తతః స ప్రయతో భూత్వా మమ తాత యుధిష్ఠిర ।
ప్రాఞ్జలిః ప్రాహ విప్రర్షిర్నామసఙ్గ్రహమాదితః ॥ ౧॥
ప్రాఞ్జలిః ప్రాహ విప్రర్షిర్నామసఙ్గ్రహమాదితః ॥ ౧॥
- తతః (tataḥ)thereupon
- సః (saḥ)he
- ప్రయతః భూత్వా (prayato bhūtvā)having made himself pure
- మమ తాత (mama tāta)my dear son
- యుధిష్ఠిర (yudhiṣṭhira)O Yudhiṣṭhira
- ప్రాఞ్జలిః (prāñjaliḥ)palms joined
- ప్రాహ (prāha)spoke
- విప్ర-ఋషిః (viprarṣiḥ)the brahmin seer
- నామ-సఙ్గ్రహమ్ (nāma-saṅgraham)the gathering of the names
- ఆదితః (āditaḥ)from the very beginning
ఉపమన్యురువాచ
బ్రహ్మప్రోక్తైరృషిప్రోక్తైర్వేదవేదాఙ్గసమ్భవైః ।
సర్వలోకేషు విఖ్యాతం స్తుత్యం స్తోష్యామి నామభిః ॥ ౨॥
బ్రహ్మప్రోక్తైరృషిప్రోక్తైర్వేదవేదాఙ్గసమ్భవైః ।
సర్వలోకేషు విఖ్యాతం స్తుత్యం స్తోష్యామి నామభిః ॥ ౨॥
- ఉపమన్యుః ఉవాచ (upamanyuḥ uvāca)Upamanyu said
- బ్రహ్మ-ప్రోక్తైః (brahma-proktaiḥ)uttered by Brahmā
- ఋషి-ప్రోక్తైః (ṛṣi-proktaiḥ)uttered by the seers
- వేద-వేదాఙ్గ-సమ్భవైః (veda-vedāṅga-sambhavaiḥ)arisen out of the Vedas and their limbs
- సర్వ-లోకేషు (sarva-lokeṣu)in all the worlds
- విఖ్యాతమ్ (vikhyātam)renowned
- స్తుత్యమ్ (stutyam)worthy of praise
- స్తోష్యామి (stoṣyāmi)I shall praise him
- నామభిః (nāmabhiḥ)with these names
మహద్భిర్విహితైః సత్యైః సిద్ధైః సర్వార్థసాధకైః ।
ఋషిణా తణ్డినా భక్త్యా కృతైర్వేదకృతాత్మనా ॥ ౩॥
ఋషిణా తణ్డినా భక్త్యా కృతైర్వేదకృతాత్మనా ॥ ౩॥
- మహద్భిః (mahadbhiḥ)by the great ones
- విహితైః (vihitaiḥ)ordained
- సత్యైః (satyaiḥ)true
- సిద్ధైః (siddhaiḥ)proven
- సర్వ-అర్థ-సాధకైః (sarvārtha-sādhakaiḥ)bringing every aim to pass
- ఋషిణా తణ్డినా (ṛṣiṇā taṇḍinā)by the seer Taṇḍi
- భక్త్యా (bhaktyā)with devotion
- కృతైః (kṛtaiḥ)made
- వేద-కృత-ఆత్మనా (veda-kṛtātmanā)whose very self the Veda had shaped
యథోక్తైః సాధుభిః ఖ్యాతైర్మునిభిస్తత్త్వదర్శిభిః ।
ప్రవరం ప్రథమం స్వర్గ్యం సర్వభూతహితం శుభమ్ ॥ ౪॥
ప్రవరం ప్రథమం స్వర్గ్యం సర్వభూతహితం శుభమ్ ॥ ౪॥
- యథా-ఉక్తైః (yathoktaiḥ)as they were declared
- సాధుభిః (sādhubhiḥ)by the good
- ఖ్యాతైః (khyātaiḥ)by the renowned
- మునిభిః (munibhiḥ)by sages
- తత్త్వ-దర్శిభిః (tattva-darśibhiḥ)who see into what is real
- ప్రవరమ్ (pravaram)foremost
- ప్రథమమ్ (prathamam)first of all
- స్వర్గ్యమ్ (svargyam)leading to heaven
- సర్వ-భూత-హితమ్ (sarva-bhūta-hitam)for the good of every being
- శుభమ్ (śubham)auspicious
శ్రుతేః సర్వత్ర జగతి బ్రహ్మలోకావతారితైః ।
సత్యైస్తత్పరమం బ్రహ్మ బ్రహ్మప్రోక్తం సనాతనమ్ ।
వక్ష్యే యదుకులశ్రేష్ఠ శృణుష్వావహితో మమ ॥ ౫॥
సత్యైస్తత్పరమం బ్రహ్మ బ్రహ్మప్రోక్తం సనాతనమ్ ।
వక్ష్యే యదుకులశ్రేష్ఠ శృణుష్వావహితో మమ ॥ ౫॥
- శ్రుతేః (śruteḥ)heard
- సర్వత్ర జగతి (sarvatra jagati)everywhere in the world
- బ్రహ్మ-లోక-అవతారితైః (brahma-lokāvatāritaiḥ)brought down from the world of Brahmā
- సత్యైః (satyaiḥ)true ones
- తత్ పరమమ్ బ్రహ్మ (tat paramaṃ brahma)that supreme Brahman
- బ్రహ్మ-ప్రోక్తమ్ (brahma-proktam)declared by Brahmā
- సనాతనమ్ (sanātanam)everlasting
- వక్ష్యే (vakṣye)I shall utter
- యదు-కుల-శ్రేష్ఠ (yadu-kula-śreṣṭha)O best of the Yadu line
- శృణుష్వ (śṛṇuṣva)listen
- అవహితః (avahitaḥ)with your whole attention
- మమ (mama)to me
వరయైనం భవం దేవం భక్తస్త్వం పరమేశ్వరమ్ ।
తేన తే శ్రావయిష్యామి యత్తద్బ్రహ్మ సనాతనమ్ ॥ ౬॥
తేన తే శ్రావయిష్యామి యత్తద్బ్రహ్మ సనాతనమ్ ॥ ౬॥
- వరయ (varaya)choose
- ఏనమ్ (enam)this one
- భవమ్ దేవమ్ (bhavaṃ devam)the god Bhava
- భక్తః త్వమ్ (bhaktas tvam)you who are his devotee
- పరమ-ఈశ్వరమ్ (parameśvaram)the supreme Lord
- తేన (tena)for that reason
- తే (te)to you
- శ్రావయిష్యామి (śrāvayiṣyāmi)I shall let it be heard
- యత్ తత్ బ్రహ్మ (yat tad brahma)that Brahman which is
- సనాతనమ్ (sanātanam)everlasting
న శక్యం విస్తరాత్కృత్స్నం వక్తుం సర్వస్య కేనచిత్ ।
యుక్తేనాపి విభూతీనామపి వర్షశతైరపి ॥ ౭॥
యుక్తేనాపి విభూతీనామపి వర్షశతైరపి ॥ ౭॥
- న శక్యమ్ (na śakyam)it is not possible
- విస్తరాత్ (vistarāt)at full length
- కృత్స్నమ్ (kṛtsnam)the whole
- వక్తుమ్ (vaktum)to tell
- సర్వస్య (sarvasya)of it all
- కేనచిత్ (kenacit)by anyone
- యుక్తేన అపి (yuktenāpi)even by one joined to them
- విభూతీనామ్ (vibhūtīnām)of the powers
- అపి (api)even
- వర్ష-శతైః అపి (varṣa-śatair api)not in a hundred years
యస్యాదిర్మధ్యమన్తం చ సురైరపి న గమ్యతే ।
కస్తస్య శక్నుయాద్వక్తుం గుణాన్కార్త్స్న్యేన మాధవ ॥ ౮॥
కస్తస్య శక్నుయాద్వక్తుం గుణాన్కార్త్స్న్యేన మాధవ ॥ ౮॥
- యస్య (yasya)whose
- ఆదిః (ādiḥ)beginning
- మధ్యమ్ (madhyam)middle
- అన్తమ్ (antam)and end
- చ (ca)and
- సురైః అపి (surair api)not even by the gods
- న గమ్యతే (na gamyate)is reached
- కః (kaḥ)who
- తస్య (tasya)his
- శక్నుయాత్ వక్తుమ్ (śaknuyād vaktum)could manage to tell
- గుణాన్ (guṇān)the qualities
- కార్త్స్న్యేన (kārtsnyena)entire
- మాధవ (mādhava)O Mādhava
కిన్తు దేవస్య మహతః సఙ్క్షిప్తార్థపదాక్షరమ్ ।
శక్తితశ్చరితం వక్ష్యే ప్రసాదాత్తస్య ధీమతః ॥ ౯॥
శక్తితశ్చరితం వక్ష్యే ప్రసాదాత్తస్య ధీమతః ॥ ౯॥
- కిన్తు (kintu)yet
- దేవస్య మహతః (devasya mahataḥ)of that great god
- సఙ్క్షిప్త-అర్థ-పద-అక్షరమ్ (saṅkṣiptārtha-padākṣaram)in words and syllables of compressed meaning
- శక్తితః (śaktitaḥ)so far as my power reaches
- చరితమ్ (caritam)what he has done
- వక్ష్యే (vakṣye)I shall tell
- ప్రసాదాత్ (prasādāt)by the grace
- తస్య ధీమతః (tasya dhīmataḥ)of that wise one
అప్రాప్య తు తతోఽనుజ్ఞాం న శక్యః స్తోతుమీశ్వరః ।
యదా తేనాభ్యనుజ్ఞాతః స్తుతో వై స తదా మయా ॥ ౧౦॥
యదా తేనాభ్యనుజ్ఞాతః స్తుతో వై స తదా మయా ॥ ౧౦॥
- అప్రాప్య (aprāpya)without having obtained
- తు (tu)but
- తతః (tataḥ)from him
- అనుజ్ఞామ్ (anujñām)leave
- న శక్యః (na śakyaḥ)he cannot be
- స్తోతుమ్ (stotum)praised
- ఈశ్వరః (īśvaraḥ)the Lord
- యదా (yadā)when
- తేన (tena)by him
- అభ్యనుజ్ఞాతః (abhyanujñātaḥ)leave had been granted
- స్తుతః వై (stuto vai)he was praised indeed
- సః (saḥ)he
- తదా (tadā)then
- మయా (mayā)by me
అనాదినిధనస్యాహం జగద్యోనేర్మహాత్మనః ।
నామ్నాం కఞ్చిత్సముద్దేశం వక్ష్యామ్యవ్యక్తయోనినః ॥ ౧౧॥
నామ్నాం కఞ్చిత్సముద్దేశం వక్ష్యామ్యవ్యక్తయోనినః ॥ ౧౧॥
- అనాది-నిధనస్య (anādi-nidhanasya)of him who has neither beginning nor end
- అహమ్ (aham)I
- జగత్-యోనేః (jagad-yoneḥ)the womb of the world
- మహా-ఆత్మనః (mahātmanaḥ)the great Self
- నామ్నామ్ (nāmnām)of the names
- కఞ్చిత్ సముద్దేశమ్ (kañcit samuddeśam)some part
- వక్ష్యామి (vakṣyāmi)shall utter
- అవ్యక్త-యోనినః (avyakta-yoninaḥ)whose own source is unmanifest
వరదస్య వరేణ్యస్య విశ్వరూపస్య ధీమతః ।
శృణు నామ్నాం చయం కృష్ణ యదుక్తం పద్మయోనినా ॥ ౧౨॥
శృణు నామ్నాం చయం కృష్ణ యదుక్తం పద్మయోనినా ॥ ౧౨॥
- వరదస్య (varadasya)of the giver of boons
- వరేణ్యస్య (vareṇyasya)of the most choiceworthy
- విశ్వ-రూపస్య (viśva-rūpasya)of universal form
- ధీమతః (dhīmataḥ)of the wise one
- శృణు (śṛṇu)hear
- నామ్నామ్ చయమ్ (nāmnāṃ cayam)the heap of names
- కృష్ణ (kṛṣṇa)O Kṛṣṇa
- యత్ ఉక్తమ్ (yad uktam)which was spoken
- పద్మ-యోనినా (padma-yoninā)by him whose womb was the lotus
దశ నామసహస్రాణి యాన్యాహ ప్రపితామహః ।
తాని నిర్మథ్య మనసా దధ్నో ఘృతమివోద్ధృతమ్ ॥ ౧౩॥
తాని నిర్మథ్య మనసా దధ్నో ఘృతమివోద్ధృతమ్ ॥ ౧౩॥
- దశ నామ-సహస్రాణి (daśa nāma-sahasrāṇi)ten thousand names
- యాని (yāni)which
- ఆహ (āha)he uttered
- ప్రపితామహః (prapitāmahaḥ)the great-grandsire
- తాని (tāni)those
- నిర్మథ్య (nirmathya)having churned them
- మనసా (manasā)with his mind
- దధ్నః (dadhnaḥ)out of curds
- ఘృతమ్ ఇవ (ghṛtam iva)as butter is
- ఉద్ధృతమ్ (uddhṛtam)drawn up
గిరేః సారం యథా హేమ పుష్పసారం యథా మధు ।
ఘృతాత్సారం యథా మణ్డస్తథైతత్సారముద్ధృతమ్। ౧౪॥
ఘృతాత్సారం యథా మణ్డస్తథైతత్సారముద్ధృతమ్। ౧౪॥
- గిరేః సారమ్ (gireḥ sāram)the essence of the mountain
- యథా హేమ (yathā hema)as gold is
- పుష్ప-సారమ్ (puṣpa-sāram)the essence of flowers
- యథా మధు (yathā madhu)as honey is
- ఘృతాత్ సారమ్ (ghṛtāt sāram)the essence out of clarified butter
- యథా మణ్డః (yathā maṇḍaḥ)as the cream is
- తథా (tathā)just so
- ఏతత్ సారమ్ (etat sāram)this essence
- ఉద్ధృతమ్ (uddhṛtam)was drawn forth
సర్వపాపాపహమిదం చతుర్వేదసమన్వితమ్ ।
ప్రయత్నేనాధిగన్తవ్యం ధార్యం చ ప్రయతాత్మనా ॥ ౧౫॥
ప్రయత్నేనాధిగన్తవ్యం ధార్యం చ ప్రయతాత్మనా ॥ ౧౫॥
- సర్వ-పాప-అపహమ్ (sarva-pāpāpaham)which takes away every sin
- ఇదమ్ (idam)this
- చతుః-వేద-సమన్వితమ్ (catur-veda-samanvitam)joined with the four Vedas
- ప్రయత్నేన (prayatnena)with effort
- అధిగన్తవ్యమ్ (adhigantavyam)to be come by
- ధార్యమ్ (dhāryam)to be held fast
- చ (ca)and
- ప్రయత-ఆత్మనా (prayatātmanā)by one whose self is purified
మాఙ్గల్యం పౌష్టికం చైవ రక్షోఘ్నం పావనం మహత్ ॥ ౧౬॥
- మాఙ్గల్యమ్ (māṅgalyam)auspicious
- పౌష్టికమ్ (pauṣṭikam)nourishing
- చ ఏవ (caiva)and indeed
- రక్షః-ఘ్నమ్ (rakṣo-ghnam)slaying the rākṣasas
- పావనమ్ (pāvanam)purifying
- మహత్ (mahat)and great
ఇదం భక్తాయ దాతవ్యం శ్రద్దధానాస్తికాయ చ ।
నాశ్రద్దధానరూపాయ నాస్తికాయాజితాత్మనే ॥ ౧౭॥
నాశ్రద్దధానరూపాయ నాస్తికాయాజితాత్మనే ॥ ౧౭॥
- ఇదమ్ (idam)this
- భక్తాయ (bhaktāya)to a devotee
- దాతవ్యమ్ (dātavyam)is to be given
- శ్రద్దధాన-ఆస్తికాయ (śraddadhānāstikāya)to one who has faith and believes
- చ (ca)and
- న (na)not
- అశ్రద్దధాన-రూపాయ (aśraddadhāna-rūpāya)to one of unbelieving cast
- న (na)nor
- నాస్తికాయ (nāstikāya)to one who denies
- అజిత-ఆత్మనే (ajitātmane)whose self is unconquered
యశ్చాభ్యసూయతే దేవం కారణాత్మానమీశ్వరమ్ ।
స కృష్ణ నరకం యాతి సహపూర్వైః సహాత్మజైః ॥ ౧౮॥
స కృష్ణ నరకం యాతి సహపూర్వైః సహాత్మజైః ॥ ౧౮॥
- యః (yaḥ)whoever
- చ (ca)and
- అభ్యసూయతే (abhyasūyate)bears ill will toward
- దేవమ్ (devam)the god
- కారణ-ఆత్మానమ్ (kāraṇātmānam)whose self is the cause of all
- ఈశ్వరమ్ (īśvaram)the Lord
- సః (saḥ)he
- కృష్ణ (kṛṣṇa)O Kṛṣṇa
- నరకమ్ యాతి (narakaṃ yāti)goes to hell
- సహ పూర్వైః (saha pūrvaiḥ)with his forebears
- సహ ఆత్మజైః (sahātmajaiḥ)and with his own sons
ఇదం ధ్యానమిదం యోగమిదం ధ్యేయమనుత్తమమ్ ।
ఇదం జప్యమిదం జ్ఞానం రహస్యమిదముత్తమమ్ ॥ ౧౯॥
ఇదం జప్యమిదం జ్ఞానం రహస్యమిదముత్తమమ్ ॥ ౧౯॥
- ఇదమ్ ధ్యానమ్ (idaṃ dhyānam)this is meditation
- ఇదమ్ యోగమ్ (idaṃ yogam)this is yoga
- ఇదమ్ ధ్యేయమ్ (idaṃ dhyeyam)this is what is to be meditated on
- అనుత్తమమ్ (anuttamam)than which none is higher
- ఇదమ్ జప్యమ్ (idaṃ japyam)this is what is to be murmured
- ఇదమ్ జ్ఞానమ్ (idaṃ jñānam)this is knowledge
- రహస్యమ్ (rahasyam)the secret
- ఇదమ్ (idam)this
- ఉత్తమమ్ (uttamam)the highest
యం జ్ఞాత్వా అన్తకాలేఽపి గచ్ఛేత పరమాం గతిమ్ ।
పవిత్రం మఙ్గలం మేధ్యం కల్యాణమిదముత్తమమ్ ॥ ౨౦॥
పవిత్రం మఙ్గలం మేధ్యం కల్యాణమిదముత్తమమ్ ॥ ౨౦॥
- యమ్ జ్ఞాత్వా (yaṃ jñātvā)knowing which
- అన్త-కాలే అపి (anta-kāle api)even at the last hour
- గచ్ఛేత (gaccheta)one would go
- పరమామ్ గతిమ్ (paramāṃ gatim)to the highest goal
- పవిత్రమ్ (pavitram)purifying
- మఙ్గలమ్ (maṅgalam)auspicious
- మేధ్యమ్ (medhyam)fit for the sacrifice
- కల్యాణమ్ (kalyāṇam)blessed
- ఇదమ్ (idam)this
- ఉత్తమమ్ (uttamam)the highest
ఇదం బ్రహ్మా పురా కృత్వా సర్వలోకపితామహః ।
సర్వస్తవానాం రాజత్వే దివ్యానాం సమకల్పయత్ ॥ ౨౧॥
సర్వస్తవానాం రాజత్వే దివ్యానాం సమకల్పయత్ ॥ ౨౧॥
- ఇదమ్ (idam)this
- బ్రహ్మా (brahmā)Brahmā
- పురా (purā)of old
- కృత్వా (kṛtvā)having made it
- సర్వ-లోక-పితామహః (sarva-loka-pitāmahaḥ)the grandsire of all the worlds
- సర్వ-స్తవానామ్ (sarva-stavānām)among all hymns of praise
- రాజత్వే (rājatve)to the kingship
- దివ్యానామ్ (divyānām)of the divine ones
- సమకల్పయత్ (samakalpayat)appointed it
తదా ప్రభృతి చైవాయమీశ్వరస్య మహాత్మనః ।
స్తవరాజ ఇతి ఖ్యాతో జగత్యమరపూజితః ॥ ౨౨॥
స్తవరాజ ఇతి ఖ్యాతో జగత్యమరపూజితః ॥ ౨౨॥
- తదా ప్రభృతి (tadā prabhṛti)from that time forward
- చ ఏవ (caiva)and
- అయమ్ (ayam)this
- ఈశ్వరస్య మహా-ఆత్మనః (īśvarasya mahātmanaḥ)of the great-souled Lord
- స్తవ-రాజః ఇతి (stava-rājaḥ iti)as "King of Praises"
- ఖ్యాతః (khyātaḥ)has been known
- జగతి (jagati)in the world
- అమర-పూజితః (amara-pūjitaḥ)honoured by the immortals
బ్రహ్మలోకాదయం స్వర్గే స్తవరాజోఽవతారితః ।
యతస్తణ్డిః పురా ప్రాప తేన తణ్డికృతోఽభవత్ ॥ ౨౩॥
యతస్తణ్డిః పురా ప్రాప తేన తణ్డికృతోఽభవత్ ॥ ౨౩॥
- బ్రహ్మ-లోకాత్ (brahma-lokāt)from the world of Brahmā
- అయమ్ (ayam)this
- స్వర్గే (svarge)into heaven
- స్తవ-రాజః (stava-rājaḥ)the King of Praises
- అవతారితః (avatāritaḥ)was brought down
- యతః (yataḥ)and because
- తణ్డిః (taṇḍiḥ)Taṇḍi
- పురా (purā)of old
- ప్రాప (prāpa)obtained it
- తేన (tena)for that reason
- తణ్డి-కృతః (taṇḍi-kṛtaḥ)"Taṇḍi’s making"
- అభవత్ (abhavat)it came to be called
స్వర్గాచ్చైవాత్ర భూర్లోకం తణ్డినా హ్యవతారితః ।
సర్వమఙ్గలమాఙ్గల్యం సర్వపాపప్రణాశనమ్ ॥ ౨౪॥
సర్వమఙ్గలమాఙ్గల్యం సర్వపాపప్రణాశనమ్ ॥ ౨౪॥
- స్వర్గాత్ (svargāt)from heaven
- చ ఏవ (caiva)and
- అత్ర (atra)here
- భూః-లోకమ్ (bhūr-lokam)to the world of men
- తణ్డినా (taṇḍinā)by Taṇḍi
- హి (hi)indeed
- అవతారితః (avatāritaḥ)it was brought down
- సర్వ-మఙ్గల-మాఙ్గల్యమ్ (sarva-maṅgala-māṅgalyam)the auspiciousness of all auspicious things
- సర్వ-పాప-ప్రణాశనమ్ (sarva-pāpa-praṇāśanam)the undoing of every sin
నిగదిష్యే మహాబాహో స్తవానాముత్తమం స్తవమ్ ।
బ్రహ్మణామపి యద్బ్రహ్మ పరాణామపి యత్పరమ్ ॥ ౨౫॥
బ్రహ్మణామపి యద్బ్రహ్మ పరాణామపి యత్పరమ్ ॥ ౨౫॥
- నిగదిష్యే (nigadiṣye)I shall declare it
- మహా-బాహో (mahā-bāho)O mighty-armed one
- స్తవానామ్ ఉత్తమమ్ స్తవమ్ (stavānām uttamaṃ stavam)the highest hymn among hymns
- బ్రహ్మణామ్ అపి (brahmaṇām api)even of the knowers of Brahman
- యత్ బ్రహ్మ (yad brahma)that which is the Brahman
- పరాణామ్ అపి (parāṇām api)even of the high
