tataḥ sa prayato bhūtvā mama tāta yudhiṣṭhira |
prāñjaliḥ prāha viprarṣirnāmasaṅgrahamāditaḥ || 1||
prāñjaliḥ prāha viprarṣirnāmasaṅgrahamāditaḥ || 1||
- tataḥthereupon
- saḥhe
- prayato bhūtvāhaving made himself pure
- mama tātamy dear son
- yudhiṣṭhiraO Yudhiṣṭhira
- prāñjaliḥpalms joined
- prāhaspoke
- vipra-viprarṣiḥthe brahmin seer
- nāma-nāma-saṅgrahamthe gathering of the names
- āditaḥfrom the very beginning
upamanyuruvāca
brahmaproktairṛṣiproktairvedavedāṅgasambhavaiḥ |
sarvalokeṣu vikhyātaṃ stutyaṃ stoṣyāmi nāmabhiḥ || 2||
brahmaproktairṛṣiproktairvedavedāṅgasambhavaiḥ |
sarvalokeṣu vikhyātaṃ stutyaṃ stoṣyāmi nāmabhiḥ || 2||
- upamanyuḥ uvācaUpamanyu said
- brahma-brahma-proktaiḥuttered by Brahmā
- ṛṣi-ṛṣi-proktaiḥuttered by the seers
- veda-vedāṅga-veda-vedāṅga-sambhavaiḥarisen out of the Vedas and their limbs
- sarva-sarva-lokeṣuin all the worlds
- vikhyātamrenowned
- stutyamworthy of praise
- stoṣyāmiI shall praise him
- nāmabhiḥwith these names
mahadbhirvihitaiḥ satyaiḥ siddhaiḥ sarvārthasādhakaiḥ |
ṛṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kṛtairvedakṛtātmanā || 3||
ṛṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kṛtairvedakṛtātmanā || 3||
- mahadbhiḥby the great ones
- vihitaiḥordained
- satyaiḥtrue
- siddhaiḥproven
- sarva-artha-sarvārtha-sādhakaiḥbringing every aim to pass
- ṛṣiṇā taṇḍināby the seer Taṇḍi
- bhaktyāwith devotion
- kṛtaiḥmade
- veda-kṛta-veda-kṛtātmanāwhose very self the Veda had shaped
yathoktaiḥ sādhubhiḥ khyātairmunibhistattvadarśibhiḥ |
pravaraṃ prathamaṃ svargyaṃ sarvabhūtahitaṃ śubham || 4||
pravaraṃ prathamaṃ svargyaṃ sarvabhūtahitaṃ śubham || 4||
- yathā-yathoktaiḥas they were declared
- sādhubhiḥby the good
- khyātaiḥby the renowned
- munibhiḥby sages
- tattva-tattva-darśibhiḥwho see into what is real
- pravaramforemost
- prathamamfirst of all
- svargyamleading to heaven
- sarva-bhūta-sarva-bhūta-hitamfor the good of every being
- śubhamauspicious
śruteḥ sarvatra jagati brahmalokāvatāritaiḥ |
satyaistatparamaṃ brahma brahmaproktaṃ sanātanam |
vakṣye yadukulaśreṣṭha śṛṇuṣvāvahito mama || 5||
satyaistatparamaṃ brahma brahmaproktaṃ sanātanam |
vakṣye yadukulaśreṣṭha śṛṇuṣvāvahito mama || 5||
- śruteḥheard
- sarvatra jagatieverywhere in the world
- brahma-loka-brahma-lokāvatāritaiḥbrought down from the world of Brahmā
- satyaiḥtrue ones
- tat paramaṃ brahmathat supreme Brahman
- brahma-brahma-proktamdeclared by Brahmā
- sanātanameverlasting
- vakṣyeI shall utter
- yadu-kula-yadu-kula-śreṣṭhaO best of the Yadu line
- śṛṇuṣvalisten
- avahitaḥwith your whole attention
- mamato me
varayainaṃ bhavaṃ devaṃ bhaktastvaṃ parameśvaram |
tena te śrāvayiṣyāmi yattadbrahma sanātanam || 6||
tena te śrāvayiṣyāmi yattadbrahma sanātanam || 6||
- varayachoose
- enamthis one
- bhavaṃ devamthe god Bhava
- bhaktas tvamyou who are his devotee
- parama-parameśvaramthe supreme Lord
- tenafor that reason
- teto you
- śrāvayiṣyāmiI shall let it be heard
- yat tad brahmathat Brahman which is
- sanātanameverlasting
na śakyaṃ vistarātkṛtsnaṃ vaktuṃ sarvasya kenacit |
yuktenāpi vibhūtīnāmapi varṣaśatairapi || 7||
yuktenāpi vibhūtīnāmapi varṣaśatairapi || 7||
- na śakyamit is not possible
- vistarātat full length
- kṛtsnamthe whole
- vaktumto tell
- sarvasyaof it all
- kenacitby anyone
- yuktenāpieven by one joined to them
- vibhūtīnāmof the powers
- apieven
- varṣa-varṣa-śatair apinot in a hundred years
yasyādirmadhyamantaṃ ca surairapi na gamyate |
kastasya śaknuyādvaktuṃ guṇānkārtsnyena mādhava || 8||
kastasya śaknuyādvaktuṃ guṇānkārtsnyena mādhava || 8||
- yasyawhose
- ādiḥbeginning
- madhyammiddle
- antamand end
- caand
- surair apinot even by the gods
- na gamyateis reached
- kaḥwho
- tasyahis
- śaknuyād vaktumcould manage to tell
- guṇānthe qualities
- kārtsnyenaentire
- mādhavaO Mādhava
kintu devasya mahataḥ saṅkṣiptārthapadākṣaram |
śaktitaścaritaṃ vakṣye prasādāttasya dhīmataḥ || 9||
śaktitaścaritaṃ vakṣye prasādāttasya dhīmataḥ || 9||
- kintuyet
- devasya mahataḥof that great god
- saṅkṣipta-artha-pada-saṅkṣiptārtha-padākṣaramin words and syllables of compressed meaning
- śaktitaḥso far as my power reaches
- caritamwhat he has done
- vakṣyeI shall tell
- prasādātby the grace
- tasya dhīmataḥof that wise one
aprāpya tu tato'nujñāṃ na śakyaḥ stotumīśvaraḥ |
yadā tenābhyanujñātaḥ stuto vai sa tadā mayā || 10||
yadā tenābhyanujñātaḥ stuto vai sa tadā mayā || 10||
- aprāpyawithout having obtained
- tubut
- tataḥfrom him
- anujñāmleave
- na śakyaḥhe cannot be
- stotumpraised
- īśvaraḥthe Lord
- yadāwhen
- tenaby him
- abhyanujñātaḥleave had been granted
- stuto vaihe was praised indeed
- saḥhe
- tadāthen
- mayāby me
anādinidhanasyāhaṃ jagadyonermahātmanaḥ |
nāmnāṃ kañcitsamuddeśaṃ vakṣyāmyavyaktayoninaḥ || 11||
nāmnāṃ kañcitsamuddeśaṃ vakṣyāmyavyaktayoninaḥ || 11||
- anādi-anādi-nidhanasyaof him who has neither beginning nor end
- ahamI
- jagat-jagad-yoneḥthe womb of the world
- mahā-mahātmanaḥthe great Self
- nāmnāmof the names
- kañcit samuddeśamsome part
- vakṣyāmishall utter
- avyakta-avyakta-yoninaḥwhose own source is unmanifest
varadasya vareṇyasya viśvarūpasya dhīmataḥ |
śṛṇu nāmnāṃ cayaṃ kṛṣṇa yaduktaṃ padmayoninā || 12||
śṛṇu nāmnāṃ cayaṃ kṛṣṇa yaduktaṃ padmayoninā || 12||
- varadasyaof the giver of boons
- vareṇyasyaof the most choiceworthy
- viśva-viśva-rūpasyaof universal form
- dhīmataḥof the wise one
- śṛṇuhear
- nāmnāṃ cayamthe heap of names
- kṛṣṇaO Kṛṣṇa
- yad uktamwhich was spoken
- padma-padma-yonināby him whose womb was the lotus
daśa nāmasahasrāṇi yānyāha prapitāmahaḥ |
tāni nirmathya manasā dadhno ghṛtamivoddhṛtam || 13||
tāni nirmathya manasā dadhno ghṛtamivoddhṛtam || 13||
- daśa nāma-daśa nāma-sahasrāṇiten thousand names
- yāniwhich
- āhahe uttered
- prapitāmahaḥthe great-grandsire
- tānithose
- nirmathyahaving churned them
- manasāwith his mind
- dadhnaḥout of curds
- ghṛtam ivaas butter is
- uddhṛtamdrawn up
gireḥ sāraṃ yathā hema puṣpasāraṃ yathā madhu |
ghṛtātsāraṃ yathā maṇḍastathaitatsāramuddhṛtam| 14||
ghṛtātsāraṃ yathā maṇḍastathaitatsāramuddhṛtam| 14||
- gireḥ sāramthe essence of the mountain
- yathā hemaas gold is
- puṣpa-puṣpa-sāramthe essence of flowers
- yathā madhuas honey is
- ghṛtāt sāramthe essence out of clarified butter
- yathā maṇḍaḥas the cream is
- tathājust so
- etat sāramthis essence
- uddhṛtamwas drawn forth
sarvapāpāpahamidaṃ caturvedasamanvitam |
prayatnenādhigantavyaṃ dhāryaṃ ca prayatātmanā || 15||
prayatnenādhigantavyaṃ dhāryaṃ ca prayatātmanā || 15||
- sarva-pāpa-sarva-pāpāpahamwhich takes away every sin
- idamthis
- catuḥ-veda-catur-veda-samanvitamjoined with the four Vedas
- prayatnenawith effort
- adhigantavyamto be come by
- dhāryamto be held fast
- caand
- prayata-prayatātmanāby one whose self is purified
māṅgalyaṃ pauṣṭikaṃ caiva rakṣoghnaṃ pāvanaṃ mahat || 16||
- māṅgalyamauspicious
- pauṣṭikamnourishing
- caivaand indeed
- rakṣaḥ-rakṣo-ghnamslaying the rākṣasas
- pāvanampurifying
- mahatand great
idaṃ bhaktāya dātavyaṃ śraddadhānāstikāya ca |
nāśraddadhānarūpāya nāstikāyājitātmane || 17||
nāśraddadhānarūpāya nāstikāyājitātmane || 17||
- idamthis
- bhaktāyato a devotee
- dātavyamis to be given
- śraddadhāna-śraddadhānāstikāyato one who has faith and believes
- caand
- nanot
- aśraddadhāna-aśraddadhāna-rūpāyato one of unbelieving cast
- nanor
- nāstikāyato one who denies
- ajita-ajitātmanewhose self is unconquered
yaścābhyasūyate devaṃ kāraṇātmānamīśvaram |
sa kṛṣṇa narakaṃ yāti sahapūrvaiḥ sahātmajaiḥ || 18||
sa kṛṣṇa narakaṃ yāti sahapūrvaiḥ sahātmajaiḥ || 18||
- yaḥwhoever
- caand
- abhyasūyatebears ill will toward
- devamthe god
- kāraṇa-kāraṇātmānamwhose self is the cause of all
- īśvaramthe Lord
- saḥhe
- kṛṣṇaO Kṛṣṇa
- narakaṃ yātigoes to hell
- saha pūrvaiḥwith his forebears
- sahātmajaiḥand with his own sons
idaṃ dhyānamidaṃ yogamidaṃ dhyeyamanuttamam |
idaṃ japyamidaṃ jñānaṃ rahasyamidamuttamam || 19||
idaṃ japyamidaṃ jñānaṃ rahasyamidamuttamam || 19||
- idaṃ dhyānamthis is meditation
- idaṃ yogamthis is yoga
- idaṃ dhyeyamthis is what is to be meditated on
- anuttamamthan which none is higher
- idaṃ japyamthis is what is to be murmured
- idaṃ jñānamthis is knowledge
- rahasyamthe secret
- idamthis
- uttamamthe highest
