শঙ্কৰোঽনঘঃ)
অমৰেশো মহাদেৱো ৱিশ্ৱদেৱঃ সুৰাৰিহা ॥ ১০২॥
অমৰেশো মহাদেৱো ৱিশ্ৱদেৱঃ সুৰাৰিহা ॥ ১০২॥
- বহুধা (bahudhā)in many ways
- নিন্দিতঃ (ninditaḥ)criticized
- শৰ্ৱঃ (śarvaḥ)Śarva (Shiva)
- শঙ্কৰঃ (śaṅkaraḥ)Śaṅkara (Shiva)
- শঙ্কৰোঽধনঃ (śaṅkaro'dhanaḥ)Śaṅkara, the poor
- অমৰেশো (amareśo)lord of immortals
- মহাদেৱো (mahādevo)great god
- ৱিশ্ৱদেৱঃ (viśvadevaḥ)god of the universe
- সুৰাৰিহা (surārihā)destroyer of gods' enemies (सुर:gods | अरि:enemies | हा:destroyer)
অহিৰ্বুধ্ন্যোঽনিলাভশ্চ চেকিতানো হৱিস্তথা ।
অজৈকপাচ্চ কাপালী ত্ৰিশঙ্কুৰজিতঃ শিৱঃ ॥ ১০৩॥
অজৈকপাচ্চ কাপালী ত্ৰিশঙ্কুৰজিতঃ শিৱঃ ॥ ১০৩॥
- অহিৰ্বুধ্ন্যোঽনিলাভশ্চ (ahirbudhnyo'nilābhaśca)serpent-bottomed and air-like (अहिर्बुध्न्य:serpent-bottomed | अनिलाभः:air-like | च:and)
- চেকিতানো (cekitāno)Cekitāna (a name)
- হৱিস্তথা (havistathā)and also oblation (हविः:oblation | तथा:also)
- [হৰি] ([hari])Hari (Vishnu)
- অজৈকপাচ্চ (ajaikapācca)and Ajaikapāt (अजैकपात्:Ajaikapāt | च:and)
- কাপালী (kāpālī)Kāpālī (a form of Shiva)
- ত্ৰিশঙ্কুৰজিতঃ (triśaṅkurajitaḥ)conqueror of Triśaṅku (त्रिशङ्कु:Triśaṅku | अजितः:conqueror)
- শিৱঃ (śivaḥ)Shiva
ধন্ৱন্তৰিৰ্ধূমকেতুঃ স্কন্দো ৱৈশ্ৰৱণস্তথা ।
ধাতা শক্ৰশ্চ ৱিষ্ণুশ্চ মিত্ৰস্ত্ৱষ্টা ধ্ৰুৱো ধৰঃ ॥ ১০৪॥
ধাতা শক্ৰশ্চ ৱিষ্ণুশ্চ মিত্ৰস্ত্ৱষ্টা ধ্ৰুৱো ধৰঃ ॥ ১০৪॥
- ধন্ৱন্তৰিৰ্ধূমকেতুঃ (dhanvantarirdhūmaketuḥ)Dhanvantari and Dhūmaketu (धन्वन्तरि:Dhanvantari | धूमकेतुः:Dhūmaketu)
- স্কন্দো (skando)Skanda
- ৱৈশ্ৰৱণস্তথা (vaiśravaṇastathā)Vaiśravaṇa and also (वैश्रवण:Vaiśravaṇa | तथा:and also)
- ধাতা (dhātā)Dhātā
- শক্ৰশ্চ (śakraśca)and Śakra (शक्र:Śakra | च:and)
- ৱিষ্ণুশ্চ (viṣṇuśca)and Viṣṇu (विष्णु:Viṣṇu | च:and)
- মিত্ৰস্ত্ৱষ্টা (mitrastvaṣṭā)Mitra and Tvaṣṭā (मित्र:Mitra | त्वष्टा:Tvaṣṭā)
- ধ্ৰুৱো (dhruvo)Dhruva
- ধৰঃ (dharaḥ)Dhara
প্ৰভাৱঃ সৰ্ৱগো ৱাযুৰৰ্যমা সৱিতা ৰৱিঃ । (সৰ্ৱগোৱাযুৰৰ্যমা)
উষঙ্গুশ্চ ৱিধাতা চ মান্ধাতা ভূতভাৱনঃ ॥ ১০৫॥
উষঙ্গুশ্চ ৱিধাতা চ মান্ধাতা ভূতভাৱনঃ ॥ ১০৫॥
- প্ৰভাৱঃ (prabhāvaḥ)influence
- সৰ্ৱগো (sarvago)all-pervading (सर्व:all | ग:going)
- ৱাযুৰৰ্যমা (vāyuraryamā)Vāyu and Aryaman (वायु:Vāyu | अर्यमा:Aryaman)
- সৱিতা (savitā)Savitar
- ৰৱিঃ (raviḥ)Sun
- উষঙ্গুশ্চ (uṣaṅguśca)Uṣaṅgu and
- ৱিধাতা (vidhātā)creator
- চ (ca)and
- মান্ধাতা (māndhātā)Mandhata
- ভূতভাৱনঃ (bhūtabhāvanaḥ)nurturer of beings (भूत:beings | भावनः:nurturer)
ৱিভুৰ্ৱৰ্ণৱিভাৱী চ সৰ্ৱকামগুণাৱহঃ ।
পদ্মনাভো মহাগৰ্ভশ্চন্দ্ৰৱক্ত্ৰোঽনিলোঽনলঃ ॥ ১০৬॥
পদ্মনাভো মহাগৰ্ভশ্চন্দ্ৰৱক্ত্ৰোঽনিলোঽনলঃ ॥ ১০৬॥
- ৱিভুৰ্ৱৰ্ণৱিভাৱী (vibhurvarṇavibhāvī)manifestor of all colors (विभुः:all-pervading | वर्ण:color | विभावी:manifestor)
- চ (ca)and
- সৰ্ৱকামগুণাৱহঃ (sarvakāmaguṇāvahaḥ)bringer of all desired qualities (सर्व:all | काम:desire | गुण:qualities | आवहः:bringer)
- পদ্মনাভো (padmanābho)lotus-naveled
- মহাগৰ্ভশ্চন্দ্ৰৱক্ত্ৰোঽনিলোঽনলঃ (mahāgarbhaścandravaktro'nilo'nalaḥ)great womb, moon-faced, wind, fire (महागर्भ:great womb | चन्द्रवक्त्र:moon-faced | अनिल:wind | अनल:fire)
বলৱাংশ্চোপশান্তশ্চ পুৰাণঃ পুণ্যচঞ্চুৰী ।
কুৰুকৰ্তা কুৰুৱাসী কুৰুভূতো গুণৌষধঃ ॥ ১০৭॥
কুৰুকৰ্তা কুৰুৱাসী কুৰুভূতো গুণৌষধঃ ॥ ১০৭॥
- বলৱাংশ্চোপশান্তশ্চ (balavāṁścopaśāntaśca)strong and calm (बलवान्:strong | उपशान्तः:calm | च:and)
- পুৰাণঃ (purāṇaḥ)ancient
- পুণ্যচঞ্চুৰী (puṇyacañcurī)auspicious collector (पुण्य:auspicious | चञ्चुरी:collector)
- কুৰুকৰ্তা (kurukartā)doer of Kuru deeds (कुरु:Kuru | कर्ता:doer)
- কুৰুৱাসী (kuruvāsī)resident of Kuru (कुरु:Kuru | वासी:resident)
- কুৰুভূতো (kurubhūto)become Kuru (कुरु:Kuru | भूतः:become)
- গুণৌষধঃ (guṇauṣadhaḥ)medicine of virtues (गुण:virtue | औषधः:medicine)
সৰ্ৱাশযো দৰ্ভচাৰী সৰ্ৱেষাং প্ৰাণিনাং পতিঃ ।
দেৱদেৱঃ সুখাসক্তঃ সদসত্সৰ্ৱৰত্নৱিত্ ॥ ১০৮॥
দেৱদেৱঃ সুখাসক্তঃ সদসত্সৰ্ৱৰত্নৱিত্ ॥ ১০৮॥
- সৰ্ৱাশযো (sarvāśayaḥ)all intentions (सर्व:all | आशयः:intentions)
- দৰ্ভচাৰী (darbha-cārī)grass-walker (दर्भ:grass | चारी:walker)
- সৰ্ৱেষাং (sarveṣām)of all
- প্ৰাণিনাং (prāṇinām)of living beings
- পতিঃ (patiḥ)lord
- দেৱদেৱঃ (devadevaḥ)god of gods (देव:god | देवः:god)
- সুখাসক্তঃ (sukhāsaktaḥ)attached to happiness (सुख:happiness | आसक्तः:attached)
- সদসত্সৰ্ৱৰত্নৱিত্ (sadasatsarvaratnavit)knower of all true and false jewels (सत्:true | असत्:false | सर्व:all | रत्नवित्:knower of jewels)
কৈলাসগিৰিৱাসী চ হিমৱদ্গিৰিসংশ্ৰযঃ ।
কূলহাৰী কূলকৰ্তা বহুৱিদ্যো বহুপ্ৰদঃ ॥ ১০৯॥
কূলহাৰী কূলকৰ্তা বহুৱিদ্যো বহুপ্ৰদঃ ॥ ১০৯॥
- কৈলাসগিৰিৱাসী (kailāsagirivāsī)resident of Kailasa mountain (कैलास:Kailasa | गिरि:mountain | वासी:resident)
- চ (ca)and
- হিমৱদ্গিৰিসংশ্ৰযঃ (himavadgirisaṃśrayaḥ)dweller of Himalaya (हिमवत्:Himalaya | गिरि:mountain | संश्रयः:dweller)
- কূলহাৰী (kūlahārī)destroyer of banks (कूल:bank | हारी:destroyer)
- কূলকৰ্তা (kūlakartā)creator of banks (कूल:bank | कर्ता:creator)
- বহুৱিদ্যো (bahuvidyo)possessor of much knowledge (बहु:much | विद्य:knowledge)
- বহুপ্ৰদঃ (bahupradaḥ)bestower of many (बहु:many | प्रदः:bestower)
ৱণিজো ৱৰ্ধকী ৱৃক্ষো বকুলশ্চন্দনশ্ছদঃ ।
সাৰগ্ৰীৱো মহাজত্ৰুৰলোলশ্চ মহৌষধঃ ॥ ১১০॥
সাৰগ্ৰীৱো মহাজত্ৰুৰলোলশ্চ মহৌষধঃ ॥ ১১০॥
- ৱণিজো (vaṇijo)merchant
- ৱৰ্ধকী (vardhakī)carpenter
- ৱৃক্ষো (vṛkṣo)tree
- ৱকুলশ্চন্দনশ্ছদঃ (vakulaścandanaśchadaḥ)Vakula and Sandalwood tree (वकुल:Vakula tree | चन्दन:Sandalwood | छदः:tree)
- সাৰগ্ৰীৱো (sāragrīvo)strong-necked
- মহাজত্ৰুৰলোলশ্চ (mahājatruralolaśca)large-necked and steady (महाजत्रु:large-necked | अलोल:steady)
- মহৌষধঃ (mahauṣadhaḥ)great herb
সিদ্ধাৰ্থকাৰী সিদ্ধাৰ্থশ্ছন্দোৱ্যাকৰণোত্তৰঃ ।
সিংহনাদঃ সিংহদংষ্ট্ৰঃ সিংহগঃ সিংহৱাহনঃ ॥ ১১১॥
সিংহনাদঃ সিংহদংষ্ট্ৰঃ সিংহগঃ সিংহৱাহনঃ ॥ ১১১॥
- সিদ্ধাৰ্থকাৰী (siddhārthakārī)accomplisher of goals (सिद्धार्थ:goal accomplished | कारी:doer)
- সিদ্ধাৰ্থশ্ছন্দোৱ্যাকৰণোত্তৰঃ (siddhārthaśchandovyākaraṇottaraḥ)master of prosody and grammar (सिद्धार्थ:goal accomplished | छन्दो:prosody | व्याकरण:grammar | उत्तरः:superior)