- యత్ పరమ్ (yat param)that which is higher still
తేజసామపి యత్తేజస్తపసామపి యత్తపః ।
శాన్తీనామపి యా శాన్తిర్ద్యుతీనామపి యా ద్యుతిః ॥ ౨౬॥
శాన్తీనామపి యా శాన్తిర్ద్యుతీనామపి యా ద్యుతిః ॥ ౨౬॥
- తేజసామ్ అపి (tejasām api)even of splendours
- యత్ తేజః (yat tejaḥ)that which is the splendour
- తపసామ్ అపి (tapasām api)even of austerities
- యత్ తపః (yat tapaḥ)that which is the austerity
- శాన్తీనామ్ అపి (śāntīnām api)even of peaceful things
- యా శాన్తిః (yā śāntiḥ)that which is the peace
- ద్యుతీనామ్ అపి (dyutīnām api)even of radiances
- యా ద్యుతిః (yā dyutiḥ)that which is the radiance
దాన్తానామపి యో దాన్తో ధీమతామపి యా చ ధీః ।
దేవానామపి యో దేవో ఋషీణామపి యస్త్వృషిః ॥ ౨౭॥
దేవానామపి యో దేవో ఋషీణామపి యస్త్వృషిః ॥ ౨౭॥
- దాన్తానామ్ అపి (dāntānām api)even among the self-restrained
- యః దాన్తః (yo dāntaḥ)he who is the restrained one
- ధీమతామ్ అపి (dhīmatām api)even of the wise
- యా చ ధీః (yā ca dhīḥ)and that which is their wisdom
- దేవానామ్ అపి (devānām api)even of the gods
- యః దేవః (yo devaḥ)he who is the god
- ఋషీణామ్ అపి (ṛṣīṇām api)even among the seers
- యః తు ఋషిః (yas tv ṛṣiḥ)he who is the seer
యజ్ఞానామపి యో యజ్ఞః శివానామపి యః శివః ।
రుద్రాణామపి యో రుద్రః ప్రభా ప్రభవతామపి ॥ ౨౮॥
రుద్రాణామపి యో రుద్రః ప్రభా ప్రభవతామపి ॥ ౨౮॥
- యజ్ఞానామ్ అపి (yajñānām api)even of sacrifices
- యః యజ్ఞః (yo yajñaḥ)he who is the sacrifice
- శివానామ్ అపి (śivānām api)even of auspicious things
- యః శివః (yaḥ śivaḥ)he who is the auspicious
- రుద్రాణామ్ అపి (rudrāṇām api)even among the Rudras
- యః రుద్రః (yo rudraḥ)he who is the Rudra
- ప్రభా (prabhā)the light
- ప్రభవతామ్ అపి (prabhavatām api)even of the things that give light
యోగినామపి యో యోగీ కారణానాం చ కారణమ్ ।
యతో లోకాః సమ్భవన్తి న భవన్తి యతః పునః ॥ ౨౯॥
యతో లోకాః సమ్భవన్తి న భవన్తి యతః పునః ॥ ౨౯॥
- యోగినామ్ అపి (yoginām api)even among yogins
- యః యోగీ (yo yogī)he who is the yogin
- కారణానామ్ చ కారణమ్ (kāraṇānāṃ ca kāraṇam)and the cause of causes
- యతః (yataḥ)from whom
- లోకాః (lokāḥ)the worlds
- సమ్భవన్తి (sambhavanti)come into being
- న భవన్తి (na bhavanti)and cease to be
- యతః పునః (yataḥ punaḥ)into whom again
సర్వభూతాత్మభూతస్య హరస్యమితతేజసః ।
అష్టోత్తరసహస్రం తు నామ్నాం శర్వస్య మే శృణు ।
యచ్ఛ్రుత్వా మనుజవ్యాఘ్ర సర్వాన్కామానవాప్స్యసి ॥ ౩౦॥
అష్టోత్తరసహస్రం తు నామ్నాం శర్వస్య మే శృణు ।
యచ్ఛ్రుత్వా మనుజవ్యాఘ్ర సర్వాన్కామానవాప్స్యసి ॥ ౩౦॥
- సర్వ-భూత-ఆత్మ-భూతస్య (sarva-bhūtātma-bhūtasya)of him who has become the self of every being
- హరస్య (harasya)of Hara
- అమిత-తేజసః (amita-tejasaḥ)of measureless splendour
- అష్ట-ఉత్తర-సహస్రమ్ (aṣṭottara-sahasram)the thousand and eight
- తు (tu)now
- నామ్నామ్ (nāmnām)of the names
- శర్వస్య (śarvasya)of Śarva
- మే (me)from me
- శృణు (śṛṇu)hear
- యత్ శ్రుత్వా (yat śrutvā)hearing which
- మనుజ-వ్యాఘ్ర (manuja-vyāghra)O tiger among men
- సర్వాన్ కామాన్ (sarvān kāmān)all your desires
- అవాప్స్యసి (avāpsyasi)you will obtain
(అథ సహస్రనామస్తోత్రమ్ ।)
ఓం స్థిరః స్థాణుః ప్రభుర్భీమః ప్రవరో వరదో వరః । (ప్రభుర్భానుః)
సర్వాత్మా సర్వవిఖ్యాతః సర్వః సర్వకరో భవః ॥ ౩౧॥
ఓం స్థిరః స్థాణుః ప్రభుర్భీమః ప్రవరో వరదో వరః । (ప్రభుర్భానుః)
సర్వాత్మా సర్వవిఖ్యాతః సర్వః సర్వకరో భవః ॥ ౩౧॥
- స్తోత్రమ్ (stotram)hymn
- స్థిరః (sthiraḥ)stable
- స్థాణుః (sthāṇuḥ)immovable
- ప్రభుర్భీమః (prabhurbhīmaḥ)mighty lord (प्रभुः:lord | भीमः:mighty)
- ప్రవరో (pravaro)excellent
- వరదో (varado)bestower of boons
- వరః (varaḥ)boon
- సర్వాత్మా (sarvātma)soul of all
- సర్వవిఖ్యాతః (sarvavikhyātaḥ)universally renowned (सर्व:all | विख्यातः:renowned)
- సర్వః (sarvaḥ)all
- సర్వకరో (sarvakaro)doer of all
- భవః (bhavaḥ)becoming
జటీ చర్మీ శిఖీ ఖడ్గీ సర్వాఙ్గః సర్వభావనః । (చర్మీ శిఖణ్డీ చ)
హరశ్చ హరిణాక్షశ్చ సర్వభూతహరః ప్రభుః ॥ ౩౨॥
హరశ్చ హరిణాక్షశ్చ సర్వభూతహరః ప్రభుః ॥ ౩౨॥
- జటీ (jaṭī)matted hair
- చర్మీ (carmī)wearing a skin
- శిఖణ్డీ (śikhaṇḍī)with a crest
- చ (ca)and
- సర్వాఙ్గః (sarvāṅgaḥ)whole-bodied
- సర్వభావనః (sarvabhāvanaḥ)creator of all
- హరశ్చ (haraśca)and Hara
- హరిణాక్షశ్చ (hariṇākṣaśca)and deer-eyed
- సర్వభూతహరః (sarvabhūtaharaḥ)remover of all beings (सर्व:all | भूत:beings | हरः:remover)
- ప్రభుః (prabhuḥ)lord
ప్రవృత్తిశ్చ నివృత్తిశ్చ నియతః శాశ్వతో ధ్రువః ।
శ్మశానవాసీ భగవాన్ఖచరో గోచరోఽర్దనః ॥ ౩౩॥
శ్మశానవాసీ భగవాన్ఖచరో గోచరోఽర్దనః ॥ ౩౩॥
- ప్రవృత్తిశ్చ (pravṛttiśca)activity and
- నివృత్తిశ్చ (nivṛttiśca)cessation and
- నియతః (niyataḥ)regulated
- శాశ్వతః (śāśvataḥ)eternal
- ధ్రువః (dhruvaḥ)constant
- శ్మశానవాసీ (śmaśānavāsī)dweller in cremation grounds (श्मशान:cremation ground | वासी:dweller)
- భగవాన్ (bhagavān)the Lord
- ఖచరో (khacaraḥ)sky-goer
- గోచరోఽర్దనః (gocaro'rdanaḥ)mover among cows, destroyer (गोचर:mover among cows | अर्दनः:destroyer)
అభివాద్యో మహాకర్మా తపస్వీ భూతభావనః ।
ఉన్మత్తవేషప్రచ్ఛన్నః సర్వలోకప్రజాపతిః ॥ ౩౪॥
ఉన్మత్తవేషప్రచ్ఛన్నః సర్వలోకప్రజాపతిః ॥ ౩౪॥
- అభివాద్యో (abhivādyah)worthy of reverence
- మహాకర్మా (mahākarmā)great deeds (मह:great | कर्मा:deeds)
- తపస్వీ (tapasvī)ascetic
- భూతభావనః (bhūtabhāvanaḥ)creator of beings (भूत:beings | भावनः:creator)
- ఉన్మత్తవేషప్రచ్ఛన్నః (unmattaveṣapracchannaḥ)disguised as a madman (उन्मत्त:madman | वेष:disguise | प्रच्छन्नः:hidden)
- సర్వలోకప్రజాపతిః (sarvalokaprajāpatiḥ)lord of all worlds (सर्व:all | लोक:worlds | प्रजापतिः:lord)
మహారూపో మహాకాయో వృషరూపో మహాయశాః ।
మహాత్మా సర్వభూతాత్మా విశ్వరూపో మహాహనుః ॥ ౩౫॥
మహాత్మా సర్వభూతాత్మా విశ్వరూపో మహాహనుః ॥ ౩౫॥
- మహారూపో (mahārūpo)of great form (मह:great | रूप:form)
- మహాకాయో (mahākāyo)of great body (मह:great | काय:body)
- వృషరూపో (vṛṣarūpo)bull-shaped (वृष:bull | रूप:form)
- మహాయశాః (mahāyaśāḥ)of great fame (मह:great | यश:fame)
- మహాత్మా (mahātmā)great soul (मह:great | आत्मा:soul)
- సర్వభూతాత్మా (sarvabhūtātmā)soul of all beings (सर्व:all | भूत:beings | आत्मा:soul)
- విశ్వరూపో (viśvarūpo)universal form (विश्व:universe | रूप:form)
- మహాహనుః (mahāhanuḥ)great jaw (मह:great | हनु:jaw)
లోకపాలోఽన్తర్హితాత్మా ప్రసాదో హయగర్దభిః ।
పవిత్రం చ మహాంశ్చైవ నియమో నియమాశ్రితః ॥ ౩౬॥
పవిత్రం చ మహాంశ్చైవ నియమో నియమాశ్రితః ॥ ౩౬॥
- లోకపాలోఽన్తర్హితాత్మా (lokapālo'ntarhitātmā)guardian with hidden soul (लोकपाल:guardian | अन्तर्हित:hidden | आत्मा:soul)
- ప్రసాదో (prasādo)grace
- హయగర్దభిః (hayagardabhiḥ)by horse and donkey
- పవిత్రం (pavitraṁ)pure
- చ (ca)and
- మహాంశ్చైవ (mahāṁścaiva)great indeed (महान्:great | च:and | एव:indeed)
- నియమో (niyamo)discipline
- నియమాశ్రితః (niyamāśritaḥ)abiding by discipline (नियम:discipline | आश्रितः:abiding)
సర్వకర్మా స్వయమ్భూత ఆదిరాదికరో నిధిః ।
సహస్రాక్షో విశాలాక్షః సోమో నక్షత్రసాధకః ॥ ౩౭॥
సహస్రాక్షో విశాలాక్షః సోమో నక్షత్రసాధకః ॥ ౩౭॥
- సర్వకర్మా (sarvakarmā)all-doer
- స్వయమ్భూత (svayambhūta)self-manifested
- ఆదిరాదికరో (ādirādikaro)primordial creator (आदि:primordial | रादिकर:creator)
- నిధిః (nidhiḥ)treasure
- సహస్రాక్షో (sahasrākṣo)thousand-eyed
- విశాలాక్షః (viśālākṣaḥ)wide-eyed
- సోమో (somo)moon
- నక్షత్రసాధకః (nakṣatrasādhakaḥ)accomplisher of constellations (नक्षत्र:constellation | साधक:accomplisher)
చన్ద్రః సూర్యః శనిః కేతుర్గ్రహో గ్రహపతిర్వరః ।
అత్రిరత్ర్యానమస్కర్తా మృగబాణార్పణోఽనఘః ॥ ౩౮॥
అత్రిరత్ర్యానమస్కర్తా మృగబాణార్పణోఽనఘః ॥ ౩౮॥
- చన్ద్రః (candraḥ)moon
- సూర్యః (sūryaḥ)sun
- శనిః (śaniḥ)Saturn
- కేతుర్గ్రహో (keturgraho)Ketu planet (केतुः:Ketu | ग्रहः:planet)
- గ్రహపతిర్వరః (grahapatirvaraḥ)best among planet lords (ग्रहपतिः:planet lord | वरः:best)
- అత్రిరత్ర్యా (atriratryā)Atri and his wife (अत्रिः:Atri | अत्र्या:of Atri's wife)
- నమస్కర్తా (namaskartā)one who salutes
- మృగబాణార్పణోఽనఘః (mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥ)sinless one offering deer-arrow (मृग:deer | बाण:arrow | अर्पणः:offering | अनघः:sinless)
- ఆద్యన్తలయకర్తా (ādyantalayakartā)creator of beginning and end (आद्य:beginning | अन्त:end | लय:dissolution | कर्ता:creator)
- చ (ca)and
మహాతపా ఘోరతపా అదీనో దీనసాధకః ।
సంవత్సరకరో మన్త్రః ప్రమాణం పరమం తపః ॥ ౩౯॥
సంవత్సరకరో మన్త్రః ప్రమాణం పరమం తపః ॥ ౩౯॥
- మహాతపా (mahātapā)great ascetic
- ఘోరతపా (ghoratapā)fierce ascetic
- అదీనో (adīnaḥ)not miserable
- దీనసాధకః (dīnasādhakaḥ)helper of the poor (दीन:poor | साधकः:helper)
- సంవత్సరకరో (saṁvatsarakaro)maker of the year (संवत्सर:year | करो:maker)
- మన్త్రః (mantraḥ)mantra
- ప్రమాణం (pramāṇaṁ)measure
- పరమం (paramaṁ)supreme
- తపః (tapaḥ)austerity
యోగీ యోజ్యో మహాబీజో మహారేతా మహాబలః ।
సువర్ణరేతాః సర్వజ్ఞః సుబీజో బీజవాహనః ॥ ౪౦॥
సువర్ణరేతాః సర్వజ్ఞః సుబీజో బీజవాహనః ॥ ౪౦॥
- యోగీ (yogī)yogi
- యోజ్యో (yojyaḥ)to be united
- మహాబీజో (mahābījaḥ)great seed (मह:great | बीज:seed)
- మహారేతా (mahāretāḥ)great energy (मह:great | रेत:energy)
- మహాబలః (mahābalaḥ)great strength (मह:great | बल:strength)
- సువర్ణరేతాః (suvarṇaretāḥ)golden energy (सुवर्ण:golden | रेत:energy)
- సర్వజ్ఞః (sarvajñaḥ)omniscient (सर्व:all | ज्ञ:knowing)
- సుబీజో (subījaḥ)good seed (सु:good | बीज:seed)
- బీజవాహనః (bījavāhanaḥ)carrier of seed (बीज:seed | वाहन:carrier)
దశబాహుస్త్వనిమిషో నీలకణ్ఠ ఉమాపతిః ।
విశ్వరూపః స్వయంశ్రేష్ఠో బలవీరో బలో గణః ॥ ౪౧॥ (బలవీరోఽబలో)
విశ్వరూపః స్వయంశ్రేష్ఠో బలవీరో బలో గణః ॥ ౪౧॥ (బలవీరోఽబలో)
- దశబాహుస్త్వనిమిషో (daśabāhustvanimiṣo)ten-armed and unblinking (दशबाहुः:ten-armed | त्वनिमिषः:unblinking)
- నీలకణ్ఠ (nīlakaṇṭha)blue-throated
- ఉమాపతిః (umāpatih)husband of Uma
- విశ్వరూపః (viśvarūpaḥ)universal form
- స్వయం (svayam)self
- శ్రేష్ఠో (śreṣṭho)best
- బలవీరో (balavīro)strong hero
- బలో (balo)strength
- గణః (gaṇaḥ)group
గణకర్తా గణపతిర్దిగ్వాసాః కామ ఏవ చ ।
మన్త్రవిత్పరమో మన్త్రః సర్వభావకరో హరః ॥ ౪౨॥
మన్త్రవిత్పరమో మన్త్రః సర్వభావకరో హరః ॥ ౪౨॥
- గణకర్తా (gaṇakartā)creator of groups (गण:group | कर्ता:creator)
- గణపతిర్దిగ్వాసాః (gaṇapatirdigvāsāḥ)Ganapati, sky-clad (गणपति:Ganapati | दिग्वासाः:sky-clad)
- కామ (kāma)desire
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- మన్త్రవిత్పరమో (mantravitparamo)supreme knower of mantras (मन्त्रवित्:knower of mantras | परम:supreme)
- మన్త్రః (mantraḥ)mantra
- సర్వభావకరో (sarvabhāvakaro)creator of all emotions (सर्व:all | भाव:emotions | कर:creator)
- హరః (haraḥ)Shiva
కమణ్డలుధరో ధన్వీ బాణహస్తః కపాలవాన్ ।
అశనీ శతఘ్నీ ఖడ్గీ పట్టిశీ చాయుధీ మహాన్ ॥ ౪౩॥
అశనీ శతఘ్నీ ఖడ్గీ పట్టిశీ చాయుధీ మహాన్ ॥ ౪౩॥
- కమణ్డలుధరో (kamaṇḍaludharo)holder of a water pot (कमण्डलु:water pot | धरः:holder)
- ధన్వీ (dhanvī)archer
- బాణహస్తః (bāṇahastaḥ)arrow in hand (बाण:arrow | हस्तः:hand)
- కపాలవాన్ (kapālavān)skull bearer (कपाल:skull | वान्:bearer)
- అశనీ (aśanī)thunderbolt
- శతఘ్నీ (śataghni)hundred-killer weapon
- ఖడ్గీ (khaḍgī)sword bearer
- పట్టిశీ (paṭṭiśī)spear bearer
- చాయుధీ (cāyudhī)armed with weapons
- మహాన్ (mahān)great
స్రువహస్తః సురూపశ్చ తేజస్తేజస్కరో నిధిః ।
ఉష్ణీషీ చ సువక్త్రశ్చ ఉదగ్రో వినతస్తథా ॥ ౪౪॥
ఉష్ణీషీ చ సువక్త్రశ్చ ఉదగ్రో వినతస్తథా ॥ ౪౪॥
- స్రువహస్తః (sruvahastaḥ)spoon-handed (स्रुव:spoon | हस्तः:hand)
- సురూపశ్చ (surūpaśca)and handsome (सुरूप:handsome | च:and)
- తేజస్తేజస్కరో (tejastejaskaro)radiance-enhancing (तेजस्:radiance | तेजस्कर:enhancing)
- నిధిః (nidhiḥ)treasure
- ఉష్ణీషీ (uṣṇīṣī)turbaned
- చ (ca)and
- సువక్త్రశ్చ (suvaktraśca)and beautiful-faced (सुवक्त्र:beautiful-faced | च:and)
- ఉదగ్రో (udagro)exalted
- వినతస్తథా (vinatastathā)and humble (विनत:humble | तथा:and)
దీర్ఘశ్చ హరికేశశ్చ సుతీర్థః కృష్ణ ఏవ చ ।
శృగాలరూపః సిద్ధార్థో ముణ్డః సర్వశుభఙ్కరః ॥ ౪౫॥
శృగాలరూపః సిద్ధార్థో ముణ్డః సర్వశుభఙ్కరః ॥ ౪౫॥
- దీర్ఘశ్చ (dīrghaśca)and long
- హరికేశశ్చ (harikeśaśca)and Harikesa
- సుతీర్థః (sutīrthaḥ)good pilgrimage
- కృష్ణ (kṛṣṇa)Krishna
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- సృగాలరూపః (sṛgālarūpaḥ)form of a jackal (सृगाल:jackal | रूपः:form)
- సిద్ధార్థో (siddhārtho)accomplished
- ముణ్డః (muṇḍaḥ)shaven-headed
- సర్వశుభఙ్కరః (sarvaśubhaṅkaraḥ)all-auspicious (सर्व:all | शुभ:auspicious | ङ्करः:maker)
అజశ్చ బహురూపశ్చ గన్ధధారీ కపర్ద్యపి ।
ఊర్ధ్వరేతా ఊర్ధ్వలిఙ్గ ఊర్ధ్వశాయీ నభఃస్థలః ॥ ౪౬॥
ఊర్ధ్వరేతా ఊర్ధ్వలిఙ్గ ఊర్ధ్వశాయీ నభఃస్థలః ॥ ౪౬॥
- అజశ్చ (ajaśca)unborn and
- బహురూపశ్చ (bahurūpaśca)many-formed and (बहुरूप:many-formed | च:and)
- గన్ధధారీ (gandhadhārī)fragrance bearer (गन्ध:fragrance | धारी:bearer)
- కపర్ద్యపి (kapardyapi)with matted hair and (कपर्दि:with matted hair | अपि:and)
- ఊర్ధ్వరేతా (ūrdhvaretā)with upward energy (ऊर्ध्व:upward | रेता:energy)
- ఊర్ధ్వలిఙ్గ (ūrdhvāliṅga)upward symbol (ऊर्ध्व:upward | लिङ्ग:symbol)
- ఊర్ధ్వశాయీ (ūrdhvaśāyī)lying upwards (ऊर्ध्व:upward | शायी:lying)
- నభఃస్థలః (nabhaḥsthalaḥ)sky region (नभः:sky | स्थलः:region)
త్రిజటీ చీరవాసాశ్చ రుద్రః సేనాపతిర్విభుః ।
అహశ్చరో నక్తఞ్చరస్తిగ్మమన్యుః సువర్చసః ॥ ౪౭॥
అహశ్చరో నక్తఞ్చరస్తిగ్మమన్యుః సువర్చసః ॥ ౪౭॥
- త్రిజటీ (trijaṭī)three-braided
- చీరవాసాశ్చ (cīravāsāśca)wearing bark garments (चीर:bark | वासा:garments | च:and)
- రుద్రః (rudraḥ)Rudra
- సేనాపతిర్విభుః (senāpatirvibhuḥ)mighty commander (सेनापति:commander | विभुः:mighty)
- అహశ్చరో (ahaścaro)day wanderer (अहः:day | चरः:wanderer)
- నక్తఞ్చరస్తిగ్మమన్యుః (naktañcarastigmamanyuḥ)night wanderer, fierce anger (नक्तं:night | चरः:wanderer | तिग्म:fierce | मन्युः:anger)