yaṃ jñātvā antakāle'pi gaccheta paramāṃ gatim |
pavitraṃ maṅgalaṃ medhyaṃ kalyāṇamidamuttamam || 20||
pavitraṃ maṅgalaṃ medhyaṃ kalyāṇamidamuttamam || 20||
- yaṃ jñātvāknowing which
- anta-anta-kāle apieven at the last hour
- gacchetaone would go
- paramāṃ gatimto the highest goal
- pavitrampurifying
- maṅgalamauspicious
- medhyamfit for the sacrifice
- kalyāṇamblessed
- idamthis
- uttamamthe highest
idaṃ brahmā purā kṛtvā sarvalokapitāmahaḥ |
sarvastavānāṃ rājatve divyānāṃ samakalpayat || 21||
sarvastavānāṃ rājatve divyānāṃ samakalpayat || 21||
- idamthis
- brahmāBrahmā
- purāof old
- kṛtvāhaving made it
- sarva-loka-sarva-loka-pitāmahaḥthe grandsire of all the worlds
- sarva-sarva-stavānāmamong all hymns of praise
- rājatveto the kingship
- divyānāmof the divine ones
- samakalpayatappointed it
tadā prabhṛti caivāyamīśvarasya mahātmanaḥ |
stavarāja iti khyāto jagatyamarapūjitaḥ || 22||
stavarāja iti khyāto jagatyamarapūjitaḥ || 22||
- tadā prabhṛtifrom that time forward
- caivaand
- ayamthis
- īśvarasya mahā-īśvarasya mahātmanaḥof the great-souled Lord
- stava-stava-rājaḥ itias "King of Praises"
- khyātaḥhas been known
- jagatiin the world
- amara-amara-pūjitaḥhonoured by the immortals
brahmalokādayaṃ svarge stavarājo'vatāritaḥ |
yatastaṇḍiḥ purā prāpa tena taṇḍikṛto'bhavat || 23||
yatastaṇḍiḥ purā prāpa tena taṇḍikṛto'bhavat || 23||
- brahma-brahma-lokātfrom the world of Brahmā
- ayamthis
- svargeinto heaven
- stava-stava-rājaḥthe King of Praises
- avatāritaḥwas brought down
- yataḥand because
- taṇḍiḥTaṇḍi
- purāof old
- prāpaobtained it
- tenafor that reason
- taṇḍi-taṇḍi-kṛtaḥ"Taṇḍi’s making"
- abhavatit came to be called
svargāccaivātra bhūrlokaṃ taṇḍinā hyavatāritaḥ |
sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanam || 24||
sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanam || 24||
- svargātfrom heaven
- caivaand
- atrahere
- bhūḥ-bhūr-lokamto the world of men
- taṇḍināby Taṇḍi
- hiindeed
- avatāritaḥit was brought down
- sarva-maṅgala-sarva-maṅgala-māṅgalyamthe auspiciousness of all auspicious things
- sarva-pāpa-sarva-pāpa-praṇāśanamthe undoing of every sin
nigadiṣye mahābāho stavānāmuttamaṃ stavam |
brahmaṇāmapi yadbrahma parāṇāmapi yatparam || 25||
brahmaṇāmapi yadbrahma parāṇāmapi yatparam || 25||
- nigadiṣyeI shall declare it
- mahā-mahā-bāhoO mighty-armed one
- stavānām uttamaṃ stavamthe highest hymn among hymns
- brahmaṇām apieven of the knowers of Brahman
- yad brahmathat which is the Brahman
- parāṇām apieven of the high
- yat paramthat which is higher still
tejasāmapi yattejastapasāmapi yattapaḥ |
śāntīnāmapi yā śāntirdyutīnāmapi yā dyutiḥ || 26||
śāntīnāmapi yā śāntirdyutīnāmapi yā dyutiḥ || 26||
- tejasām apieven of splendours
- yat tejaḥthat which is the splendour
- tapasām apieven of austerities
- yat tapaḥthat which is the austerity
- śāntīnām apieven of peaceful things
- yā śāntiḥthat which is the peace
- dyutīnām apieven of radiances
- yā dyutiḥthat which is the radiance
dāntānāmapi yo dānto dhīmatāmapi yā ca dhīḥ |
devānāmapi yo devo ṛṣīṇāmapi yastvṛṣiḥ || 27||
devānāmapi yo devo ṛṣīṇāmapi yastvṛṣiḥ || 27||
- dāntānām apieven among the self-restrained
- yo dāntaḥhe who is the restrained one
- dhīmatām apieven of the wise
- yā ca dhīḥand that which is their wisdom
- devānām apieven of the gods
- yo devaḥhe who is the god
- ṛṣīṇām apieven among the seers
- yas tv ṛṣiḥhe who is the seer
yajñānāmapi yo yajñaḥ śivānāmapi yaḥ śivaḥ |
rudrāṇāmapi yo rudraḥ prabhā prabhavatāmapi || 28||
rudrāṇāmapi yo rudraḥ prabhā prabhavatāmapi || 28||
- yajñānām apieven of sacrifices
- yo yajñaḥhe who is the sacrifice
- śivānām apieven of auspicious things
- yaḥ śivaḥhe who is the auspicious
- rudrāṇām apieven among the Rudras
- yo rudraḥhe who is the Rudra
- prabhāthe light
- prabhavatām apieven of the things that give light
yogināmapi yo yogī kāraṇānāṃ ca kāraṇam |
yato lokāḥ sambhavanti na bhavanti yataḥ punaḥ || 29||
yato lokāḥ sambhavanti na bhavanti yataḥ punaḥ || 29||
- yoginām apieven among yogins
- yo yogīhe who is the yogin
- kāraṇānāṃ ca kāraṇamand the cause of causes
- yataḥfrom whom
- lokāḥthe worlds
- sambhavanticome into being
- na bhavantiand cease to be
- yataḥ punaḥinto whom again
sarvabhūtātmabhūtasya harasyamitatejasaḥ |
aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ śarvasya me śṛṇu |
yacchrutvā manujavyāghra sarvānkāmānavāpsyasi || 30||
aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ śarvasya me śṛṇu |
yacchrutvā manujavyāghra sarvānkāmānavāpsyasi || 30||
- sarva-bhūta-ātma-sarva-bhūtātma-bhūtasyaof him who has become the self of every being
- harasyaof Hara
- amita-amita-tejasaḥof measureless splendour
- aṣṭa-uttara-aṣṭottara-sahasramthe thousand and eight
- tunow
- nāmnāmof the names
- śarvasyaof Śarva
- mefrom me
- śṛṇuhear
- yat śrutvāhearing which
- manuja-manuja-vyāghraO tiger among men
- sarvān kāmānall your desires
- avāpsyasiyou will obtain
(atha sahasranāmastotram |)
oṃ sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhīmaḥ pravaro varado varaḥ | (prabhurbhānuḥ)
sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ || 31||
oṃ sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhīmaḥ pravaro varado varaḥ | (prabhurbhānuḥ)
sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ || 31||
- stotramhymn
- sthiraḥstable
- sthāṇuḥimmovable
- prabhurbhīmaḥmighty lord (प्रभुः:lord | भीमः:mighty)
- pravaroexcellent
- varadobestower of boons
- varaḥboon
- sarvātmasoul of all
- sarvavikhyātaḥuniversally renowned (सर्व:all | विख्यातः:renowned)
- sarvaḥall
- sarvakarodoer of all
- bhavaḥbecoming
jaṭī carmī śikhī khaḍgī sarvāṅgaḥ sarvabhāvanaḥ | (carmī śikhaṇḍī ca)
haraśca hariṇākṣaśca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ || 32||
haraśca hariṇākṣaśca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ || 32||
- jaṭīmatted hair
- carmīwearing a skin
- śikhaṇḍīwith a crest
- caand
- sarvāṅgaḥwhole-bodied
- sarvabhāvanaḥcreator of all
- haraścaand Hara
- hariṇākṣaścaand deer-eyed
- sarvabhūtaharaḥremover of all beings (सर्व:all | भूत:beings | हरः:remover)
- prabhuḥlord
pravṛttiśca nivṛttiśca niyataḥ śāśvato dhruvaḥ |
śmaśānavāsī bhagavānkhacaro gocaro'rdanaḥ || 33||
śmaśānavāsī bhagavānkhacaro gocaro'rdanaḥ || 33||
- pravṛttiścaactivity and
- nivṛttiścacessation and
- niyataḥregulated
- śāśvataḥeternal
- dhruvaḥconstant
- śmaśānavāsīdweller in cremation grounds (श्मशान:cremation ground | वासी:dweller)
- bhagavānthe Lord
- khacaraḥsky-goer
- gocaro'rdanaḥmover among cows, destroyer (गोचर:mover among cows | अर्दनः:destroyer)
abhivādyo mahākarmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ |
unmattaveṣapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ || 34||
unmattaveṣapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ || 34||
- abhivādyahworthy of reverence
- mahākarmāgreat deeds (मह:great | कर्मा:deeds)
- tapasvīascetic
- bhūtabhāvanaḥcreator of beings (भूत:beings | भावनः:creator)
- unmattaveṣapracchannaḥdisguised as a madman (उन्मत्त:madman | वेष:disguise | प्रच्छन्नः:hidden)
- sarvalokaprajāpatiḥlord of all worlds (सर्व:all | लोक:worlds | प्रजापतिः:lord)
mahārūpo mahākāyo vṛṣarūpo mahāyaśāḥ |
mahātmā sarvabhūtātmā viśvarūpo mahāhanuḥ || 35||
mahātmā sarvabhūtātmā viśvarūpo mahāhanuḥ || 35||
- mahārūpoof great form (मह:great | रूप:form)
- mahākāyoof great body (मह:great | काय:body)
- vṛṣarūpobull-shaped (वृष:bull | रूप:form)
- mahāyaśāḥof great fame (मह:great | यश:fame)
- mahātmāgreat soul (मह:great | आत्मा:soul)
- sarvabhūtātmāsoul of all beings (सर्व:all | भूत:beings | आत्मा:soul)
- viśvarūpouniversal form (विश्व:universe | रूप:form)
- mahāhanuḥgreat jaw (मह:great | हनु:jaw)
lokapālo'ntarhitātmā prasādo hayagardabhiḥ |
pavitraṃ ca mahāṃścaiva niyamo niyamāśritaḥ || 36||
pavitraṃ ca mahāṃścaiva niyamo niyamāśritaḥ || 36||
- lokapālo'ntarhitātmāguardian with hidden soul (लोकपाल:guardian | अन्तर्हित:hidden | आत्मा:soul)
- prasādograce
- hayagardabhiḥby horse and donkey
- pavitraṁpure
- caand
- mahāṁścaivagreat indeed (महान्:great | च:and | एव:indeed)
- niyamodiscipline
- niyamāśritaḥabiding by discipline (नियम:discipline | आश्रितः:abiding)
sarvakarmā svayambhūta ādirādikaro nidhiḥ |
sahasrākṣo viśālākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ || 37||