- সিংহনাদঃ (siṁhanādaḥ)lion's roar (सिंह:lion | नादः:roar)
- সিংহদংষ্ট্ৰঃ (siṁhadaṁṣṭraḥ)lion-toothed (सिंह:lion | दंष्ट्रः:toothed)
- সিংহগঃ (siṁhagaḥ)lion-like
- সিংহৱাহনঃ (siṁhavāhanaḥ)lion-mounted (सिंह:lion | वाहनः:mounted)
প্ৰভাৱাত্মা জগত্কালস্থালো লোকহিতস্তৰুঃ ।
সাৰঙ্গো নৱচক্ৰাঙ্গঃ কেতুমালী সভাৱনঃ ॥ ১১২॥
সাৰঙ্গো নৱচক্ৰাঙ্গঃ কেতুমালী সভাৱনঃ ॥ ১১২॥
- প্ৰভাৱাত্মা (prabhāvātmā)essence of influence (प्रभाव:influence | आत्मा:essence)
- জগত্কালস্থালো (jagatkālasthālo)support of world time (जगत्:world | काल:time | स्थाल:support)
- লোকহিতস্তৰুঃ (lokahitastaruḥ)tree of world welfare (लोक:world | हित:welfare | तरुः:tree)
- সাৰঙ্গো (sāraṅgo)deer
- নৱচক্ৰাঙ্গঃ (navacakrāṅgaḥ)having nine wheels (नव:nine | चक्र:wheel | अङ्गः:having)
- কেতুমালী (ketumālī)adorned with banners (केतु:banner | माली:adorned with)
- সভাৱনঃ (sabhāvanaḥ)well-disposed
ভূতালযো ভূতপতিৰহোৰাত্ৰমনিন্দিতঃ ॥ ১১৩॥
- ভূতালযো (bhūtālayaḥ)abode of beings (भूत:being | आलय:abode)
- ভূতপতিৰহোৰাত্ৰমনিন্দিতঃ (bhūtapatirahorātramaninditaḥ)lord of beings, flawless day and night (भूतपति:lord of beings | अहोरात्र:day and night | अनिन्दितः:flawless)
ৱাহিতা সৰ্ৱভূতানাং নিলযশ্চ ৱিভুৰ্ভৱঃ ।
অমোঘঃ সংযতো হ্যশ্ৱো ভোজনঃ প্ৰাণধাৰণঃ ॥ ১১৪॥ (প্ৰাণধাৰকঃ)
অমোঘঃ সংযতো হ্যশ্ৱো ভোজনঃ প্ৰাণধাৰণঃ ॥ ১১৪॥ (প্ৰাণধাৰকঃ)
- ৱাহিতা (vāhitā)carrier
- সৰ্ৱভূতানাং (sarvabhūtānāṁ)of all beings (सर्व:all | भूतानां:of beings)
- নিলযশ্চ (nilayaśca)and the abode (निलय:abode | च:and)
- ৱিভুৰ্ভৱঃ (vibhurbhavaḥ)omnipresent existence (विभुः:omnipresent | भवः:existence)
- অমোঘঃ (amoghaḥ)infallible
- সম্যতো (samyataḥ)restrained
- হ্যশ্ৱো (hyaśvaḥ)indeed a horse
- ভোজনঃ (bhojanaḥ)food
- প্ৰাণধাৰণঃ (prāṇadhāraṇaḥ)sustainer of life (प्राण:life | धारणः:sustainer)
ধৃতিমান্মতিমান্দক্ষঃ সত্কৃতশ্চ যুগাধিপঃ ।
গোপালিৰ্গোপতিৰ্গ্ৰামো গোচৰ্মৱসনো হৰিঃ। ১১৫॥
গোপালিৰ্গোপতিৰ্গ্ৰামো গোচৰ্মৱসনো হৰিঃ। ১১৫॥
- ধৃতিমান্ (dhṛtimān)steadfast
- মতিমান্ (matimān)wise
- দক্ষঃ (dakṣaḥ)skillful
- সত্কৃতশ্চ (satkṛtaśca)honored
- যুগাধিপঃ (yugādhipaḥ)lord of the age (युग:age | अधिपः:lord)
- গোপালিৰ্গোপতিৰ্গ্ৰামো (gopālirgopatirgrāmo)protector of cows and villages (गोपालिः:protector of cows | गोपतिः:lord of cows | ग्रामः:village)
- গোচৰ্মৱসনো (gocarmavasano)wearing cowhide (गो:cow | चर्म:hide | वसनः:wearing)
- হৰিঃ (hariḥ)Vishnu
হিৰণ্যবাহুশ্চ তথা গুহাপালঃ প্ৰৱেশিনাম্ ।
প্ৰকৃষ্টাৰিৰ্মহাহৰ্ষো জিতকামো জিতেন্দ্ৰিযঃ ॥ ১১৬॥
প্ৰকৃষ্টাৰিৰ্মহাহৰ্ষো জিতকামো জিতেন্দ্ৰিযঃ ॥ ১১৬॥
- হিৰণ্যবাহুশ্চ (hiraṇyabāhuśca)golden-armed and (हिरण्य:golden | बाहुः:arm | च:and)
- তথা (tathā)thus
- গুহাপালঃ (guhāpālaḥ)protector of caves (गुहा:cave | पालः:protector)
- প্ৰৱেশিনাম্ (praveśinām)of the entrants
- প্ৰকৃষ্টাৰিৰ্মহাহৰ্ষো (prakṛṣṭārirmahāharṣo)great joy, eminent enemy (प्रकृष्ट:eminent | अरिः:enemy | महाहर्षः:great joy)
- জিতকামো (jitakāmo)conqueror of desires (जित:conquered | कामः:desire)
- জিতেন্দ্ৰিযঃ (jitendriyaḥ)conqueror of senses (जित:conquered | इन्द्रियः:senses)
গান্ধাৰশ্চ সুৱাসশ্চ তপঃসক্তো ৰতিৰ্নৰঃ ।
মহাগীতো মহানৃত্যো হ্যপ্সৰোগণসেৱিতঃ ॥ ১১৭॥
মহাগীতো মহানৃত্যো হ্যপ্সৰোগণসেৱিতঃ ॥ ১১৭॥
- গান্ধাৰশ্চ (gāndhāraśca)Gandhara and
- সুৱাসশ্চ (suvāsaśca)well-dressed and
- তপঃসক্তো (tapaḥsakto)devoted to penance (तपः:penance | सक्तो:devoted)
- ৰতিৰ্নৰঃ (ratirnaraḥ)man of pleasure (रतिः:pleasure | नरः:man)
- মহাগীতো (mahāgīto)great song
- মহানৃত্যো (mahānṛtyo)great dance
- হ্যপ্সৰোগণসেৱিতঃ (hyapsarogaṇasevitaḥ)attended by groups of Apsaras (ह्य:indeed | अप्सरोगण:groups of Apsaras | सेवितः:attended)
মহাকেতুৰ্মহাধাতুৰ্নৈকসানুচৰশ্চলঃ ।
আৱেদনীয আদেশঃ সৰ্ৱগন্ধসুখাৱহঃ ॥ ১১৮॥
আৱেদনীয আদেশঃ সৰ্ৱগন্ধসুখাৱহঃ ॥ ১১৮॥
- মহাকেতুৰ্মহাধাতুৰ্নৈকসানুচৰশ্চলঃ (mahāketurmahādhāturnaikasānucaraścalaḥ)great comet, great element, many peaks, moving (महाकेतुः:great comet | महाधातुः:great element | नैकसानुचरः:many peaks | चलः:moving)
- আৱেদনীয (āvedanīya)to be informed
- আদেশঃ (ādeśaḥ)command
- সৰ্ৱগন্ধসুখাৱহঃ (sarvagandhasukhāvahaḥ)bringer of all fragrant joy (सर्व:all | गन्ध:fragrance | सुख:joy | आवहः:bringer)
তোৰণস্তাৰণো ৱাতঃ পৰিধী পতিখেচৰঃ ।
সংযোগো ৱৰ্ধনো ৱৃদ্ধো অতিৱৃদ্ধো গুণাধিকঃ ॥ ১১৯॥
সংযোগো ৱৰ্ধনো ৱৃদ্ধো অতিৱৃদ্ধো গুণাধিকঃ ॥ ১১৯॥
- তোৰণস্তাৰণো (toraṇastāraṇo)gate and savior (तोरण:gate | तारण:savior)
- ৱাতঃ (vātaḥ)wind
- পৰিধী (paridhī)enclosures
- পতিখেচৰঃ (patikhecaraḥ)lord of sky wanderers (पति:lord | खेचर:sky wanderer)
- সম্যোগো (samyogo)union
- ৱৰ্ধনো (vardhano)enhancer
- ৱৃদ্ধো (vṛddho)grown
- অতিৱৃদ্ধো (ativṛddho)greatly grown (अति:greatly | वृद्ध:grown)
- গুণাধিকঃ (guṇādhikaḥ)superior in qualities (गुण:qualities | अधिक:superior)
নিত্য আত্মসহাযশ্চ দেৱাসুৰপতিঃ পতিঃ ।
যুক্তশ্চ যুক্তবাহুশ্চ দেৱো দিৱি সুপৰ্ৱণঃ ॥ ১২০॥
যুক্তশ্চ যুক্তবাহুশ্চ দেৱো দিৱি সুপৰ্ৱণঃ ॥ ১২০॥
- নিত্য (nitya)eternal
- আত্মসহাযশ্চ (ātmasahāyaśca)self-supporting (आत्म:self | सहाय:supporting | च:and)
- দেৱাসুৰপতিঃ (devāsurapatiḥ)lord of gods and demons (देव:god | असुर:demon | पतिः:lord)
- পতিঃ (patiḥ)lord
- যুক্তশ্চ (yuktaśca)united and (युक्त:united | च:and)
- যুক্তবাহুশ্চ (yuktabāhuśca)strong-armed and (युक्त:united | बाहु:arm | च:and)
- দেৱো (devo)god
- দিৱিসুপৰ্ৱণঃ (divisuparvaṇaḥ)lord of celestial paths (दिवि:celestial | सुपर्वणः:lord of paths)
আষাঢশ্চ সুষাণ্ঢশ্চ ধ্ৰুৱোঽথ হৰিণো হৰঃ ।
ৱপুৰাৱৰ্তমানেভ্যো ৱসুশ্ৰেষ্ঠো মহাপথঃ ॥ ১২১॥
ৱপুৰাৱৰ্তমানেভ্যো ৱসুশ্ৰেষ্ঠো মহাপথঃ ॥ ১২১॥
- আষাঢশ্চ (āṣāḍhaśca)Āṣāḍha and
- সুষাঢশ্চ (suṣāḍhaśca)Suṣāḍha and
- ধ্ৰুৱোঽথ (dhruvo'tha)Dhruva then
- হৰিণো (hariṇo)deer
- হৰঃ (haraḥ)Shiva
- ৱপুৰাৱৰ্তমানেভ্যো (vapurāvartamānebhyo)from the revolving forms (वपुः:form | आवर्तमानेभ्यः:revolving)
- ৱসুশ্ৰেষ্ঠো (vasuśreṣṭho)best of wealth
- মহাপথঃ (mahāpathaḥ)great path
শিৰোহাৰী ৱিমৰ্শশ্চ সৰ্ৱলক্ষণলক্ষিতঃ ।