- సువర్చసః (suvarcasaḥ)radiant
గజహా దైత్యహా కాలో లోకధాతా గుణాకరః ।
సింహశార్దూలరూపశ్చ ఆర్ద్రచర్మామ్బరావృతః ॥ ౪౮॥
సింహశార్దూలరూపశ్చ ఆర్ద్రచర్మామ్బరావృతః ॥ ౪౮॥
- గజహా (gajahā)elephant slayer
- దైత్యహా (daityahā)demon slayer
- కాలో (kālo)time
- లోకధాతా (lokadhātā)supporter of the world (लोक:world | धाता:supporter)
- గుణాకరః (guṇākaraḥ)mine of virtues (गुण:virtue | आकरः:mine)
- సింహశార్దూలరూపశ్చ (siṃhaśārdūlarūpaśca)form of lion and tiger (सिंह:lion | शार्दूल:tiger | रूप:form | च:and)
- ఆర్ద్రచర్మామ్బరావృతః (ārdracarmāmbarāvṛtaḥ)covered with wet skin (आर्द्र:wet | चर्म:skin | अम्बर:cloth | आवृतः:covered)
కాలయోగీ మహానాదః సర్వకామశ్చతుష్పథః ।
నిశాచరః ప్రేతచారీ భూతచారీ మహేశ్వరః ॥ ౪౯॥
నిశాచరః ప్రేతచారీ భూతచారీ మహేశ్వరః ॥ ౪౯॥
- కాలయోగీ (kālayogī)time ascetic (काल:time | योगी:ascetic)
- మహానాదః (mahānādaḥ)great sound (मह:great | नादः:sound)
- సర్వకామశ్చతుష్పథః (sarvakāmaścatuṣpathaḥ)all desires crossroad (सर्व:all | काम:desires | चतुष्पथः:crossroad)
- నిశాచరః (niśācaraḥ)night wanderer (निशा:night | चरः:wanderer)
- ప్రేతచారీ (pretacārī)ghost wanderer (प्रेत:ghost | चारी:wanderer)
- భూతచారీ (bhūtacārī)spirit wanderer (भूत:spirit | चारी:wanderer)
- మహేశ్వరః (maheśvaraḥ)great lord (मह:great | ईश्वरः:lord)
బహుభూతో బహుధరః స్వర్భానురమితో గతిః ।
నృత్యప్రియో నిత్యనర్తో నర్తకః సర్వలాలసః ॥ ౫౦॥
నృత్యప్రియో నిత్యనర్తో నర్తకః సర్వలాలసః ॥ ౫౦॥
- బహుభూతో (bahubhūtaḥ)many forms
- బహుధరః (bahudharaḥ)many supports
- స్వర్భానురమితో (svarbhānuramitaḥ)immeasurable light (स्वर्भानु:light | अमितः:immeasurable)
- గతిః (gatiḥ)movement
- నృత్యప్రియో (nṛtyapriyaḥ)fond of dance (नृत्य:dance | प्रियः:fond of)
- నిత్యనర్తో (nityanartaḥ)eternal dancer (नित्य:eternal | नर्तः:dancer)
- నర్తకః (nartakaḥ)dancer
- సర్వలాలసః (sarvalālasaḥ)desirous of all (सर्व:all | लालसः:desirous)
ఘోరో మహాతపాః పాశో నిత్యో గిరిరుహో నభః ।
సహస్రహస్తో విజయో వ్యవసాయో హ్యతన్ద్రితః ॥ ౫౧॥
సహస్రహస్తో విజయో వ్యవసాయో హ్యతన్ద్రితః ॥ ౫౧॥
- ఘోరో (ghoraḥ)terrible
- మహాతపాః (mahātapāḥ)great austerity
- పాశో (pāśaḥ)noose
- నిత్యో (nityaḥ)eternal
- గిరిరుహో (giriruhaḥ)mountain dweller
- నభః (nabhaḥ)sky
- సహస్రహస్తో (sahasrahastaḥ)thousand-handed (सहस्र:thousand | हस्तः:handed)
- విజయో (vijayaḥ)victory
- వ్యవసాయో (vyavasāyaḥ)determination
- హ్యతన్ద్రితః (hyatandritaḥ)unwearied
అధర్షణో ధర్షణాత్మా యజ్ఞహా కామనాశకః ।
దక్షయాగాపహారీ చ సుసహో మధ్యమస్తథా ॥ ౫౨॥
దక్షయాగాపహారీ చ సుసహో మధ్యమస్తథా ॥ ౫౨॥
- అధర్షణో (adharṣaṇo)invincible
- ధర్షణాత్మా (dharṣaṇātmā)aggressive nature (धर्षण:aggression | आत्मा:nature)
- యజ్ఞహా (yajñahā)destroyer of sacrifices (यज्ञ:sacrifice | हा:destroyer)
- కామనాశకః (kāmanāśakaḥ)destroyer of desires (काम:desires | नाशकः:destroyer)
- [మర్ష] ([marṣa])null
- దక్షయాగాపహారీ (dakṣayāgāpahārī)stealer of Daksha's sacrifice (दक्ष:Daksha | याग:sacrifice | अपहारी:stealer)
- చ (ca)and
- సుసహో (susaho)very tolerant
- మధ్యమస్తథా (madhyamastathā)also moderate (मध्यम:moderate | तथा:also)
తేజోపహారీ బలహా ముదితోఽర్థోఽజితోఽవరః । (ముదితోఽర్థోఽజితో వరః)
గమ్భీరఘోషా గమ్భీరో గమ్భీరబలవాహనః ॥ ౫౩॥
గమ్భీరఘోషా గమ్భీరో గమ్భీరబలవాహనః ॥ ౫౩॥
- తేజోపహారీ (tejopahārī)remover of brilliance (तेजः:brilliance | उपहारी:remover)
- బలహా (balahā)destroyer of strength (बल:strength | हा:destroyer)
- ముదితోఽర్థోఽజితోఽవరః (muditārtho'jito'varaḥ)joyful, meaningful, unconquered, inferior
- గమ్భీరఘోషో (gambhīraghoṣaḥ)deep-voiced (गम्भीर:deep | घोष:voice)
- గమ్భీరో (gambhīraḥ)profound
- గమ్భీరబలవాహనః (gambhīrabalavāhanaḥ)carrier of profound strength (गम्भीर:profound | बल:strength | वाहन:carrier)
న్యగ్రోధరూపో న్యగ్రోధో వృక్షపర్ణస్థితిర్విభుః । (వృక్షకర్ణ)
సుతీక్ష్ణదశనశ్చైవ మహాకాయో మహాననః ॥ ౫౪॥
సుతీక్ష్ణదశనశ్చైవ మహాకాయో మహాననః ॥ ౫౪॥
- న్యగ్రోధరూపో (nyagrodharūpo)form of a banyan tree (न्यग्रोध:banyan tree | रूपः:form)
- న్యగ్రోధో (nyagrodho)banyan tree
- వృక్షకర్ణస్థితిర్విభుః (vṛkṣakarṇasthitirvibhuḥ)residing in tree ears (वृक्ष:tree | कर्ण:ear | स्थिति:residing | विभुः:all-pervading)
- సుతీక్ష్ణదశనశ్చైవ (sutīkṣṇadaśanaścaiva)with sharp teeth (सुतीक्ष्ण:sharp | दशनः:teeth | च:and | एव:indeed)
- మహాకాయో (mahākāyo)great-bodied (महा:great | कायः:body)
- మహాననః (mahānanaḥ)having a great face (महा:great | अननः:face)
విష్వక్సేనో హరిర్యజ్ఞః సంయుగాపీడవాహనః ।
తీక్ష్ణతాపశ్చ హర్యశ్వః సహాయః కర్మకాలవిత్ ॥ ౫౫॥
తీక్ష్ణతాపశ్చ హర్యశ్వః సహాయః కర్మకాలవిత్ ॥ ౫౫॥
- విష్వక్సేనో (viṣvakseno)Vishvaksena
- హరిర్యజ్ఞః (hariryajñaḥ)Hari as sacrifice (हरि:Hari | यज्ञः:sacrifice)
- సమ్యుగాపీడవాహనః (samyugāpīḍavāhanaḥ)charioteer in battle (सम्युग:battle | पीड:pressure | वाहनः:charioteer)
- తీక్ష్ణతాపశ్చ (tīkṣṇatāpaśca)sharp heat (तीक्ष्ण:sharp | ताप:heat | च:and)
- హర్యశ్వః (haryaśvaḥ)with swift horses (हरि:swift | अश्वः:horse)
- సహాయః (sahāyaḥ)companion
- కర్మకాలవిత్ (karmakālavit)knower of action timing (कर्म:action | काल:time | वित्:knower)
విష్ణుప్రసాదితో యజ్ఞః సముద్రో వడవాముఖః ।
హుతాశనసహాయశ్చ ప్రశాన్తాత్మా హుతాశనః ॥ ౫౬॥
హుతాశనసహాయశ్చ ప్రశాన్తాత్మా హుతాశనః ॥ ౫౬॥
- విష్ణుప్రసాదితో (viṣṇuprasādito)favored by Vishnu (विष्णु:Vishnu | प्रसादित:favored)
- యజ్ఞః (yajñaḥ)sacrifice
- సముద్రో (samudro)ocean
- బడబాముఖః (baḍabāmukhaḥ)submarine fire (बडबा:submarine | मुख:mouth)
- హుతాశనసహాయశ్చ (hutāśanasahāyaśca)and helper of fire (हुताशन:fire | सहाय:helper | च:and)
- ప్రశాన్తాత్మా (praśāntātmā)calm-minded (प्रशान्त:calm | आत्मा:mind)
- హుతాశనః (hutāśanaḥ)fire
ఉగ్రతేజా మహాతేజా జన్యో విజయకాలవిత్ ।
జ్యోతిషామయనం సిద్ధిః సర్వవిగ్రహ ఏవ చ ॥ ౫౭॥
జ్యోతిషామయనం సిద్ధిః సర్వవిగ్రహ ఏవ చ ॥ ౫౭॥
- ఉగ్రతేజా (ugratejā)fierce brilliance (उग्र:fierce | तेजा:brilliance)
- మహాతేజా (mahātejā)great brilliance (मह:great | तेजा:brilliance)
- జన్యో (janyo)born of
- విజయకాలవిత్ (vijayakālavit)knower of victory time (विजय:victory | काल:time | वित्:knower)
- జ్యోతిషామయనం (jyotiṣāmayanaṁ)abode of luminaries (ज्योतिषाम्:of luminaries | अयनं:abode)
- సిద్ధిః (siddhiḥ)perfection
- సర్వవిగ్రహ (sarvavigraha)all forms (सर्व:all | विग्रह:forms)
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
శిఖీ ముణ్డీ జటీ జ్వాలీ మూర్తిజో మూర్ధగో బలీ ।
వేణవీ పణవీ తాలీ ఖలీ కాలకటఙ్కటః ॥ ౫౮॥
వేణవీ పణవీ తాలీ ఖలీ కాలకటఙ్కటః ॥ ౫౮॥
- శిఖీ (śikhī)having a crest
- ముణ్డీ (muṇḍī)shaven-headed
- జటీ (jaṭī)matted hair
- జ్వాలీ (jvālī)flame-like
- మూర్తిజో (mūrtijo)born of form
- మూర్ధగో (mūrdhago)rising to the head
- బలీ (balī)strong
- వేణవీ (veṇavī)flute player
- పణవీ (paṇavī)drum player
- తాలీ (tālī)cymbal player
- ఖలీ (khalī)empty
- కాలకటఙ్కటః (kālakaṭaṅkaṭaḥ)terrifying time (काल:time | कटङ्कट:terrifying)
నక్షత్రవిగ్రహమతిర్గుణబుద్ధిర్లయో గమః । (లయోఽగమః)
ప్రజాపతిర్విశ్వబాహుర్విభాగః సర్వగోముఖః ॥ ౫౯॥ (సర్వగోఽముఖః)
ప్రజాపతిర్విశ్వబాహుర్విభాగః సర్వగోముఖః ॥ ౫౯॥ (సర్వగోఽముఖః)
- నక్షత్రవిగ్రహమతిర్గుణబుద్ధిర్లయోఽగమః (nakṣatravigrahamatirguṇabuddhirlayo'gamah)cosmic form, intellect, qualities (नक्षत्रविग्रह:cosmic form | मतिः:intellect | गुणबुद्धिः:qualities | लयः:dissolution | अगमः:unreachable)
- ప్రజాపతిర్విశ్వబాహుర్విభాగః (prajāpatirviśvabāhurvibhāgaḥ)lord of beings, universal arms (प्रजापतिः:lord of beings | विश्वबाहुः:universal arms | विभागः:division)
- సర్వగోఽముఖః (sarvago'mukhaḥ)all-pervading, faceless (सर्वगः:all-pervading | अमुखः:faceless)
విమోచనః సుసరణో హిరణ్యకవచోద్భవః । (సుశరణో)
మేఢ్రజో బలచారీ చ మహీచారీ స్రుతస్తథా ॥ ౬౦॥
మేఢ్రజో బలచారీ చ మహీచారీ స్రుతస్తథా ॥ ౬౦॥
- విమోచనః (vimochanaḥ)liberator
- సుసరణో (susaraṇo)good path
- హిరణ్యకవచోద్భవః (hiraṇyakavacodbhavaḥ)born of golden armor (हिरण्य:golden | कवच:armor | उद्भवः:born)
- మేఢ్రజో (meḍhrajo)born from the loins
- బలచారీ (balacārī)moving with strength
- చ (ca)and
- మహీచారీ (mahīcārī)moving on earth
- స్రుతస్తథా (srutastathā)and also heard
- [మేఘజో] ([meghajo])born from clouds
సర్వతూర్యనినాదీ చ సర్వాతోద్యపరిగ్రహః ।
వ్యాలరూపో గుహావాసీ గుహో మాలీ తరఙ్గవిత్ ॥ ౬౧॥
వ్యాలరూపో గుహావాసీ గుహో మాలీ తరఙ్గవిత్ ॥ ౬౧॥
- సర్వతూర్యనినాదీ (sarvatūryaninādī)all musical instruments' sound (सर्व:all | तूर्य:musical instrument | निनादी:sound)
- చ (ca)and
- సర్వాతోద్యపరిగ్రహః (sarvātodyaparigrahaḥ)possessor of all musical instruments (सर्व:all | आतोद्य:musical instruments | परिग्रहः:possessor)
- వ్యాలరూపో (vyālarūpo)in the form of a serpent
- గుహావాసీ (guhāvāsī)dweller in caves (गुहा:cave | वासी:dweller)
- గుహో (guho)Guha (a name)
- మాలీ (mālī)garlanded
- తరఙ్గవిత్ (taraṅgavit)knower of waves
త్రిదశస్త్రికాలధృక్కర్మసర్వబన్ధవిమోచనః ।
బన్ధనస్త్వసురేన్ద్రాణాం యుధి శత్రువినాశనః ॥ ౬౨॥
బన్ధనస్త్వసురేన్ద్రాణాం యుధి శత్రువినాశనః ॥ ౬౨॥
- త్రిదశస్త్రికాలధృక్కర్మసర్వబన్ధవిమోచనః (tridaśastrikāladhṛkkarmasarvabandhavimocanaḥ)liberator from all bonds (त्रिदश:gods | त्रिकालधृक्:controller of three times | कर्म:action | सर्वबन्ध:all bonds | विमोचनः:liberator)
- బన్ధనస్త్వసురేన్ద్రాణాం (bandhanastvasurendrāṇāṁ)bondage for demon lords (बन्धनः:bondage | त्:for | सुरेन्द्राणां:of the lords)
- యుధిశత్రువినాశనః (yudhiśatruvināśanaḥ)destroyer of battle enemies (युधि:in battle | शत्रु:enemy | विनाशनः:destroyer)
సాఙ్ఖ్యప్రసాదో దుర్వాసాః సర్వసాధునిషేవితః ।
ప్రస్కన్దనో విభాగజ్ఞో అతుల్యో యజ్ఞభాగవిత్ ॥ ౬౩॥
ప్రస్కన్దనో విభాగజ్ఞో అతుల్యో యజ్ఞభాగవిత్ ॥ ౬౩॥
- సాఙ్ఖ్యప్రసాదో (sāṅkhyaprasādo)grace of Sāṅkhya (साङ्ख्य:Sāṅkhya philosophy | प्रसादः:grace)
- దుర్వాసాః (durvāsāḥ)Durvasa (sage)
- సర్వసాధునిషేవితః (sarvasādhuniṣevitaḥ)served by all good (सर्व:all | साधु:good | निषेवितः:served)
- ప్రస్కన్దనో (praskandano)overcoming obstacles
- విభాగజ్ఞో (vibhāgajño)knower of divisions (विभाग:division | ज्ञः:knower)
- అతుల్యో (atulyaḥ)incomparable
- యజ్ఞభాగవిత్ (yajñabhāgavit)knower of sacrificial shares (यज्ञ:sacrifice | भाग:share | वित्:knower)
సర్వవాసః సర్వచారీ దుర్వాసా వాసవోఽమరః ।
హైమో హేమకరో యజ్ఞః సర్వధారీ ధరోత్తమః ॥ ౬౪॥
హైమో హేమకరో యజ్ఞః సర్వధారీ ధరోత్తమః ॥ ౬౪॥
- సర్వవాసః (sarvavāsaḥ)dweller in all
- సర్వచారీ (sarvacārī)moving everywhere
- దుర్వాసా (durvāsā)Durvasa (sage)
- వాసవోఽమరః (vāsavo'maraḥ)Indra, the immortal (वासवः:Indra | अमरः:immortal)
- హైమో (haimo)golden
- హేమకరోఽయజ్ఞః (hemakaro'yajñaḥ)gold-maker, non-sacrificer (हेमकरः:gold-maker | अयज्ञः:non-sacrificer)
- సర్వధారీ (sarvadhārī)supporter of all
- ధరోత్తమః (dharottamaḥ)best of the bearers
- యజ్ఞః (yajñaḥ)sacrifice
లోహితాక్షో మహాక్షశ్చ విజయాక్షో విశారదః ।
సఙ్గ్రహో నిగ్రహః కర్తా సర్పచీరనివాసనః ॥ ౬౫॥
సఙ్గ్రహో నిగ్రహః కర్తా సర్పచీరనివాసనః ॥ ౬౫॥
- లోహితాక్షో (lohitākṣaḥ)red-eyed
- మహాక్షశ్చ (mahākṣaśca)great-eyed and
- విజయాక్షో (vijayākṣaḥ)victorious-eyed
- విశారదః (viśāradaḥ)skilled
- సఙ్గ్రహో (saṅgrahaḥ)collector
- నిగ్రహః (nigrahaḥ)restrainer
- కర్తా (kartā)doer
- సర్పచీరనివాసనః (sarpacīranivāsanaḥ)wearer of snake skin (सर्प:snake | चीर:skin | निवासनः:wearer)
ముఖ్యోఽముఖ్యశ్చ దేహశ్చ కాహలిః సర్వకామదః । (ముఖ్యో ముఖ్యశ్చ)
సర్వకాసప్రసాదశ్చ సుబలో బలరూపధృత్ ॥ ౬౬॥
సర్వకాసప్రసాదశ్చ సుబలో బలరూపధృత్ ॥ ౬౬॥
- ముఖ్యోఽముఖ్యశ్చ (mukhyo'mukhyaśca)chief and non-chief (मुख्यः:chief | अमुख्यः:non-chief | च:and)
- దేహశ్చ (dehaśca)body and (देहः:body | च:and)
- కాహలిః (kāhaliḥ)Kahali
- సర్వకామదః (sarvakāmadaḥ)grantor of all desires (सर्व:all | कामदः:grantor of desires)
- సర్వకాలప్రసాదశ్చ (sarvakālaprasādaśca)graceful at all times (सर्वकाल:all times | प्रसादः:grace | च:and)
- సుబలో (subalo)very strong
- బలరూపధృత్ (balarūpadhṛt)assumer of the form of strength (बल:strength | रूप:form | धृत्:assumer)
సర్వకామవరశ్చైవ సర్వదః సర్వతోముఖః ।
ఆకాశనిర్విరూపశ్చ నిపాతీ హ్యవశః ఖగః ॥ ౬౭॥
ఆకాశనిర్విరూపశ్చ నిపాతీ హ్యవశః ఖగః ॥ ౬౭॥
- సర్వకామవరశ్చైవ (sarvakāmavaraścaiva)bestower of all desires (सर्वकाम:all desires | वर:bestower | च:and | एव:indeed)
- సర్వదః (sarvadaḥ)giver of all
- సర్వతోముఖః (sarvatomukhaḥ)facing everywhere (सर्वतः:everywhere | मुखः:facing)
- ఆకాశనిర్విరూపశ్చ (ākāśanirvirūpaśca)formless as the sky (आकाश:sky | निर्विरूप:formless | च:and)
- నిపాతీ (nipātī)descender
- హ్యవశః (hyavaśaḥ)uncontrolled
- ఖగః (khagaḥ)bird
రౌద్రరూపోంఽశురాదిత్యో బహురశ్మిః సువర్చసీ ।
వసువేగో మహావేగో మనోవేగో నిశాచరః ॥ ౬౮॥
వసువేగో మహావేగో మనోవేగో నిశాచరః ॥ ౬౮॥
- రౌద్రరూపోఽమ్శురాదిత్యో (raudrarūpo'mśurādityaḥ)fierce form, sun (रौद्ररूप:fierce form | अम्शुरादित्य:sun)
- బహురశ్మిః (bahuraśmiḥ)many-rayed
- సువర్చసీ (suvarcasī)brilliant
- వసువేగో (vasuvegaḥ)swift as wind (वसु:wind | वेग:speed)
- మహావేగో (mahāvegaḥ)great speed (मह:great | वेग:speed)
- మనోవేగో (manovegaḥ)mind speed (मन:mind | वेग:speed)
- నిశాచరః (niśācaraḥ)night wanderer
సర్వవాసీ శ్రియావాసీ ఉపదేశకరోఽకరః ।
మునిరాత్మనిరాలోకః సమ్భగ్నశ్చ సహస్రదః ॥ ౬౯॥
మునిరాత్మనిరాలోకః సమ్భగ్నశ్చ సహస్రదః ॥ ౬౯॥
- సర్వవాసీ (sarvavāsī)dweller in all
- శ్రియావాసీ (śriyāvāsī)dweller in prosperity
- ఉపదేశకరోఽకరః (upadeśakaro'karaḥ)giver of teachings
- మునిరాత్మనిరాలోకః (munirātmanirālokaḥ)sage self-illumined
- సమ్భగ్నశ్చ (sambhagnaśca)and shattered
- సహస్రదః (sahasradaḥ)giver of thousands
పక్షీ చ పక్షరూపశ్చ అతిదీప్తో విశామ్పతిః ।
ఉన్మాదో మదనః కామో హ్యశ్వత్థోఽర్థకరో యశః ॥ ౭౦॥
ఉన్మాదో మదనః కామో హ్యశ్వత్థోఽర్థకరో యశః ॥ ౭౦॥
- పక్షీ (pakṣī)bird
- చ (ca)and