sahasrākṣo viśālākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ || 37||
- sarvakarmāall-doer
- svayambhūtaself-manifested
- ādirādikaroprimordial creator (आदि:primordial | रादिकर:creator)
- nidhiḥtreasure
- sahasrākṣothousand-eyed
- viśālākṣaḥwide-eyed
- somomoon
- nakṣatrasādhakaḥaccomplisher of constellations (नक्षत्र:constellation | साधक:accomplisher)
candraḥ sūryaḥ śaniḥ keturgraho grahapatirvaraḥ |
atriratryānamaskartā mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥ || 38||
atriratryānamaskartā mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥ || 38||
- candraḥmoon
- sūryaḥsun
- śaniḥSaturn
- keturgrahoKetu planet (केतुः:Ketu | ग्रहः:planet)
- grahapatirvaraḥbest among planet lords (ग्रहपतिः:planet lord | वरः:best)
- atriratryāAtri and his wife (अत्रिः:Atri | अत्र्या:of Atri's wife)
- namaskartāone who salutes
- mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥsinless one offering deer-arrow (मृग:deer | बाण:arrow | अर्पणः:offering | अनघः:sinless)
- ādyantalayakartācreator of beginning and end (आद्य:beginning | अन्त:end | लय:dissolution | कर्ता:creator)
- caand
mahātapā ghoratapā adīno dīnasādhakaḥ |
saṃvatsarakaro mantraḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ || 39||
saṃvatsarakaro mantraḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ || 39||
- mahātapāgreat ascetic
- ghoratapāfierce ascetic
- adīnaḥnot miserable
- dīnasādhakaḥhelper of the poor (दीन:poor | साधकः:helper)
- saṁvatsarakaromaker of the year (संवत्सर:year | करो:maker)
- mantraḥmantra
- pramāṇaṁmeasure
- paramaṁsupreme
- tapaḥausterity
yogī yojyo mahābījo mahāretā mahābalaḥ |
suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījo bījavāhanaḥ || 40||
suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījo bījavāhanaḥ || 40||
- yogīyogi
- yojyaḥto be united
- mahābījaḥgreat seed (मह:great | बीज:seed)
- mahāretāḥgreat energy (मह:great | रेत:energy)
- mahābalaḥgreat strength (मह:great | बल:strength)
- suvarṇaretāḥgolden energy (सुवर्ण:golden | रेत:energy)
- sarvajñaḥomniscient (सर्व:all | ज्ञ:knowing)
- subījaḥgood seed (सु:good | बीज:seed)
- bījavāhanaḥcarrier of seed (बीज:seed | वाहन:carrier)
daśabāhustvanimiṣo nīlakaṇṭha umāpatiḥ |
viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro balo gaṇaḥ || 41|| (balavīro'balo)
viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro balo gaṇaḥ || 41|| (balavīro'balo)
- daśabāhustvanimiṣoten-armed and unblinking (दशबाहुः:ten-armed | त्वनिमिषः:unblinking)
- nīlakaṇṭhablue-throated
- umāpatihhusband of Uma
- viśvarūpaḥuniversal form
- svayamself
- śreṣṭhobest
- balavīrostrong hero
- balostrength
- gaṇaḥgroup
gaṇakartā gaṇapatirdigvāsāḥ kāma eva ca |
mantravitparamo mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ || 42||
mantravitparamo mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ || 42||
- gaṇakartācreator of groups (गण:group | कर्ता:creator)
- gaṇapatirdigvāsāḥGanapati, sky-clad (गणपति:Ganapati | दिग्वासाः:sky-clad)
- kāmadesire
- evaindeed
- caand
- mantravitparamosupreme knower of mantras (मन्त्रवित्:knower of mantras | परम:supreme)
- mantraḥmantra
- sarvabhāvakarocreator of all emotions (सर्व:all | भाव:emotions | कर:creator)
- haraḥShiva
kamaṇḍaludharo dhanvī bāṇahastaḥ kapālavān |
aśanī śataghnī khaḍgī paṭṭiśī cāyudhī mahān || 43||
aśanī śataghnī khaḍgī paṭṭiśī cāyudhī mahān || 43||
- kamaṇḍaludharoholder of a water pot (कमण्डलु:water pot | धरः:holder)
- dhanvīarcher
- bāṇahastaḥarrow in hand (बाण:arrow | हस्तः:hand)
- kapālavānskull bearer (कपाल:skull | वान्:bearer)
- aśanīthunderbolt
- śataghnihundred-killer weapon
- khaḍgīsword bearer
- paṭṭiśīspear bearer
- cāyudhīarmed with weapons
- mahāngreat
sruvahastaḥ surūpaśca tejastejaskaro nidhiḥ |
uṣṇīṣī ca suvaktraśca udagro vinatastathā || 44||
uṣṇīṣī ca suvaktraśca udagro vinatastathā || 44||
- sruvahastaḥspoon-handed (स्रुव:spoon | हस्तः:hand)
- surūpaścaand handsome (सुरूप:handsome | च:and)
- tejastejaskaroradiance-enhancing (तेजस्:radiance | तेजस्कर:enhancing)
- nidhiḥtreasure
- uṣṇīṣīturbaned
- caand
- suvaktraścaand beautiful-faced (सुवक्त्र:beautiful-faced | च:and)
- udagroexalted
- vinatastathāand humble (विनत:humble | तथा:and)
dīrghaśca harikeśaśca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca |
śṛgālarūpaḥ siddhārtho muṇḍaḥ sarvaśubhaṅkaraḥ || 45||
śṛgālarūpaḥ siddhārtho muṇḍaḥ sarvaśubhaṅkaraḥ || 45||
- dīrghaścaand long
- harikeśaścaand Harikesa
- sutīrthaḥgood pilgrimage
- kṛṣṇaKrishna
- evaindeed
- caand
- sṛgālarūpaḥform of a jackal (सृगाल:jackal | रूपः:form)
- siddhārthoaccomplished
- muṇḍaḥshaven-headed
- sarvaśubhaṅkaraḥall-auspicious (सर्व:all | शुभ:auspicious | ङ्करः:maker)
ajaśca bahurūpaśca gandhadhārī kapardyapi |
ūrdhvaretā ūrdhvaliṅga ūrdhvaśāyī nabhaḥsthalaḥ || 46||
ūrdhvaretā ūrdhvaliṅga ūrdhvaśāyī nabhaḥsthalaḥ || 46||
- ajaścaunborn and
- bahurūpaścamany-formed and (बहुरूप:many-formed | च:and)
- gandhadhārīfragrance bearer (गन्ध:fragrance | धारी:bearer)
- kapardyapiwith matted hair and (कपर्दि:with matted hair | अपि:and)
- ūrdhvaretāwith upward energy (ऊर्ध्व:upward | रेता:energy)
- ūrdhvāliṅgaupward symbol (ऊर्ध्व:upward | लिङ्ग:symbol)
- ūrdhvaśāyīlying upwards (ऊर्ध्व:upward | शायी:lying)
- nabhaḥsthalaḥsky region (नभः:sky | स्थलः:region)
trijaṭī cīravāsāśca rudraḥ senāpatirvibhuḥ |
ahaścaro naktañcarastigmamanyuḥ suvarcasaḥ || 47||
ahaścaro naktañcarastigmamanyuḥ suvarcasaḥ || 47||
- trijaṭīthree-braided
- cīravāsāścawearing bark garments (चीर:bark | वासा:garments | च:and)
- rudraḥRudra
- senāpatirvibhuḥmighty commander (सेनापति:commander | विभुः:mighty)
- ahaścaroday wanderer (अहः:day | चरः:wanderer)
- naktañcarastigmamanyuḥnight wanderer, fierce anger (नक्तं:night | चरः:wanderer | तिग्म:fierce | मन्युः:anger)
- suvarcasaḥradiant
gajahā daityahā kālo lokadhātā guṇākaraḥ |
siṃhaśārdūlarūpaśca ārdracarmāmbarāvṛtaḥ || 48||
siṃhaśārdūlarūpaśca ārdracarmāmbarāvṛtaḥ || 48||
- gajahāelephant slayer
- daityahādemon slayer
- kālotime
- lokadhātāsupporter of the world (लोक:world | धाता:supporter)
- guṇākaraḥmine of virtues (गुण:virtue | आकरः:mine)
- siṃhaśārdūlarūpaścaform of lion and tiger (सिंह:lion | शार्दूल:tiger | रूप:form | च:and)
- ārdracarmāmbarāvṛtaḥcovered with wet skin (आर्द्र:wet | चर्म:skin | अम्बर:cloth | आवृतः:covered)
kālayogī mahānādaḥ sarvakāmaścatuṣpathaḥ |
niśācaraḥ pretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ || 49||
niśācaraḥ pretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ || 49||
- kālayogītime ascetic (काल:time | योगी:ascetic)
- mahānādaḥgreat sound (मह:great | नादः:sound)
- sarvakāmaścatuṣpathaḥall desires crossroad (सर्व:all | काम:desires | चतुष्पथः:crossroad)
- niśācaraḥnight wanderer (निशा:night | चरः:wanderer)
- pretacārīghost wanderer (प्रेत:ghost | चारी:wanderer)
- bhūtacārīspirit wanderer (भूत:spirit | चारी:wanderer)
- maheśvaraḥgreat lord (मह:great | ईश्वरः:lord)
bahubhūto bahudharaḥ svarbhānuramito gatiḥ |
nṛtyapriyo nityanarto nartakaḥ sarvalālasaḥ || 50||
nṛtyapriyo nityanarto nartakaḥ sarvalālasaḥ || 50||
- bahubhūtaḥmany forms
- bahudharaḥmany supports
- svarbhānuramitaḥimmeasurable light (स्वर्भानु:light | अमितः:immeasurable)
- gatiḥmovement
- nṛtyapriyaḥfond of dance (नृत्य:dance | प्रियः:fond of)
- nityanartaḥeternal dancer (नित्य:eternal | नर्तः:dancer)
- nartakaḥdancer
- sarvalālasaḥdesirous of all (सर्व:all | लालसः:desirous)
ghoro mahātapāḥ pāśo nityo giriruho nabhaḥ |
sahasrahasto vijayo vyavasāyo hyatandritaḥ || 51||
sahasrahasto vijayo vyavasāyo hyatandritaḥ || 51||
- ghoraḥterrible
- mahātapāḥgreat austerity
- pāśaḥnoose
- nityaḥeternal
- giriruhaḥmountain dweller
- nabhaḥsky
- sahasrahastaḥthousand-handed (सहस्र:thousand | हस्तः:handed)
- vijayaḥvictory
- vyavasāyaḥdetermination
- hyatandritaḥunwearied
adharṣaṇo dharṣaṇātmā yajñahā kāmanāśakaḥ |
dakṣayāgāpahārī ca susaho madhyamastathā || 52||
dakṣayāgāpahārī ca susaho madhyamastathā || 52||
- adharṣaṇoinvincible
- dharṣaṇātmāaggressive nature (धर्षण:aggression | आत्मा:nature)
- yajñahādestroyer of sacrifices (यज्ञ:sacrifice | हा:destroyer)
- kāmanāśakaḥdestroyer of desires (काम:desires | नाशकः:destroyer)
- [marṣa] ([marṣa])null
- dakṣayāgāpahārīstealer of Daksha's sacrifice (दक्ष:Daksha | याग:sacrifice | अपहारी:stealer)
- caand