অক্ষশ্চ ৰথযোগী চ সৰ্ৱযোগী মহাবলঃ ॥ ১২২॥
অক্ষশ্চ ৰথযোগী চ সৰ্ৱযোগী মহাবলঃ ॥ ১২২॥
- শিৰোহাৰী (śirohārī)head conqueror
- ৱিমৰ্শশ্চ (vimarśaśca)and reflection
- সৰ্ৱলক্ষণলক্ষিতঃ (sarvalakṣaṇalakṣitaḥ)marked by all signs (सर्व:all | लक्षण:signs | लक्षितः:marked)
- অক্ষশ্চ (akṣaśca)and axle
- ৰথযোগী (rathayogī)chariot practitioner (रथ:chariot | योगी:practitioner)
- চ (ca)and
- সৰ্ৱযোগী (sarvayogī)universal practitioner (सर्व:all | योगी:practitioner)
- মহাবলঃ (mahābalaḥ)great strength
সমাম্নাযোঽসমাম্নাযস্তীৰ্থদেৱো মহাৰথঃ ।
নিৰ্জীৱো জীৱনো মন্ত্ৰঃ শুভাক্ষো বহুকৰ্কশঃ ॥ ১২৩॥
নিৰ্জীৱো জীৱনো মন্ত্ৰঃ শুভাক্ষো বহুকৰ্কশঃ ॥ ১২৩॥
- সমাম্নাযোঽসমাম্নাযস্তীৰ্থদেৱো (samāmnāyo'samāmnāyastīrthadevo)god of sacred places (समाम्नाय:Veda | असमाम्नाय:non-Vedic | तीर्थदेव:god of sacred places)
- মহাৰথঃ (mahārathaḥ)great charioteer
- নিৰ্জীৱো (nirjīvo)lifeless
- জীৱনো (jīvano)life-giving
- মন্ত্ৰঃ (mantraḥ)sacred chant
- শুভাক্ষো (śubhākṣo)auspicious-eyed
- বহুকৰ্কশঃ (bahukarkaśaḥ)very harsh
ৰত্নপ্ৰভূতো ৰত্নাঙ্গো মহাৰ্ণৱনিপানৱিত্ ।
মূলং ৱিশালো হ্যমৃতো ৱ্যক্তাৱ্যক্তস্তপোনিধিঃ ॥ ১২৪॥
মূলং ৱিশালো হ্যমৃতো ৱ্যক্তাৱ্যক্তস্তপোনিধিঃ ॥ ১২৪॥
- ৰত্নপ্ৰভূতো (ratnaprabhūto)abundant in jewels (रत्न:jewel | प्रभूत:abundant)
- ৰক্তাঙ্গো (raktāṅgo)red-bodied (रक्त:red | अङ्ग:body)
- মহাৰ্ণৱনিপানৱিত্ (mahārṇavanipānavit)knower of ocean drinking (महा:great | अर्णव:ocean | निपान:drinking | वित्:knower)
- ৰত্নাঙ্গো (ratnāṅgo)jewel-bodied (रत्न:jewel | अङ्ग:body)
- মূলং (mūlaṁ)root
- ৱিশালো (viśālo)vast
- হ্যমৃতো (hyamṛto)immortal
- ৱ্যক্তাৱ্যক্তস্তপোনিধিঃ (vyaktāvyaktastaponidhiḥ)manifest-unmanifest penance treasure (व्यक्त:manifest | अव्यक्त:unmanifest | तपोनिधि:treasure of penance)
আৰোহণোঽধিৰোহশ্চ শীলধাৰী মহাযশাঃ ।
সেনাকল্পো মহাকল্পো যোগো যুগকৰো হৰিঃ ॥ ১২৫॥
সেনাকল্পো মহাকল্পো যোগো যুগকৰো হৰিঃ ॥ ১২৫॥
- আৰোহণোঽধিৰোহশ্চ (ārohaṇo'dhirohaśca)ascent and mounting (आरोहण:ascent | अधिरोह:mounting)
- শীলধাৰী (śīladhārī)virtuous bearer (शील:virtue | धारी:bearer)
- মহাযশাঃ (mahāyaśāḥ)great fame
- সেনাকল্পো (senākalpo)army-like (सेना:army | कल्प:like)
- মহাকল্পো (mahākalpo)great creation (मह:great | कल्प:creation)
- যোগো (yogo)union
- যুগকৰো (yugakaro)creator of ages (युग:age | कर:creator)
- হৰিঃ (hariḥ)Hari (Vishnu)
যুগৰূপো মহাৰূপো মহানাগহনো ৱধঃ ।
ন্যাযনিৰ্ৱপণঃ পাদঃ পণ্ডিতো হ্যচলোপমঃ ॥ ১২৬॥
ন্যাযনিৰ্ৱপণঃ পাদঃ পণ্ডিতো হ্যচলোপমঃ ॥ ১২৬॥
- যুগৰূপো (yugarūpo)form of an era (युग:era | रूप:form)
- মহাৰূপো (mahārūpo)great form (मह:great | रूप:form)
- মহানাগহনো (mahānāgaghano)dense with great serpents (मह:great | नाग:serpent | घन:dense)
- ৱধঃ (vadhaḥ)destruction
- ন্যাযনিৰ্ৱপণঃ (nyāyanirvapaṇaḥ)dispenser of justice (न्याय:justice | निर्वपण:dispenser)
- পাদঃ (pādaḥ)foot
- পণ্ডিতো (paṇḍito)scholar
- হ্যচলোপমঃ (hyacalopamaḥ)like a mountain (अचल:mountain | उपम:like)
বহুমালো মহামালঃ শশী হৰসুলোচনঃ ।
ৱিস্তাৰো লৱণঃ কূপস্ত্ৰিযুগঃ সফলোদযঃ ॥ ১২৭॥
ৱিস্তাৰো লৱণঃ কূপস্ত্ৰিযুগঃ সফলোদযঃ ॥ ১২৭॥
- বহুমালো (bahumālaḥ)many garlands
- মহামালঃ (mahāmālaḥ)great garland
- শশী (śaśī)moon
- হৰসুলোচনঃ (harasulocanaḥ)eye of Shiva (हर:Shiva | सुलोचनः:beautiful-eyed)
- ৱিস্তাৰো (vistāraḥ)expansion
- লৱণঃ (lavaṇaḥ)salt
- কূপস্ত্ৰিযুগঃ (kūpastriyugaḥ)well of three ages (कूप:well | त्रियुगः:three ages)
- সফলোদযঃ (saphalodayaḥ)fruitful rise (सफल:fruitful | उदयः:rise)
ত্ৰিলোচনো ৱিষণ্ণাঙ্গো মণিৱিদ্ধো জটাধৰঃ ।
বিন্দুৰ্ৱিসৰ্গঃ সুমুখঃ শৰঃ সৰ্ৱাযুধঃ সহঃ ॥ ১২৮॥
বিন্দুৰ্ৱিসৰ্গঃ সুমুখঃ শৰঃ সৰ্ৱাযুধঃ সহঃ ॥ ১২৮॥
- ত্ৰিলোচনো (trilocanaḥ)three-eyed
- ৱিষণ্ণাঙ্গো (viṣaṇṇāṅgaḥ)with distressed limbs
- মণিৱিদ্ধো (maṇividdhaḥ)pierced by jewels
- জটাধৰঃ (jaṭādharaḥ)wearing matted hair
- বিন্দুৰ্ৱিসৰ্গঃ (bindurvisargaḥ)dot and visarga
- সুমুখঃ (sumukhaḥ)with a beautiful face
- শৰঃ (śaraḥ)arrow
- সৰ্ৱাযুধঃ (sarvāyudhaḥ)with all weapons (सर्व:all | आयुधः:weapons)
- সহঃ (sahaḥ)enduring
নিৱেদনঃ সুখাজাতঃ সুগন্ধাৰো মহাধনুঃ ।
গন্ধপালী চ ভগৱানুত্থানঃ সৰ্ৱকৰ্মণাম্ ॥ ১২৯॥
গন্ধপালী চ ভগৱানুত্থানঃ সৰ্ৱকৰ্মণাম্ ॥ ১২৯॥
- নিৱেদনঃ (nivedanaḥ)offering
- সুখাজাতঃ (sukhajātaḥ)born of happiness (सुख:happiness | जातः:born)
- সুগন্ধাৰো (sugandhāraḥ)fragrant
- মহাধনুঃ (mahādhanuḥ)great bow (मह:great | धनुः:bow)
- গন্ধপালী (gandhapālī)fragrance protector
- চ (ca)and
- ভগৱানুত্থানঃ (bhagavānuttānaḥ)resurrection of the Lord (भगवान्:Lord | उत्थानः:resurrection)
- সৰ্ৱকৰ্মণাম্ (sarvakarmaṇām)of all actions
মন্থানো বহুলো ৱাযুঃ সকলঃ সৰ্ৱলোচনঃ ।
তলস্তালঃ কৰস্থালী ঊৰ্ধ্ৱসংহননো মহান্ ॥ ১৩০॥
তলস্তালঃ কৰস্থালী ঊৰ্ধ্ৱসংহননো মহান্ ॥ ১৩০॥
- মন্থানো (manthānaḥ)churner
- বহুলো (bahulaḥ)abundant
- ৱাযুঃ (vāyuḥ)wind
- সকলঃ (sakalaḥ)entire
- সৰ্ৱলোচনঃ (sarvalocanaḥ)all-seeing
- তলস্তালঃ (talastālaḥ)palm tree
- কৰস্থালী (karasthālī)hand-held dish
- ঊৰ্ধ্ৱসংহননো (ūrdhvasaṃhananaḥ)upright
- মহান্ (mahān)great
ছত্ৰং সুচ্ছত্ৰো ৱিখ্যাতো লোকঃ সৰ্ৱাশ্ৰযঃ ক্ৰমঃ ।
মুণ্ডো ৱিৰূপো ৱিকৃতো দণ্ডী কুণ্ডী ৱিকুৰ্ৱণঃ। ১৩১॥
মুণ্ডো ৱিৰূপো ৱিকৃতো দণ্ডী কুণ্ডী ৱিকুৰ্ৱণঃ। ১৩১॥
- ছত্ৰং (chatraṁ)umbrella
- সুচ্ছত্ৰো (succhatro)good umbrella (सु:good | छत्रो:umbrella)
- ৱিখ্যাতো (vikhyāto)famous
- লোকঃ (lokaḥ)world
- সৰ্ৱাশ্ৰযঃ (sarvāśrayaḥ)support of all (सर्व:all | आश्रयः:support)
- ক্ৰমঃ (kramaḥ)order
- মুণ্ডো (muṇḍo)bald
- ৱিৰূপো (virūpo)deformed
- ৱিকৃতো (vikṛto)distorted
- দণ্ডী (daṇḍī)staff-bearer
- কুণ্ডী (kuṇḍī)pot-bearer
- ৱিকুৰ্ৱণঃ (vikurvaṇaḥ)transforming
হৰ্যক্ষঃ ককুভো ৱজ্ৰো শতজিহ্ৱঃ সহস্ৰপাত্ ।
সহস্ৰমূৰ্ধা দেৱেন্দ্ৰঃ সৰ্ৱদেৱমযো গুৰুঃ ॥ ১৩২॥
সহস্ৰমূৰ্ধা দেৱেন্দ্ৰঃ সৰ্ৱদেৱমযো গুৰুঃ ॥ ১৩২॥
- হৰ্যক্ষঃ (haryakṣaḥ)green-eyed
- ককুভঃ (kakubhaḥ)mountain
- ৱজ্ৰী (vajrī)wielder of the thunderbolt
- শতজিহ্ৱঃ (śatajihvaḥ)hundred-tongued
- সহস্ৰপাত্ (sahasrapāt)thousand-footed
- সহস্ৰমূৰ্ধা (sahasramūrdhā)thousand-headed
- দেৱেন্দ্ৰঃ (devendraḥ)lord of the gods