- పక్షరూపశ్చ (pakṣarūpaśca)and winged form (पक्ष:wing | रूप:form | च:and)
- అతిదీప్తో (atidīpto)very bright
- విశాం (viśāṃ)of the people
- పతిః (patiḥ)lord
- ఉన్మాదో (unmādo)madness
- మదనః (madanaḥ)Cupid
- కామో (kāmo)desire
- హ్యశ్వత్థోఽర్థకరో (hyaśvattho'rthakaro)beneficial like the fig tree (ह्य:indeed | अश्वत्थ:fig tree | अर्थकर:beneficial)
- యశః (yaśaḥ)fame
వామదేవశ్చ వామశ్చ ప్రాగ్దక్షిణశ్చ వామనః ।
సిద్ధయోగీ మహర్షిశ్చ సిద్ధార్థః సిద్ధసాధకః ॥ ౭౧॥
సిద్ధయోగీ మహర్షిశ్చ సిద్ధార్థః సిద్ధసాధకః ॥ ౭౧॥
- వామదేవశ్చ (vāmadevaśca)and Vāmadeva (वामदेव:Vāmadeva | च:and)
- వామశ్చ (vāmaśca)and beautiful (वाम:beautiful | च:and)
- ప్రాగ్దక్షిణశ్చ (prāgdakṣiṇaśca)and facing east and south (प्राक्:east | दक्षिण:south | च:and)
- వామనః (vāmanaḥ)Vāmana
- సిద్ధయోగీ (siddhayogī)perfected yogi (सिद्ध:perfected | योगी:yogi)
- మహర్షిశ్చ (maharṣiśca)and great sage (महर्षि:great sage | च:and)
- సిద్ధార్థః (siddhārthaḥ)one who has achieved goals
- సిద్ధసాధకః (siddhasādhakaḥ)accomplished practitioner (सिद्ध:accomplished | साधक:practitioner)
భిక్షుశ్చ భిక్షురూపశ్చ విపణో మృదురవ్యయః ।
మహాసేనో విశాఖశ్చ షష్టిభాగో గవామ్పతిః ॥ ౭౨॥
మహాసేనో విశాఖశ్చ షష్టిభాగో గవామ్పతిః ॥ ౭౨॥
- భిక్షుశ్చ (bhikṣuśca)and the mendicant
- భిక్షురూపశ్చ (bhikṣurūpaśca)and in mendicant form (भिक्षु:mendicant | रूप:form | च:and)
- విపణో (vipaṇo)merchant
- మృదురవ్యయః (mṛduravyayaḥ)gentle and imperishable (मृदु:gentle | अव्यय:imperishable)
- మహాసేనో (mahāseno)great army
- విశాఖశ్చ (viśākhaśca)and Viśākha
- షష్టిభాగో (ṣaṣṭibhāgo)sixtieth part (षष्टि:sixty | भाग:part)
- గవాం (gavāṁ)of cows
- పతిః (patiḥ)lord
వజ్రహస్తశ్చ విష్కమ్భీ చమూస్తమ్భన ఏవ చ ।
వృత్తావృత్తకరస్తాలో మధుర్మధుకలోచనః ॥ ౭౩॥
వృత్తావృత్తకరస్తాలో మధుర్మధుకలోచనః ॥ ౭౩॥
- వజ్రహస్తశ్చ (vajrahastaśca)with a thunderbolt in hand (वज्र:thunderbolt | हस्त:hand | च:and)
- విష్కమ్భీ (viṣkambhī)obstructing
- చమూస్తమ్భన (camūstambhana)army stopper (चमू:army | स्तम्भन:stopper)
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- వృత్తావృత్తకరస్తాలో (vṛttāvṛttakarastālo)round and round like a cymbal (वृत्त:round | अवृत्त:not round | कर:maker | ताल:cymbal)
- మధుర్మధుకలోచనః (madhurmadhukalocanaḥ)sweet with honey-like eyes (मधु:honey | मधुक:honey-like | लोचन:eyes)
వాచస్పత్యో వాజసనో నిత్యమాశ్రమపూజితః ।
బ్రహ్మచారీ లోకచారీ సర్వచారీ విచారవిత్ ॥ ౭౪॥
బ్రహ్మచారీ లోకచారీ సర్వచారీ విచారవిత్ ॥ ౭౪॥
- వాచస్పత్యో (vācaspatiyo)of Vācaspati
- వాజసనో (vājasano)of Vājāsana
- నిత్యమాశ్రమపూజితః (nityamāśramapūjitaḥ)always revered in hermitages (नित्य:always | आश्रम:hermitage | पूजितः:revered)
- బ్రహ్మచారీ (brahmacārī)celibate student
- లోకచారీ (lokacārī)moving in the world
- సర్వచారీ (sarvacārī)moving everywhere
- విచారవిత్ (vicāravit)knower of reflection
ఈశాన ఈశ్వరః కాలో నిశాచారీ పినాకవాన్ ।
నిమిత్తస్థో నిమిత్తం చ నన్దిర్నన్దికరో హరిః ॥ ౭౫॥
నిమిత్తస్థో నిమిత్తం చ నన్దిర్నన్దికరో హరిః ॥ ౭౫॥
- ఈశాన (īśāna)lord
- ఈశ్వరః (īśvaraḥ)supreme controller
- కాలో (kālo)time
- నిశాచారీ (niśācārī)night wanderer
- పినాకభృత్ (pinākabhṛt)bearer of Pinaka (पिनाक:Pinaka (Shiva's bow) | भृत्:bearer)
- నిమిత్తస్థో (nimittastho)abiding in cause (निमित्त:cause | स्थो:abiding)
- నిమిత్తం (nimittaṁ)cause
- చ (ca)and
- నన్దిర్నన్దికరో (nandirnandikaro)Nandi, joy-giver (नन्दि:Nandi | नन्दिकर:joy-giver)
- హరిః (hariḥ)Vishnu
నన్దీశ్వరశ్చ నన్దీ చ నన్దనో నన్దివర్ధనః ।
భగహారీ నిహన్తా చ కాలో బ్రహ్మా పితామహః ॥ ౭౬॥
భగహారీ నిహన్తా చ కాలో బ్రహ్మా పితామహః ॥ ౭౬॥
- నన్దీశ్వరశ్చ (nandīśvaraśca)and lord of Nandi (नन्दीश्वर:lord of Nandi | च:and)
- నన్దీ (nandī)Nandi
- చ (ca)and
- నన్దనో (nandano)son of Nanda
- నన్దివర్ధనః (nandivardhanaḥ)increaser of joy
- భగహారీ (bhagahārī)remover of fortune
- నిహన్తా (nihantā)destroyer
- చ (ca)and
- కాలో (kālo)time
- బ్రహ్మా (brahmā)Brahma
- పితామహః (pitāmahaḥ)grandfather
చతుర్ముఖో మహాలిఙ్గశ్చారులిఙ్గస్తథైవ చ ।
లిఙ్గాధ్యక్షః సురాధ్యక్షో యోగాధ్యక్షో యుగావహః ॥ ౭౭॥
లిఙ్గాధ్యక్షః సురాధ్యక్షో యోగాధ్యక్షో యుగావహః ॥ ౭౭॥
- చతుర్ముఖో (caturmukho)four-faced
- మహాలిఙ్గశ్చారులిఙ్గస్తథైవ (mahāliṅgaścāruliṅgastathaiva)great and beautiful liṅga (महालिङ्ग:great liṅga | चारुलिङ्ग:beautiful liṅga | तथैव:and also)
- చ (ca)and
- లిఙ్గాధ్యక్షః (liṅgādhyakṣaḥ)overseer of liṅga
- సురాధ్యక్షో (surādhyakṣo)overseer of gods
- యోగాధ్యక్షో (yogādhyakṣo)overseer of yoga
- యుగావహః (yugāvahaḥ)bringer of ages
బీజాధ్యక్షో బీజకర్తా అవ్యాత్మాఽనుగతో బలః ।
ఇతిహాసః సకల్పశ్చ గౌతమోఽథ నిశాకరః ॥ ౭౮॥
ఇతిహాసః సకల్పశ్చ గౌతమోఽథ నిశాకరః ॥ ౭౮॥
- బీజాధ్యక్షో (bījādhyakṣaḥ)overseer of seeds (बीज:seed | अध्यक्ष:overseer)
- బీజకర్తా (bījakartā)creator of seeds (बीज:seed | कर्ता:creator)
- అధ్యాత్మానుగతో (adhyātmānugataḥ)follower of spirituality (अध्यात्म:spirituality | अनुगत:follower)
- బలః (balaḥ)strength
- ఇతిహాసః (itihāsaḥ)history
- సకల్పశ్చ (sakalpaśca)and with resolve (सकल्प:resolve | च:and)
- గౌతమోఽథ (gautamo'tha)Gautama and then (गौतम:Gautama | अथ:then)
- నిశాకరః (niśākaraḥ)moon
దమ్భో హ్యదమ్భో వైదమ్భో వశ్యో వశకరః కలిః ।
లోకకర్తా పశుపతిర్మహాకర్తా హ్యనౌషధః ॥ ౭౯॥
లోకకర్తా పశుపతిర్మహాకర్తా హ్యనౌషధః ॥ ౭౯॥
- దమ్భో (dambho)hypocrisy
- హ్యదమ్భో (hyadambho)non-hypocrisy
- వైదమ్భో (vaidambho)true non-hypocrisy
- వశ్యో (vaśyo)controllable
- వశకరః (vaśakaraḥ)controller
- కలిః (kaliḥ)Kali (demon)
- లోకకర్తా (lokakartā)creator of the world (लोक:world | कर्ता:creator)
- పశుపతిర్మహాకర్తా (paśupatirmahākartā)great creator, lord of beings (पशुपति:lord of beings | महाकर्ता:great creator)
- హ్యనౌషధః (hyanuṣadhaḥ)without medicine
అక్షరం పరమం బ్రహ్మ బలవచ్ఛక్ర ఏవ చ ।
నీతిర్హ్యనీతిః శుద్ధాత్మా శుద్ధో మాన్యో గతాగతః ॥ ౮౦॥
నీతిర్హ్యనీతిః శుద్ధాత్మా శుద్ధో మాన్యో గతాగతః ॥ ౮౦॥
- అక్షరం (akṣaraṁ)imperishable
- పరమం (paramaṁ)supreme
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- బలవచ్ఛక్ర (balavacchakra)mighty Indra (बलवत्:mighty | शक्र:Indra)
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- నీతిర్హ్యనీతిః (nītirhyanītiḥ)policy and non-policy (नीतिः:policy | अनीतिः:non-policy)
- శుద్ధాత్మా (śuddhātmā)pure-souled (शुद्ध:pure | आत्मा:soul)
- శుద్ధో (śuddho)pure
- మాన్యో (mānyo)honorable
- గతాగతః (gatāgataḥ)coming and going (गति:coming | आगत:going)
బహుప్రసాదః సుస్వప్నో దర్పణోఽథ త్వమిత్రజిత్ ।
వేదకారో మన్త్రకారో విద్వాన్సమరమర్దనః ॥ ౮౧॥
వేదకారో మన్త్రకారో విద్వాన్సమరమర్దనః ॥ ౮౧॥
- బహుప్రసాదః (bahuprasādaḥ)very gracious
- సుస్వప్నో (susvapno)good dream
- దర్పణోఽథ (darpaṇo'tha)mirror and
- త్వమిత్రజిత్ (tvamitrajit)conqueror of enemies
- వేదకారో (vedakāro)creator of the Vedas
- మన్త్రకారో (mantrakāro)creator of mantras
- విద్వాన్ (vidvān)wise
- సమరమర్దనః (samaramardanaḥ)crusher of battles (समर:battle | मर्दनः:crusher)
మహామేఘనివాసీ చ మహాఘోరో వశీకరః ।
అగ్నిర్జ్వాలో మహాజ్వాలో అతిధూమ్రో హుతో హవిః ॥ ౮౨॥
అగ్నిర్జ్వాలో మహాజ్వాలో అతిధూమ్రో హుతో హవిః ॥ ౮౨॥
- మహామేఘనివాసీ (mahāmeghanivāsī)dweller in great clouds (महामेघ:great cloud | निवासी:dweller)
- చ (ca)and
- మహాఘోరో (mahāghoro)very terrifying
- వశీకరః (vaśīkaraḥ)enchanter
- అగ్నిజ్వాలో (agnijvālo)fire flame (अग्नि:fire | ज्वालो:flame)
- మహాజ్వాలో (mahājvālo)great flame (मह:great | ज्वालो:flame)
- అతిధూమ్రో (atidhūmro)very smoky
- హుతో (huto)offered
- హవిః (haviḥ)oblation
వృషణః శఙ్కరో నిత్యం వర్చస్వీ ధూమకేతనః । (నిత్యవర్చస్వీ)
నీలస్తథాఙ్గలుబ్ధశ్చ శోభనో నిరవగ్రహః ॥ ౮౩॥
నీలస్తథాఙ్గలుబ్ధశ్చ శోభనో నిరవగ్రహః ॥ ౮౩॥
- వృషణః (vṛṣaṇaḥ)virile
- శఙ్కరో (śaṅkaro)Shankara
- నిత్యవర్చస్వీ (nityavarcasvī)eternally glorious (नित्य:eternal | वर्चस्वी:glorious)
- ధూమకేతనః (dhūmaketanaḥ)having smoke as a banner (धूम:smoke | केतनः:banner)
- నీలస్తథాఙ్గలుబ్ధశ్చ (nīlastathāṅgalubdhaśca)blue and desirous of limbs (नील:blue | तथा:and | अङ्गलुब्ध:desirous of limbs | च:also)
- శోభనో (śobhano)beautiful
- నిరవగ్రహః (niravagrahaḥ)unobstructed (निर:without | अवग्रहः:obstruction)
స్వస్తిదః స్వస్తిభావశ్చ భాగీ భాగకరో లఘుః ।
ఉత్సఙ్గశ్చ మహాఙ్గశ్చ మహాగర్భపరాయణః ॥ ౮౪॥
ఉత్సఙ్గశ్చ మహాఙ్గశ్చ మహాగర్భపరాయణః ॥ ౮౪॥
- స్వస్తిదః (svastidaḥ)giver of welfare (स्वस्ति:welfare | दः:giver)
- స్వస్తిభావశ్చ (svastibhāvaśca)and state of welfare (स्वस्ति:welfare | भाव:state | च:and)
- భాగీ (bhāgī)partaker
- భాగకరో (bhāgakaro)distributor of shares (भाग:share | करः:maker)
- లఘుః (laghuḥ)light
- ఉత్సఙ్గశ్చ (utsaṅgaśca)and embrace (उत्सङ्ग:embrace | च:and)
- మహాఙ్గశ్చ (mahāṅgaśca)and great-bodied (मह:great | अङ्ग:body | च:and)
- మహాగర్భపరాయణః (mahāgarbhaparāyaṇaḥ)devoted to great womb (मह:great | गर्भ:womb | परायणः:devoted)
కృష్ణవర్ణః సువర్ణశ్చ ఇన్ద్రియం సర్వదేహినామ్ ।
మహాపాదో మహాహస్తో మహాకాయో మహాయశాః ॥ ౮౫॥
మహాపాదో మహాహస్తో మహాకాయో మహాయశాః ॥ ౮౫॥
- కృష్ణవర్ణః (kṛṣṇavarṇaḥ)dark-complexioned (कृष्ण:dark | वर्णः:complexion)
- సువర్ణశ్చ (suvarṇaśca)and golden (सुवर्ण:golden | च:and)
- ఇన్ద్రియం (indriyaṁ)sense organ
- సర్వదేహినామ్ (sarvadehinām)of all embodied beings (सर्व:all | देहिनाम्:of embodied beings)
- మహాపాదో (mahāpādo)having great feet (मह:great | पादो:feet)
- మహాహస్తో (mahāhasto)having great hands (मह:great | हस्तो:hands)
- మహాకాయో (mahākāyo)having a great body (मह:great | कायो:body)
- మహాయశాః (mahāyaśāḥ)having great fame (मह:great | यशाः:fame)
మహామూర్ధా మహామాత్రో మహానేత్రో నిశాలయః ।
మహాన్తకో మహాకర్ణో మహోష్ఠశ్చ మహాహనుః ॥ ౮౬॥
మహాన్తకో మహాకర్ణో మహోష్ఠశ్చ మహాహనుః ॥ ౮౬॥
- మహామూర్ధా (mahāmūrdhā)great-headed (मह:great | मूर्धा:head)
- మహామాత్రో (mahāmātro)great measure (मह:great | मात्रो:measure)
- మహానేత్రో (mahānetro)great-eyed (मह:great | नेत्रो:eye)
- నిశాలయః (niśālayaḥ)abode of night (निशा:night | आलयः:abode)
- మహాన్తకో (mahāntako)great end (मह:great | अन्तको:end)
- మహాకర్ణో (mahākarṇo)great-eared (मह:great | कर्णो:ear)
- మహోష్ఠశ్చ (mahoṣṭhaśca)and great-lipped (मह:great | उष्ठ:lip | च:and)
- మహాహనుః (mahāhanuḥ)great-jawed (मह:great | हनुः:jaw)
మహానాసో మహాకమ్బుర్మహాగ్రీవః శ్మశానభాక్ ।
మహావక్షా మహోరస్కో హ్యన్తరాత్మా మృగాలయః ॥ ౮౭॥
మహావక్షా మహోరస్కో హ్యన్తరాత్మా మృగాలయః ॥ ౮౭॥
- మహానాసో (mahānāsaḥ)great-nosed
- మహాకమ్బుర్మహాగ్రీవః (mahākamburmahāgrīvaḥ)great-necked (महाकम्बुः:great conch | महाग्रीवः:great neck)
- శ్మశానభాక్ (śmaśānabhāk)dweller in cremation grounds (श्मशान:cremation ground | भाक्:dweller)
- మహావక్షా (mahāvakṣā)broad-chested
- మహోరస్కో (mahorasko)broad-chested
- హ్యన్తరాత్మా (hyantarātmā)inner self
- మృగాలయః (mṛgālayaḥ)abode of animals
లమ్బనో లమ్బితోష్ఠశ్చ మహామాయః పయోనిధిః ।
మహాదన్తో మహాదంష్ట్రో మహాజిహ్వో మహాముఖః ॥ ౮౮॥
మహాదన్తో మహాదంష్ట్రో మహాజిహ్వో మహాముఖః ॥ ౮౮॥
- లమ్బనో (lambano)supporter
- లమ్బితోష్ఠశ్చ (lambitoṣṭhaśca)with hanging lips (लम्बित:hanging | ओष्ठ:lips | च:and)
- మహామాయః (mahāmāyaḥ)great illusionist
- పయోనిధిః (payonidhiḥ)ocean
- మహాదన్తో (mahādanto)having great teeth
- మహాదంష్ట్రో (mahādaṃṣṭro)having great fangs
- మహాజిహ్వో (mahājihvo)having a great tongue
- మహాముఖః (mahāmukhaḥ)having a great mouth
మహానఖో మహారోమా మహాకేశో మహాజటః ।
ప్రసన్నశ్చ ప్రసాదశ్చ ప్రత్యయో గిరిసాధనః ॥ ౮౯॥
ప్రసన్నశ్చ ప్రసాదశ్చ ప్రత్యయో గిరిసాధనః ॥ ౮౯॥
- మహానఖో (mahānakho)great nails (महान्:great | नखः:nail)
- మహారోమా (mahāromā)great hair (महान्:great | रोम:hair)
- మహాకేశో (mahākeśo)great hair (महान्:great | केशः:hair)
- మహాజటః (mahājaṭaḥ)great matted hair (महान्:great | जटः:matted hair)
- ప్రసన్నశ్చ (prasannaśca)and serene (प्रसन्नः:serene | च:and)
- ప్రసాదశ్చ (prasādaśca)and grace (प्रसादः:grace | च:and)
- ప్రత్యయో (pratyayo)confidence
- గిరిసాధనః (girisādhanaḥ)mountain-dweller (गिरि:mountain | साधनः:dweller)
స్నేహనోఽస్నేహనశ్చైవ అజితశ్చ మహామునిః ।
వృక్షాకారో వృక్షకేతురనలో వాయువాహనః ॥ ౯౦॥
వృక్షాకారో వృక్షకేతురనలో వాయువాహనః ॥ ౯౦॥
- స్నేహనోఽస్నేహనశ్చైవ (snehanosnehanascaiva)both affectionate and unaffectionate (स्नेहनः:affectionate | अस्नेहनः:unaffectionate | च:and | एव:indeed)
- అజితశ్చ (ajitaśca)and unconquered (अजितः:unconquered | च:and)
- మహామునిః (mahāmuniḥ)great sage
- వృక్షాకారో (vṛkṣākāro)tree-shaped (वृक्ष:tree | आकारः:shape)
- వృక్షకేతురనలో (vṛkṣaketuranalo)tree-bannered and fire (वृक्षकेतुः:tree-bannered | अनलः:fire)
- వాయువాహనః (vāyuvāhanaḥ)wind carrier (वायु:wind | वाहनः:carrier)
గణ్డలీ మేరుధామా చ దేవాధిపతిరేవ చ ।
అథర్వశీర్షః సామాస్య ఋక్సహస్రామితేక్షణః ॥ ౯౧॥
అథర్వశీర్షః సామాస్య ఋక్సహస్రామితేక్షణః ॥ ౯౧॥
- గణ్డలీ (gaṇḍalī)a kind of serpent
- మేరుధామా (merudhāmā)abode of Meru (मेरु:Meru | धामा:abode)
- చ (ca)and
- దేవాధిపతిరేవ (devādhipatireva)indeed the lord of gods (देव:god | अधिपति:lord | एव:indeed)
- చ (ca)and
- అథర్వశీర్షః (atharvaśīrṣaḥ)Atharvaśīrṣa
- సామాస్య (sāmāsya)having Sāma as face (साम:Sāma | आस्य:face)
- ఋక్సహస్రామితేక్షణః (ṛksahasrāmitekṣaṇaḥ)thousand-eyed with Rigveda (ऋक्:Rigveda | सहस्र:thousand | अमित:immeasurable | ईक्षणः:eyes)
యజుఃపాదభుజో గుహ్యః ప్రకాశో జఙ్గమస్తథా ।
అమోఘార్థః ప్రసాదశ్చ అభిగమ్యః సుదర్శనః ॥ ౯౨॥
అమోఘార్థః ప్రసాదశ్చ అభిగమ్యః సుదర్శనః ॥ ౯౨॥
- యజుః (yajuḥ)Yajur Veda
- పాదభుజో (pādabhujaḥ)having feet as arms (पाद:foot | भुज:arm)
- గుహ్యః (guhyaḥ)secret
- ప్రకాశో (prakāśaḥ)manifest
- జఙ్గమస్తథా (jaṅgamastathā)and also moving (जङ्गम:moving | तथा:also)