- susahovery tolerant
- madhyamastathāalso moderate (मध्यम:moderate | तथा:also)
tejopahārī balahā mudito'rtho'jito'varaḥ | (mudito'rtho'jito varaḥ)
gambhīraghoṣā gambhīro gambhīrabalavāhanaḥ || 53||
gambhīraghoṣā gambhīro gambhīrabalavāhanaḥ || 53||
- tejopahārīremover of brilliance (तेजः:brilliance | उपहारी:remover)
- balahādestroyer of strength (बल:strength | हा:destroyer)
- muditārtho'jito'varaḥjoyful, meaningful, unconquered, inferior
- gambhīraghoṣaḥdeep-voiced (गम्भीर:deep | घोष:voice)
- gambhīraḥprofound
- gambhīrabalavāhanaḥcarrier of profound strength (गम्भीर:profound | बल:strength | वाहन:carrier)
nyagrodharūpo nyagrodho vṛkṣaparṇasthitirvibhuḥ | (vṛkṣakarṇa)
sutīkṣṇadaśanaścaiva mahākāyo mahānanaḥ || 54||
sutīkṣṇadaśanaścaiva mahākāyo mahānanaḥ || 54||
- nyagrodharūpoform of a banyan tree (न्यग्रोध:banyan tree | रूपः:form)
- nyagrodhobanyan tree
- vṛkṣakarṇasthitirvibhuḥresiding in tree ears (वृक्ष:tree | कर्ण:ear | स्थिति:residing | विभुः:all-pervading)
- sutīkṣṇadaśanaścaivawith sharp teeth (सुतीक्ष्ण:sharp | दशनः:teeth | च:and | एव:indeed)
- mahākāyogreat-bodied (महा:great | कायः:body)
- mahānanaḥhaving a great face (महा:great | अननः:face)
viṣvakseno hariryajñaḥ saṃyugāpīḍavāhanaḥ |
tīkṣṇatāpaśca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavit || 55||
tīkṣṇatāpaśca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavit || 55||
- viṣvaksenoVishvaksena
- hariryajñaḥHari as sacrifice (हरि:Hari | यज्ञः:sacrifice)
- samyugāpīḍavāhanaḥcharioteer in battle (सम्युग:battle | पीड:pressure | वाहनः:charioteer)
- tīkṣṇatāpaścasharp heat (तीक्ष्ण:sharp | ताप:heat | च:and)
- haryaśvaḥwith swift horses (हरि:swift | अश्वः:horse)
- sahāyaḥcompanion
- karmakālavitknower of action timing (कर्म:action | काल:time | वित्:knower)
viṣṇuprasādito yajñaḥ samudro vaḍavāmukhaḥ |
hutāśanasahāyaśca praśāntātmā hutāśanaḥ || 56||
hutāśanasahāyaśca praśāntātmā hutāśanaḥ || 56||
- viṣṇuprasāditofavored by Vishnu (विष्णु:Vishnu | प्रसादित:favored)
- yajñaḥsacrifice
- samudroocean
- baḍabāmukhaḥsubmarine fire (बडबा:submarine | मुख:mouth)
- hutāśanasahāyaścaand helper of fire (हुताशन:fire | सहाय:helper | च:and)
- praśāntātmācalm-minded (प्रशान्त:calm | आत्मा:mind)
- hutāśanaḥfire
ugratejā mahātejā janyo vijayakālavit |
jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ sarvavigraha eva ca || 57||
jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ sarvavigraha eva ca || 57||
- ugratejāfierce brilliance (उग्र:fierce | तेजा:brilliance)
- mahātejāgreat brilliance (मह:great | तेजा:brilliance)
- janyoborn of
- vijayakālavitknower of victory time (विजय:victory | काल:time | वित्:knower)
- jyotiṣāmayanaṁabode of luminaries (ज्योतिषाम्:of luminaries | अयनं:abode)
- siddhiḥperfection
- sarvavigrahaall forms (सर्व:all | विग्रह:forms)
- evaindeed
- caand
śikhī muṇḍī jaṭī jvālī mūrtijo mūrdhago balī |
veṇavī paṇavī tālī khalī kālakaṭaṅkaṭaḥ || 58||
veṇavī paṇavī tālī khalī kālakaṭaṅkaṭaḥ || 58||
- śikhīhaving a crest
- muṇḍīshaven-headed
- jaṭīmatted hair
- jvālīflame-like
- mūrtijoborn of form
- mūrdhagorising to the head
- balīstrong
- veṇavīflute player
- paṇavīdrum player
- tālīcymbal player
- khalīempty
- kālakaṭaṅkaṭaḥterrifying time (काल:time | कटङ्कट:terrifying)
nakṣatravigrahamatirguṇabuddhirlayo gamaḥ | (layo'gamaḥ)
prajāpatirviśvabāhurvibhāgaḥ sarvagomukhaḥ || 59|| (sarvago'mukhaḥ)
prajāpatirviśvabāhurvibhāgaḥ sarvagomukhaḥ || 59|| (sarvago'mukhaḥ)
- nakṣatravigrahamatirguṇabuddhirlayo'gamahcosmic form, intellect, qualities (नक्षत्रविग्रह:cosmic form | मतिः:intellect | गुणबुद्धिः:qualities | लयः:dissolution | अगमः:unreachable)
- prajāpatirviśvabāhurvibhāgaḥlord of beings, universal arms (प्रजापतिः:lord of beings | विश्वबाहुः:universal arms | विभागः:division)
- sarvago'mukhaḥall-pervading, faceless (सर्वगः:all-pervading | अमुखः:faceless)
vimocanaḥ susaraṇo hiraṇyakavacodbhavaḥ | (suśaraṇo)
meḍhrajo balacārī ca mahīcārī srutastathā || 60||
meḍhrajo balacārī ca mahīcārī srutastathā || 60||
- vimochanaḥliberator
- susaraṇogood path
- hiraṇyakavacodbhavaḥborn of golden armor (हिरण्य:golden | कवच:armor | उद्भवः:born)
- meḍhrajoborn from the loins
- balacārīmoving with strength
- caand
- mahīcārīmoving on earth
- srutastathāand also heard
- [meghajo] ([meghajo])born from clouds
sarvatūryaninādī ca sarvātodyaparigrahaḥ |
vyālarūpo guhāvāsī guho mālī taraṅgavit || 61||
vyālarūpo guhāvāsī guho mālī taraṅgavit || 61||
- sarvatūryaninādīall musical instruments' sound (सर्व:all | तूर्य:musical instrument | निनादी:sound)
- caand
- sarvātodyaparigrahaḥpossessor of all musical instruments (सर्व:all | आतोद्य:musical instruments | परिग्रहः:possessor)
- vyālarūpoin the form of a serpent
- guhāvāsīdweller in caves (गुहा:cave | वासी:dweller)
- guhoGuha (a name)
- mālīgarlanded
- taraṅgavitknower of waves
tridaśastrikāladhṛkkarmasarvabandhavimocanaḥ |
bandhanastvasurendrāṇāṃ yudhi śatruvināśanaḥ || 62||
bandhanastvasurendrāṇāṃ yudhi śatruvināśanaḥ || 62||
- tridaśastrikāladhṛkkarmasarvabandhavimocanaḥliberator from all bonds (त्रिदश:gods | त्रिकालधृक्:controller of three times | कर्म:action | सर्वबन्ध:all bonds | विमोचनः:liberator)
- bandhanastvasurendrāṇāṁbondage for demon lords (बन्धनः:bondage | त्:for | सुरेन्द्राणां:of the lords)
- yudhiśatruvināśanaḥdestroyer of battle enemies (युधि:in battle | शत्रु:enemy | विनाशनः:destroyer)
sāṅkhyaprasādo durvāsāḥ sarvasādhuniṣevitaḥ |
praskandano vibhāgajño atulyo yajñabhāgavit || 63||
praskandano vibhāgajño atulyo yajñabhāgavit || 63||
- sāṅkhyaprasādograce of Sāṅkhya (साङ्ख्य:Sāṅkhya philosophy | प्रसादः:grace)
- durvāsāḥDurvasa (sage)
- sarvasādhuniṣevitaḥserved by all good (सर्व:all | साधु:good | निषेवितः:served)
- praskandanoovercoming obstacles
- vibhāgajñoknower of divisions (विभाग:division | ज्ञः:knower)
- atulyaḥincomparable
- yajñabhāgavitknower of sacrificial shares (यज्ञ:sacrifice | भाग:share | वित्:knower)
sarvavāsaḥ sarvacārī durvāsā vāsavo'maraḥ |
haimo hemakaro yajñaḥ sarvadhārī dharottamaḥ || 64||
haimo hemakaro yajñaḥ sarvadhārī dharottamaḥ || 64||
- sarvavāsaḥdweller in all
- sarvacārīmoving everywhere
- durvāsāDurvasa (sage)
- vāsavo'maraḥIndra, the immortal (वासवः:Indra | अमरः:immortal)
- haimogolden
- hemakaro'yajñaḥgold-maker, non-sacrificer (हेमकरः:gold-maker | अयज्ञः:non-sacrificer)
- sarvadhārīsupporter of all
- dharottamaḥbest of the bearers
- yajñaḥsacrifice
lohitākṣo mahākṣaśca vijayākṣo viśāradaḥ |
saṅgraho nigrahaḥ kartā sarpacīranivāsanaḥ || 65||
saṅgraho nigrahaḥ kartā sarpacīranivāsanaḥ || 65||
- lohitākṣaḥred-eyed
- mahākṣaścagreat-eyed and
- vijayākṣaḥvictorious-eyed
- viśāradaḥskilled
- saṅgrahaḥcollector
- nigrahaḥrestrainer
- kartādoer
- sarpacīranivāsanaḥwearer of snake skin (सर्प:snake | चीर:skin | निवासनः:wearer)
mukhyo'mukhyaśca dehaśca kāhaliḥ sarvakāmadaḥ | (mukhyo mukhyaśca)
sarvakāsaprasādaśca subalo balarūpadhṛt || 66||
sarvakāsaprasādaśca subalo balarūpadhṛt || 66||
- mukhyo'mukhyaścachief and non-chief (मुख्यः:chief | अमुख्यः:non-chief | च:and)
- dehaścabody and (देहः:body | च:and)
- kāhaliḥKahali
- sarvakāmadaḥgrantor of all desires (सर्व:all | कामदः:grantor of desires)
- sarvakālaprasādaścagraceful at all times (सर्वकाल:all times | प्रसादः:grace | च:and)
- subalovery strong
- balarūpadhṛtassumer of the form of strength (बल:strength | रूप:form | धृत्:assumer)
sarvakāmavaraścaiva sarvadaḥ sarvatomukhaḥ |
ākāśanirvirūpaśca nipātī hyavaśaḥ khagaḥ || 67||
ākāśanirvirūpaśca nipātī hyavaśaḥ khagaḥ || 67||
- sarvakāmavaraścaivabestower of all desires (सर्वकाम:all desires | वर:bestower | च:and | एव:indeed)
- sarvadaḥgiver of all
- sarvatomukhaḥfacing everywhere (सर्वतः:everywhere | मुखः:facing)
- ākāśanirvirūpaścaformless as the sky (आकाश:sky | निर्विरूप:formless | च:and)
- nipātīdescender
- hyavaśaḥuncontrolled
- khagaḥbird
raudrarūpoṃ'śurādityo bahuraśmiḥ suvarcasī |
vasuvego mahāvego manovego niśācaraḥ || 68||
vasuvego mahāvego manovego niśācaraḥ || 68||
- raudrarūpo'mśurādityaḥfierce form, sun (रौद्ररूप:fierce form | अम्शुरादित्य:sun)
- bahuraśmiḥmany-rayed
- suvarcasībrilliant
- vasuvegaḥswift as wind (वसु:wind | वेग:speed)
- mahāvegaḥgreat speed (मह:great | वेग:speed)
- manovegaḥmind speed (मन:mind | वेग:speed)
- niśācaraḥnight wanderer
sarvavāsī śriyāvāsī upadeśakaro'karaḥ |