- সৰ্ৱদেৱমযো (sarvadevamayaḥ)embodiment of all gods (सर्व:all | देव:god | मय:consisting of)
- গুৰুঃ (guruḥ)teacher
সহস্ৰবাহুঃ সৰ্ৱাঙ্গঃ শৰণ্যঃ সৰ্ৱলোককৃত্ ।
পৱিত্ৰং ত্ৰিককুন্মন্ত্ৰঃ কনিষ্ঠঃ কৃষ্ণপিঙ্গলঃ। ১৩৩॥
পৱিত্ৰং ত্ৰিককুন্মন্ত্ৰঃ কনিষ্ঠঃ কৃষ্ণপিঙ্গলঃ। ১৩৩॥
- সহস্ৰবাহুঃ (sahasrabāhuḥ)thousand-armed (सहस्र:thousand | बाहुः:armed)
- সৰ্ৱাঙ্গঃ (sarvāṅgaḥ)all-limbed (सर्व:all | अङ्गः:limbed)
- শৰণ্যঃ (śaraṇyaḥ)refuge
- সৰ্ৱলোককৃত্ (sarvalokakṛt)creator of all worlds (सर्व:all | लोक:worlds | कृत्:creator)
- পৱিত্ৰং (pavitraṁ)pure
- ত্ৰিককুন্মন্ত্ৰঃ (trikakunmantraḥ)mantra of three peaks (त्रिक:three | कुन:peaks | मन्त्रः:mantra)
- কনিষ্ঠঃ (kaniṣṭhaḥ)youngest
- কৃষ্ণপিঙ্গলঃ (kṛṣṇapiṅgalaḥ)dark and tawny (कृष्ण:dark | पिङ्गलः:tawny)
ব্ৰহ্মদণ্ডৱিনিৰ্মাতা শতঘ্নীপাশশক্তিমান্ ।
পদ্মগৰ্ভো মহাগৰ্ভো ব্ৰহ্মগৰ্ভো জলোদ্ভৱঃ ॥ ১৩৪॥
পদ্মগৰ্ভো মহাগৰ্ভো ব্ৰহ্মগৰ্ভো জলোদ্ভৱঃ ॥ ১৩৪॥
- ব্ৰহ্মদণ্ডৱিনিৰ্মাতা (brahmadaṇḍavinirmātā)creator of Brahma's staff (ब्रह्म:Brahma | दण्ड:staff | विनिर्माता:creator)
- শতঘ্নীপাশশক্তিমান্ (śataghnīpāśaśaktimān)powerful with noose and weapon (शतघ्नी:weapon | पाश:noose | शक्तिमान्:powerful)
- পদ্মগৰ্ভো (padmagarbho)lotus womb
- মহাগৰ্ভো (mahāgarbho)great womb
- ব্ৰহ্মগৰ্ভো (brahmagarbho)Brahma's womb
- জলোদ্ভৱঃ (jalodbhavaḥ)born of water
গভস্তিৰ্ব্ৰহ্মকৃদ্ব্ৰহ্মী ব্ৰহ্মৱিদ্ব্ৰাহ্মণো গতিঃ ।
অনন্তৰূপো নৈকাত্মা তিগ্মতেজাঃ স্ৱযম্ভুৱঃ ॥ ১৩৫॥
অনন্তৰূপো নৈকাত্মা তিগ্মতেজাঃ স্ৱযম্ভুৱঃ ॥ ১৩৫॥
- গভস্তিৰ্ব্ৰহ্মকৃদ্ব্ৰহ্মী (gabhastirbrahmakṛdbrahmī)creator of Brahma (गभस्तिः:ray | ब्रह्मकृत्:creator of Brahma | ब्रह्मी:related to Brahma)
- ব্ৰহ্মৱিদ্ব্ৰাহ্মণো (brahmavidbrāhmaṇo)knower of Brahman (ब्रह्मविद्:knower of Brahman | ब्राह्मणः:Brahmin)
- গতিঃ (gatiḥ)goal
- অনন্তৰূপো (anantarūpo)of infinite forms (अनन्त:infinite | रूपः:form)
- নৈকাত্মা (naikātmā)many-souled (न:not | एक:one | आत्मा:soul)
- তিগ্মতেজাঃ (tigmatejāḥ)fierce brilliance (तिग्म:fierce | तेजाः:brilliance)
- স্ৱযম্ভুৱঃ (svayambhuvaḥ)self-born
ঊৰ্ধ্ৱগাত্মা পশুপতিৰ্ৱাতৰংহা মনোজৱঃ ।
চন্দনী পদ্মনালাগ্ৰঃ সুৰভ্যুত্তৰণো নৰঃ ॥ ১৩৬॥
চন্দনী পদ্মনালাগ্ৰঃ সুৰভ্যুত্তৰণো নৰঃ ॥ ১৩৬॥
- ঊৰ্ধ্ৱগাত্মা (ūrdhvagātmā)upward-moving soul (ऊर्ध्व:upward | आत्मा:soul)
- পশুপতিৰ্ৱাতৰংহা (paśupatirvātaraṃhā)lord of beings, wind-speed (पशुपति:lord of beings | वातरंहा:wind-speed)
- মনোজৱঃ (manojavaḥ)speed of mind
- চন্দনী (candanī)sandalwood
- পদ্মনালাগ্ৰঃ (padmanālāgraḥ)tip of lotus stalk (पद्म:lotus | नाल:stalk | अग्रः:tip)
- সুৰভ্যুত্তৰণো (surabhyuttaraṇo)fragrant ascent (सुरभि:fragrant | उत्तरण:ascent)
- নৰঃ (naraḥ)man
কৰ্ণিকাৰমহাস্ৰগ্ৱী নীলমৌলিঃ পিনাকধৃত্ ।
উমাপতিৰুমাকান্তো জাহ্নৱীধৃগুমাধৱঃ ॥ ১৩৭॥
উমাপতিৰুমাকান্তো জাহ্নৱীধৃগুমাধৱঃ ॥ ১৩৭॥
- কৰ্ণিকাৰমহাস্ৰগ্ৱী (karṇikāramahāsragvī)wearer of a great garland (कर्णिकार:karṇikāra flower | महास्रग्:great garland | वी:wearer)
- নীলমৌলিঃ (nīlamauliḥ)blue-crowned
- পিনাকধৃত্ (pinākadhṛt)holder of Pinaka (पिनाक:Pinaka (Shiva's bow) | धृत्:holder)
- উমাপতিৰুমাকান্তো (umāpatirumākānto)Uma's husband and beloved (उमापति:Uma's husband | उमाकान्त:Uma's beloved)
- জাহ্নৱীধৃদুমাধৱঃ (jāhnavīdhrudumādhavaḥ)holder of Ganga, Madhava (जाह्नवी:Ganga | धृत्:holder | उमाधव:Madhava)
ৱৰো ৱৰাহো ৱৰদো ৱৰেণ্যঃ সুমহাস্ৱনঃ ।
মহাপ্ৰসাদো দমনঃ শত্ৰুহা শ্ৱেতপিঙ্গলঃ ॥ ১৩৮॥
মহাপ্ৰসাদো দমনঃ শত্ৰুহা শ্ৱেতপিঙ্গলঃ ॥ ১৩৮॥
- ৱৰো (varo)boon
- ৱৰাহো (varāhaḥ)boar
- ৱৰদো (varadaḥ)grantor of boons
- ৱৰেণ্যঃ (vareṇyaḥ)most excellent
- সুমহাস্ৱনঃ (sumahāsvanaḥ)having a great sound (सु:good | महास्वनः:great sound)
- মহাপ্ৰসাদো (mahāprasādaḥ)great grace
- দমনঃ (damanaḥ)subduer
- শত্ৰুহা (śatruhā)destroyer of enemies (शत्रु:enemy | हा:destroyer)
- শ্ৱেতপিঙ্গলঃ (śvetapiṅgalaḥ)white and tawny (श्वेत:white | पिङ्गल:tawny)
পীতাত্মা পৰমাত্মা চ প্ৰযতাত্মা প্ৰধানধৃত্ ।
সৰ্ৱপাৰ্শ্ৱমুখস্ত্ৰ্যক্ষো ধৰ্মসাধাৰণো ৱৰঃ ॥ ১৩৯॥
সৰ্ৱপাৰ্শ্ৱমুখস্ত্ৰ্যক্ষো ধৰ্মসাধাৰণো ৱৰঃ ॥ ১৩৯॥
- পীতাত্মা (pītātmā)pure soul
- পৰমাত্মা (paramātmā)supreme soul
- চ (ca)and
- প্ৰযতাত্মা (prayatātmā)self-controlled
- প্ৰধানধৃত্ (pradhānadhṛt)holder of the chief
- প্ৰীতাত্মা (prītātmā)beloved soul
- সৰ্ৱপাৰ্শ্ৱমুখস্ত্ৰ্যক্ষো (sarvapārśvamukhastryakṣo)facing all sides, three-eyed (सर्वपार्श्व:all sides | मुख:facing | त्र्यक्ष:three-eyed)
- ধৰ্মসাধাৰণো (dharmasādhāraṇo)common to all dharma (धर्म:dharma | साधारण:common)
- ৱৰঃ (varaḥ)excellent
চৰাচৰাত্মা সূক্ষ্মাত্মা অমৃতো গোৱৃষেশ্ৱৰঃ ।
সাধ্যৰ্ষিৰ্ৱসুৰাদিত্যো ৱিৱস্ৱান্সৱিতাঽমৃতঃ ১৪০॥
সাধ্যৰ্ষিৰ্ৱসুৰাদিত্যো ৱিৱস্ৱান্সৱিতাঽমৃতঃ ১৪০॥
- চৰাচৰাত্মা (carācarātmā)soul of moving and unmoving (चरा:moving | अचरा:unmoving | आत्मा:soul)
- সূক্ষ্মাত্মা (sūkṣmātmā)subtle soul (सूक्ष्म:subtle | आत्मा:soul)
- অমৃতো (amṛto)immortal
- গোৱৃষেশ্ৱৰঃ (govṛṣeśvaraḥ)lord of cows and bulls (गो:cow | वृष:bull | ईश्वरः:lord)
- সাধ্যৰ্ষিৰ্ৱসুৰাদিত্যো (sādhyaṛṣirvasurādityo)sage of Sādhyas, Vasu, Āditya (साध्य:Sādhyas | ऋषि:sage | वसु:Vasu | आदित्य:Āditya)
- ৱিৱস্ৱান্সৱিতামৃতঃ (vivasvānsavitāmṛtaḥ)Vivasvān, Savitā, immortal (विवस्वान्:Vivasvān | सविता:Savitā | अमृतः:immortal)
ৱ্যাসঃ সৰ্গঃ সুসঙ্ক্ষেপো ৱিস্তৰঃ পৰ্যযো নৰঃ ।
ঋতু সংৱত্সৰো মাসঃ পক্ষঃ সঙ্খ্যাসমাপনঃ ॥ ১৪১॥
ঋতু সংৱত্সৰো মাসঃ পক্ষঃ সঙ্খ্যাসমাপনঃ ॥ ১৪১॥
- ৱ্যাসঃ (vyāsaḥ)Vyasa
- সৰ্গঃ (sargaḥ)creation
- সুসঙ্ক্ষেপো (susaṅkṣepo)concise summary (सु:good | सङ्क्षेपः:summary)
- ৱিস্তৰঃ (vistaraḥ)expansion
- পৰ্যযো (paryayo)synonym
- নৰঃ (naraḥ)man
- ঋতুঃ (ṛtuḥ)season
- সংৱত্সৰো (saṁvatsaro)year
- মাসঃ (māsaḥ)month
- পক্ষঃ (pakṣaḥ)fortnight
- সঙ্খ্যাসমাপনঃ (saṅkhyāsamāpanaḥ)completion of counting (सङ्ख्या:counting | समापनः:completion)
কলা কাষ্ঠা লৱা মাত্ৰা মুহূৰ্তাহঃক্ষপাঃ ক্ষণাঃ ।
ৱিশ্ৱক্ষেত্ৰং প্ৰজাবীজং লিঙ্গমাদ্যস্তু নিৰ্গমঃ ॥ ১৪২॥
ৱিশ্ৱক্ষেত্ৰং প্ৰজাবীজং লিঙ্গমাদ্যস্তু নিৰ্গমঃ ॥ ১৪২॥
- কলা (kalā)part