- అమోఘార్థః (amoghārthaḥ)infallible purpose (अमोग:infallible | अर्थ:purpose)
- ప్రసాదశ్చ (prasādaśca)and grace (प्रसाद:grace | च:and)
- అభిగమ్యః (abhigamyaḥ)approachable
- సుదర్శనః (sudarśanaḥ)beautiful to behold
ఉపకారః ప్రియః సర్వః కనకః కాఞ్చనచ్ఛవిః ।
నాభిర్నన్దికరో భావః పుష్కరస్థపతిః స్థిరః ॥ ౯౩॥
నాభిర్నన్దికరో భావః పుష్కరస్థపతిః స్థిరః ॥ ౯౩॥
- ఉపకారః (upakāraḥ)favor
- ప్రియః (priyaḥ)dear
- సర్వః (sarvaḥ)all
- కనకః (kanakaḥ)gold
- కాఞ్చనచ్ఛవిః (kāñcanacchaviḥ)golden-hued
- నాభిర్నన్దికరో (nābhirnandikaro)navel joy-giver (नाभिः:navel | नन्दिकरः:joy-giver)
- భావః (bhāvaḥ)state
- పుష్కరస్థపతిః (puṣkarasthapatiḥ)lord of Pushkara (पुष्कर:Pushkara | स्थपति:lord)
- స్థిరః (sthiraḥ)steady
ద్వాదశస్త్రాసనశ్చాద్యో యజ్ఞో యజ్ఞసమాహితః ।
నక్తం కలిశ్చ కాలశ్చ మకరః కాలపూజితః ॥ ౯౪॥
నక్తం కలిశ్చ కాలశ్చ మకరః కాలపూజితః ॥ ౯౪॥
- ద్వాదశస్త్రాసనశ్చాద్యో (dvādaśastrāsanaścādyo)first of twelve seats (द्वादश:twelve | आसन:seat | च:and | आद्य:first)
- యజ్ఞో (yajño)sacrifice
- యజ్ఞసమాహితః (yajñasamāhitaḥ)absorbed in sacrifice (यज्ञ:sacrifice | समाहित:absorbed)
- నక్తం (naktaṁ)night
- కలిశ్చ (kaliśca)and Kali (कलि:Kali | च:and)
- కాలశ్చ (kālaśca)and time (काल:time | च:and)
- మకరః (makaraḥ)crocodile
- కాలపూజితః (kālapūjitaḥ)worshipped by time (काल:time | पूजित:worshipped)
సగణో గణకారశ్చ భూతవాహనసారథిః ।
భస్మశయో భస్మగోప్తా భస్మభూతస్తరుర్గణః ॥ ౯౫॥
భస్మశయో భస్మగోప్తా భస్మభూతస్తరుర్గణః ॥ ౯౫॥
- సగణో (sagaṇaḥ)with attendants
- గణకారశ్చ (gaṇakāraśca)creator of groups (गणकार:creator of groups | च:and)
- భూతవాహనసారథిః (bhūtavāhanasārathiḥ)charioteer of spirits (भूतवाहन:carrier of spirits | सारथिः:charioteer)
- భస్మశయో (bhasmaśayaḥ)lying on ashes
- భస్మగోప్తా (bhasmagoptā)protector of ashes
- భస్మభూతస్తరుర్గణః (bhasmabhūtastarurgaṇaḥ)group of ash-become trees (भस्मभूत:become ashes | स्तरु:tree | गणः:group)
లోకపాలస్తథా లోకో మహాత్మా సర్వపూజితః । (లోకపాలస్తథాఽలోకో)
శుక్లస్త్రిశుక్లః సమ్పన్నః శుచిర్భూతనిషేవితః ॥ ౯౬॥
శుక్లస్త్రిశుక్లః సమ్పన్నః శుచిర్భూతనిషేవితః ॥ ౯౬॥
- లోకపాలస్తథాఽలోకో (lokapālastathā'loko)protector of the world and beyond (लोकपाल:protector of the world | तथा:and | अलोक:beyond the world)
- మహాత్మా (mahātmā)great soul
- సర్వపూజితః (sarvapūjitaḥ)worshipped by all
- శుక్లస్త్రిశుక్లః (śuklastriśuklaḥ)pure and thrice pure (शुक्ल:pure | त्रिशुक्ल:thrice pure)
- సమ్పన్నః (sampannaḥ)endowed
- శుచిర్భూతనిషేవితః (śucirbhūtaniṣevitaḥ)pure, served by beings (शुचि:pure | भूत:beings | निषेवितः:served by)
ఆశ్రమస్థః క్రియావస్థో విశ్వకర్మమతిర్వరః ।
విశాలశాఖస్తామ్రోష్ఠో హ్యమ్బుజాలః సునిశ్చలః ॥ ౯౭॥
విశాలశాఖస్తామ్రోష్ఠో హ్యమ్బుజాలః సునిశ్చలః ॥ ౯౭॥
- ఆశ్రమస్థః (āśramasthaḥ)dwelling in hermitage (आश्रम:hermitage | स्थः:dwelling)
- క్రియావస్థో (kriyāvastho)engaged in duties (क्रिया:duties | अवस्थः:engaged)
- విశ్వకర్మమతిర్వరః (viśvakarmamatirvaraḥ)best with universal skill and mind (विश्वकर्म:universal skill | मतिः:mind | वरः:best)
- విశాలశాఖస్తామ్రోష్ఠో (viśālaśākhatāmroṣṭho)wide-branched, copper-lipped (विशाल:wide | शाख:branched | ताम्र:copper | ओष्ठः:lipped)
- హ్యమ్బుజాలః (hyambujālaḥ)having water network (ह्य:having | अम्बु:water | जालः:network)
- సునిశ్చలః (suniścalaḥ)very steady (सु:very | निश्चलः:steady)
కపిలః కపిశః శుక్ల ఆయుశ్చైవి పరోఽపరః ।
గన్ధర్వో హ్యదితిస్తార్క్ష్యః సువిజ్ఞేయః సుశారదః ॥ ౯౮॥
గన్ధర్వో హ్యదితిస్తార్క్ష్యః సువిజ్ఞేయః సుశారదః ॥ ౯౮॥
- కపిలః (kapilaḥ)Kapila
- కపిశః (kapiśaḥ)brown
- శుక్ల (śukla)white
- ఆయుశ్చైవ (āyuścaiva)and indeed life (आयुः:life | च:and | एव:indeed)
- పరః (paraḥ)beyond
- గన్ధర్వో (gandharvo)Gandharva
- హ్యదితిస్తార్క్ష్యః (hyaditistārkṣyaḥ)indeed Aditya and Tarkshya (हि:indeed | अदितिः:Aditya | तार्क्ष्यः:Tarkshya)
- సువిజ్ఞేయః (suvijñeyaḥ)well-known
- సుశారదః (suśāradaḥ)very skillful
పరశ్వధాయుధో దేవ అనుకారీ సుబాన్ధవః ।
తుమ్బవీణో మహాక్రోధ ఊర్ధ్వరేతా జలేశయః ॥ ౯౯॥
తుమ్బవీణో మహాక్రోధ ఊర్ధ్వరేతా జలేశయః ॥ ౯౯॥
- పరశ్వధాయుధో (paraśvadhāyudho)axe-weaponed (परश्वध:axe | आयुध:weapon)
- దేవో (devo)god
- హ్యనుకారీ (hyanukārī)imitator
- సుబాన్ధవః (subāndhavaḥ)good friend (सु:good | बान्धव:friend)
- తుమ్బవీణో (tumbavīṇo)lute-holder (तुम्ब:lute | वीण:stringed instrument)
- మహాక్రోధ (mahākrodha)great anger (मह:great | क्रोध:anger)
- ఊర్ధ్వరేతా (ūrdhvaretā)ascetic
- జలేశయః (jaleśayaḥ)water-dweller (जल:water | शय:dweller)
ఉగ్రో వంశకరో వంశో వంశనాదో హ్యనిన్దితః ।
సర్వాఙ్గరూపో మాయావీ సుహృదో హ్యనిలోఽనలః ॥ ౧౦౦॥
సర్వాఙ్గరూపో మాయావీ సుహృదో హ్యనిలోఽనలః ॥ ౧౦౦॥
- ఉగ్రో (ugraḥ)fierce
- వంశకరో (vaṃśakaraḥ)creator of lineage (वंश:lineage | कर:maker)
- వంశో (vaṃśaḥ)lineage
- వంశనాదో (vaṃśanādaḥ)sound of lineage (वंश:lineage | नाद:sound)
- హ్యనిన్దితః (hyaninditaḥ)blameless
- సర్వాఙ్గరూపో (sarvāṅgarūpaḥ)having form of all limbs (सर्व:all | अङ्ग:limb | रूप:form)
- మాయావీ (māyāvī)illusionist
- సుహృదో (suhṛdaḥ)friend
- హ్యనిలోఽనలః (hyanilo'nalaḥ)air and fire (अनिल:air | अनल:fire)
బన్ధనో బన్ధకర్తా చ సుబన్ధనవిమోచనః ।
స యజ్ఞారిః స కామారిర్మహాదంష్ట్రో మహాయుధః ॥ ౧౦౧॥
స యజ్ఞారిః స కామారిర్మహాదంష్ట్రో మహాయుధః ॥ ౧౦౧॥
- బన్ధనో (bandhano)binder
- బన్ధకర్తా (bandhakartā)creator of bonds (बन्ध:bond | कर्ता:creator)
- చ (ca)and
- సుబన్ధనవిమోచనః (subandhanavimocanaḥ)liberator from good bonds (सु:good | बन्धन:bond | विमोचनः:liberator)
- స (sa)he
- యజ్ఞారిః (yajñāriḥ)enemy of sacrifices (यज्ञ:sacrifice | अरिः:enemy)
- స (sa)he
- కామారిర్మహాదంష్ట్రో (kāmārirmahādaṃṣṭro)enemy of desires, great-fanged (काम:desire | अरिः:enemy | महादंष्ट्रः:great-fanged)
- మహాయుధః (mahāyudhaḥ)great warrior
బహుధానిన్దితః శర్వః శఙ్కరః శఙ్కరోఽధనః । (శఙ్కరోఽనఘః)
అమరేశో మహాదేవో విశ్వదేవః సురారిహా ॥ ౧౦౨॥
అమరేశో మహాదేవో విశ్వదేవః సురారిహా ॥ ౧౦౨॥
- బహుధా (bahudhā)in many ways
- నిన్దితః (ninditaḥ)criticized
- శర్వః (śarvaḥ)Śarva (Shiva)
- శఙ్కరః (śaṅkaraḥ)Śaṅkara (Shiva)
- శఙ్కరోఽధనః (śaṅkaro'dhanaḥ)Śaṅkara, the poor
- అమరేశో (amareśo)lord of immortals
- మహాదేవో (mahādevo)great god
- విశ్వదేవః (viśvadevaḥ)god of the universe
- సురారిహా (surārihā)destroyer of gods' enemies (सुर:gods | अरि:enemies | हा:destroyer)
అహిర్బుధ్న్యోఽనిలాభశ్చ చేకితానో హవిస్తథా ।
అజైకపాచ్చ కాపాలీ త్రిశఙ్కురజితః శివః ॥ ౧౦౩॥
అజైకపాచ్చ కాపాలీ త్రిశఙ్కురజితః శివః ॥ ౧౦౩॥
- అహిర్బుధ్న్యోఽనిలాభశ్చ (ahirbudhnyo'nilābhaśca)serpent-bottomed and air-like (अहिर्बुध्न्य:serpent-bottomed | अनिलाभः:air-like | च:and)
- చేకితానో (cekitāno)Cekitāna (a name)
- హవిస్తథా (havistathā)and also oblation (हविः:oblation | तथा:also)
- [హరి] ([hari])Hari (Vishnu)
- అజైకపాచ్చ (ajaikapācca)and Ajaikapāt (अजैकपात्:Ajaikapāt | च:and)
- కాపాలీ (kāpālī)Kāpālī (a form of Shiva)
- త్రిశఙ్కురజితః (triśaṅkurajitaḥ)conqueror of Triśaṅku (त्रिशङ्कु:Triśaṅku | अजितः:conqueror)
- శివః (śivaḥ)Shiva
ధన్వన్తరిర్ధూమకేతుః స్కన్దో వైశ్రవణస్తథా ।
ధాతా శక్రశ్చ విష్ణుశ్చ మిత్రస్త్వష్టా ధ్రువో ధరః ॥ ౧౦౪॥
ధాతా శక్రశ్చ విష్ణుశ్చ మిత్రస్త్వష్టా ధ్రువో ధరః ॥ ౧౦౪॥
- ధన్వన్తరిర్ధూమకేతుః (dhanvantarirdhūmaketuḥ)Dhanvantari and Dhūmaketu (धन्वन्तरि:Dhanvantari | धूमकेतुः:Dhūmaketu)
- స్కన్దో (skando)Skanda
- వైశ్రవణస్తథా (vaiśravaṇastathā)Vaiśravaṇa and also (वैश्रवण:Vaiśravaṇa | तथा:and also)
- ధాతా (dhātā)Dhātā
- శక్రశ్చ (śakraśca)and Śakra (शक्र:Śakra | च:and)
- విష్ణుశ్చ (viṣṇuśca)and Viṣṇu (विष्णु:Viṣṇu | च:and)
- మిత్రస్త్వష్టా (mitrastvaṣṭā)Mitra and Tvaṣṭā (मित्र:Mitra | त्वष्टा:Tvaṣṭā)
- ధ్రువో (dhruvo)Dhruva
- ధరః (dharaḥ)Dhara
ప్రభావః సర్వగో వాయురర్యమా సవితా రవిః । (సర్వగోవాయురర్యమా)
ఉషఙ్గుశ్చ విధాతా చ మాన్ధాతా భూతభావనః ॥ ౧౦౫॥
ఉషఙ్గుశ్చ విధాతా చ మాన్ధాతా భూతభావనః ॥ ౧౦౫॥
- ప్రభావః (prabhāvaḥ)influence
- సర్వగో (sarvago)all-pervading (सर्व:all | ग:going)
- వాయురర్యమా (vāyuraryamā)Vāyu and Aryaman (वायु:Vāyu | अर्यमा:Aryaman)
- సవితా (savitā)Savitar
- రవిః (raviḥ)Sun
- ఉషఙ్గుశ్చ (uṣaṅguśca)Uṣaṅgu and
- విధాతా (vidhātā)creator
- చ (ca)and
- మాన్ధాతా (māndhātā)Mandhata
- భూతభావనః (bhūtabhāvanaḥ)nurturer of beings (भूत:beings | भावनः:nurturer)
విభుర్వర్ణవిభావీ చ సర్వకామగుణావహః ।
పద్మనాభో మహాగర్భశ్చన్ద్రవక్త్రోఽనిలోఽనలః ॥ ౧౦౬॥
పద్మనాభో మహాగర్భశ్చన్ద్రవక్త్రోఽనిలోఽనలః ॥ ౧౦౬॥
- విభుర్వర్ణవిభావీ (vibhurvarṇavibhāvī)manifestor of all colors (विभुः:all-pervading | वर्ण:color | विभावी:manifestor)
- చ (ca)and
- సర్వకామగుణావహః (sarvakāmaguṇāvahaḥ)bringer of all desired qualities (सर्व:all | काम:desire | गुण:qualities | आवहः:bringer)
- పద్మనాభో (padmanābho)lotus-naveled
- మహాగర్భశ్చన్ద్రవక్త్రోఽనిలోఽనలః (mahāgarbhaścandravaktro'nilo'nalaḥ)great womb, moon-faced, wind, fire (महागर्भ:great womb | चन्द्रवक्त्र:moon-faced | अनिल:wind | अनल:fire)
బలవాంశ్చోపశాన్తశ్చ పురాణః పుణ్యచఞ్చురీ ।
కురుకర్తా కురువాసీ కురుభూతో గుణౌషధః ॥ ౧౦౭॥
కురుకర్తా కురువాసీ కురుభూతో గుణౌషధః ॥ ౧౦౭॥
- బలవాంశ్చోపశాన్తశ్చ (balavāṁścopaśāntaśca)strong and calm (बलवान्:strong | उपशान्तः:calm | च:and)
- పురాణః (purāṇaḥ)ancient
- పుణ్యచఞ్చురీ (puṇyacañcurī)auspicious collector (पुण्य:auspicious | चञ्चुरी:collector)
- కురుకర్తా (kurukartā)doer of Kuru deeds (कुरु:Kuru | कर्ता:doer)
- కురువాసీ (kuruvāsī)resident of Kuru (कुरु:Kuru | वासी:resident)
- కురుభూతో (kurubhūto)become Kuru (कुरु:Kuru | भूतः:become)
- గుణౌషధః (guṇauṣadhaḥ)medicine of virtues (गुण:virtue | औषधः:medicine)
సర్వాశయో దర్భచారీ సర్వేషాం ప్రాణినాం పతిః ।
దేవదేవః సుఖాసక్తః సదసత్సర్వరత్నవిత్ ॥ ౧౦౮॥
దేవదేవః సుఖాసక్తః సదసత్సర్వరత్నవిత్ ॥ ౧౦౮॥
- సర్వాశయో (sarvāśayaḥ)all intentions (सर्व:all | आशयः:intentions)
- దర్భచారీ (darbha-cārī)grass-walker (दर्भ:grass | चारी:walker)
- సర్వేషాం (sarveṣām)of all
- ప్రాణినాం (prāṇinām)of living beings
- పతిః (patiḥ)lord
- దేవదేవః (devadevaḥ)god of gods (देव:god | देवः:god)
- సుఖాసక్తః (sukhāsaktaḥ)attached to happiness (सुख:happiness | आसक्तः:attached)
- సదసత్సర్వరత్నవిత్ (sadasatsarvaratnavit)knower of all true and false jewels (सत्:true | असत्:false | सर्व:all | रत्नवित्:knower of jewels)
కైలాసగిరివాసీ చ హిమవద్గిరిసంశ్రయః ।
కూలహారీ కూలకర్తా బహువిద్యో బహుప్రదః ॥ ౧౦౯॥
కూలహారీ కూలకర్తా బహువిద్యో బహుప్రదః ॥ ౧౦౯॥
- కైలాసగిరివాసీ (kailāsagirivāsī)resident of Kailasa mountain (कैलास:Kailasa | गिरि:mountain | वासी:resident)
- చ (ca)and
- హిమవద్గిరిసంశ్రయః (himavadgirisaṃśrayaḥ)dweller of Himalaya (हिमवत्:Himalaya | गिरि:mountain | संश्रयः:dweller)
- కూలహారీ (kūlahārī)destroyer of banks (कूल:bank | हारी:destroyer)
- కూలకర్తా (kūlakartā)creator of banks (कूल:bank | कर्ता:creator)
- బహువిద్యో (bahuvidyo)possessor of much knowledge (बहु:much | विद्य:knowledge)
- బహుప్రదః (bahupradaḥ)bestower of many (बहु:many | प्रदः:bestower)
వణిజో వర్ధకీ వృక్షో బకులశ్చన్దనశ్ఛదః ।
సారగ్రీవో మహాజత్రురలోలశ్చ మహౌషధః ॥ ౧౧౦॥
సారగ్రీవో మహాజత్రురలోలశ్చ మహౌషధః ॥ ౧౧౦॥
- వణిజో (vaṇijo)merchant
- వర్ధకీ (vardhakī)carpenter
- వృక్షో (vṛkṣo)tree
- వకులశ్చన్దనశ్ఛదః (vakulaścandanaśchadaḥ)Vakula and Sandalwood tree (वकुल:Vakula tree | चन्दन:Sandalwood | छदः:tree)
- సారగ్రీవో (sāragrīvo)strong-necked
- మహాజత్రురలోలశ్చ (mahājatruralolaśca)large-necked and steady (महाजत्रु:large-necked | अलोल:steady)
- మహౌషధః (mahauṣadhaḥ)great herb
సిద్ధార్థకారీ సిద్ధార్థశ్ఛన్దోవ్యాకరణోత్తరః ।
సింహనాదః సింహదంష్ట్రః సింహగః సింహవాహనః ॥ ౧౧౧॥
సింహనాదః సింహదంష్ట్రః సింహగః సింహవాహనః ॥ ౧౧౧॥
- సిద్ధార్థకారీ (siddhārthakārī)accomplisher of goals (सिद्धार्थ:goal accomplished | कारी:doer)
- సిద్ధార్థశ్ఛన్దోవ్యాకరణోత్తరః (siddhārthaśchandovyākaraṇottaraḥ)master of prosody and grammar (सिद्धार्थ:goal accomplished | छन्दो:prosody | व्याकरण:grammar | उत्तरः:superior)
- సింహనాదః (siṁhanādaḥ)lion's roar (सिंह:lion | नादः:roar)
- సింహదంష్ట్రః (siṁhadaṁṣṭraḥ)lion-toothed (सिंह:lion | दंष्ट्रः:toothed)
- సింహగః (siṁhagaḥ)lion-like
- సింహవాహనః (siṁhavāhanaḥ)lion-mounted (सिंह:lion | वाहनः:mounted)
ప్రభావాత్మా జగత్కాలస్థాలో లోకహితస్తరుః ।
సారఙ్గో నవచక్రాఙ్గః కేతుమాలీ సభావనః ॥ ౧౧౨॥
సారఙ్గో నవచక్రాఙ్గః కేతుమాలీ సభావనః ॥ ౧౧౨॥
- ప్రభావాత్మా (prabhāvātmā)essence of influence (प्रभाव:influence | आत्मा:essence)
- జగత్కాలస్థాలో (jagatkālasthālo)support of world time (जगत्:world | काल:time | स्थाल:support)
- లోకహితస్తరుః (lokahitastaruḥ)tree of world welfare (लोक:world | हित:welfare | तरुः:tree)
- సారఙ్గో (sāraṅgo)deer
- నవచక్రాఙ్గః (navacakrāṅgaḥ)having nine wheels (नव:nine | चक्र:wheel | अङ्गः:having)
- కేతుమాలీ (ketumālī)adorned with banners (केतु:banner | माली:adorned with)
- సభావనః (sabhāvanaḥ)well-disposed
భూతాలయో భూతపతిరహోరాత్రమనిన్దితః ॥ ౧౧౩॥
- భూతాలయో (bhūtālayaḥ)abode of beings (भूत:being | आलय:abode)
- భూతపతిరహోరాత్రమనిన్దితః (bhūtapatirahorātramaninditaḥ)lord of beings, flawless day and night (भूतपति:lord of beings | अहोरात्र:day and night | अनिन्दितः:flawless)
వాహితా సర్వభూతానాం నిలయశ్చ విభుర్భవః ।
అమోఘః సంయతో హ్యశ్వో భోజనః ప్రాణధారణః ॥ ౧౧౪॥ (ప్రాణధారకః)
అమోఘః సంయతో హ్యశ్వో భోజనః ప్రాణధారణః ॥ ౧౧౪॥ (ప్రాణధారకః)
- వాహితా (vāhitā)carrier
- సర్వభూతానాం (sarvabhūtānāṁ)of all beings (सर्व:all | भूतानां:of beings)
- నిలయశ్చ (nilayaśca)and the abode (निलय:abode | च:and)
- విభుర్భవః (vibhurbhavaḥ)omnipresent existence (विभुः:omnipresent | भवः:existence)
- అమోఘః (amoghaḥ)infallible