munirātmanirālokaḥ sambhagnaśca sahasradaḥ || 69||
munirātmanirālokaḥ sambhagnaśca sahasradaḥ || 69||
- sarvavāsīdweller in all
- śriyāvāsīdweller in prosperity
- upadeśakaro'karaḥgiver of teachings
- munirātmanirālokaḥsage self-illumined
- sambhagnaścaand shattered
- sahasradaḥgiver of thousands
pakṣī ca pakṣarūpaśca atidīpto viśāmpatiḥ |
unmādo madanaḥ kāmo hyaśvattho'rthakaro yaśaḥ || 70||
unmādo madanaḥ kāmo hyaśvattho'rthakaro yaśaḥ || 70||
- pakṣībird
- caand
- pakṣarūpaścaand winged form (पक्ष:wing | रूप:form | च:and)
- atidīptovery bright
- viśāṃof the people
- patiḥlord
- unmādomadness
- madanaḥCupid
- kāmodesire
- hyaśvattho'rthakarobeneficial like the fig tree (ह्य:indeed | अश्वत्थ:fig tree | अर्थकर:beneficial)
- yaśaḥfame
vāmadevaśca vāmaśca prāgdakṣiṇaśca vāmanaḥ |
siddhayogī maharṣiśca siddhārthaḥ siddhasādhakaḥ || 71||
siddhayogī maharṣiśca siddhārthaḥ siddhasādhakaḥ || 71||
- vāmadevaścaand Vāmadeva (वामदेव:Vāmadeva | च:and)
- vāmaścaand beautiful (वाम:beautiful | च:and)
- prāgdakṣiṇaścaand facing east and south (प्राक्:east | दक्षिण:south | च:and)
- vāmanaḥVāmana
- siddhayogīperfected yogi (सिद्ध:perfected | योगी:yogi)
- maharṣiścaand great sage (महर्षि:great sage | च:and)
- siddhārthaḥone who has achieved goals
- siddhasādhakaḥaccomplished practitioner (सिद्ध:accomplished | साधक:practitioner)
bhikṣuśca bhikṣurūpaśca vipaṇo mṛduravyayaḥ |
mahāseno viśākhaśca ṣaṣṭibhāgo gavāmpatiḥ || 72||
mahāseno viśākhaśca ṣaṣṭibhāgo gavāmpatiḥ || 72||
- bhikṣuścaand the mendicant
- bhikṣurūpaścaand in mendicant form (भिक्षु:mendicant | रूप:form | च:and)
- vipaṇomerchant
- mṛduravyayaḥgentle and imperishable (मृदु:gentle | अव्यय:imperishable)
- mahāsenogreat army
- viśākhaścaand Viśākha
- ṣaṣṭibhāgosixtieth part (षष्टि:sixty | भाग:part)
- gavāṁof cows
- patiḥlord
vajrahastaśca viṣkambhī camūstambhana eva ca |
vṛttāvṛttakarastālo madhurmadhukalocanaḥ || 73||
vṛttāvṛttakarastālo madhurmadhukalocanaḥ || 73||
- vajrahastaścawith a thunderbolt in hand (वज्र:thunderbolt | हस्त:hand | च:and)
- viṣkambhīobstructing
- camūstambhanaarmy stopper (चमू:army | स्तम्भन:stopper)
- evaindeed
- caand
- vṛttāvṛttakarastāloround and round like a cymbal (वृत्त:round | अवृत्त:not round | कर:maker | ताल:cymbal)
- madhurmadhukalocanaḥsweet with honey-like eyes (मधु:honey | मधुक:honey-like | लोचन:eyes)
vācaspatyo vājasano nityamāśramapūjitaḥ |
brahmacārī lokacārī sarvacārī vicāravit || 74||
brahmacārī lokacārī sarvacārī vicāravit || 74||
- vācaspatiyoof Vācaspati
- vājasanoof Vājāsana
- nityamāśramapūjitaḥalways revered in hermitages (नित्य:always | आश्रम:hermitage | पूजितः:revered)
- brahmacārīcelibate student
- lokacārīmoving in the world
- sarvacārīmoving everywhere
- vicāravitknower of reflection
īśāna īśvaraḥ kālo niśācārī pinākavān |
nimittastho nimittaṃ ca nandirnandikaro hariḥ || 75||
nimittastho nimittaṃ ca nandirnandikaro hariḥ || 75||
- īśānalord
- īśvaraḥsupreme controller
- kālotime
- niśācārīnight wanderer
- pinākabhṛtbearer of Pinaka (पिनाक:Pinaka (Shiva's bow) | भृत्:bearer)
- nimittasthoabiding in cause (निमित्त:cause | स्थो:abiding)
- nimittaṁcause
- caand
- nandirnandikaroNandi, joy-giver (नन्दि:Nandi | नन्दिकर:joy-giver)
- hariḥVishnu
nandīśvaraśca nandī ca nandano nandivardhanaḥ |
bhagahārī nihantā ca kālo brahmā pitāmahaḥ || 76||
bhagahārī nihantā ca kālo brahmā pitāmahaḥ || 76||
- nandīśvaraścaand lord of Nandi (नन्दीश्वर:lord of Nandi | च:and)
- nandīNandi
- caand
- nandanoson of Nanda
- nandivardhanaḥincreaser of joy
- bhagahārīremover of fortune
- nihantādestroyer
- caand
- kālotime
- brahmāBrahma
- pitāmahaḥgrandfather
caturmukho mahāliṅgaścāruliṅgastathaiva ca |
liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo yogādhyakṣo yugāvahaḥ || 77||
liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo yogādhyakṣo yugāvahaḥ || 77||
- caturmukhofour-faced
- mahāliṅgaścāruliṅgastathaivagreat and beautiful liṅga (महालिङ्ग:great liṅga | चारुलिङ्ग:beautiful liṅga | तथैव:and also)
- caand
- liṅgādhyakṣaḥoverseer of liṅga
- surādhyakṣooverseer of gods
- yogādhyakṣooverseer of yoga
- yugāvahaḥbringer of ages
bījādhyakṣo bījakartā avyātmā'nugato balaḥ |
itihāsaḥ sakalpaśca gautamo'tha niśākaraḥ || 78||
itihāsaḥ sakalpaśca gautamo'tha niśākaraḥ || 78||
- bījādhyakṣaḥoverseer of seeds (बीज:seed | अध्यक्ष:overseer)
- bījakartācreator of seeds (बीज:seed | कर्ता:creator)
- adhyātmānugataḥfollower of spirituality (अध्यात्म:spirituality | अनुगत:follower)
- balaḥstrength
- itihāsaḥhistory
- sakalpaścaand with resolve (सकल्प:resolve | च:and)
- gautamo'thaGautama and then (गौतम:Gautama | अथ:then)
- niśākaraḥmoon
dambho hyadambho vaidambho vaśyo vaśakaraḥ kaliḥ |
lokakartā paśupatirmahākartā hyanauṣadhaḥ || 79||
lokakartā paśupatirmahākartā hyanauṣadhaḥ || 79||
- dambhohypocrisy
- hyadambhonon-hypocrisy
- vaidambhotrue non-hypocrisy
- vaśyocontrollable
- vaśakaraḥcontroller
- kaliḥKali (demon)
- lokakartācreator of the world (लोक:world | कर्ता:creator)
- paśupatirmahākartāgreat creator, lord of beings (पशुपति:lord of beings | महाकर्ता:great creator)
- hyanuṣadhaḥwithout medicine
akṣaraṃ paramaṃ brahma balavacchakra eva ca |
nītirhyanītiḥ śuddhātmā śuddho mānyo gatāgataḥ || 80||
nītirhyanītiḥ śuddhātmā śuddho mānyo gatāgataḥ || 80||
- akṣaraṁimperishable
- paramaṁsupreme
- brahmaBrahman
- balavacchakramighty Indra (बलवत्:mighty | शक्र:Indra)
- evaindeed
- caand
- nītirhyanītiḥpolicy and non-policy (नीतिः:policy | अनीतिः:non-policy)
- śuddhātmāpure-souled (शुद्ध:pure | आत्मा:soul)
- śuddhopure
- mānyohonorable
- gatāgataḥcoming and going (गति:coming | आगत:going)
bahuprasādaḥ susvapno darpaṇo'tha tvamitrajit |
vedakāro mantrakāro vidvānsamaramardanaḥ || 81||
vedakāro mantrakāro vidvānsamaramardanaḥ || 81||
- bahuprasādaḥvery gracious
- susvapnogood dream
- darpaṇo'thamirror and
- tvamitrajitconqueror of enemies
- vedakārocreator of the Vedas
- mantrakārocreator of mantras
- vidvānwise
- samaramardanaḥcrusher of battles (समर:battle | मर्दनः:crusher)
mahāmeghanivāsī ca mahāghoro vaśīkaraḥ |
agnirjvālo mahājvālo atidhūmro huto haviḥ || 82||
agnirjvālo mahājvālo atidhūmro huto haviḥ || 82||
- mahāmeghanivāsīdweller in great clouds (महामेघ:great cloud | निवासी:dweller)
- caand
- mahāghorovery terrifying
- vaśīkaraḥenchanter
- agnijvālofire flame (अग्नि:fire | ज्वालो:flame)
- mahājvālogreat flame (मह:great | ज्वालो:flame)
- atidhūmrovery smoky
- hutooffered
- haviḥoblation
vṛṣaṇaḥ śaṅkaro nityaṃ varcasvī dhūmaketanaḥ | (nityavarcasvī)
nīlastathāṅgalubdhaśca śobhano niravagrahaḥ || 83||
nīlastathāṅgalubdhaśca śobhano niravagrahaḥ || 83||
- vṛṣaṇaḥvirile
- śaṅkaroShankara
- nityavarcasvīeternally glorious (नित्य:eternal | वर्चस्वी:glorious)
- dhūmaketanaḥhaving smoke as a banner (धूम:smoke | केतनः:banner)
- nīlastathāṅgalubdhaścablue and desirous of limbs (नील:blue | तथा:and | अङ्गलुब्ध:desirous of limbs | च:also)
- śobhanobeautiful
- niravagrahaḥunobstructed (निर:without | अवग्रहः:obstruction)
svastidaḥ svastibhāvaśca bhāgī bhāgakaro laghuḥ |
utsaṅgaśca mahāṅgaśca mahāgarbhaparāyaṇaḥ || 84||
utsaṅgaśca mahāṅgaśca mahāgarbhaparāyaṇaḥ || 84||
- svastidaḥgiver of welfare (स्वस्ति:welfare | दः:giver)
- svastibhāvaścaand state of welfare (स्वस्ति:welfare | भाव:state | च:and)
- bhāgīpartaker
- bhāgakarodistributor of shares (भाग:share | करः:maker)
- laghuḥlight
- utsaṅgaścaand embrace (उत्सङ्ग:embrace | च:and)
- mahāṅgaścaand great-bodied (मह:great | अङ्ग:body | च:and)
- mahāgarbhaparāyaṇaḥdevoted to great womb (मह:great | गर्भ:womb | परायणः:devoted)
kṛṣṇavarṇaḥ suvarṇaśca indriyaṃ sarvadehinām |
mahāpādo mahāhasto mahākāyo mahāyaśāḥ || 85||
mahāpādo mahāhasto mahākāyo mahāyaśāḥ || 85||
- kṛṣṇavarṇaḥdark-complexioned (कृष्ण:dark | वर्णः:complexion)
- suvarṇaścaand golden (सुवर्ण:golden | च:and)
- indriyaṁsense organ
- sarvadehināmof all embodied beings (सर्व:all | देहिनाम्:of embodied beings)
- mahāpādohaving great feet (मह:great | पादो:feet)
- mahāhastohaving great hands (मह:great | हस्तो:hands)
- mahākāyohaving a great body (मह:great | कायो:body)
- mahāyaśāḥhaving great fame (मह:great | यशाः:fame)
mahāmūrdhā mahāmātro mahānetro niśālayaḥ |
mahāntako mahākarṇo mahoṣṭhaśca mahāhanuḥ || 86||
mahāntako mahākarṇo mahoṣṭhaśca mahāhanuḥ || 86||