- কাষ্ঠা (kāṣṭhā)moment
- লৱা (lavā)instant
- মাত্ৰা (mātrā)measure
- মুহূৰ্তাহঃ (muhūrtāḥ)hours
- ক্ষপাঃ (kṣapāḥ)nights
- ক্ষণাঃ (kṣaṇāḥ)moments
- ৱিশ্ৱক্ষেত্ৰং (viśvakṣetraṁ)universal field (विश्व:universal | क्षेत्रं:field)
- প্ৰজাবীজং (prajābījaṁ)seed of beings (प्रजा:beings | बीजं:seed)
- লিঙ্গমাদ্যস্তু (liṅgamādyastu)primordial sign (लिङ्गम्:sign | आद्य:primordial | तु:but)
- নিৰ্গমঃ (nirgamaḥ)exit
সদসদ্ৱ্যক্তমৱ্যক্তং পিতা মাতা পিতামহঃ ।
স্ৱৰ্গদ্ৱাৰং প্ৰজাদ্ৱাৰং মোক্ষদ্ৱাৰং ত্ৰিৱিষ্টপম্ ॥ ১৪৩॥
স্ৱৰ্গদ্ৱাৰং প্ৰজাদ্ৱাৰং মোক্ষদ্ৱাৰং ত্ৰিৱিষ্টপম্ ॥ ১৪৩॥
- সদসদ্ৱ্যক্তমৱ্যক্তং (sadasadvyaktamavyaktaṁ)manifest and unmanifest (सत्:existence | असत्:non-existence | व्यक्तम्:manifest | अव्यक्तं:unmanifest)
- পিতা (pitā)father
- মাতা (mātā)mother
- পিতামহঃ (pitāmahaḥ)grandfather
- স্ৱৰ্গদ্ৱাৰং (svargadvāraṁ)gateway to heaven (स्वर्ग:heaven | द्वारं:gateway)
- প্ৰজাদ্ৱাৰং (prajādvāraṁ)gateway to progeny (प्रजा:progeny | द्वारं:gateway)
- মোক্ষদ্ৱাৰং (mokṣadvāraṁ)gateway to liberation (मोक्ष:liberation | द्वारं:gateway)
- ত্ৰিৱিষ্টপম্ (triviṣṭapam)heaven
নিৰ্ৱাণং হ্লাদনশ্চৈৱ ব্ৰহ্মলোকঃ পৰা গতিঃ ।
দেৱাসুৰৱিনিৰ্মাতা দেৱাসুৰপৰাযণঃ ॥ ১৪৪॥
দেৱাসুৰৱিনিৰ্মাতা দেৱাসুৰপৰাযণঃ ॥ ১৪৪॥
- নিৰ্ৱাণং (nirvāṇaṁ)liberation
- হ্লাদনশ্চৈৱ (hlādanaścaiva)and also delight (ह्लादन:delight | च:and | एव:indeed)
- ব্ৰহ্মলোকঃ (brahmalokaḥ)realm of Brahma (ब्रह्म:Brahma | लोकः:realm)
- পৰা (parā)supreme
- গতিঃ (gatiḥ)goal
- দেৱাসুৰৱিনিৰ্মাতা (devāsuravinirmātā)creator of gods and demons (देव:god | असुर:demon | विनिर्माता:creator)
- দেৱাসুৰপৰাযণঃ (devāsuraparāyaṇaḥ)refuge of gods and demons (देव:god | असुर:demon | परायणः:refuge)
দেৱাসুৰগুৰুৰ্দেৱো দেৱাসুৰনমস্কৃতঃ ।
দেৱাসুৰমহামাত্ৰো দেৱাসুৰগণাশ্ৰযঃ ॥ ১৪৫॥
দেৱাসুৰমহামাত্ৰো দেৱাসুৰগণাশ্ৰযঃ ॥ ১৪৫॥
- দেৱাসুৰগুৰুৰ্দেৱো (devāsuragururdevo)god, teacher of gods and demons (देव:god | असुर:demon | गुरु:teacher | देव:god)
- দেৱাসুৰনমস্কৃতঃ (devāsuranamaskṛtaḥ)worshipped by gods and demons (देव:god | असुर:demon | नमस्कृत:worshipped)
- দেৱাসুৰমহামাত্ৰো (devāsuramahāmātro)great minister of gods and demons (देव:god | असुर:demon | महामात्र:great minister)
- দেৱাসুৰগণাশ্ৰযঃ (devāsuragaṇāśrayaḥ)refuge of gods and demons (देव:god | असुर:demon | गण:group | आश्रय:refuge)
দেৱাসুৰগণাধ্যক্ষো দেৱাসুৰগণাগ্ৰণীঃ ।
দেৱাতিদেৱো দেৱৰ্ষিৰ্দেৱাসুৰৱৰপ্ৰদঃ ॥ ১৪৬॥
দেৱাতিদেৱো দেৱৰ্ষিৰ্দেৱাসুৰৱৰপ্ৰদঃ ॥ ১৪৬॥
- দেৱাসুৰগণাধ্যক্ষো (devāsuragaṇādhyakṣaḥ)leader of gods and demons (देव:god | असुर:demon | गण:group | अध्यक्ष:leader)
- দেৱাসুৰগণাগ্ৰণীঃ (devāsuragaṇāgraṇīḥ)foremost among gods and demons (देव:god | असुर:demon | गण:group | अग्रणी:foremost)
- দেৱাতিদেৱো (devātidevo)supreme god (देव:god | अति:beyond | देव:god)
- দেৱৰ্ষিৰ্দেৱাসুৰৱৰপ্ৰদঃ (devarṣirdevāsuravarapradaḥ)sage among gods, giver of boons to gods and demons (देवर्षि:sage among gods | देव:god | असुर:demon | वर:boon | प्रद:giver)
দেৱাসুৰেশ্ৱৰো ৱিশ্ৱো দেৱাসুৰমহেশ্ৱৰঃ ।
সৰ্ৱদেৱমযোঽচিন্ত্যো দেৱতাত্মাঽঽত্মসম্ভৱঃ ॥ ১৪৭॥
সৰ্ৱদেৱমযোঽচিন্ত্যো দেৱতাত্মাঽঽত্মসম্ভৱঃ ॥ ১৪৭॥
- দেৱাসুৰেশ্ৱৰো (devāsureśvaro)lord of gods and demons (देव:god | असुर:demon | ईश्वर:lord)
- ৱিশ্ৱো (viśvo)universe
- দেৱাসুৰমহেশ্ৱৰঃ (devāsuramaheśvaraḥ)great lord of gods and demons (देव:god | असुर:demon | महेश्वर:great lord)
- সৰ্ৱদেৱমযোঽচিন্ত্যো (sarvadevamayo'cintyo)embodiment of all gods, inconceivable (सर्व:all | देव:god | मय:embodiment | अचिन्त्य:inconceivable)
- দেৱতাত্মাঽঽত্মসম্ভৱঃ (devatātmā''tmasambhavaḥ)divine soul, self-born (देवतात्मा:divine soul | आत्मसम्भव:self-born)
উদ্ভিত্ত্ৰিৱিক্ৰমো ৱৈদ্যো ৱিৰজো নীৰজোঽমৰঃ ॥
ঈড্যো হস্তীশ্ৱৰো ৱ্যাঘ্ৰো দেৱসিংহো নৰৰ্ষভঃ ॥ ১৪৮॥
ঈড্যো হস্তীশ্ৱৰো ৱ্যাঘ্ৰো দেৱসিংহো নৰৰ্ষভঃ ॥ ১৪৮॥
- উদ্ভিত্ত্ৰিৱিক্ৰমো (udbhittrivikramaḥ)uplifter of three strides (उद्भित्:uplifter | त्रिविक्रम:three strides)
- ৱৈদ্যো (vaidyaḥ)physician
- ৱিৰজো (virajaḥ)stainless
- নীৰজোঽমৰঃ (nīrajo'maraḥ)water-born immortal (नीरज:water-born | अमर:immortal)
- ঈড্যো (īḍyaḥ)praiseworthy
- হস্তীশ্ৱৰো (hastīśvaraḥ)lord of elephants (हस्ती:elephant | ईश्वर:lord)
- ৱ্যাঘ্ৰো (vyāghraḥ)tiger
- দেৱসিংহো (devasimhaḥ)lion among gods (देव:god | सिंह:lion)
- নৰৰ্ষভঃ (nararṣabhaḥ)bull among men (नर:man | ऋषभ:bull)
ৱিবুধোঽগ্ৰৱৰঃ সূক্ষ্মঃ সৰ্ৱদেৱস্তপোমযঃ ।
সুযুক্তঃ শোভনো ৱজ্ৰী প্ৰাসানাং প্ৰভৱোঽৱ্যযঃ ॥ ১৪৯॥
সুযুক্তঃ শোভনো ৱজ্ৰী প্ৰাসানাং প্ৰভৱোঽৱ্যযঃ ॥ ১৪৯॥
- ৱিবুধোঽগ্ৰৱৰঃ (vibudho'gravaraḥ)foremost among the wise (विबुध:wise | अग्रवर:foremost)
- সূক্ষ্মঃ (sūkṣmaḥ)subtle
- সৰ্ৱদেৱস্তপোমযঃ (sarvadevastapomayaḥ)essence of all gods' austerity (सर्वदेव:all gods | तपोमय:essence of austerity)
- সযুক্তঃ (suyuktaḥ)well-composed
- শোভনো (śobhano)auspicious
- ৱজ্ৰী (vajrī)wielder of the thunderbolt
- প্ৰাসানাং (prāsānāṁ)of the spears
- প্ৰভৱোঽৱ্যযঃ (prabhavo'vyayaḥ)imperishable origin (प्रभव:origin | अव्यय:imperishable)
গুহঃ কান্তো নিজঃ সৰ্গঃ পৱিত্ৰং সৰ্ৱপাৱনঃ ।
শৃঙ্গী শৃঙ্গপ্ৰিযো বভ্ৰূ ৰাজৰাজো নিৰামযঃ ॥ ১৫০॥
শৃঙ্গী শৃঙ্গপ্ৰিযো বভ্ৰূ ৰাজৰাজো নিৰামযঃ ॥ ১৫০॥
- গুহঃ (guhaḥ)cave-dweller
- কান্তো (kāntaḥ)beloved
- নিজঃ (nijaḥ)own
- সৰ্গঃ (sargaḥ)creation
- পৱিত্ৰং (pavitraṁ)pure
- সৰ্ৱপাৱনঃ (sarvapāvanaḥ)purifier of all (सर्व:all | पावनः:purifier)
- শৃঙ্গী (śṛṅgī)horned
- শৃঙ্গপ্ৰিযো (śṛṅgapriyaḥ)fond of peaks (शृङ्ग:peak | प्रियो:fond of)
- বভ্ৰূ (babhrū)brown
- ৰাজৰাজো (rājarājaḥ)king of kings (राज:king | राजो:king)
- নিৰামযঃ (nirāmayaḥ)free from disease
অভিৰামঃ সুৰগণো ৱিৰামঃ সৰ্ৱসাধনঃ ।
ললাটাক্ষো ৱিশ্ৱদেৱো হৰিণো ব্ৰহ্মৱৰ্চসঃ ॥ ১৫১॥
ললাটাক্ষো ৱিশ্ৱদেৱো হৰিণো ব্ৰহ্মৱৰ্চসঃ ॥ ১৫১॥
- অভিৰামঃ (abhirāmaḥ)charming
- সুৰগণো (suragaṇaḥ)host of gods (सुर:god | गणः:host)
- ৱিৰামঃ (virāmaḥ)cessation
- সৰ্ৱসাধনঃ (sarvasādhanaḥ)all-accomplishing (सर्व:all | साधनः:accomplishing)
- ললাটাক্ষো (lalāṭākṣaḥ)forehead-eyed (ललाट:forehead | अक्षः:eye)