- సమ్యతో (samyataḥ)restrained
- హ్యశ్వో (hyaśvaḥ)indeed a horse
- భోజనః (bhojanaḥ)food
- ప్రాణధారణః (prāṇadhāraṇaḥ)sustainer of life (प्राण:life | धारणः:sustainer)
ధృతిమాన్మతిమాన్దక్షః సత్కృతశ్చ యుగాధిపః ।
గోపాలిర్గోపతిర్గ్రామో గోచర్మవసనో హరిః। ౧౧౫॥
గోపాలిర్గోపతిర్గ్రామో గోచర్మవసనో హరిః। ౧౧౫॥
- ధృతిమాన్ (dhṛtimān)steadfast
- మతిమాన్ (matimān)wise
- దక్షః (dakṣaḥ)skillful
- సత్కృతశ్చ (satkṛtaśca)honored
- యుగాధిపః (yugādhipaḥ)lord of the age (युग:age | अधिपः:lord)
- గోపాలిర్గోపతిర్గ్రామో (gopālirgopatirgrāmo)protector of cows and villages (गोपालिः:protector of cows | गोपतिः:lord of cows | ग्रामः:village)
- గోచర్మవసనో (gocarmavasano)wearing cowhide (गो:cow | चर्म:hide | वसनः:wearing)
- హరిః (hariḥ)Vishnu
హిరణ్యబాహుశ్చ తథా గుహాపాలః ప్రవేశినామ్ ।
ప్రకృష్టారిర్మహాహర్షో జితకామో జితేన్ద్రియః ॥ ౧౧౬॥
ప్రకృష్టారిర్మహాహర్షో జితకామో జితేన్ద్రియః ॥ ౧౧౬॥
- హిరణ్యబాహుశ్చ (hiraṇyabāhuśca)golden-armed and (हिरण्य:golden | बाहुः:arm | च:and)
- తథా (tathā)thus
- గుహాపాలః (guhāpālaḥ)protector of caves (गुहा:cave | पालः:protector)
- ప్రవేశినామ్ (praveśinām)of the entrants
- ప్రకృష్టారిర్మహాహర్షో (prakṛṣṭārirmahāharṣo)great joy, eminent enemy (प्रकृष्ट:eminent | अरिः:enemy | महाहर्षः:great joy)
- జితకామో (jitakāmo)conqueror of desires (जित:conquered | कामः:desire)
- జితేన్ద్రియః (jitendriyaḥ)conqueror of senses (जित:conquered | इन्द्रियः:senses)
గాన్ధారశ్చ సువాసశ్చ తపఃసక్తో రతిర్నరః ।
మహాగీతో మహానృత్యో హ్యప్సరోగణసేవితః ॥ ౧౧౭॥
మహాగీతో మహానృత్యో హ్యప్సరోగణసేవితః ॥ ౧౧౭॥
- గాన్ధారశ్చ (gāndhāraśca)Gandhara and
- సువాసశ్చ (suvāsaśca)well-dressed and
- తపఃసక్తో (tapaḥsakto)devoted to penance (तपः:penance | सक्तो:devoted)
- రతిర్నరః (ratirnaraḥ)man of pleasure (रतिः:pleasure | नरः:man)
- మహాగీతో (mahāgīto)great song
- మహానృత్యో (mahānṛtyo)great dance
- హ్యప్సరోగణసేవితః (hyapsarogaṇasevitaḥ)attended by groups of Apsaras (ह्य:indeed | अप्सरोगण:groups of Apsaras | सेवितः:attended)
మహాకేతుర్మహాధాతుర్నైకసానుచరశ్చలః ।
ఆవేదనీయ ఆదేశః సర్వగన్ధసుఖావహః ॥ ౧౧౮॥
ఆవేదనీయ ఆదేశః సర్వగన్ధసుఖావహః ॥ ౧౧౮॥
- మహాకేతుర్మహాధాతుర్నైకసానుచరశ్చలః (mahāketurmahādhāturnaikasānucaraścalaḥ)great comet, great element, many peaks, moving (महाकेतुः:great comet | महाधातुः:great element | नैकसानुचरः:many peaks | चलः:moving)
- ఆవేదనీయ (āvedanīya)to be informed
- ఆదేశః (ādeśaḥ)command
- సర్వగన్ధసుఖావహః (sarvagandhasukhāvahaḥ)bringer of all fragrant joy (सर्व:all | गन्ध:fragrance | सुख:joy | आवहः:bringer)
తోరణస్తారణో వాతః పరిధీ పతిఖేచరః ।
సంయోగో వర్ధనో వృద్ధో అతివృద్ధో గుణాధికః ॥ ౧౧౯॥
సంయోగో వర్ధనో వృద్ధో అతివృద్ధో గుణాధికః ॥ ౧౧౯॥
- తోరణస్తారణో (toraṇastāraṇo)gate and savior (तोरण:gate | तारण:savior)
- వాతః (vātaḥ)wind
- పరిధీ (paridhī)enclosures
- పతిఖేచరః (patikhecaraḥ)lord of sky wanderers (पति:lord | खेचर:sky wanderer)
- సమ్యోగో (samyogo)union
- వర్ధనో (vardhano)enhancer
- వృద్ధో (vṛddho)grown
- అతివృద్ధో (ativṛddho)greatly grown (अति:greatly | वृद्ध:grown)
- గుణాధికః (guṇādhikaḥ)superior in qualities (गुण:qualities | अधिक:superior)
నిత్య ఆత్మసహాయశ్చ దేవాసురపతిః పతిః ।
యుక్తశ్చ యుక్తబాహుశ్చ దేవో దివి సుపర్వణః ॥ ౧౨౦॥
యుక్తశ్చ యుక్తబాహుశ్చ దేవో దివి సుపర్వణః ॥ ౧౨౦॥
- నిత్య (nitya)eternal
- ఆత్మసహాయశ్చ (ātmasahāyaśca)self-supporting (आत्म:self | सहाय:supporting | च:and)
- దేవాసురపతిః (devāsurapatiḥ)lord of gods and demons (देव:god | असुर:demon | पतिः:lord)
- పతిః (patiḥ)lord
- యుక్తశ్చ (yuktaśca)united and (युक्त:united | च:and)
- యుక్తబాహుశ్చ (yuktabāhuśca)strong-armed and (युक्त:united | बाहु:arm | च:and)
- దేవో (devo)god
- దివిసుపర్వణః (divisuparvaṇaḥ)lord of celestial paths (दिवि:celestial | सुपर्वणः:lord of paths)
ఆషాఢశ్చ సుషాణ్ఢశ్చ ధ్రువోఽథ హరిణో హరః ।
వపురావర్తమానేభ్యో వసుశ్రేష్ఠో మహాపథః ॥ ౧౨౧॥
వపురావర్తమానేభ్యో వసుశ్రేష్ఠో మహాపథః ॥ ౧౨౧॥
- ఆషాఢశ్చ (āṣāḍhaśca)Āṣāḍha and
- సుషాఢశ్చ (suṣāḍhaśca)Suṣāḍha and
- ధ్రువోఽథ (dhruvo'tha)Dhruva then
- హరిణో (hariṇo)deer
- హరః (haraḥ)Shiva
- వపురావర్తమానేభ్యో (vapurāvartamānebhyo)from the revolving forms (वपुः:form | आवर्तमानेभ्यः:revolving)
- వసుశ్రేష్ఠో (vasuśreṣṭho)best of wealth
- మహాపథః (mahāpathaḥ)great path
శిరోహారీ విమర్శశ్చ సర్వలక్షణలక్షితః ।
అక్షశ్చ రథయోగీ చ సర్వయోగీ మహాబలః ॥ ౧౨౨॥
అక్షశ్చ రథయోగీ చ సర్వయోగీ మహాబలః ॥ ౧౨౨॥
- శిరోహారీ (śirohārī)head conqueror
- విమర్శశ్చ (vimarśaśca)and reflection
- సర్వలక్షణలక్షితః (sarvalakṣaṇalakṣitaḥ)marked by all signs (सर्व:all | लक्षण:signs | लक्षितः:marked)
- అక్షశ్చ (akṣaśca)and axle
- రథయోగీ (rathayogī)chariot practitioner (रथ:chariot | योगी:practitioner)
- చ (ca)and
- సర్వయోగీ (sarvayogī)universal practitioner (सर्व:all | योगी:practitioner)
- మహాబలః (mahābalaḥ)great strength
సమామ్నాయోఽసమామ్నాయస్తీర్థదేవో మహారథః ।
నిర్జీవో జీవనో మన్త్రః శుభాక్షో బహుకర్కశః ॥ ౧౨౩॥
నిర్జీవో జీవనో మన్త్రః శుభాక్షో బహుకర్కశః ॥ ౧౨౩॥
- సమామ్నాయోఽసమామ్నాయస్తీర్థదేవో (samāmnāyo'samāmnāyastīrthadevo)god of sacred places (समाम्नाय:Veda | असमाम्नाय:non-Vedic | तीर्थदेव:god of sacred places)
- మహారథః (mahārathaḥ)great charioteer
- నిర్జీవో (nirjīvo)lifeless
- జీవనో (jīvano)life-giving
- మన్త్రః (mantraḥ)sacred chant
- శుభాక్షో (śubhākṣo)auspicious-eyed
- బహుకర్కశః (bahukarkaśaḥ)very harsh
రత్నప్రభూతో రత్నాఙ్గో మహార్ణవనిపానవిత్ ।
మూలం విశాలో హ్యమృతో వ్యక్తావ్యక్తస్తపోనిధిః ॥ ౧౨౪॥
మూలం విశాలో హ్యమృతో వ్యక్తావ్యక్తస్తపోనిధిః ॥ ౧౨౪॥
- రత్నప్రభూతో (ratnaprabhūto)abundant in jewels (रत्न:jewel | प्रभूत:abundant)
- రక్తాఙ్గో (raktāṅgo)red-bodied (रक्त:red | अङ्ग:body)
- మహార్ణవనిపానవిత్ (mahārṇavanipānavit)knower of ocean drinking (महा:great | अर्णव:ocean | निपान:drinking | वित्:knower)
- రత్నాఙ్గో (ratnāṅgo)jewel-bodied (रत्न:jewel | अङ्ग:body)
- మూలం (mūlaṁ)root
- విశాలో (viśālo)vast
- హ్యమృతో (hyamṛto)immortal
- వ్యక్తావ్యక్తస్తపోనిధిః (vyaktāvyaktastaponidhiḥ)manifest-unmanifest penance treasure (व्यक्त:manifest | अव्यक्त:unmanifest | तपोनिधि:treasure of penance)
ఆరోహణోఽధిరోహశ్చ శీలధారీ మహాయశాః ।
సేనాకల్పో మహాకల్పో యోగో యుగకరో హరిః ॥ ౧౨౫॥
సేనాకల్పో మహాకల్పో యోగో యుగకరో హరిః ॥ ౧౨౫॥
- ఆరోహణోఽధిరోహశ్చ (ārohaṇo'dhirohaśca)ascent and mounting (आरोहण:ascent | अधिरोह:mounting)
- శీలధారీ (śīladhārī)virtuous bearer (शील:virtue | धारी:bearer)
- మహాయశాః (mahāyaśāḥ)great fame
- సేనాకల్పో (senākalpo)army-like (सेना:army | कल्प:like)
- మహాకల్పో (mahākalpo)great creation (मह:great | कल्प:creation)
- యోగో (yogo)union
- యుగకరో (yugakaro)creator of ages (युग:age | कर:creator)
- హరిః (hariḥ)Hari (Vishnu)
యుగరూపో మహారూపో మహానాగహనో వధః ।
న్యాయనిర్వపణః పాదః పణ్డితో హ్యచలోపమః ॥ ౧౨౬॥
న్యాయనిర్వపణః పాదః పణ్డితో హ్యచలోపమః ॥ ౧౨౬॥
- యుగరూపో (yugarūpo)form of an era (युग:era | रूप:form)
- మహారూపో (mahārūpo)great form (मह:great | रूप:form)
- మహానాగహనో (mahānāgaghano)dense with great serpents (मह:great | नाग:serpent | घन:dense)
- వధః (vadhaḥ)destruction
- న్యాయనిర్వపణః (nyāyanirvapaṇaḥ)dispenser of justice (न्याय:justice | निर्वपण:dispenser)
- పాదః (pādaḥ)foot
- పణ్డితో (paṇḍito)scholar
- హ్యచలోపమః (hyacalopamaḥ)like a mountain (अचल:mountain | उपम:like)
బహుమాలో మహామాలః శశీ హరసులోచనః ।
విస్తారో లవణః కూపస్త్రియుగః సఫలోదయః ॥ ౧౨౭॥
విస్తారో లవణః కూపస్త్రియుగః సఫలోదయః ॥ ౧౨౭॥
- బహుమాలో (bahumālaḥ)many garlands
- మహామాలః (mahāmālaḥ)great garland
- శశీ (śaśī)moon
- హరసులోచనః (harasulocanaḥ)eye of Shiva (हर:Shiva | सुलोचनः:beautiful-eyed)
- విస్తారో (vistāraḥ)expansion
- లవణః (lavaṇaḥ)salt
- కూపస్త్రియుగః (kūpastriyugaḥ)well of three ages (कूप:well | त्रियुगः:three ages)
- సఫలోదయః (saphalodayaḥ)fruitful rise (सफल:fruitful | उदयः:rise)
త్రిలోచనో విషణ్ణాఙ్గో మణివిద్ధో జటాధరః ।
బిన్దుర్విసర్గః సుముఖః శరః సర్వాయుధః సహః ॥ ౧౨౮॥
బిన్దుర్విసర్గః సుముఖః శరః సర్వాయుధః సహః ॥ ౧౨౮॥
- త్రిలోచనో (trilocanaḥ)three-eyed
- విషణ్ణాఙ్గో (viṣaṇṇāṅgaḥ)with distressed limbs
- మణివిద్ధో (maṇividdhaḥ)pierced by jewels
- జటాధరః (jaṭādharaḥ)wearing matted hair
- బిన్దుర్విసర్గః (bindurvisargaḥ)dot and visarga
- సుముఖః (sumukhaḥ)with a beautiful face
- శరః (śaraḥ)arrow
- సర్వాయుధః (sarvāyudhaḥ)with all weapons (सर्व:all | आयुधः:weapons)
- సహః (sahaḥ)enduring
నివేదనః సుఖాజాతః సుగన్ధారో మహాధనుః ।
గన్ధపాలీ చ భగవానుత్థానః సర్వకర్మణామ్ ॥ ౧౨౯॥
గన్ధపాలీ చ భగవానుత్థానః సర్వకర్మణామ్ ॥ ౧౨౯॥
- నివేదనః (nivedanaḥ)offering
- సుఖాజాతః (sukhajātaḥ)born of happiness (सुख:happiness | जातः:born)
- సుగన్ధారో (sugandhāraḥ)fragrant
- మహాధనుః (mahādhanuḥ)great bow (मह:great | धनुः:bow)
- గన్ధపాలీ (gandhapālī)fragrance protector
- చ (ca)and
- భగవానుత్థానః (bhagavānuttānaḥ)resurrection of the Lord (भगवान्:Lord | उत्थानः:resurrection)
- సర్వకర్మణామ్ (sarvakarmaṇām)of all actions
మన్థానో బహులో వాయుః సకలః సర్వలోచనః ।
తలస్తాలః కరస్థాలీ ఊర్ధ్వసంహననో మహాన్ ॥ ౧౩౦॥
తలస్తాలః కరస్థాలీ ఊర్ధ్వసంహననో మహాన్ ॥ ౧౩౦॥
- మన్థానో (manthānaḥ)churner
- బహులో (bahulaḥ)abundant
- వాయుః (vāyuḥ)wind
- సకలః (sakalaḥ)entire
- సర్వలోచనః (sarvalocanaḥ)all-seeing
- తలస్తాలః (talastālaḥ)palm tree
- కరస్థాలీ (karasthālī)hand-held dish
- ఊర్ధ్వసంహననో (ūrdhvasaṃhananaḥ)upright
- మహాన్ (mahān)great
ఛత్రం సుచ్ఛత్రో విఖ్యాతో లోకః సర్వాశ్రయః క్రమః ।
ముణ్డో విరూపో వికృతో దణ్డీ కుణ్డీ వికుర్వణః। ౧౩౧॥
ముణ్డో విరూపో వికృతో దణ్డీ కుణ్డీ వికుర్వణః। ౧౩౧॥
- ఛత్రం (chatraṁ)umbrella
- సుచ్ఛత్రో (succhatro)good umbrella (सु:good | छत्रो:umbrella)
- విఖ్యాతో (vikhyāto)famous
- లోకః (lokaḥ)world
- సర్వాశ్రయః (sarvāśrayaḥ)support of all (सर्व:all | आश्रयः:support)
- క్రమః (kramaḥ)order
- ముణ్డో (muṇḍo)bald
- విరూపో (virūpo)deformed
- వికృతో (vikṛto)distorted
- దణ్డీ (daṇḍī)staff-bearer
- కుణ్డీ (kuṇḍī)pot-bearer
- వికుర్వణః (vikurvaṇaḥ)transforming
హర్యక్షః కకుభో వజ్రో శతజిహ్వః సహస్రపాత్ ।
సహస్రమూర్ధా దేవేన్ద్రః సర్వదేవమయో గురుః ॥ ౧౩౨॥
సహస్రమూర్ధా దేవేన్ద్రః సర్వదేవమయో గురుః ॥ ౧౩౨॥
- హర్యక్షః (haryakṣaḥ)green-eyed
- కకుభః (kakubhaḥ)mountain
- వజ్రీ (vajrī)wielder of the thunderbolt
- శతజిహ్వః (śatajihvaḥ)hundred-tongued
- సహస్రపాత్ (sahasrapāt)thousand-footed
- సహస్రమూర్ధా (sahasramūrdhā)thousand-headed
- దేవేన్ద్రః (devendraḥ)lord of the gods
- సర్వదేవమయో (sarvadevamayaḥ)embodiment of all gods (सर्व:all | देव:god | मय:consisting of)
- గురుః (guruḥ)teacher
సహస్రబాహుః సర్వాఙ్గః శరణ్యః సర్వలోకకృత్ ।
పవిత్రం త్రికకున్మన్త్రః కనిష్ఠః కృష్ణపిఙ్గలః। ౧౩౩॥
పవిత్రం త్రికకున్మన్త్రః కనిష్ఠః కృష్ణపిఙ్గలః। ౧౩౩॥
- సహస్రబాహుః (sahasrabāhuḥ)thousand-armed (सहस्र:thousand | बाहुः:armed)
- సర్వాఙ్గః (sarvāṅgaḥ)all-limbed (सर्व:all | अङ्गः:limbed)
- శరణ్యః (śaraṇyaḥ)refuge
- సర్వలోకకృత్ (sarvalokakṛt)creator of all worlds (सर्व:all | लोक:worlds | कृत्:creator)
- పవిత్రం (pavitraṁ)pure
- త్రికకున్మన్త్రః (trikakunmantraḥ)mantra of three peaks (त्रिक:three | कुन:peaks | मन्त्रः:mantra)
- కనిష్ఠః (kaniṣṭhaḥ)youngest
- కృష్ణపిఙ్గలః (kṛṣṇapiṅgalaḥ)dark and tawny (कृष्ण:dark | पिङ्गलः:tawny)
బ్రహ్మదణ్డవినిర్మాతా శతఘ్నీపాశశక్తిమాన్ ।
పద్మగర్భో మహాగర్భో బ్రహ్మగర్భో జలోద్భవః ॥ ౧౩౪॥
పద్మగర్భో మహాగర్భో బ్రహ్మగర్భో జలోద్భవః ॥ ౧౩౪॥
- బ్రహ్మదణ్డవినిర్మాతా (brahmadaṇḍavinirmātā)creator of Brahma's staff (ब्रह्म:Brahma | दण्ड:staff | विनिर्माता:creator)
- శతఘ్నీపాశశక్తిమాన్ (śataghnīpāśaśaktimān)powerful with noose and weapon (शतघ्नी:weapon | पाश:noose | शक्तिमान्:powerful)
- పద్మగర్భో (padmagarbho)lotus womb
- మహాగర్భో (mahāgarbho)great womb
- బ్రహ్మగర్భో (brahmagarbho)Brahma's womb
- జలోద్భవః (jalodbhavaḥ)born of water
గభస్తిర్బ్రహ్మకృద్బ్రహ్మీ బ్రహ్మవిద్బ్రాహ్మణో గతిః ।
అనన్తరూపో నైకాత్మా తిగ్మతేజాః స్వయమ్భువః ॥ ౧౩౫॥
అనన్తరూపో నైకాత్మా తిగ్మతేజాః స్వయమ్భువః ॥ ౧౩౫॥
- గభస్తిర్బ్రహ్మకృద్బ్రహ్మీ (gabhastirbrahmakṛdbrahmī)creator of Brahma (गभस्तिः:ray | ब्रह्मकृत्:creator of Brahma | ब्रह्मी:related to Brahma)
- బ్రహ్మవిద్బ్రాహ్మణో (brahmavidbrāhmaṇo)knower of Brahman (ब्रह्मविद्:knower of Brahman | ब्राह्मणः:Brahmin)
- గతిః (gatiḥ)goal
- అనన్తరూపో (anantarūpo)of infinite forms (अनन्त:infinite | रूपः:form)
- నైకాత్మా (naikātmā)many-souled (न:not | एक:one | आत्मा:soul)
- తిగ్మతేజాః (tigmatejāḥ)fierce brilliance (तिग्म:fierce | तेजाः:brilliance)
- స్వయమ్భువః (svayambhuvaḥ)self-born
ఊర్ధ్వగాత్మా పశుపతిర్వాతరంహా మనోజవః ।
చన్దనీ పద్మనాలాగ్రః సురభ్యుత్తరణో నరః ॥ ౧౩౬॥
చన్దనీ పద్మనాలాగ్రః సురభ్యుత్తరణో నరః ॥ ౧౩౬॥
- ఊర్ధ్వగాత్మా (ūrdhvagātmā)upward-moving soul (ऊर्ध्व:upward | आत्मा:soul)
- పశుపతిర్వాతరంహా (paśupatirvātaraṃhā)lord of beings, wind-speed (पशुपति:lord of beings | वातरंहा:wind-speed)
- మనోజవః (manojavaḥ)speed of mind
- చన్దనీ (candanī)sandalwood
- పద్మనాలాగ్రః (padmanālāgraḥ)tip of lotus stalk (पद्म:lotus | नाल:stalk | अग्रः:tip)
- సురభ్యుత్తరణో (surabhyuttaraṇo)fragrant ascent (सुरभि:fragrant | उत्तरण:ascent)
- నరః (naraḥ)man
కర్ణికారమహాస్రగ్వీ నీలమౌలిః పినాకధృత్ ।
ఉమాపతిరుమాకాన్తో జాహ్నవీధృగుమాధవః ॥ ౧౩౭॥
ఉమాపతిరుమాకాన్తో జాహ్నవీధృగుమాధవః ॥ ౧౩౭॥
- కర్ణికారమహాస్రగ్వీ (karṇikāramahāsragvī)wearer of a great garland (कर्णिकार:karṇikāra flower | महास्रग्:great garland | वी:wearer)
- నీలమౌలిః (nīlamauliḥ)blue-crowned
- పినాకధృత్ (pinākadhṛt)holder of Pinaka (पिनाक:Pinaka (Shiva's bow) | धृत्:holder)