- mahāmūrdhāgreat-headed (मह:great | मूर्धा:head)
- mahāmātrogreat measure (मह:great | मात्रो:measure)
- mahānetrogreat-eyed (मह:great | नेत्रो:eye)
- niśālayaḥabode of night (निशा:night | आलयः:abode)
- mahāntakogreat end (मह:great | अन्तको:end)
- mahākarṇogreat-eared (मह:great | कर्णो:ear)
- mahoṣṭhaścaand great-lipped (मह:great | उष्ठ:lip | च:and)
- mahāhanuḥgreat-jawed (मह:great | हनुः:jaw)
mahānāso mahākamburmahāgrīvaḥ śmaśānabhāk |
mahāvakṣā mahorasko hyantarātmā mṛgālayaḥ || 87||
mahāvakṣā mahorasko hyantarātmā mṛgālayaḥ || 87||
- mahānāsaḥgreat-nosed
- mahākamburmahāgrīvaḥgreat-necked (महाकम्बुः:great conch | महाग्रीवः:great neck)
- śmaśānabhākdweller in cremation grounds (श्मशान:cremation ground | भाक्:dweller)
- mahāvakṣābroad-chested
- mahoraskobroad-chested
- hyantarātmāinner self
- mṛgālayaḥabode of animals
lambano lambitoṣṭhaśca mahāmāyaḥ payonidhiḥ |
mahādanto mahādaṃṣṭro mahājihvo mahāmukhaḥ || 88||
mahādanto mahādaṃṣṭro mahājihvo mahāmukhaḥ || 88||
- lambanosupporter
- lambitoṣṭhaścawith hanging lips (लम्बित:hanging | ओष्ठ:lips | च:and)
- mahāmāyaḥgreat illusionist
- payonidhiḥocean
- mahādantohaving great teeth
- mahādaṃṣṭrohaving great fangs
- mahājihvohaving a great tongue
- mahāmukhaḥhaving a great mouth
mahānakho mahāromā mahākeśo mahājaṭaḥ |
prasannaśca prasādaśca pratyayo girisādhanaḥ || 89||
prasannaśca prasādaśca pratyayo girisādhanaḥ || 89||
- mahānakhogreat nails (महान्:great | नखः:nail)
- mahāromāgreat hair (महान्:great | रोम:hair)
- mahākeśogreat hair (महान्:great | केशः:hair)
- mahājaṭaḥgreat matted hair (महान्:great | जटः:matted hair)
- prasannaścaand serene (प्रसन्नः:serene | च:and)
- prasādaścaand grace (प्रसादः:grace | च:and)
- pratyayoconfidence
- girisādhanaḥmountain-dweller (गिरि:mountain | साधनः:dweller)
snehano'snehanaścaiva ajitaśca mahāmuniḥ |
vṛkṣākāro vṛkṣaketuranalo vāyuvāhanaḥ || 90||
vṛkṣākāro vṛkṣaketuranalo vāyuvāhanaḥ || 90||
- snehanosnehanascaivaboth affectionate and unaffectionate (स्नेहनः:affectionate | अस्नेहनः:unaffectionate | च:and | एव:indeed)
- ajitaścaand unconquered (अजितः:unconquered | च:and)
- mahāmuniḥgreat sage
- vṛkṣākārotree-shaped (वृक्ष:tree | आकारः:shape)
- vṛkṣaketuranalotree-bannered and fire (वृक्षकेतुः:tree-bannered | अनलः:fire)
- vāyuvāhanaḥwind carrier (वायु:wind | वाहनः:carrier)
gaṇḍalī merudhāmā ca devādhipatireva ca |
atharvaśīrṣaḥ sāmāsya ṛksahasrāmitekṣaṇaḥ || 91||
atharvaśīrṣaḥ sāmāsya ṛksahasrāmitekṣaṇaḥ || 91||
- gaṇḍalīa kind of serpent
- merudhāmāabode of Meru (मेरु:Meru | धामा:abode)
- caand
- devādhipatirevaindeed the lord of gods (देव:god | अधिपति:lord | एव:indeed)
- caand
- atharvaśīrṣaḥAtharvaśīrṣa
- sāmāsyahaving Sāma as face (साम:Sāma | आस्य:face)
- ṛksahasrāmitekṣaṇaḥthousand-eyed with Rigveda (ऋक्:Rigveda | सहस्र:thousand | अमित:immeasurable | ईक्षणः:eyes)
yajuḥpādabhujo guhyaḥ prakāśo jaṅgamastathā |
amoghārthaḥ prasādaśca abhigamyaḥ sudarśanaḥ || 92||
amoghārthaḥ prasādaśca abhigamyaḥ sudarśanaḥ || 92||
- yajuḥYajur Veda
- pādabhujaḥhaving feet as arms (पाद:foot | भुज:arm)
- guhyaḥsecret
- prakāśaḥmanifest
- jaṅgamastathāand also moving (जङ्गम:moving | तथा:also)
- amoghārthaḥinfallible purpose (अमोग:infallible | अर्थ:purpose)
- prasādaścaand grace (प्रसाद:grace | च:and)
- abhigamyaḥapproachable
- sudarśanaḥbeautiful to behold
upakāraḥ priyaḥ sarvaḥ kanakaḥ kāñcanacchaviḥ |
nābhirnandikaro bhāvaḥ puṣkarasthapatiḥ sthiraḥ || 93||
nābhirnandikaro bhāvaḥ puṣkarasthapatiḥ sthiraḥ || 93||
- upakāraḥfavor
- priyaḥdear
- sarvaḥall
- kanakaḥgold
- kāñcanacchaviḥgolden-hued
- nābhirnandikaronavel joy-giver (नाभिः:navel | नन्दिकरः:joy-giver)
- bhāvaḥstate
- puṣkarasthapatiḥlord of Pushkara (पुष्कर:Pushkara | स्थपति:lord)
- sthiraḥsteady
dvādaśastrāsanaścādyo yajño yajñasamāhitaḥ |
naktaṃ kaliśca kālaśca makaraḥ kālapūjitaḥ || 94||
naktaṃ kaliśca kālaśca makaraḥ kālapūjitaḥ || 94||
- dvādaśastrāsanaścādyofirst of twelve seats (द्वादश:twelve | आसन:seat | च:and | आद्य:first)
- yajñosacrifice
- yajñasamāhitaḥabsorbed in sacrifice (यज्ञ:sacrifice | समाहित:absorbed)
- naktaṁnight
- kaliścaand Kali (कलि:Kali | च:and)
- kālaścaand time (काल:time | च:and)
- makaraḥcrocodile
- kālapūjitaḥworshipped by time (काल:time | पूजित:worshipped)
sagaṇo gaṇakāraśca bhūtavāhanasārathiḥ |
bhasmaśayo bhasmagoptā bhasmabhūtastarurgaṇaḥ || 95||
bhasmaśayo bhasmagoptā bhasmabhūtastarurgaṇaḥ || 95||
- sagaṇaḥwith attendants
- gaṇakāraścacreator of groups (गणकार:creator of groups | च:and)
- bhūtavāhanasārathiḥcharioteer of spirits (भूतवाहन:carrier of spirits | सारथिः:charioteer)
- bhasmaśayaḥlying on ashes
- bhasmagoptāprotector of ashes
- bhasmabhūtastarurgaṇaḥgroup of ash-become trees (भस्मभूत:become ashes | स्तरु:tree | गणः:group)
lokapālastathā loko mahātmā sarvapūjitaḥ | (lokapālastathā'loko)
śuklastriśuklaḥ sampannaḥ śucirbhūtaniṣevitaḥ || 96||
śuklastriśuklaḥ sampannaḥ śucirbhūtaniṣevitaḥ || 96||
- lokapālastathā'lokoprotector of the world and beyond (लोकपाल:protector of the world | तथा:and | अलोक:beyond the world)
- mahātmāgreat soul
- sarvapūjitaḥworshipped by all
- śuklastriśuklaḥpure and thrice pure (शुक्ल:pure | त्रिशुक्ल:thrice pure)
- sampannaḥendowed
- śucirbhūtaniṣevitaḥpure, served by beings (शुचि:pure | भूत:beings | निषेवितः:served by)
āśramasthaḥ kriyāvastho viśvakarmamatirvaraḥ |
viśālaśākhastāmroṣṭho hyambujālaḥ suniścalaḥ || 97||
viśālaśākhastāmroṣṭho hyambujālaḥ suniścalaḥ || 97||
- āśramasthaḥdwelling in hermitage (आश्रम:hermitage | स्थः:dwelling)
- kriyāvasthoengaged in duties (क्रिया:duties | अवस्थः:engaged)
- viśvakarmamatirvaraḥbest with universal skill and mind (विश्वकर्म:universal skill | मतिः:mind | वरः:best)
- viśālaśākhatāmroṣṭhowide-branched, copper-lipped (विशाल:wide | शाख:branched | ताम्र:copper | ओष्ठः:lipped)
- hyambujālaḥhaving water network (ह्य:having | अम्बु:water | जालः:network)
- suniścalaḥvery steady (सु:very | निश्चलः:steady)
kapilaḥ kapiśaḥ śukla āyuścaivi paro'paraḥ |
gandharvo hyaditistārkṣyaḥ suvijñeyaḥ suśāradaḥ || 98||
gandharvo hyaditistārkṣyaḥ suvijñeyaḥ suśāradaḥ || 98||
- kapilaḥKapila
- kapiśaḥbrown
- śuklawhite
- āyuścaivaand indeed life (आयुः:life | च:and | एव:indeed)
- paraḥbeyond
- gandharvoGandharva
- hyaditistārkṣyaḥindeed Aditya and Tarkshya (हि:indeed | अदितिः:Aditya | तार्क्ष्यः:Tarkshya)
- suvijñeyaḥwell-known
- suśāradaḥvery skillful
paraśvadhāyudho deva anukārī subāndhavaḥ |
tumbavīṇo mahākrodha ūrdhvaretā jaleśayaḥ || 99||
tumbavīṇo mahākrodha ūrdhvaretā jaleśayaḥ || 99||
- paraśvadhāyudhoaxe-weaponed (परश्वध:axe | आयुध:weapon)
- devogod
- hyanukārīimitator
- subāndhavaḥgood friend (सु:good | बान्धव:friend)
- tumbavīṇolute-holder (तुम्ब:lute | वीण:stringed instrument)
- mahākrodhagreat anger (मह:great | क्रोध:anger)
- ūrdhvaretāascetic
- jaleśayaḥwater-dweller (जल:water | शय:dweller)
ugro vaṃśakaro vaṃśo vaṃśanādo hyaninditaḥ |
sarvāṅgarūpo māyāvī suhṛdo hyanilo'nalaḥ || 100||
sarvāṅgarūpo māyāvī suhṛdo hyanilo'nalaḥ || 100||
- ugraḥfierce
- vaṃśakaraḥcreator of lineage (वंश:lineage | कर:maker)
- vaṃśaḥlineage
- vaṃśanādaḥsound of lineage (वंश:lineage | नाद:sound)
- hyaninditaḥblameless
- sarvāṅgarūpaḥhaving form of all limbs (सर्व:all | अङ्ग:limb | रूप:form)
- māyāvīillusionist
- suhṛdaḥfriend
- hyanilo'nalaḥair and fire (अनिल:air | अनल:fire)
bandhano bandhakartā ca subandhanavimocanaḥ |
sa yajñāriḥ sa kāmārirmahādaṃṣṭro mahāyudhaḥ || 101||
sa yajñāriḥ sa kāmārirmahādaṃṣṭro mahāyudhaḥ || 101||
- bandhanobinder
- bandhakartācreator of bonds (बन्ध:bond | कर्ता:creator)
- caand
- subandhanavimocanaḥliberator from good bonds (सु:good | बन्धन:bond | विमोचनः:liberator)
- sahe
- yajñāriḥenemy of sacrifices (यज्ञ:sacrifice | अरिः:enemy)
- sahe
- kāmārirmahādaṃṣṭroenemy of desires, great-fanged (काम:desire | अरिः:enemy | महादंष्ट्रः:great-fanged)
- mahāyudhaḥgreat warrior
bahudhāninditaḥ śarvaḥ śaṅkaraḥ śaṅkaro'dhanaḥ | (śaṅkaro'naghaḥ)
amareśo mahādevo viśvadevaḥ surārihā || 102||
amareśo mahādevo viśvadevaḥ surārihā || 102||
- bahudhāin many ways
- ninditaḥcriticized
- śarvaḥŚarva (Shiva)
- śaṅkaraḥŚaṅkara (Shiva)
- śaṅkaro'dhanaḥŚaṅkara, the poor
- amareśolord of immortals
- mahādevogreat god
- viśvadevaḥgod of the universe
- surārihādestroyer of gods' enemies (सुर:gods | अरि:enemies | हा:destroyer)
ahirbudhnyo'nilābhaśca cekitāno havistathā |