- ৱিশ্ৱদেৱো (viśvadevaḥ)universal god (विश्व:universal | देवः:god)
- হৰিণো (hariṇaḥ)deer-like
- ব্ৰহ্মৱৰ্চসঃ (brahmavarcasaḥ)having Brahma's brilliance (ब्रह्म:Brahma | वर्चसः:brilliance)
স্থাৱৰাণাং পতিশ্চৈৱ নিযমেন্দ্ৰিযৱৰ্ধনঃ ।
সিদ্ধাৰ্থঃ সিদ্ধভূতাৰ্থোঽচিন্ত্যঃ সত্যৱ্ৰতঃ শুচিঃ ॥ ১৫২॥
সিদ্ধাৰ্থঃ সিদ্ধভূতাৰ্থোঽচিন্ত্যঃ সত্যৱ্ৰতঃ শুচিঃ ॥ ১৫২॥
- স্থাৱৰাণাং (sthāvarāṇāṁ)of the immovable
- পতিশ্চৈৱ (patiścaiva)and indeed the lord (पतिः:lord | च:and | एव:indeed)
- নিযমেন্দ্ৰিযৱৰ্ধনঃ (niyamendriyavardhanaḥ)enhancer of controlled senses (नियम:control | इन्द्रिय:senses | वर्धनः:enhancer)
- সিদ্ধাৰ্থঃ (siddhārthaḥ)one whose goals are achieved
- সিদ্ধভূতাৰ্থোঽচিন্ত্যঃ (siddhabhūtārtho'cintyaḥ)unimaginable with achieved goals (सिद्ध:achieved | भूत:being | अर्थः:goal | अचिन्त्यः:unimaginable)
- সত্যৱ্ৰতঃ (satyavrataḥ)truthful in vows
- শুচিঃ (śuciḥ)pure
ৱ্ৰতাধিপঃ পৰং ব্ৰহ্ম ভক্তানাং পৰমা গতিঃ ।
ৱিমুক্তো মুক্ততেজাশ্চ শ্ৰীমান্শ্ৰীৱৰ্ধনো জগত্ ॥ ১৫৩॥
ৱিমুক্তো মুক্ততেজাশ্চ শ্ৰীমান্শ্ৰীৱৰ্ধনো জগত্ ॥ ১৫৩॥
- ৱ্ৰতাধিপঃ (vratādhipaḥ)lord of vows (व्रत:vow | अधिपः:lord)
- পৰং (paraṁ)supreme
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- ভক্তানাং (bhaktānāṁ)of devotees
- পৰমা (paramā)ultimate
- গতিঃ (gatiḥ)goal
- ভক্তানুগ্ৰহকাৰকঃ (bhaktānugrahakārakaḥ)bestower of grace to devotees (भक्त:devotee | अनुग्रह:grace | कारकः:bestower)
- ৱিমুক্তো (vimukto)liberated
- মুক্ততেজাশ্চ (muktatejāśca)and radiant with liberation (मुक्त:liberated | तेजाः:radiance | च:and)
- শ্ৰীমান্ (śrīmān)prosperous
- শ্ৰীৱৰ্ধনো (śrīvardhano)enhancer of prosperity (श्री:prosperity | वर्धन:enhancer)
- জগত্ (jagat)world
(ইতি সহস্ৰনামস্তোত্ৰম্ । )
যথা প্ৰধানং ভগৱানিতি ভক্ত্যা স্তুতো মযা ।
যন্ন ব্ৰহ্মাদযো দেৱা ৱিদুস্তত্ত্ৱেন নৰ্ষযঃ ।
স্তোতৱ্যমৰ্চ্যং ৱন্দ্যং চ কঃ স্তোষ্যতি জগত্পতিম্ ॥ ১৫৪॥
যথা প্ৰধানং ভগৱানিতি ভক্ত্যা স্তুতো মযা ।
যন্ন ব্ৰহ্মাদযো দেৱা ৱিদুস্তত্ত্ৱেন নৰ্ষযঃ ।
স্তোতৱ্যমৰ্চ্যং ৱন্দ্যং চ কঃ স্তোষ্যতি জগত্পতিম্ ॥ ১৫৪॥
- ইতি সহস্ৰ-নাম-স্তোত্ৰম্ (iti sahasra-nāma-stotram)thus the Hymn of the Thousand Names
- যথা প্ৰধানম্ (yathā pradhānam)as the Primordial
- ভগৱান্ (bhagavān)the Blessed Lord
- ইতি (iti)so
- ভক্ত্যা (bhaktyā)with devotion
- স্তুতঃ (stutaḥ)has been praised
- মযা (mayā)by me
- যত্ ন (yan na)whom not
- ব্ৰহ্ম-আদযঃ দেৱাঃ (brahmādayo devāḥ)Brahmā and the other gods
- ৱিদুঃ (viduḥ)know
- তত্ত্ৱেন (tattvena)as he truly is
- ন ঋষযঃ (na ṛṣayaḥ)nor the seers
- স্তোতৱ্যম্ (stotavyam)him who is to be praised
- অৰ্চ্যম্ (arcyam)to be worshipped
- ৱন্দ্যম্ চ (vandyaṃ ca)and to be bowed to
- কঃ স্তোষ্যতি (kaḥ stoṣyati)who shall praise
- জগত্-পতিম্ (jagat-patim)the lord of the world
ভক্তিং ত্ৱেৱং পুৰস্কৃত্য মযা যজ্ঞপতিৰ্ৱিভুঃ ।
ততোঽভ্যনুজ্ঞাং সম্প্ৰাপ্য স্তুতো মতিমতাং ৱৰঃ ॥ ১৫৫॥
ততোঽভ্যনুজ্ঞাং সম্প্ৰাপ্য স্তুতো মতিমতাং ৱৰঃ ॥ ১৫৫॥
- ভক্তিম্ (bhaktim)devotion
- তু এৱম্ (tv evam)yet in this way
- পুৰস্কৃত্য (puraskṛtya)having set it before me
- মযা (mayā)by me
- যজ্ঞ-পতিঃ (yajña-patiḥ)the lord of sacrifice
- ৱিভুঃ (vibhuḥ)the mighty
- ততঃ (tataḥ)thereafter
- অভ্যনুজ্ঞাম্ সম্প্ৰাপ্য (abhyanujñāṃ samprāpya)having obtained his leave
- স্তুতঃ (stutaḥ)was praised
- মতিমতাম্ ৱৰঃ (matimatāṃ varaḥ)the best of those who possess understanding
শিৱমেভিঃ স্তুৱন্দেৱং নামভিঃ পুষ্টিৱৰ্ধনৈঃ ।
নিত্যযুক্তঃ শুচিৰ্ভক্তঃ প্ৰাপ্নোত্যাত্মানমাত্মনা ॥ ১৫৬॥
নিত্যযুক্তঃ শুচিৰ্ভক্তঃ প্ৰাপ্নোত্যাত্মানমাত্মনা ॥ ১৫৬॥
- শিৱম্ (śivam)Śiva
- এভিঃ (ebhiḥ)with these
- স্তুৱন্ (stuvan)praising
- দেৱম্ (devam)the god
- নামভিঃ (nāmabhiḥ)names
- পুষ্টি-ৱৰ্ধনৈঃ (puṣṭi-vardhanaiḥ)which make well-being grow
- নিত্য-যুক্তঃ (nitya-yuktaḥ)ever steadfast
- শুচিঃ (śuciḥ)pure
- ভক্তঃ (bhaktaḥ)the devotee
- প্ৰাপ্নোতি (prāpnoti)attains
- আত্মানম্ (ātmānam)the Self
- আত্মনা (ātmanā)by the Self
এতদ্ধি পৰমং ব্ৰহ্ম পৰং ব্ৰহ্মাধিগচ্ছতি ॥ ১৫৭॥
- নিত্যযুক্তঃ (nityayuktaḥ)eternally engaged
- শুচিৰ্ভক্তঃ (śucirbhaktaḥ)pure devotee (शुचिः:pure | भक्तः:devotee)
- প্ৰাপ্নোত্যাত্মানমাত্মনা (prāpnoty-ātmānam-ātmanā)attains the self by the self (प्राप्नोति:attains | आत्मानम्:the self | आत्मना:by the self)
- এতদ্ধি (etaddhi)this indeed
- পৰমং (paramaṁ)supreme
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- পৰং (paraṁ)highest
- ব্ৰহ্মাধিগচ্ছতি (brahmādhigacchati)attains Brahman (ब्रह्म:Brahman | अधिगच्छति:attains)
ঋষযশ্চৈৱ দেৱাশ্চ স্তুৱন্ত্যেতেন তত্পৰম্ ॥ ১৫৮॥
- ঋষযশ্চৈৱ (ṛṣayaścaiva)and the sages (ऋषयः:sages | च:and | एव:indeed)
- দেৱাশ্চ (devāśca)and the gods (देवाः:gods | च:and)
- স্তুৱন্ত্যেতেন (stuvantyetena)praise with this (स्तुवन्ति:praise | एतेन:with this)
- তত্পৰম্ (tatparam)that supreme
- স্তূযমানো (stūyamāno)being praised
- মহাদেৱস্তুষ্যতে (mahādevastuṣyate)Mahadeva is pleased (महादेवः:Mahadeva | तुष्यते:is pleased)
- নিযতাত্মভিঃ (niyatātmabhiḥ)by the self-controlled (नियत:controlled | आत्मभिः:by selves)
স্তূযমানো মহাদেৱস্তুষ্যতে নিযতাত্মভিঃ ।
ভক্তানুকম্পী ভগৱানাত্মসংস্থাকৰো ৱিভুঃ ॥ ১৫৯॥
ভক্তানুকম্পী ভগৱানাত্মসংস্থাকৰো ৱিভুঃ ॥ ১৫৯॥
- স্তূযমানঃ (stūyamānaḥ)being praised
- মহা-দেৱঃ (mahā-devaḥ)Mahādeva
- তুষ্যতে (tuṣyate)is well pleased
- নিযত-আত্মভিঃ (niyatātmabhiḥ)by those whose selves are held in check
- ভক্ত-অনুকম্পী (bhaktānukampī)feeling for his devotees
- ভগৱান্ (bhagavān)the Blessed One
- আত্ম-সংস্থা-কৰঃ (ātma-saṃsthā-karaḥ)who sets them firm within himself
- ৱিভুঃ (vibhuḥ)the mighty
তথৈৱ চ মনুষ্যেষু যে মনুষ্যাঃ প্ৰধানতঃ ।
আস্তিকাঃ শ্ৰদ্ধধানাশ্চ বহুভিৰ্জন্মভিঃ স্তৱৈঃ ॥ ১৬০॥
আস্তিকাঃ শ্ৰদ্ধধানাশ্চ বহুভিৰ্জন্মভিঃ স্তৱৈঃ ॥ ১৬০॥
- তথা এৱ চ (tathaiva ca)and just so
- মনুষ্যেষু (manuṣyeṣu)among men
- যে মনুষ্যাঃ (ye manuṣyāḥ)those men who
- প্ৰধানতঃ (pradhānataḥ)are foremost
- আস্তিকাঃ (āstikāḥ)who believe
- শ্ৰদ্দধানাঃ চ (śraddadhānāś ca)and who have faith