- ఉమాపతిరుమాకాన్తో (umāpatirumākānto)Uma's husband and beloved (उमापति:Uma's husband | उमाकान्त:Uma's beloved)
- జాహ్నవీధృదుమాధవః (jāhnavīdhrudumādhavaḥ)holder of Ganga, Madhava (जाह्नवी:Ganga | धृत्:holder | उमाधव:Madhava)
వరో వరాహో వరదో వరేణ్యః సుమహాస్వనః ।
మహాప్రసాదో దమనః శత్రుహా శ్వేతపిఙ్గలః ॥ ౧౩౮॥
మహాప్రసాదో దమనః శత్రుహా శ్వేతపిఙ్గలః ॥ ౧౩౮॥
- వరో (varo)boon
- వరాహో (varāhaḥ)boar
- వరదో (varadaḥ)grantor of boons
- వరేణ్యః (vareṇyaḥ)most excellent
- సుమహాస్వనః (sumahāsvanaḥ)having a great sound (सु:good | महास्वनः:great sound)
- మహాప్రసాదో (mahāprasādaḥ)great grace
- దమనః (damanaḥ)subduer
- శత్రుహా (śatruhā)destroyer of enemies (शत्रु:enemy | हा:destroyer)
- శ్వేతపిఙ్గలః (śvetapiṅgalaḥ)white and tawny (श्वेत:white | पिङ्गल:tawny)
పీతాత్మా పరమాత్మా చ ప్రయతాత్మా ప్రధానధృత్ ।
సర్వపార్శ్వముఖస్త్ర్యక్షో ధర్మసాధారణో వరః ॥ ౧౩౯॥
సర్వపార్శ్వముఖస్త్ర్యక్షో ధర్మసాధారణో వరః ॥ ౧౩౯॥
- పీతాత్మా (pītātmā)pure soul
- పరమాత్మా (paramātmā)supreme soul
- చ (ca)and
- ప్రయతాత్మా (prayatātmā)self-controlled
- ప్రధానధృత్ (pradhānadhṛt)holder of the chief
- ప్రీతాత్మా (prītātmā)beloved soul
- సర్వపార్శ్వముఖస్త్ర్యక్షో (sarvapārśvamukhastryakṣo)facing all sides, three-eyed (सर्वपार्श्व:all sides | मुख:facing | त्र्यक्ष:three-eyed)
- ధర్మసాధారణో (dharmasādhāraṇo)common to all dharma (धर्म:dharma | साधारण:common)
- వరః (varaḥ)excellent
చరాచరాత్మా సూక్ష్మాత్మా అమృతో గోవృషేశ్వరః ।
సాధ్యర్షిర్వసురాదిత్యో వివస్వాన్సవితాఽమృతః ౧౪౦॥
సాధ్యర్షిర్వసురాదిత్యో వివస్వాన్సవితాఽమృతః ౧౪౦॥
- చరాచరాత్మా (carācarātmā)soul of moving and unmoving (चरा:moving | अचरा:unmoving | आत्मा:soul)
- సూక్ష్మాత్మా (sūkṣmātmā)subtle soul (सूक्ष्म:subtle | आत्मा:soul)
- అమృతో (amṛto)immortal
- గోవృషేశ్వరః (govṛṣeśvaraḥ)lord of cows and bulls (गो:cow | वृष:bull | ईश्वरः:lord)
- సాధ్యర్షిర్వసురాదిత్యో (sādhyaṛṣirvasurādityo)sage of Sādhyas, Vasu, Āditya (साध्य:Sādhyas | ऋषि:sage | वसु:Vasu | आदित्य:Āditya)
- వివస్వాన్సవితామృతః (vivasvānsavitāmṛtaḥ)Vivasvān, Savitā, immortal (विवस्वान्:Vivasvān | सविता:Savitā | अमृतः:immortal)
వ్యాసః సర్గః సుసఙ్క్షేపో విస్తరః పర్యయో నరః ।
ఋతు సంవత్సరో మాసః పక్షః సఙ్ఖ్యాసమాపనః ॥ ౧౪౧॥
ఋతు సంవత్సరో మాసః పక్షః సఙ్ఖ్యాసమాపనః ॥ ౧౪౧॥
- వ్యాసః (vyāsaḥ)Vyasa
- సర్గః (sargaḥ)creation
- సుసఙ్క్షేపో (susaṅkṣepo)concise summary (सु:good | सङ्क्षेपः:summary)
- విస్తరః (vistaraḥ)expansion
- పర్యయో (paryayo)synonym
- నరః (naraḥ)man
- ఋతుః (ṛtuḥ)season
- సంవత్సరో (saṁvatsaro)year
- మాసః (māsaḥ)month
- పక్షః (pakṣaḥ)fortnight
- సఙ్ఖ్యాసమాపనః (saṅkhyāsamāpanaḥ)completion of counting (सङ्ख्या:counting | समापनः:completion)
కలా కాష్ఠా లవా మాత్రా ముహూర్తాహఃక్షపాః క్షణాః ।
విశ్వక్షేత్రం ప్రజాబీజం లిఙ్గమాద్యస్తు నిర్గమః ॥ ౧౪౨॥
విశ్వక్షేత్రం ప్రజాబీజం లిఙ్గమాద్యస్తు నిర్గమః ॥ ౧౪౨॥
- కలా (kalā)part
- కాష్ఠా (kāṣṭhā)moment
- లవా (lavā)instant
- మాత్రా (mātrā)measure
- ముహూర్తాహః (muhūrtāḥ)hours
- క్షపాః (kṣapāḥ)nights
- క్షణాః (kṣaṇāḥ)moments
- విశ్వక్షేత్రం (viśvakṣetraṁ)universal field (विश्व:universal | क्षेत्रं:field)
- ప్రజాబీజం (prajābījaṁ)seed of beings (प्रजा:beings | बीजं:seed)
- లిఙ్గమాద్యస్తు (liṅgamādyastu)primordial sign (लिङ्गम्:sign | आद्य:primordial | तु:but)
- నిర్గమః (nirgamaḥ)exit
సదసద్వ్యక్తమవ్యక్తం పితా మాతా పితామహః ।
స్వర్గద్వారం ప్రజాద్వారం మోక్షద్వారం త్రివిష్టపమ్ ॥ ౧౪౩॥
స్వర్గద్వారం ప్రజాద్వారం మోక్షద్వారం త్రివిష్టపమ్ ॥ ౧౪౩॥
- సదసద్వ్యక్తమవ్యక్తం (sadasadvyaktamavyaktaṁ)manifest and unmanifest (सत्:existence | असत्:non-existence | व्यक्तम्:manifest | अव्यक्तं:unmanifest)
- పితా (pitā)father
- మాతా (mātā)mother
- పితామహః (pitāmahaḥ)grandfather
- స్వర్గద్వారం (svargadvāraṁ)gateway to heaven (स्वर्ग:heaven | द्वारं:gateway)
- ప్రజాద్వారం (prajādvāraṁ)gateway to progeny (प्रजा:progeny | द्वारं:gateway)
- మోక్షద్వారం (mokṣadvāraṁ)gateway to liberation (मोक्ष:liberation | द्वारं:gateway)
- త్రివిష్టపమ్ (triviṣṭapam)heaven
నిర్వాణం హ్లాదనశ్చైవ బ్రహ్మలోకః పరా గతిః ।
దేవాసురవినిర్మాతా దేవాసురపరాయణః ॥ ౧౪౪॥
దేవాసురవినిర్మాతా దేవాసురపరాయణః ॥ ౧౪౪॥
- నిర్వాణం (nirvāṇaṁ)liberation
- హ్లాదనశ్చైవ (hlādanaścaiva)and also delight (ह्लादन:delight | च:and | एव:indeed)
- బ్రహ్మలోకః (brahmalokaḥ)realm of Brahma (ब्रह्म:Brahma | लोकः:realm)
- పరా (parā)supreme
- గతిః (gatiḥ)goal
- దేవాసురవినిర్మాతా (devāsuravinirmātā)creator of gods and demons (देव:god | असुर:demon | विनिर्माता:creator)
- దేవాసురపరాయణః (devāsuraparāyaṇaḥ)refuge of gods and demons (देव:god | असुर:demon | परायणः:refuge)
దేవాసురగురుర్దేవో దేవాసురనమస్కృతః ।
దేవాసురమహామాత్రో దేవాసురగణాశ్రయః ॥ ౧౪౫॥
దేవాసురమహామాత్రో దేవాసురగణాశ్రయః ॥ ౧౪౫॥
- దేవాసురగురుర్దేవో (devāsuragururdevo)god, teacher of gods and demons (देव:god | असुर:demon | गुरु:teacher | देव:god)
- దేవాసురనమస్కృతః (devāsuranamaskṛtaḥ)worshipped by gods and demons (देव:god | असुर:demon | नमस्कृत:worshipped)
- దేవాసురమహామాత్రో (devāsuramahāmātro)great minister of gods and demons (देव:god | असुर:demon | महामात्र:great minister)
- దేవాసురగణాశ్రయః (devāsuragaṇāśrayaḥ)refuge of gods and demons (देव:god | असुर:demon | गण:group | आश्रय:refuge)
దేవాసురగణాధ్యక్షో దేవాసురగణాగ్రణీః ।
దేవాతిదేవో దేవర్షిర్దేవాసురవరప్రదః ॥ ౧౪౬॥
దేవాతిదేవో దేవర్షిర్దేవాసురవరప్రదః ॥ ౧౪౬॥
- దేవాసురగణాధ్యక్షో (devāsuragaṇādhyakṣaḥ)leader of gods and demons (देव:god | असुर:demon | गण:group | अध्यक्ष:leader)
- దేవాసురగణాగ్రణీః (devāsuragaṇāgraṇīḥ)foremost among gods and demons (देव:god | असुर:demon | गण:group | अग्रणी:foremost)
- దేవాతిదేవో (devātidevo)supreme god (देव:god | अति:beyond | देव:god)
- దేవర్షిర్దేవాసురవరప్రదః (devarṣirdevāsuravarapradaḥ)sage among gods, giver of boons to gods and demons (देवर्षि:sage among gods | देव:god | असुर:demon | वर:boon | प्रद:giver)
దేవాసురేశ్వరో విశ్వో దేవాసురమహేశ్వరః ।
సర్వదేవమయోఽచిన్త్యో దేవతాత్మాఽఽత్మసమ్భవః ॥ ౧౪౭॥
సర్వదేవమయోఽచిన్త్యో దేవతాత్మాఽఽత్మసమ్భవః ॥ ౧౪౭॥
- దేవాసురేశ్వరో (devāsureśvaro)lord of gods and demons (देव:god | असुर:demon | ईश्वर:lord)
- విశ్వో (viśvo)universe
- దేవాసురమహేశ్వరః (devāsuramaheśvaraḥ)great lord of gods and demons (देव:god | असुर:demon | महेश्वर:great lord)
- సర్వదేవమయోఽచిన్త్యో (sarvadevamayo'cintyo)embodiment of all gods, inconceivable (सर्व:all | देव:god | मय:embodiment | अचिन्त्य:inconceivable)
- దేవతాత్మాఽఽత్మసమ్భవః (devatātmā''tmasambhavaḥ)divine soul, self-born (देवतात्मा:divine soul | आत्मसम्भव:self-born)
ఉద్భిత్త్రివిక్రమో వైద్యో విరజో నీరజోఽమరః ॥
ఈడ్యో హస్తీశ్వరో వ్యాఘ్రో దేవసింహో నరర్షభః ॥ ౧౪౮॥
ఈడ్యో హస్తీశ్వరో వ్యాఘ్రో దేవసింహో నరర్షభః ॥ ౧౪౮॥
- ఉద్భిత్త్రివిక్రమో (udbhittrivikramaḥ)uplifter of three strides (उद्भित्:uplifter | त्रिविक्रम:three strides)
- వైద్యో (vaidyaḥ)physician
- విరజో (virajaḥ)stainless
- నీరజోఽమరః (nīrajo'maraḥ)water-born immortal (नीरज:water-born | अमर:immortal)
- ఈడ్యో (īḍyaḥ)praiseworthy
- హస్తీశ్వరో (hastīśvaraḥ)lord of elephants (हस्ती:elephant | ईश्वर:lord)
- వ్యాఘ్రో (vyāghraḥ)tiger
- దేవసింహో (devasimhaḥ)lion among gods (देव:god | सिंह:lion)
- నరర్షభః (nararṣabhaḥ)bull among men (नर:man | ऋषभ:bull)
విబుధోఽగ్రవరః సూక్ష్మః సర్వదేవస్తపోమయః ।
సుయుక్తః శోభనో వజ్రీ ప్రాసానాం ప్రభవోఽవ్యయః ॥ ౧౪౯॥
సుయుక్తః శోభనో వజ్రీ ప్రాసానాం ప్రభవోఽవ్యయః ॥ ౧౪౯॥
- విబుధోఽగ్రవరః (vibudho'gravaraḥ)foremost among the wise (विबुध:wise | अग्रवर:foremost)
- సూక్ష్మః (sūkṣmaḥ)subtle
- సర్వదేవస్తపోమయః (sarvadevastapomayaḥ)essence of all gods' austerity (सर्वदेव:all gods | तपोमय:essence of austerity)
- సయుక్తః (suyuktaḥ)well-composed
- శోభనో (śobhano)auspicious
- వజ్రీ (vajrī)wielder of the thunderbolt
- ప్రాసానాం (prāsānāṁ)of the spears
- ప్రభవోఽవ్యయః (prabhavo'vyayaḥ)imperishable origin (प्रभव:origin | अव्यय:imperishable)
గుహః కాన్తో నిజః సర్గః పవిత్రం సర్వపావనః ।
శృఙ్గీ శృఙ్గప్రియో బభ్రూ రాజరాజో నిరామయః ॥ ౧౫౦॥
శృఙ్గీ శృఙ్గప్రియో బభ్రూ రాజరాజో నిరామయః ॥ ౧౫౦॥
- గుహః (guhaḥ)cave-dweller
- కాన్తో (kāntaḥ)beloved
- నిజః (nijaḥ)own
- సర్గః (sargaḥ)creation
- పవిత్రం (pavitraṁ)pure
- సర్వపావనః (sarvapāvanaḥ)purifier of all (सर्व:all | पावनः:purifier)
- శృఙ్గీ (śṛṅgī)horned
- శృఙ్గప్రియో (śṛṅgapriyaḥ)fond of peaks (शृङ्ग:peak | प्रियो:fond of)
- బభ్రూ (babhrū)brown
- రాజరాజో (rājarājaḥ)king of kings (राज:king | राजो:king)
- నిరామయః (nirāmayaḥ)free from disease
అభిరామః సురగణో విరామః సర్వసాధనః ।
లలాటాక్షో విశ్వదేవో హరిణో బ్రహ్మవర్చసః ॥ ౧౫౧॥
లలాటాక్షో విశ్వదేవో హరిణో బ్రహ్మవర్చసః ॥ ౧౫౧॥
- అభిరామః (abhirāmaḥ)charming
- సురగణో (suragaṇaḥ)host of gods (सुर:god | गणः:host)
- విరామః (virāmaḥ)cessation
- సర్వసాధనః (sarvasādhanaḥ)all-accomplishing (सर्व:all | साधनः:accomplishing)
- లలాటాక్షో (lalāṭākṣaḥ)forehead-eyed (ललाट:forehead | अक्षः:eye)
- విశ్వదేవో (viśvadevaḥ)universal god (विश्व:universal | देवः:god)
- హరిణో (hariṇaḥ)deer-like
- బ్రహ్మవర్చసః (brahmavarcasaḥ)having Brahma's brilliance (ब्रह्म:Brahma | वर्चसः:brilliance)
స్థావరాణాం పతిశ్చైవ నియమేన్ద్రియవర్ధనః ।
సిద్ధార్థః సిద్ధభూతార్థోఽచిన్త్యః సత్యవ్రతః శుచిః ॥ ౧౫౨॥
సిద్ధార్థః సిద్ధభూతార్థోఽచిన్త్యః సత్యవ్రతః శుచిః ॥ ౧౫౨॥
- స్థావరాణాం (sthāvarāṇāṁ)of the immovable
- పతిశ్చైవ (patiścaiva)and indeed the lord (पतिः:lord | च:and | एव:indeed)
- నియమేన్ద్రియవర్ధనః (niyamendriyavardhanaḥ)enhancer of controlled senses (नियम:control | इन्द्रिय:senses | वर्धनः:enhancer)
- సిద్ధార్థః (siddhārthaḥ)one whose goals are achieved
- సిద్ధభూతార్థోఽచిన్త్యః (siddhabhūtārtho'cintyaḥ)unimaginable with achieved goals (सिद्ध:achieved | भूत:being | अर्थः:goal | अचिन्त्यः:unimaginable)
- సత్యవ్రతః (satyavrataḥ)truthful in vows
- శుచిః (śuciḥ)pure
వ్రతాధిపః పరం బ్రహ్మ భక్తానాం పరమా గతిః ।
విముక్తో ముక్తతేజాశ్చ శ్రీమాన్శ్రీవర్ధనో జగత్ ॥ ౧౫౩॥
విముక్తో ముక్తతేజాశ్చ శ్రీమాన్శ్రీవర్ధనో జగత్ ॥ ౧౫౩॥
- వ్రతాధిపః (vratādhipaḥ)lord of vows (व्रत:vow | अधिपः:lord)
- పరం (paraṁ)supreme
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- భక్తానాం (bhaktānāṁ)of devotees
- పరమా (paramā)ultimate
- గతిః (gatiḥ)goal
- భక్తానుగ్రహకారకః (bhaktānugrahakārakaḥ)bestower of grace to devotees (भक्त:devotee | अनुग्रह:grace | कारकः:bestower)
- విముక్తో (vimukto)liberated
- ముక్తతేజాశ్చ (muktatejāśca)and radiant with liberation (मुक्त:liberated | तेजाः:radiance | च:and)
- శ్రీమాన్ (śrīmān)prosperous
- శ్రీవర్ధనో (śrīvardhano)enhancer of prosperity (श्री:prosperity | वर्धन:enhancer)
- జగత్ (jagat)world
(ఇతి సహస్రనామస్తోత్రమ్ । )
యథా ప్రధానం భగవానితి భక్త్యా స్తుతో మయా ।
యన్న బ్రహ్మాదయో దేవా విదుస్తత్త్వేన నర్షయః ।
స్తోతవ్యమర్చ్యం వన్ద్యం చ కః స్తోష్యతి జగత్పతిమ్ ॥ ౧౫౪॥
యథా ప్రధానం భగవానితి భక్త్యా స్తుతో మయా ।
యన్న బ్రహ్మాదయో దేవా విదుస్తత్త్వేన నర్షయః ।
స్తోతవ్యమర్చ్యం వన్ద్యం చ కః స్తోష్యతి జగత్పతిమ్ ॥ ౧౫౪॥
- ఇతి సహస్ర-నామ-స్తోత్రమ్ (iti sahasra-nāma-stotram)thus the Hymn of the Thousand Names
- యథా ప్రధానమ్ (yathā pradhānam)as the Primordial
- భగవాన్ (bhagavān)the Blessed Lord
- ఇతి (iti)so
- భక్త్యా (bhaktyā)with devotion
- స్తుతః (stutaḥ)has been praised
- మయా (mayā)by me
- యత్ న (yan na)whom not
- బ్రహ్మ-ఆదయః దేవాః (brahmādayo devāḥ)Brahmā and the other gods
- విదుః (viduḥ)know
- తత్త్వేన (tattvena)as he truly is
- న ఋషయః (na ṛṣayaḥ)nor the seers
- స్తోతవ్యమ్ (stotavyam)him who is to be praised
- అర్చ్యమ్ (arcyam)to be worshipped
- వన్ద్యమ్ చ (vandyaṃ ca)and to be bowed to
- కః స్తోష్యతి (kaḥ stoṣyati)who shall praise
- జగత్-పతిమ్ (jagat-patim)the lord of the world
భక్తిం త్వేవం పురస్కృత్య మయా యజ్ఞపతిర్విభుః ।
తతోఽభ్యనుజ్ఞాం సమ్ప్రాప్య స్తుతో మతిమతాం వరః ॥ ౧౫౫॥
తతోఽభ్యనుజ్ఞాం సమ్ప్రాప్య స్తుతో మతిమతాం వరః ॥ ౧౫౫॥
- భక్తిమ్ (bhaktim)devotion
- తు ఏవమ్ (tv evam)yet in this way
- పురస్కృత్య (puraskṛtya)having set it before me
- మయా (mayā)by me
- యజ్ఞ-పతిః (yajña-patiḥ)the lord of sacrifice
- విభుః (vibhuḥ)the mighty
- తతః (tataḥ)thereafter
- అభ్యనుజ్ఞామ్ సమ్ప్రాప్య (abhyanujñāṃ samprāpya)having obtained his leave
- స్తుతః (stutaḥ)was praised
- మతిమతామ్ వరః (matimatāṃ varaḥ)the best of those who possess understanding
శివమేభిః స్తువన్దేవం నామభిః పుష్టివర్ధనైః ।
నిత్యయుక్తః శుచిర్భక్తః ప్రాప్నోత్యాత్మానమాత్మనా ॥ ౧౫౬॥
నిత్యయుక్తః శుచిర్భక్తః ప్రాప్నోత్యాత్మానమాత్మనా ॥ ౧౫౬॥
- శివమ్ (śivam)Śiva
- ఏభిః (ebhiḥ)with these
- స్తువన్ (stuvan)praising
- దేవమ్ (devam)the god
- నామభిః (nāmabhiḥ)names
- పుష్టి-వర్ధనైః (puṣṭi-vardhanaiḥ)which make well-being grow
- నిత్య-యుక్తః (nitya-yuktaḥ)ever steadfast
- శుచిః (śuciḥ)pure
- భక్తః (bhaktaḥ)the devotee
- ప్రాప్నోతి (prāpnoti)attains
- ఆత్మానమ్ (ātmānam)the Self
- ఆత్మనా (ātmanā)by the Self
ఏతద్ధి పరమం బ్రహ్మ పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి ॥ ౧౫౭॥
- నిత్యయుక్తః (nityayuktaḥ)eternally engaged
- శుచిర్భక్తః (śucirbhaktaḥ)pure devotee (शुचिः:pure | भक्तः:devotee)
- ప్రాప్నోత్యాత్మానమాత్మనా (prāpnoty-ātmānam-ātmanā)attains the self by the self (प्राप्नोति:attains | आत्मानम्:the self | आत्मना:by the self)
- ఏతద్ధి (etaddhi)this indeed
- పరమం (paramaṁ)supreme
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- పరం (paraṁ)highest
- బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి (brahmādhigacchati)attains Brahman (ब्रह्म:Brahman | अधिगच्छति:attains)