ajaikapācca kāpālī triśaṅkurajitaḥ śivaḥ || 103||
ajaikapācca kāpālī triśaṅkurajitaḥ śivaḥ || 103||
- ahirbudhnyo'nilābhaścaserpent-bottomed and air-like (अहिर्बुध्न्य:serpent-bottomed | अनिलाभः:air-like | च:and)
- cekitānoCekitāna (a name)
- havistathāand also oblation (हविः:oblation | तथा:also)
- [hari] ([hari])Hari (Vishnu)
- ajaikapāccaand Ajaikapāt (अजैकपात्:Ajaikapāt | च:and)
- kāpālīKāpālī (a form of Shiva)
- triśaṅkurajitaḥconqueror of Triśaṅku (त्रिशङ्कु:Triśaṅku | अजितः:conqueror)
- śivaḥShiva
dhanvantarirdhūmaketuḥ skando vaiśravaṇastathā |
dhātā śakraśca viṣṇuśca mitrastvaṣṭā dhruvo dharaḥ || 104||
dhātā śakraśca viṣṇuśca mitrastvaṣṭā dhruvo dharaḥ || 104||
- dhanvantarirdhūmaketuḥDhanvantari and Dhūmaketu (धन्वन्तरि:Dhanvantari | धूमकेतुः:Dhūmaketu)
- skandoSkanda
- vaiśravaṇastathāVaiśravaṇa and also (वैश्रवण:Vaiśravaṇa | तथा:and also)
- dhātāDhātā
- śakraścaand Śakra (शक्र:Śakra | च:and)
- viṣṇuścaand Viṣṇu (विष्णु:Viṣṇu | च:and)
- mitrastvaṣṭāMitra and Tvaṣṭā (मित्र:Mitra | त्वष्टा:Tvaṣṭā)
- dhruvoDhruva
- dharaḥDhara
prabhāvaḥ sarvago vāyuraryamā savitā raviḥ | (sarvagovāyuraryamā)
uṣaṅguśca vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ || 105||
uṣaṅguśca vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ || 105||
- prabhāvaḥinfluence
- sarvagoall-pervading (सर्व:all | ग:going)
- vāyuraryamāVāyu and Aryaman (वायु:Vāyu | अर्यमा:Aryaman)
- savitāSavitar
- raviḥSun
- uṣaṅguścaUṣaṅgu and
- vidhātācreator
- caand
- māndhātāMandhata
- bhūtabhāvanaḥnurturer of beings (भूत:beings | भावनः:nurturer)
vibhurvarṇavibhāvī ca sarvakāmaguṇāvahaḥ |
padmanābho mahāgarbhaścandravaktro'nilo'nalaḥ || 106||
padmanābho mahāgarbhaścandravaktro'nilo'nalaḥ || 106||
- vibhurvarṇavibhāvīmanifestor of all colors (विभुः:all-pervading | वर्ण:color | विभावी:manifestor)
- caand
- sarvakāmaguṇāvahaḥbringer of all desired qualities (सर्व:all | काम:desire | गुण:qualities | आवहः:bringer)
- padmanābholotus-naveled
- mahāgarbhaścandravaktro'nilo'nalaḥgreat womb, moon-faced, wind, fire (महागर्भ:great womb | चन्द्रवक्त्र:moon-faced | अनिल:wind | अनल:fire)
balavāṃścopaśāntaśca purāṇaḥ puṇyacañcurī |
kurukartā kuruvāsī kurubhūto guṇauṣadhaḥ || 107||
kurukartā kuruvāsī kurubhūto guṇauṣadhaḥ || 107||
- balavāṁścopaśāntaścastrong and calm (बलवान्:strong | उपशान्तः:calm | च:and)
- purāṇaḥancient
- puṇyacañcurīauspicious collector (पुण्य:auspicious | चञ्चुरी:collector)
- kurukartādoer of Kuru deeds (कुरु:Kuru | कर्ता:doer)
- kuruvāsīresident of Kuru (कुरु:Kuru | वासी:resident)
- kurubhūtobecome Kuru (कुरु:Kuru | भूतः:become)
- guṇauṣadhaḥmedicine of virtues (गुण:virtue | औषधः:medicine)
sarvāśayo darbhacārī sarveṣāṃ prāṇināṃ patiḥ |
devadevaḥ sukhāsaktaḥ sadasatsarvaratnavit || 108||
devadevaḥ sukhāsaktaḥ sadasatsarvaratnavit || 108||
- sarvāśayaḥall intentions (सर्व:all | आशयः:intentions)
- darbha-cārīgrass-walker (दर्भ:grass | चारी:walker)
- sarveṣāmof all
- prāṇināmof living beings
- patiḥlord
- devadevaḥgod of gods (देव:god | देवः:god)
- sukhāsaktaḥattached to happiness (सुख:happiness | आसक्तः:attached)
- sadasatsarvaratnavitknower of all true and false jewels (सत्:true | असत्:false | सर्व:all | रत्नवित्:knower of jewels)
kailāsagirivāsī ca himavadgirisaṃśrayaḥ |
kūlahārī kūlakartā bahuvidyo bahupradaḥ || 109||
kūlahārī kūlakartā bahuvidyo bahupradaḥ || 109||
- kailāsagirivāsīresident of Kailasa mountain (कैलास:Kailasa | गिरि:mountain | वासी:resident)
- caand
- himavadgirisaṃśrayaḥdweller of Himalaya (हिमवत्:Himalaya | गिरि:mountain | संश्रयः:dweller)
- kūlahārīdestroyer of banks (कूल:bank | हारी:destroyer)
- kūlakartācreator of banks (कूल:bank | कर्ता:creator)
- bahuvidyopossessor of much knowledge (बहु:much | विद्य:knowledge)
- bahupradaḥbestower of many (बहु:many | प्रदः:bestower)
vaṇijo vardhakī vṛkṣo bakulaścandanaśchadaḥ |
sāragrīvo mahājatruralolaśca mahauṣadhaḥ || 110||
sāragrīvo mahājatruralolaśca mahauṣadhaḥ || 110||
- vaṇijomerchant
- vardhakīcarpenter
- vṛkṣotree
- vakulaścandanaśchadaḥVakula and Sandalwood tree (वकुल:Vakula tree | चन्दन:Sandalwood | छदः:tree)
- sāragrīvostrong-necked
- mahājatruralolaścalarge-necked and steady (महाजत्रु:large-necked | अलोल:steady)
- mahauṣadhaḥgreat herb
siddhārthakārī siddhārthaśchandovyākaraṇottaraḥ |
siṃhanādaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhagaḥ siṃhavāhanaḥ || 111||
siṃhanādaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhagaḥ siṃhavāhanaḥ || 111||
- siddhārthakārīaccomplisher of goals (सिद्धार्थ:goal accomplished | कारी:doer)
- siddhārthaśchandovyākaraṇottaraḥmaster of prosody and grammar (सिद्धार्थ:goal accomplished | छन्दो:prosody | व्याकरण:grammar | उत्तरः:superior)
- siṁhanādaḥlion's roar (सिंह:lion | नादः:roar)
- siṁhadaṁṣṭraḥlion-toothed (सिंह:lion | दंष्ट्रः:toothed)
- siṁhagaḥlion-like
- siṁhavāhanaḥlion-mounted (सिंह:lion | वाहनः:mounted)
prabhāvātmā jagatkālasthālo lokahitastaruḥ |
sāraṅgo navacakrāṅgaḥ ketumālī sabhāvanaḥ || 112||
sāraṅgo navacakrāṅgaḥ ketumālī sabhāvanaḥ || 112||
- prabhāvātmāessence of influence (प्रभाव:influence | आत्मा:essence)
- jagatkālasthālosupport of world time (जगत्:world | काल:time | स्थाल:support)
- lokahitastaruḥtree of world welfare (लोक:world | हित:welfare | तरुः:tree)
- sāraṅgodeer
- navacakrāṅgaḥhaving nine wheels (नव:nine | चक्र:wheel | अङ्गः:having)
- ketumālīadorned with banners (केतु:banner | माली:adorned with)
- sabhāvanaḥwell-disposed
bhūtālayo bhūtapatirahorātramaninditaḥ || 113||
- bhūtālayaḥabode of beings (भूत:being | आलय:abode)
- bhūtapatirahorātramaninditaḥlord of beings, flawless day and night (भूतपति:lord of beings | अहोरात्र:day and night | अनिन्दितः:flawless)
vāhitā sarvabhūtānāṃ nilayaśca vibhurbhavaḥ |
amoghaḥ saṃyato hyaśvo bhojanaḥ prāṇadhāraṇaḥ || 114|| (prāṇadhārakaḥ)
amoghaḥ saṃyato hyaśvo bhojanaḥ prāṇadhāraṇaḥ || 114|| (prāṇadhārakaḥ)
- vāhitācarrier
- sarvabhūtānāṁof all beings (सर्व:all | भूतानां:of beings)
- nilayaścaand the abode (निलय:abode | च:and)
- vibhurbhavaḥomnipresent existence (विभुः:omnipresent | भवः:existence)
- amoghaḥinfallible
- samyataḥrestrained
- hyaśvaḥindeed a horse
- bhojanaḥfood
- prāṇadhāraṇaḥsustainer of life (प्राण:life | धारणः:sustainer)
dhṛtimānmatimāndakṣaḥ satkṛtaśca yugādhipaḥ |
gopālirgopatirgrāmo gocarmavasano hariḥ| 115||
gopālirgopatirgrāmo gocarmavasano hariḥ| 115||
- dhṛtimānsteadfast
- matimānwise
- dakṣaḥskillful
- satkṛtaścahonored
- yugādhipaḥlord of the age (युग:age | अधिपः:lord)
- gopālirgopatirgrāmoprotector of cows and villages (गोपालिः:protector of cows | गोपतिः:lord of cows | ग्रामः:village)
- gocarmavasanowearing cowhide (गो:cow | चर्म:hide | वसनः:wearing)
- hariḥVishnu
hiraṇyabāhuśca tathā guhāpālaḥ praveśinām |
prakṛṣṭārirmahāharṣo jitakāmo jitendriyaḥ || 116||
prakṛṣṭārirmahāharṣo jitakāmo jitendriyaḥ || 116||
- hiraṇyabāhuścagolden-armed and (हिरण्य:golden | बाहुः:arm | च:and)
- tathāthus
- guhāpālaḥprotector of caves (गुहा:cave | पालः:protector)
- praveśināmof the entrants
- prakṛṣṭārirmahāharṣogreat joy, eminent enemy (प्रकृष्ट:eminent | अरिः:enemy | महाहर्षः:great joy)
- jitakāmoconqueror of desires (जित:conquered | कामः:desire)
- jitendriyaḥconqueror of senses (जित:conquered | इन्द्रियः:senses)
gāndhāraśca suvāsaśca tapaḥsakto ratirnaraḥ |
mahāgīto mahānṛtyo hyapsarogaṇasevitaḥ || 117||
mahāgīto mahānṛtyo hyapsarogaṇasevitaḥ || 117||
- gāndhāraścaGandhara and
- suvāsaścawell-dressed and
- tapaḥsaktodevoted to penance (तपः:penance | सक्तो:devoted)
- ratirnaraḥman of pleasure (रतिः:pleasure | नरः:man)
- mahāgītogreat song
- mahānṛtyogreat dance
- hyapsarogaṇasevitaḥattended by groups of Apsaras (ह्य:indeed | अप्सरोगण:groups of Apsaras | सेवितः:attended)
mahāketurmahādhāturnaikasānucaraścalaḥ |
āvedanīya ādeśaḥ sarvagandhasukhāvahaḥ || 118||
āvedanīya ādeśaḥ sarvagandhasukhāvahaḥ || 118||
- mahāketurmahādhāturnaikasānucaraścalaḥgreat comet, great element, many peaks, moving (महाकेतुः:great comet | महाधातुः:great element | नैकसानुचरः:many peaks | चलः:moving)
- āvedanīyato be informed
- ādeśaḥcommand
- sarvagandhasukhāvahaḥbringer of all fragrant joy (सर्व:all | गन्ध:fragrance | सुख:joy | आवहः:bringer)
toraṇastāraṇo vātaḥ paridhī patikhecaraḥ |
saṃyogo vardhano vṛddho ativṛddho guṇādhikaḥ || 119||
saṃyogo vardhano vṛddho ativṛddho guṇādhikaḥ || 119||