- বহুভিঃ জন্মভিঃ (bahubhir janmabhiḥ)through many births
- স্তৱৈঃ (stavaiḥ)with many hymns of praise
ভক্ত্যা হ্যনন্যমীশানং পৰং দেৱং সনাতনম্ ।
কৰ্মণা মনসা ৱাচা ভাৱেনামিততেজসঃ ॥ ১৬১॥
কৰ্মণা মনসা ৱাচা ভাৱেনামিততেজসঃ ॥ ১৬১॥
- ভক্ত্যা (bhaktyā)with devotion
- হি (hi)indeed
- অনন্যম্ (ananyam)undivided
- ঈশানম্ (īśānam)toward Īśāna
- পৰম্ দেৱম্ (paraṃ devam)the supreme god
- সনাতনম্ (sanātanam)everlasting
- কৰ্মণা (karmaṇā)by deed
- মনসা (manasā)by mind
- ৱাচা (vācā)by speech
- ভাৱেন (bhāvena)by feeling
- অমিত-তেজসঃ (amita-tejasaḥ)toward him of measureless splendour
শযানা জাগ্ৰমাণাশ্চ ৱ্ৰজন্নুপৱিশংস্তথা ।
উন্মিষন্নিমিষংশ্চৈৱ চিন্তযন্তঃ পুনঃ পুনঃ ॥ ১৬২॥
উন্মিষন্নিমিষংশ্চৈৱ চিন্তযন্তঃ পুনঃ পুনঃ ॥ ১৬২॥
- শযানাঃ (śayānāḥ)lying down
- জাগ্ৰমাণাঃ (jāgramāṇāḥ)waking
- চ (ca)and
- ৱ্ৰজন্ (vrajan)walking
- উপৱিশন্ (upaviśan)sitting
- তথা (tathā)likewise
- উন্মিষন্ (unmiṣan)opening the eyes
- নিমিষন্ (nimiṣan)closing them
- চ এৱ (caiva)and even so
- চিন্তযন্তঃ (cintayantaḥ)thinking on him
- পুনঃ পুনঃ (punaḥ punaḥ)again and again
শৃণ্ৱন্তঃ শ্ৰাৱযন্তশ্চ কথযন্তশ্চ তে ভৱম্ ।
স্তুৱন্তঃ স্তূযমানাশ্চ তুষ্যন্তি চ ৰমন্তি চ ॥ ১৬৩॥
স্তুৱন্তঃ স্তূযমানাশ্চ তুষ্যন্তি চ ৰমন্তি চ ॥ ১৬৩॥
- শৃণ্ৱন্তঃ (śṛṇvantaḥ)hearing
- শ্ৰাৱযন্তঃ (śrāvayantaḥ)causing others to hear
- চ (ca)and
- কথযন্তঃ চ (kathayantaś ca)and telling of him
- তে (te)they
- ভৱম্ (bhavam)of Bhava
- স্তুৱন্তঃ (stuvantaḥ)praising
- স্তূযমানাঃ চ (stūyamānāś ca)and being praised
- তুষ্যন্তি (tuṣyanti)they are content
- চ (ca)and
- ৰমন্তি (ramanti)they take delight
জন্মকোটিসহস্ৰেষু নানাসংসাৰযোনিষু ।
জন্তোৰ্ৱিগতপাপস্য ভৱে ভক্তিঃ প্ৰজাযতে ॥ ১৬৪॥
জন্তোৰ্ৱিগতপাপস্য ভৱে ভক্তিঃ প্ৰজাযতে ॥ ১৬৪॥
- জন্ম-কোটি-সহস্ৰেষু (janma-koṭi-sahasreṣu)through thousands of millions of births
- নানা-সংসাৰ-যোনিষু (nānā-saṃsāra-yoniṣu)in the many wombs of the round of existence
- জন্তোঃ (jantoḥ)in a creature
- ৱিগত-পাপস্য (vigata-pāpasya)whose sin has departed
- ভৱে (bhave)toward Bhava
- ভক্তিঃ (bhaktiḥ)devotion
- প্ৰজাযতে (prajāyate)comes to birth
উত্পন্না চ ভৱে ভক্তিৰনন্যা সৰ্ৱভাৱতঃ ।
ভাৱিনঃ কাৰণে চাস্য সৰ্ৱযুক্তস্য সৰ্ৱথা ॥ ১৬৫॥
ভাৱিনঃ কাৰণে চাস্য সৰ্ৱযুক্তস্য সৰ্ৱথা ॥ ১৬৫॥
- উত্পন্না (utpannā)once arisen
- চ (ca)and
- ভৱে (bhave)toward Bhava
- ভক্তিঃ (bhaktiḥ)devotion
- অনন্যা (ananyā)undivided
- সৰ্ৱ-ভাৱতঃ (sarva-bhāvataḥ)springing from the whole being
- ভাৱিনঃ (bhāvinaḥ)of one who will be
- কাৰণে (kāraṇe)as the cause
- চ (ca)and
- অস্য (asya)of him
- সৰ্ৱ-যুক্তস্য (sarva-yuktasya)wholly joined to it
- সৰ্ৱথা (sarvathā)in every way
এতদ্দেৱেষু দুষ্প্ৰাপং মনুষ্যেষু ন লভ্যতে ।
নিৰ্ৱিঘ্না নিশ্চলা ৰুদ্ৰে ভক্তিৰৱ্যভিচাৰিণী ॥ ১৬৬॥
নিৰ্ৱিঘ্না নিশ্চলা ৰুদ্ৰে ভক্তিৰৱ্যভিচাৰিণী ॥ ১৬৬॥
- এতত্ (etat)this
- দেৱেষু (deveṣu)among the gods
- দুষ্প্ৰাপম্ (duṣprāpam)hard to come by
- মনুষ্যেষু (manuṣyeṣu)among men
- ন লভ্যতে (na labhyate)it is not found
- নিৰ্ৱিঘ্না (nirvighnā)unobstructed
- নিশ্চলা (niścalā)unwavering
- ৰুদ্ৰে (rudre)toward Rudra
- ভক্তিঃ (bhaktiḥ)devotion
- অৱ্যভিচাৰিণী (avyabhicāriṇī)that never strays
তস্যৈৱ চ প্ৰসাদেন ভক্তিৰুত্পদ্যতে নৄণাম্ ।
যেন যান্তি পৰাং সিদ্ধিং তদ্ভাগৱতচেতসঃ ॥ ১৬৭॥ (যে ন)
যেন যান্তি পৰাং সিদ্ধিং তদ্ভাগৱতচেতসঃ ॥ ১৬৭॥ (যে ন)
- তস্য এৱ (tasyaiva)of him alone
- চ (ca)and
- প্ৰসাদেন (prasādena)by the grace
- ভক্তিঃ (bhaktiḥ)devotion
- উত্পদ্যতে (utpadyate)arises
- নৄণাম্ (nṝṇām)in men
- যেন (yena)by which
- যান্তি (yānti)they go
- পৰাম্ সিদ্ধিম্ (parāṃ siddhim)to the supreme perfection
- তত্-ভাগৱত-চেতসঃ (tad-bhāgavata-cetasaḥ)those whose minds are given over to the Lord
যে সৰ্ৱভাৱানুগতাঃ প্ৰপদ্যন্তে মহেশ্ৱৰম্ ।
প্ৰপন্নৱত্সলো দেৱঃ সংসাৰাত্তান্সমুদ্ধৰেত্ ॥ ১৬৮॥
প্ৰপন্নৱত্সলো দেৱঃ সংসাৰাত্তান্সমুদ্ধৰেত্ ॥ ১৬৮॥
- যে (ye)those who
- সৰ্ৱ-ভাৱ-অনুগতাঃ (sarva-bhāvānugatāḥ)following him with their whole being
- প্ৰপদ্যন্তে (prapadyante)take refuge in
- মহেশ্ৱৰম্ (maheśvaram)Maheśvara
- প্ৰপন্ন-ৱত্সলঃ (prapanna-vatsalaḥ)who holds dear all who take refuge
- দেৱঃ (devaḥ)the god
- সংসাৰাত্ (saṃsārāt)out of the round of existence
- তান্ সমুদ্ধৰেত্ (tān samuddharet)lifts them clear
এৱমন্যে ৱিকুৰ্ৱন্তি দেৱাঃ সংসাৰমোচনম্ ।
মনুষ্যাণামৃতে দেৱং নান্যা শক্তিস্তপোবলম্ ॥ ১৬৯॥
মনুষ্যাণামৃতে দেৱং নান্যা শক্তিস্তপোবলম্ ॥ ১৬৯॥
- এৱম্ (evam)in this way
- অন্যে (anye)other
- ৱিকুৰ্ৱন্তি (vikurvanti)bring about
- দেৱাঃ (devāḥ)gods too
- সংসাৰ-মোচনম্ (saṃsāra-mocanam)release from the round of existence
- মনুষ্যাণাম্ (manuṣyāṇām)for men
- ঋতে দেৱম্ (ṛte devam)apart from that God
- ন অন্যা শক্তিঃ (nānyā śaktiḥ)there is no other power
- তপঃ-বলম্ (tapo-balam)nor strength of austerity
ইতি তেনেন্দ্ৰকল্পেন ভগৱান্সদসত্পতিঃ ।
কৃত্তিৱাসাঃ স্তুতঃ কৃষ্ণ তণ্ডিনা শুভবুদ্ধিনা ॥ ১৭০॥
কৃত্তিৱাসাঃ স্তুতঃ কৃষ্ণ তণ্ডিনা শুভবুদ্ধিনা ॥ ১৭০॥
- ইতি (iti)thus
- তেন (tena)by him
- ইন্দ্ৰ-কল্পেন (indra-kalpena)the peer of Indra
- ভগৱান্ (bhagavān)the Blessed Lord
- সত্-অসত্-পতিঃ (sad-asat-patiḥ)master of what is and what is not
- কৃত্তি-ৱাসাঃ (kṛtti-vāsāḥ)clad in a hide
- স্তুতঃ (stutaḥ)was praised
- কৃষ্ণ (kṛṣṇa)O Kṛṣṇa
- তণ্ডিনা (taṇḍinā)by Taṇḍi
- শুভ-বুদ্ধিনা (śubha-buddhinā)of auspicious understanding
স্তৱমেতং ভগৱতো ব্ৰহ্মা স্ৱযমধাৰযত্ ।
গীযতে চ স বুদ্ধ্যেত ব্ৰহ্মা শঙ্কৰসন্নিধৌ ॥ ১৭১॥
গীযতে চ স বুদ্ধ্যেত ব্ৰহ্মা শঙ্কৰসন্নিধৌ ॥ ১৭১॥
- স্তৱম্ এতম্ (stavam etam)this hymn
- ভগৱতঃ (bhagavataḥ)of the Blessed Lord
- ব্ৰহ্মা (brahmā)Brahmā
- স্ৱযম্ (svayam)himself
- অধাৰযত্ (adhārayat)held fast
- গীযতে (gīyate)it is sung
- চ (ca)and
- সঃ বুদ্ধ্যেত (sa budhyeta)he awakens to it
- ব্ৰহ্মা (brahmā)Brahmā
- শঙ্কৰ-সন্নিধৌ (śaṅkara-sannidhau)in the presence of Śaṅkara
ইদং পুণ্যং পৱিত্ৰং চ সৰ্ৱদা পাপনাশনম্ ।
যোগদং মোক্ষদং চৈৱ স্ৱৰ্গদং তোষদং তথা ॥ ১৭২॥
যোগদং মোক্ষদং চৈৱ স্ৱৰ্গদং তোষদং তথা ॥ ১৭২॥