ఋషయశ్చైవ దేవాశ్చ స్తువన్త్యేతేన తత్పరమ్ ॥ ౧౫౮॥
- ఋషయశ్చైవ (ṛṣayaścaiva)and the sages (ऋषयः:sages | च:and | एव:indeed)
- దేవాశ్చ (devāśca)and the gods (देवाः:gods | च:and)
- స్తువన్త్యేతేన (stuvantyetena)praise with this (स्तुवन्ति:praise | एतेन:with this)
- తత్పరమ్ (tatparam)that supreme
- స్తూయమానో (stūyamāno)being praised
- మహాదేవస్తుష్యతే (mahādevastuṣyate)Mahadeva is pleased (महादेवः:Mahadeva | तुष्यते:is pleased)
- నియతాత్మభిః (niyatātmabhiḥ)by the self-controlled (नियत:controlled | आत्मभिः:by selves)
స్తూయమానో మహాదేవస్తుష్యతే నియతాత్మభిః ।
భక్తానుకమ్పీ భగవానాత్మసంస్థాకరో విభుః ॥ ౧౫౯॥
భక్తానుకమ్పీ భగవానాత్మసంస్థాకరో విభుః ॥ ౧౫౯॥
- స్తూయమానః (stūyamānaḥ)being praised
- మహా-దేవః (mahā-devaḥ)Mahādeva
- తుష్యతే (tuṣyate)is well pleased
- నియత-ఆత్మభిః (niyatātmabhiḥ)by those whose selves are held in check
- భక్త-అనుకమ్పీ (bhaktānukampī)feeling for his devotees
- భగవాన్ (bhagavān)the Blessed One
- ఆత్మ-సంస్థా-కరః (ātma-saṃsthā-karaḥ)who sets them firm within himself
- విభుః (vibhuḥ)the mighty
తథైవ చ మనుష్యేషు యే మనుష్యాః ప్రధానతః ।
ఆస్తికాః శ్రద్ధధానాశ్చ బహుభిర్జన్మభిః స్తవైః ॥ ౧౬౦॥
ఆస్తికాః శ్రద్ధధానాశ్చ బహుభిర్జన్మభిః స్తవైః ॥ ౧౬౦॥
- తథా ఏవ చ (tathaiva ca)and just so
- మనుష్యేషు (manuṣyeṣu)among men
- యే మనుష్యాః (ye manuṣyāḥ)those men who
- ప్రధానతః (pradhānataḥ)are foremost
- ఆస్తికాః (āstikāḥ)who believe
- శ్రద్దధానాః చ (śraddadhānāś ca)and who have faith
- బహుభిః జన్మభిః (bahubhir janmabhiḥ)through many births
- స్తవైః (stavaiḥ)with many hymns of praise
భక్త్యా హ్యనన్యమీశానం పరం దేవం సనాతనమ్ ।
కర్మణా మనసా వాచా భావేనామితతేజసః ॥ ౧౬౧॥
కర్మణా మనసా వాచా భావేనామితతేజసః ॥ ౧౬౧॥
- భక్త్యా (bhaktyā)with devotion
- హి (hi)indeed
- అనన్యమ్ (ananyam)undivided
- ఈశానమ్ (īśānam)toward Īśāna
- పరమ్ దేవమ్ (paraṃ devam)the supreme god
- సనాతనమ్ (sanātanam)everlasting
- కర్మణా (karmaṇā)by deed
- మనసా (manasā)by mind
- వాచా (vācā)by speech
- భావేన (bhāvena)by feeling
- అమిత-తేజసః (amita-tejasaḥ)toward him of measureless splendour
శయానా జాగ్రమాణాశ్చ వ్రజన్నుపవిశంస్తథా ।
ఉన్మిషన్నిమిషంశ్చైవ చిన్తయన్తః పునః పునః ॥ ౧౬౨॥
ఉన్మిషన్నిమిషంశ్చైవ చిన్తయన్తః పునః పునః ॥ ౧౬౨॥
- శయానాః (śayānāḥ)lying down
- జాగ్రమాణాః (jāgramāṇāḥ)waking
- చ (ca)and
- వ్రజన్ (vrajan)walking
- ఉపవిశన్ (upaviśan)sitting
- తథా (tathā)likewise
- ఉన్మిషన్ (unmiṣan)opening the eyes
- నిమిషన్ (nimiṣan)closing them
- చ ఏవ (caiva)and even so
- చిన్తయన్తః (cintayantaḥ)thinking on him
- పునః పునః (punaḥ punaḥ)again and again
శృణ్వన్తః శ్రావయన్తశ్చ కథయన్తశ్చ తే భవమ్ ।
స్తువన్తః స్తూయమానాశ్చ తుష్యన్తి చ రమన్తి చ ॥ ౧౬౩॥
స్తువన్తః స్తూయమానాశ్చ తుష్యన్తి చ రమన్తి చ ॥ ౧౬౩॥
- శృణ్వన్తః (śṛṇvantaḥ)hearing
- శ్రావయన్తః (śrāvayantaḥ)causing others to hear
- చ (ca)and
- కథయన్తః చ (kathayantaś ca)and telling of him
- తే (te)they
- భవమ్ (bhavam)of Bhava
- స్తువన్తః (stuvantaḥ)praising
- స్తూయమానాః చ (stūyamānāś ca)and being praised
- తుష్యన్తి (tuṣyanti)they are content
- చ (ca)and
- రమన్తి (ramanti)they take delight
జన్మకోటిసహస్రేషు నానాసంసారయోనిషు ।
జన్తోర్విగతపాపస్య భవే భక్తిః ప్రజాయతే ॥ ౧౬౪॥
జన్తోర్విగతపాపస్య భవే భక్తిః ప్రజాయతే ॥ ౧౬౪॥
- జన్మ-కోటి-సహస్రేషు (janma-koṭi-sahasreṣu)through thousands of millions of births
- నానా-సంసార-యోనిషు (nānā-saṃsāra-yoniṣu)in the many wombs of the round of existence
- జన్తోః (jantoḥ)in a creature
- విగత-పాపస్య (vigata-pāpasya)whose sin has departed
- భవే (bhave)toward Bhava
- భక్తిః (bhaktiḥ)devotion
- ప్రజాయతే (prajāyate)comes to birth
ఉత్పన్నా చ భవే భక్తిరనన్యా సర్వభావతః ।
భావినః కారణే చాస్య సర్వయుక్తస్య సర్వథా ॥ ౧౬౫॥
భావినః కారణే చాస్య సర్వయుక్తస్య సర్వథా ॥ ౧౬౫॥
- ఉత్పన్నా (utpannā)once arisen
- చ (ca)and
- భవే (bhave)toward Bhava
- భక్తిః (bhaktiḥ)devotion
- అనన్యా (ananyā)undivided
- సర్వ-భావతః (sarva-bhāvataḥ)springing from the whole being
- భావినః (bhāvinaḥ)of one who will be
- కారణే (kāraṇe)as the cause
- చ (ca)and
- అస్య (asya)of him
- సర్వ-యుక్తస్య (sarva-yuktasya)wholly joined to it
- సర్వథా (sarvathā)in every way
ఏతద్దేవేషు దుష్ప్రాపం మనుష్యేషు న లభ్యతే ।
నిర్విఘ్నా నిశ్చలా రుద్రే భక్తిరవ్యభిచారిణీ ॥ ౧౬౬॥
నిర్విఘ్నా నిశ్చలా రుద్రే భక్తిరవ్యభిచారిణీ ॥ ౧౬౬॥
- ఏతత్ (etat)this
- దేవేషు (deveṣu)among the gods
- దుష్ప్రాపమ్ (duṣprāpam)hard to come by
- మనుష్యేషు (manuṣyeṣu)among men
- న లభ్యతే (na labhyate)it is not found
- నిర్విఘ్నా (nirvighnā)unobstructed
- నిశ్చలా (niścalā)unwavering
- రుద్రే (rudre)toward Rudra
- భక్తిః (bhaktiḥ)devotion
- అవ్యభిచారిణీ (avyabhicāriṇī)that never strays
తస్యైవ చ ప్రసాదేన భక్తిరుత్పద్యతే నౄణామ్ ।
యేన యాన్తి పరాం సిద్ధిం తద్భాగవతచేతసః ॥ ౧౬౭॥ (యే న)
యేన యాన్తి పరాం సిద్ధిం తద్భాగవతచేతసః ॥ ౧౬౭॥ (యే న)
- తస్య ఏవ (tasyaiva)of him alone
- చ (ca)and
- ప్రసాదేన (prasādena)by the grace
- భక్తిః (bhaktiḥ)devotion
- ఉత్పద్యతే (utpadyate)arises
- నౄణామ్ (nṝṇām)in men
- యేన (yena)by which
- యాన్తి (yānti)they go
- పరామ్ సిద్ధిమ్ (parāṃ siddhim)to the supreme perfection
- తత్-భాగవత-చేతసః (tad-bhāgavata-cetasaḥ)those whose minds are given over to the Lord
యే సర్వభావానుగతాః ప్రపద్యన్తే మహేశ్వరమ్ ।
ప్రపన్నవత్సలో దేవః సంసారాత్తాన్సముద్ధరేత్ ॥ ౧౬౮॥
ప్రపన్నవత్సలో దేవః సంసారాత్తాన్సముద్ధరేత్ ॥ ౧౬౮॥
- యే (ye)those who
- సర్వ-భావ-అనుగతాః (sarva-bhāvānugatāḥ)following him with their whole being
- ప్రపద్యన్తే (prapadyante)take refuge in
- మహేశ్వరమ్ (maheśvaram)Maheśvara
- ప్రపన్న-వత్సలః (prapanna-vatsalaḥ)who holds dear all who take refuge
- దేవః (devaḥ)the god
- సంసారాత్ (saṃsārāt)out of the round of existence
- తాన్ సముద్ధరేత్ (tān samuddharet)lifts them clear
ఏవమన్యే వికుర్వన్తి దేవాః సంసారమోచనమ్ ।
మనుష్యాణామృతే దేవం నాన్యా శక్తిస్తపోబలమ్ ॥ ౧౬౯॥
మనుష్యాణామృతే దేవం నాన్యా శక్తిస్తపోబలమ్ ॥ ౧౬౯॥
- ఏవమ్ (evam)in this way
- అన్యే (anye)other
- వికుర్వన్తి (vikurvanti)bring about
- దేవాః (devāḥ)gods too
- సంసార-మోచనమ్ (saṃsāra-mocanam)release from the round of existence
- మనుష్యాణామ్ (manuṣyāṇām)for men
- ఋతే దేవమ్ (ṛte devam)apart from that God
- న అన్యా శక్తిః (nānyā śaktiḥ)there is no other power
- తపః-బలమ్ (tapo-balam)nor strength of austerity
ఇతి తేనేన్ద్రకల్పేన భగవాన్సదసత్పతిః ।
కృత్తివాసాః స్తుతః కృష్ణ తణ్డినా శుభబుద్ధినా ॥ ౧౭౦॥
కృత్తివాసాః స్తుతః కృష్ణ తణ్డినా శుభబుద్ధినా ॥ ౧౭౦॥
- ఇతి (iti)thus
- తేన (tena)by him
- ఇన్ద్ర-కల్పేన (indra-kalpena)the peer of Indra
- భగవాన్ (bhagavān)the Blessed Lord
- సత్-అసత్-పతిః (sad-asat-patiḥ)master of what is and what is not
- కృత్తి-వాసాః (kṛtti-vāsāḥ)clad in a hide
- స్తుతః (stutaḥ)was praised
- కృష్ణ (kṛṣṇa)O Kṛṣṇa
- తణ్డినా (taṇḍinā)by Taṇḍi
- శుభ-బుద్ధినా (śubha-buddhinā)of auspicious understanding
స్తవమేతం భగవతో బ్రహ్మా స్వయమధారయత్ ।
గీయతే చ స బుద్ధ్యేత బ్రహ్మా శఙ్కరసన్నిధౌ ॥ ౧౭౧॥
గీయతే చ స బుద్ధ్యేత బ్రహ్మా శఙ్కరసన్నిధౌ ॥ ౧౭౧॥
- స్తవమ్ ఏతమ్ (stavam etam)this hymn
- భగవతః (bhagavataḥ)of the Blessed Lord
- బ్రహ్మా (brahmā)Brahmā
- స్వయమ్ (svayam)himself
- అధారయత్ (adhārayat)held fast
- గీయతే (gīyate)it is sung
- చ (ca)and
- సః బుద్ధ్యేత (sa budhyeta)he awakens to it
- బ్రహ్మా (brahmā)Brahmā
- శఙ్కర-సన్నిధౌ (śaṅkara-sannidhau)in the presence of Śaṅkara
ఇదం పుణ్యం పవిత్రం చ సర్వదా పాపనాశనమ్ ।
యోగదం మోక్షదం చైవ స్వర్గదం తోషదం తథా ॥ ౧౭౨॥
యోగదం మోక్షదం చైవ స్వర్గదం తోషదం తథా ॥ ౧౭౨॥
- ఇదమ్ (idam)this
- పుణ్యమ్ (puṇyam)holy
- పవిత్రమ్ (pavitram)purifying
- చ (ca)and
- సర్వదా (sarvadā)at all times
- పాప-నాశనమ్ (pāpa-nāśanam)destroying sin
- యోగ-దమ్ (yoga-dam)it gives yoga
- మోక్ష-దమ్ (mokṣa-dam)it gives release
- చ ఏవ (caiva)and indeed
- స్వర్గ-దమ్ (svarga-dam)it gives heaven
- తోష-దమ్ (toṣa-dam)it gives contentment
- తథా (tathā)so too
ఏవమేతత్పఠన్తే య ఏకభక్త్యా తు శఙ్కరమ్ ।
యా గతిః సాఙ్ఖ్యయోగానాం వ్రజన్త్యేతాం గతిం తదా ॥ ౧౭౩॥
యా గతిః సాఙ్ఖ్యయోగానాం వ్రజన్త్యేతాం గతిం తదా ॥ ౧౭౩॥
- ఏవమ్ (evam)in this way
- ఏతత్ (etat)this
- పఠన్తే (paṭhante)recite
- యే (ye)those who
- ఏక-భక్త్యా (eka-bhaktyā)with undivided devotion
- తు (tu)indeed
- శఙ్కరమ్ (śaṅkaram)toward Śaṅkara
- యా గతిః (yā gatiḥ)whatever goal
- సాఙ్ఖ్య-యోగానామ్ (sāṅkhya-yogānām)belongs to the followers of Sāṅkhya and Yoga
- వ్రజన్తి (vrajanti)they go
- ఏతామ్ గతిమ్ (etāṃ gatim)to that same goal
- తదా (tadā)then
స్తవమేతం ప్రయత్నేన సదా రుద్రస్య సన్నిధౌ ।
అబ్దమేకం చరేద్భక్తః ప్రాప్నుయాదీప్సితం ఫలమ్ ॥ ౧౭౪॥
అబ్దమేకం చరేద్భక్తః ప్రాప్నుయాదీప్సితం ఫలమ్ ॥ ౧౭౪॥
- స్తవమ్ ఏతమ్ (stavam etam)this hymn
- ప్రయత్నేన (prayatnena)with diligence
- సదా (sadā)always
- రుద్రస్య సన్నిధౌ (rudrasya sannidhau)in the presence of Rudra
- అబ్దమ్ ఏకమ్ (abdam ekam)for one year
- చరేత్ (caret)should he perform
- భక్తః (bhaktaḥ)the devotee
- ప్రాప్నుయాత్ (prāpnuyāt)he would obtain
- ఈప్సితమ్ ఫలమ్ (īpsitaṃ phalam)the fruit he desires
ఏతద్రహస్యం పరమం బ్రహ్మణో హృది సంస్థితమ్ ।
బ్రహ్మా ప్రోవాచ శక్రాయ శక్రః ప్రోవాచ మృత్యవే ॥ ౧౭౫॥
బ్రహ్మా ప్రోవాచ శక్రాయ శక్రః ప్రోవాచ మృత్యవే ॥ ౧౭౫॥
- ఏతత్ (etat)this
- రహస్యమ్ (rahasyam)secret
- పరమమ్ (paramam)supreme
- బ్రహ్మణః హృది (brahmaṇo hṛdi)in the heart of Brahmā
- సంస్థితమ్ (saṃsthitam)abides
- బ్రహ్మా (brahmā)Brahmā
- ప్రోవాచ (provāca)declared it
- శక్రాయ (śakrāya)to Śakra
- శక్రః (śakraḥ)Śakra
- ప్రోవాచ (provāca)declared it
- మృత్యవే (mṛtyave)to Mṛtyu
మృత్యుః ప్రోవాచ రుద్రేభ్యో రుద్రేభ్యస్తణ్డిమాగమత్ ।
మహతా తపసా ప్రాప్తస్తణ్డినా బ్రహ్మసద్మని ॥ ౧౭౬॥
మహతా తపసా ప్రాప్తస్తణ్డినా బ్రహ్మసద్మని ॥ ౧౭౬॥
- మృత్యుః (mṛtyuḥ)Mṛtyu
- ప్రోవాచ (provāca)declared it
- రుద్రేభ్యః (rudrebhyaḥ)to the Rudras
- రుద్రేభ్యః (rudrebhyaḥ)from the Rudras
- తణ్డిమ్ ఆగమత్ (taṇḍim āgamat)it came to Taṇḍi
- మహతా తపసా (mahatā tapasā)by great austerity
- ప్రాప్తః (prāptaḥ)obtained
- తణ్డినా (taṇḍinā)by Taṇḍi
- బ్రహ్మ-సద్మని (brahma-sadmani)in the abode of Brahmā
తణ్డిః ప్రోవాచ శుక్రాయ గౌతమాయ చ భార్గవః ।
వైవస్వతాయ మనవే గౌతమః ప్రాహ మాధవ ॥ ౧౭౭॥
వైవస్వతాయ మనవే గౌతమః ప్రాహ మాధవ ॥ ౧౭౭॥
- తణ్డిః (taṇḍiḥ)Taṇḍi
- ప్రోవాచ (provāca)declared it
- శుక్రాయ (śukrāya)to Śukra
- గౌతమాయ చ (gautamāya ca)and to Gautama
- భార్గవః (bhārgavaḥ)Bhārgava
- వైవస్వతాయ మనవే (vaivasvatāya manave)to Manu Vaivasvata
- గౌతమః (gautamaḥ)Gautama
- ప్రాహ (prāha)spoke it
- మాధవ (mādhava)O Mādhava
నారాయణాయ సాధ్యాయ సమాధిష్ఠాయ ధీమతే ।
యమాయ ప్రాహ భగవాన్సాధ్యో నారాయణోఽచ్యుతః ॥ ౧౭౮॥
యమాయ ప్రాహ భగవాన్సాధ్యో నారాయణోఽచ్యుతః ॥ ౧౭౮॥
- నారాయణాయ (nārāyaṇāya)to Nārāyaṇa
- సాధ్యాయ (sādhyāya)the Sādhya
- సమాధిష్ఠాయ (samādhiṣṭhāya)established in deep contemplation
- ధీమతే (dhīmate)the wise
- యమాయ (yamāya)to Yama
- ప్రాహ (prāha)spoke it
- భగవాన్ (bhagavān)the Blessed One
- సాధ్యః (sādhyaḥ)the Sādhya
- నారాయణః (nārāyaṇaḥ)Nārāyaṇa
- అచ్యుతః (acyutaḥ)Acyuta
నాచికేతాయ భగవానాహ వైవస్వతో యమః ।
మార్కణ్డేయాయ వార్ష్ణేయ నాచికేతోఽభ్యభాషత ॥ ౧౭౯॥
మార్కణ్డేయాయ వార్ష్ణేయ నాచికేతోఽభ్యభాషత ॥ ౧౭౯॥
- నాచికేతాయ (nāciketāya)to Nāciketa
- భగవాన్ (bhagavān)the Blessed One
- ఆహ (āha)spoke it
- వైవస్వతః యమః (vaivasvato yamaḥ)Yama, son of Vivasvat
- మార్కణ్డేయాయ (mārkaṇḍeyāya)to Mārkaṇḍeya
- వార్ష్ణేయ (vārṣṇeya)O Vārṣṇeya
- నాచికేతః (nāciketaḥ)Nāciketa
- అభ్యభాషత (abhyabhāṣata)spoke it out
మార్కణ్డేయాన్మయా ప్రాప్తో నియమేన జనార్దన ।
తవాప్యహమమిత్రఘ్న స్తవం దద్యాం హ్యవిశ్రుతమ్ ॥ ౧౮౦॥
తవాప్యహమమిత్రఘ్న స్తవం దద్యాం హ్యవిశ్రుతమ్ ॥ ౧౮౦॥
- మార్కణ్డేయాత్ (mārkaṇḍeyāt)from Mārkaṇḍeya
- మయా (mayā)by me
- ప్రాప్తః (prāptaḥ)it was obtained
- నియమేన (niyamena)by strict observance
- జనార్దన (janārdana)O Janārdana
- తవ అపి (tavāpi)to you too
- అహమ్ (aham)I
- అమిత్ర-ఘ్న (amitra-ghna)O slayer of foes
- స్తవమ్ (stavam)this hymn
- దద్యామ్ (dadyām)would give
- హి (hi)indeed
- అవిశ్రుతమ్ (aviśrutam)one not noised abroad
స్వర్గ్యమారోగ్యమాయుష్యం ధన్యం వేదేన సంమితమ్ ।
నాస్య విఘ్నం వికుర్వన్తి దానవా యక్షరాక్షసాః ॥ ౧౮౧॥
నాస్య విఘ్నం వికుర్వన్తి దానవా యక్షరాక్షసాః ॥ ౧౮౧॥
- స్వర్గ్యమ్ (svargyam)leading to heaven
- ఆరోగ్యమ్ (ārogyam)giving health
- ఆయుష్యమ్ (āyuṣyam)giving long life
- ధన్యమ్ (dhanyam)bringing wealth
- వేదేన సంమితమ్ (vedena saṃmitam)a match for the Veda
- న అస్య (nāsya)against it no
- విఘ్నమ్ (vighnam)obstacle
- వికుర్వన్తి (vikurvanti)can they work
- దానవాః (dānavāḥ)dānavas
- యక్ష-రాక్షసాః (yakṣa-rākṣasāḥ)yakṣas or rākṣasas
పిశాచా యాతుధానా వా గుహ్యకా భుజగా అపి ।
యః పఠేత శుచిః పార్థ బ్రహ్మచారీ జితేన్ద్రియః ।
అభగ్నయోగో వర్షం తు సోఽశ్వమేధఫలం లభేత్ ॥ ౧౮౨॥
యః పఠేత శుచిః పార్థ బ్రహ్మచారీ జితేన్ద్రియః ।
అభగ్నయోగో వర్షం తు సోఽశ్వమేధఫలం లభేత్ ॥ ౧౮౨॥
- పిశాచాః (piśācāḥ)piśācas
- యాతుధానాః (yātudhānāḥ)yātudhānas
- వా (vā)or
- గుహ్యకాః (guhyakāḥ)guhyakas
- భుజగాః (bhujagāḥ)serpents
- అపి (api)even
- యః పఠేత (yaḥ paṭheta)whoever recites it
- శుచిః (śuciḥ)pure
- పార్థ (pārtha)O Pārtha
- బ్రహ్మచారీ (brahmacārī)keeping the vow of continence
- జిత-ఇన్ద్రియః (jitendriyaḥ)his senses mastered
- అభగ్న-యోగః (abhagna-yogaḥ)his practice unbroken
- వర్షమ్ తు (varṣaṃ tu)for a year
- సః (saḥ)he
- అశ్వమేధ-ఫలమ్ (aśvamedha-phalam)the fruit of a horse sacrifice
- లభేత్ (labhet)would obtain
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి అష్టచత్వారింశోఽధ్యాయః ॥ ౪౮ ॥
శ్రీమహాదేవసహస్రనామస్తోత్రం సమాప్తమ్ ।
శ్రీకృష్ణార్పణమస్తు ।
శ్రీశివార్పణమస్తు ।