- ইদম্ (idam)this
- পুণ্যম্ (puṇyam)holy
- পৱিত্ৰম্ (pavitram)purifying
- চ (ca)and
- সৰ্ৱদা (sarvadā)at all times
- পাপ-নাশনম্ (pāpa-nāśanam)destroying sin
- যোগ-দম্ (yoga-dam)it gives yoga
- মোক্ষ-দম্ (mokṣa-dam)it gives release
- চ এৱ (caiva)and indeed
- স্ৱৰ্গ-দম্ (svarga-dam)it gives heaven
- তোষ-দম্ (toṣa-dam)it gives contentment
- তথা (tathā)so too
এৱমেতত্পঠন্তে য একভক্ত্যা তু শঙ্কৰম্ ।
যা গতিঃ সাঙ্খ্যযোগানাং ৱ্ৰজন্ত্যেতাং গতিং তদা ॥ ১৭৩॥
যা গতিঃ সাঙ্খ্যযোগানাং ৱ্ৰজন্ত্যেতাং গতিং তদা ॥ ১৭৩॥
- এৱম্ (evam)in this way
- এতত্ (etat)this
- পঠন্তে (paṭhante)recite
- যে (ye)those who
- এক-ভক্ত্যা (eka-bhaktyā)with undivided devotion
- তু (tu)indeed
- শঙ্কৰম্ (śaṅkaram)toward Śaṅkara
- যা গতিঃ (yā gatiḥ)whatever goal
- সাঙ্খ্য-যোগানাম্ (sāṅkhya-yogānām)belongs to the followers of Sāṅkhya and Yoga
- ৱ্ৰজন্তি (vrajanti)they go
- এতাম্ গতিম্ (etāṃ gatim)to that same goal
- তদা (tadā)then
স্তৱমেতং প্ৰযত্নেন সদা ৰুদ্ৰস্য সন্নিধৌ ।
অব্দমেকং চৰেদ্ভক্তঃ প্ৰাপ্নুযাদীপ্সিতং ফলম্ ॥ ১৭৪॥
অব্দমেকং চৰেদ্ভক্তঃ প্ৰাপ্নুযাদীপ্সিতং ফলম্ ॥ ১৭৪॥
- স্তৱম্ এতম্ (stavam etam)this hymn
- প্ৰযত্নেন (prayatnena)with diligence
- সদা (sadā)always
- ৰুদ্ৰস্য সন্নিধৌ (rudrasya sannidhau)in the presence of Rudra
- অব্দম্ একম্ (abdam ekam)for one year
- চৰেত্ (caret)should he perform
- ভক্তঃ (bhaktaḥ)the devotee
- প্ৰাপ্নুযাত্ (prāpnuyāt)he would obtain
- ঈপ্সিতম্ ফলম্ (īpsitaṃ phalam)the fruit he desires
এতদ্ৰহস্যং পৰমং ব্ৰহ্মণো হৃদি সংস্থিতম্ ।
ব্ৰহ্মা প্ৰোৱাচ শক্ৰায শক্ৰঃ প্ৰোৱাচ মৃত্যৱে ॥ ১৭৫॥
ব্ৰহ্মা প্ৰোৱাচ শক্ৰায শক্ৰঃ প্ৰোৱাচ মৃত্যৱে ॥ ১৭৫॥
- এতত্ (etat)this
- ৰহস্যম্ (rahasyam)secret
- পৰমম্ (paramam)supreme
- ব্ৰহ্মণঃ হৃদি (brahmaṇo hṛdi)in the heart of Brahmā
- সংস্থিতম্ (saṃsthitam)abides
- ব্ৰহ্মা (brahmā)Brahmā
- প্ৰোৱাচ (provāca)declared it
- শক্ৰায (śakrāya)to Śakra
- শক্ৰঃ (śakraḥ)Śakra
- প্ৰোৱাচ (provāca)declared it
- মৃত্যৱে (mṛtyave)to Mṛtyu
মৃত্যুঃ প্ৰোৱাচ ৰুদ্ৰেভ্যো ৰুদ্ৰেভ্যস্তণ্ডিমাগমত্ ।
মহতা তপসা প্ৰাপ্তস্তণ্ডিনা ব্ৰহ্মসদ্মনি ॥ ১৭৬॥
মহতা তপসা প্ৰাপ্তস্তণ্ডিনা ব্ৰহ্মসদ্মনি ॥ ১৭৬॥
- মৃত্যুঃ (mṛtyuḥ)Mṛtyu
- প্ৰোৱাচ (provāca)declared it
- ৰুদ্ৰেভ্যঃ (rudrebhyaḥ)to the Rudras
- ৰুদ্ৰেভ্যঃ (rudrebhyaḥ)from the Rudras
- তণ্ডিম্ আগমত্ (taṇḍim āgamat)it came to Taṇḍi
- মহতা তপসা (mahatā tapasā)by great austerity
- প্ৰাপ্তঃ (prāptaḥ)obtained
- তণ্ডিনা (taṇḍinā)by Taṇḍi
- ব্ৰহ্ম-সদ্মনি (brahma-sadmani)in the abode of Brahmā
তণ্ডিঃ প্ৰোৱাচ শুক্ৰায গৌতমায চ ভাৰ্গৱঃ ।
ৱৈৱস্ৱতায মনৱে গৌতমঃ প্ৰাহ মাধৱ ॥ ১৭৭॥
ৱৈৱস্ৱতায মনৱে গৌতমঃ প্ৰাহ মাধৱ ॥ ১৭৭॥
- তণ্ডিঃ (taṇḍiḥ)Taṇḍi
- প্ৰোৱাচ (provāca)declared it
- শুক্ৰায (śukrāya)to Śukra
- গৌতমায চ (gautamāya ca)and to Gautama
- ভাৰ্গৱঃ (bhārgavaḥ)Bhārgava
- ৱৈৱস্ৱতায মনৱে (vaivasvatāya manave)to Manu Vaivasvata
- গৌতমঃ (gautamaḥ)Gautama
- প্ৰাহ (prāha)spoke it
- মাধৱ (mādhava)O Mādhava
নাৰাযণায সাধ্যায সমাধিষ্ঠায ধীমতে ।
যমায প্ৰাহ ভগৱান্সাধ্যো নাৰাযণোঽচ্যুতঃ ॥ ১৭৮॥
যমায প্ৰাহ ভগৱান্সাধ্যো নাৰাযণোঽচ্যুতঃ ॥ ১৭৮॥
- নাৰাযণায (nārāyaṇāya)to Nārāyaṇa
- সাধ্যায (sādhyāya)the Sādhya
- সমাধিষ্ঠায (samādhiṣṭhāya)established in deep contemplation
- ধীমতে (dhīmate)the wise
- যমায (yamāya)to Yama
- প্ৰাহ (prāha)spoke it
- ভগৱান্ (bhagavān)the Blessed One
- সাধ্যঃ (sādhyaḥ)the Sādhya
- নাৰাযণঃ (nārāyaṇaḥ)Nārāyaṇa
- অচ্যুতঃ (acyutaḥ)Acyuta
নাচিকেতায ভগৱানাহ ৱৈৱস্ৱতো যমঃ ।
মাৰ্কণ্ডেযায ৱাৰ্ষ্ণেয নাচিকেতোঽভ্যভাষত ॥ ১৭৯॥
মাৰ্কণ্ডেযায ৱাৰ্ষ্ণেয নাচিকেতোঽভ্যভাষত ॥ ১৭৯॥
- নাচিকেতায (nāciketāya)to Nāciketa
- ভগৱান্ (bhagavān)the Blessed One
- আহ (āha)spoke it
- ৱৈৱস্ৱতঃ যমঃ (vaivasvato yamaḥ)Yama, son of Vivasvat
- মাৰ্কণ্ডেযায (mārkaṇḍeyāya)to Mārkaṇḍeya
- ৱাৰ্ষ্ণেয (vārṣṇeya)O Vārṣṇeya
- নাচিকেতঃ (nāciketaḥ)Nāciketa
- অভ্যভাষত (abhyabhāṣata)spoke it out
মাৰ্কণ্ডেযান্মযা প্ৰাপ্তো নিযমেন জনাৰ্দন ।
তৱাপ্যহমমিত্ৰঘ্ন স্তৱং দদ্যাং হ্যৱিশ্ৰুতম্ ॥ ১৮০॥
তৱাপ্যহমমিত্ৰঘ্ন স্তৱং দদ্যাং হ্যৱিশ্ৰুতম্ ॥ ১৮০॥
- মাৰ্কণ্ডেযাত্ (mārkaṇḍeyāt)from Mārkaṇḍeya
- মযা (mayā)by me
- প্ৰাপ্তঃ (prāptaḥ)it was obtained
- নিযমেন (niyamena)by strict observance
- জনাৰ্দন (janārdana)O Janārdana
- তৱ অপি (tavāpi)to you too
- অহম্ (aham)I
- অমিত্ৰ-ঘ্ন (amitra-ghna)O slayer of foes
- স্তৱম্ (stavam)this hymn
- দদ্যাম্ (dadyām)would give
- হি (hi)indeed
- অৱিশ্ৰুতম্ (aviśrutam)one not noised abroad
স্ৱৰ্গ্যমাৰোগ্যমাযুষ্যং ধন্যং ৱেদেন সংমিতম্ ।
নাস্য ৱিঘ্নং ৱিকুৰ্ৱন্তি দানৱা যক্ষৰাক্ষসাঃ ॥ ১৮১॥
নাস্য ৱিঘ্নং ৱিকুৰ্ৱন্তি দানৱা যক্ষৰাক্ষসাঃ ॥ ১৮১॥
- স্ৱৰ্গ্যম্ (svargyam)leading to heaven
- আৰোগ্যম্ (ārogyam)giving health
- আযুষ্যম্ (āyuṣyam)giving long life
- ধন্যম্ (dhanyam)bringing wealth
- ৱেদেন সংমিতম্ (vedena saṃmitam)a match for the Veda
- ন অস্য (nāsya)against it no
- ৱিঘ্নম্ (vighnam)obstacle
- ৱিকুৰ্ৱন্তি (vikurvanti)can they work
- দানৱাঃ (dānavāḥ)dānavas
- যক্ষ-ৰাক্ষসাঃ (yakṣa-rākṣasāḥ)yakṣas or rākṣasas
পিশাচা যাতুধানা ৱা গুহ্যকা ভুজগা অপি ।
যঃ পঠেত শুচিঃ পাৰ্থ ব্ৰহ্মচাৰী জিতেন্দ্ৰিযঃ ।
অভগ্নযোগো ৱৰ্ষং তু সোঽশ্ৱমেধফলং লভেত্ ॥ ১৮২॥
যঃ পঠেত শুচিঃ পাৰ্থ ব্ৰহ্মচাৰী জিতেন্দ্ৰিযঃ ।
অভগ্নযোগো ৱৰ্ষং তু সোঽশ্ৱমেধফলং লভেত্ ॥ ১৮২॥
- পিশাচাঃ (piśācāḥ)piśācas
- যাতুধানাঃ (yātudhānāḥ)yātudhānas
- ৱা (vā)or
- গুহ্যকাঃ (guhyakāḥ)guhyakas
- ভুজগাঃ (bhujagāḥ)serpents
- অপি (api)even
- যঃ পঠেত (yaḥ paṭheta)whoever recites it
- শুচিঃ (śuciḥ)pure
- পাৰ্থ (pārtha)O Pārtha
- ব্ৰহ্মচাৰী (brahmacārī)keeping the vow of continence
- জিত-ইন্দ্ৰিযঃ (jitendriyaḥ)his senses mastered
- অভগ্ন-যোগঃ (abhagna-yogaḥ)his practice unbroken
- ৱৰ্ষম্ তু (varṣaṃ tu)for a year
- সঃ (saḥ)he
- অশ্ৱমেধ-ফলম্ (aśvamedha-phalam)the fruit of a horse sacrifice
- লভেত্ (labhet)would obtain
ইতি শ্ৰীমন্মহাভাৰতে অনুশাসনপৰ্ৱণি দানধৰ্মপৰ্ৱণি অষ্টচত্ৱাৰিংশোঽধ্যাযঃ ॥ ৪৮ ॥
শ্ৰীমহাদেৱসহস্ৰনামস্তোত্ৰং সমাপ্তম্ ।
শ্ৰীকৃষ্ণাৰ্পণমস্তু ।
শ্ৰীশিৱাৰ্পণমস্তু ।