- toraṇastāraṇogate and savior (तोरण:gate | तारण:savior)
- vātaḥwind
- paridhīenclosures
- patikhecaraḥlord of sky wanderers (पति:lord | खेचर:sky wanderer)
- samyogounion
- vardhanoenhancer
- vṛddhogrown
- ativṛddhogreatly grown (अति:greatly | वृद्ध:grown)
- guṇādhikaḥsuperior in qualities (गुण:qualities | अधिक:superior)
nitya ātmasahāyaśca devāsurapatiḥ patiḥ |
yuktaśca yuktabāhuśca devo divi suparvaṇaḥ || 120||
yuktaśca yuktabāhuśca devo divi suparvaṇaḥ || 120||
- nityaeternal
- ātmasahāyaścaself-supporting (आत्म:self | सहाय:supporting | च:and)
- devāsurapatiḥlord of gods and demons (देव:god | असुर:demon | पतिः:lord)
- patiḥlord
- yuktaścaunited and (युक्त:united | च:and)
- yuktabāhuścastrong-armed and (युक्त:united | बाहु:arm | च:and)
- devogod
- divisuparvaṇaḥlord of celestial paths (दिवि:celestial | सुपर्वणः:lord of paths)
āṣāḍhaśca suṣāṇḍhaśca dhruvo'tha hariṇo haraḥ |
vapurāvartamānebhyo vasuśreṣṭho mahāpathaḥ || 121||
vapurāvartamānebhyo vasuśreṣṭho mahāpathaḥ || 121||
- āṣāḍhaścaĀṣāḍha and
- suṣāḍhaścaSuṣāḍha and
- dhruvo'thaDhruva then
- hariṇodeer
- haraḥShiva
- vapurāvartamānebhyofrom the revolving forms (वपुः:form | आवर्तमानेभ्यः:revolving)
- vasuśreṣṭhobest of wealth
- mahāpathaḥgreat path
śirohārī vimarśaśca sarvalakṣaṇalakṣitaḥ |
akṣaśca rathayogī ca sarvayogī mahābalaḥ || 122||
akṣaśca rathayogī ca sarvayogī mahābalaḥ || 122||
- śirohārīhead conqueror
- vimarśaścaand reflection
- sarvalakṣaṇalakṣitaḥmarked by all signs (सर्व:all | लक्षण:signs | लक्षितः:marked)
- akṣaścaand axle
- rathayogīchariot practitioner (रथ:chariot | योगी:practitioner)
- caand
- sarvayogīuniversal practitioner (सर्व:all | योगी:practitioner)
- mahābalaḥgreat strength
samāmnāyo'samāmnāyastīrthadevo mahārathaḥ |
nirjīvo jīvano mantraḥ śubhākṣo bahukarkaśaḥ || 123||
nirjīvo jīvano mantraḥ śubhākṣo bahukarkaśaḥ || 123||
- samāmnāyo'samāmnāyastīrthadevogod of sacred places (समाम्नाय:Veda | असमाम्नाय:non-Vedic | तीर्थदेव:god of sacred places)
- mahārathaḥgreat charioteer
- nirjīvolifeless
- jīvanolife-giving
- mantraḥsacred chant
- śubhākṣoauspicious-eyed
- bahukarkaśaḥvery harsh
ratnaprabhūto ratnāṅgo mahārṇavanipānavit |
mūlaṃ viśālo hyamṛto vyaktāvyaktastaponidhiḥ || 124||
mūlaṃ viśālo hyamṛto vyaktāvyaktastaponidhiḥ || 124||
- ratnaprabhūtoabundant in jewels (रत्न:jewel | प्रभूत:abundant)
- raktāṅgored-bodied (रक्त:red | अङ्ग:body)
- mahārṇavanipānavitknower of ocean drinking (महा:great | अर्णव:ocean | निपान:drinking | वित्:knower)
- ratnāṅgojewel-bodied (रत्न:jewel | अङ्ग:body)
- mūlaṁroot
- viśālovast
- hyamṛtoimmortal
- vyaktāvyaktastaponidhiḥmanifest-unmanifest penance treasure (व्यक्त:manifest | अव्यक्त:unmanifest | तपोनिधि:treasure of penance)
ārohaṇo'dhirohaśca śīladhārī mahāyaśāḥ |
senākalpo mahākalpo yogo yugakaro hariḥ || 125||
senākalpo mahākalpo yogo yugakaro hariḥ || 125||
- ārohaṇo'dhirohaścaascent and mounting (आरोहण:ascent | अधिरोह:mounting)
- śīladhārīvirtuous bearer (शील:virtue | धारी:bearer)
- mahāyaśāḥgreat fame
- senākalpoarmy-like (सेना:army | कल्प:like)
- mahākalpogreat creation (मह:great | कल्प:creation)
- yogounion
- yugakarocreator of ages (युग:age | कर:creator)
- hariḥHari (Vishnu)
yugarūpo mahārūpo mahānāgahano vadhaḥ |
nyāyanirvapaṇaḥ pādaḥ paṇḍito hyacalopamaḥ || 126||
nyāyanirvapaṇaḥ pādaḥ paṇḍito hyacalopamaḥ || 126||
- yugarūpoform of an era (युग:era | रूप:form)
- mahārūpogreat form (मह:great | रूप:form)
- mahānāgaghanodense with great serpents (मह:great | नाग:serpent | घन:dense)
- vadhaḥdestruction
- nyāyanirvapaṇaḥdispenser of justice (न्याय:justice | निर्वपण:dispenser)
- pādaḥfoot
- paṇḍitoscholar
- hyacalopamaḥlike a mountain (अचल:mountain | उपम:like)
bahumālo mahāmālaḥ śaśī harasulocanaḥ |
vistāro lavaṇaḥ kūpastriyugaḥ saphalodayaḥ || 127||
vistāro lavaṇaḥ kūpastriyugaḥ saphalodayaḥ || 127||
- bahumālaḥmany garlands
- mahāmālaḥgreat garland
- śaśīmoon
- harasulocanaḥeye of Shiva (हर:Shiva | सुलोचनः:beautiful-eyed)
- vistāraḥexpansion
- lavaṇaḥsalt
- kūpastriyugaḥwell of three ages (कूप:well | त्रियुगः:three ages)
- saphalodayaḥfruitful rise (सफल:fruitful | उदयः:rise)
trilocano viṣaṇṇāṅgo maṇividdho jaṭādharaḥ |
bindurvisargaḥ sumukhaḥ śaraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ || 128||
bindurvisargaḥ sumukhaḥ śaraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ || 128||
- trilocanaḥthree-eyed
- viṣaṇṇāṅgaḥwith distressed limbs
- maṇividdhaḥpierced by jewels
- jaṭādharaḥwearing matted hair
- bindurvisargaḥdot and visarga
- sumukhaḥwith a beautiful face
- śaraḥarrow
- sarvāyudhaḥwith all weapons (सर्व:all | आयुधः:weapons)
- sahaḥenduring
nivedanaḥ sukhājātaḥ sugandhāro mahādhanuḥ |
gandhapālī ca bhagavānutthānaḥ sarvakarmaṇām || 129||
gandhapālī ca bhagavānutthānaḥ sarvakarmaṇām || 129||
- nivedanaḥoffering
- sukhajātaḥborn of happiness (सुख:happiness | जातः:born)
- sugandhāraḥfragrant
- mahādhanuḥgreat bow (मह:great | धनुः:bow)
- gandhapālīfragrance protector
- caand
- bhagavānuttānaḥresurrection of the Lord (भगवान्:Lord | उत्थानः:resurrection)
- sarvakarmaṇāmof all actions
manthāno bahulo vāyuḥ sakalaḥ sarvalocanaḥ |
talastālaḥ karasthālī ūrdhvasaṃhanano mahān || 130||
talastālaḥ karasthālī ūrdhvasaṃhanano mahān || 130||
- manthānaḥchurner
- bahulaḥabundant
- vāyuḥwind
- sakalaḥentire
- sarvalocanaḥall-seeing
- talastālaḥpalm tree
- karasthālīhand-held dish
- ūrdhvasaṃhananaḥupright
- mahāngreat
chatraṃ succhatro vikhyāto lokaḥ sarvāśrayaḥ kramaḥ |
muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī kuṇḍī vikurvaṇaḥ| 131||
muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī kuṇḍī vikurvaṇaḥ| 131||
- chatraṁumbrella
- succhatrogood umbrella (सु:good | छत्रो:umbrella)
- vikhyātofamous
- lokaḥworld
- sarvāśrayaḥsupport of all (सर्व:all | आश्रयः:support)
- kramaḥorder
- muṇḍobald
- virūpodeformed
- vikṛtodistorted
- daṇḍīstaff-bearer
- kuṇḍīpot-bearer
- vikurvaṇaḥtransforming
haryakṣaḥ kakubho vajro śatajihvaḥ sahasrapāt |
sahasramūrdhā devendraḥ sarvadevamayo guruḥ || 132||
sahasramūrdhā devendraḥ sarvadevamayo guruḥ || 132||
- haryakṣaḥgreen-eyed
- kakubhaḥmountain
- vajrīwielder of the thunderbolt
- śatajihvaḥhundred-tongued
- sahasrapātthousand-footed
- sahasramūrdhāthousand-headed
- devendraḥlord of the gods
- sarvadevamayaḥembodiment of all gods (सर्व:all | देव:god | मय:consisting of)
- guruḥteacher
sahasrabāhuḥ sarvāṅgaḥ śaraṇyaḥ sarvalokakṛt |
pavitraṃ trikakunmantraḥ kaniṣṭhaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ| 133||
pavitraṃ trikakunmantraḥ kaniṣṭhaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ| 133||
- sahasrabāhuḥthousand-armed (सहस्र:thousand | बाहुः:armed)
- sarvāṅgaḥall-limbed (सर्व:all | अङ्गः:limbed)
- śaraṇyaḥrefuge
- sarvalokakṛtcreator of all worlds (सर्व:all | लोक:worlds | कृत्:creator)
- pavitraṁpure
- trikakunmantraḥmantra of three peaks (त्रिक:three | कुन:peaks | मन्त्रः:mantra)
- kaniṣṭhaḥyoungest
- kṛṣṇapiṅgalaḥdark and tawny (कृष्ण:dark | पिङ्गलः:tawny)
brahmadaṇḍavinirmātā śataghnīpāśaśaktimān |
padmagarbho mahāgarbho brahmagarbho jalodbhavaḥ || 134||
padmagarbho mahāgarbho brahmagarbho jalodbhavaḥ || 134||
- brahmadaṇḍavinirmātācreator of Brahma's staff (ब्रह्म:Brahma | दण्ड:staff | विनिर्माता:creator)
- śataghnīpāśaśaktimānpowerful with noose and weapon (शतघ्नी:weapon | पाश:noose | शक्तिमान्:powerful)
- padmagarbholotus womb
- mahāgarbhogreat womb
- brahmagarbhoBrahma's womb
- jalodbhavaḥborn of water
gabhastirbrahmakṛdbrahmī brahmavidbrāhmaṇo gatiḥ |
anantarūpo naikātmā tigmatejāḥ svayambhuvaḥ || 135||
anantarūpo naikātmā tigmatejāḥ svayambhuvaḥ || 135||
- gabhastirbrahmakṛdbrahmīcreator of Brahma (गभस्तिः:ray | ब्रह्मकृत्:creator of Brahma | ब्रह्मी:related to Brahma)
- brahmavidbrāhmaṇoknower of Brahman (ब्रह्मविद्:knower of Brahman | ब्राह्मणः:Brahmin)
- gatiḥgoal
- anantarūpoof infinite forms (अनन्त:infinite | रूपः:form)
- naikātmāmany-souled (न:not | एक:one | आत्मा:soul)
- tigmatejāḥfierce brilliance (तिग्म:fierce | तेजाः:brilliance)
- svayambhuvaḥself-born
ūrdhvagātmā paśupatirvātaraṃhā manojavaḥ |
candanī padmanālāgraḥ surabhyuttaraṇo naraḥ || 136||
candanī padmanālāgraḥ surabhyuttaraṇo naraḥ || 136||
- ūrdhvagātmāupward-moving soul (ऊर्ध्व:upward | आत्मा:soul)
- paśupatirvātaraṃhālord of beings, wind-speed (पशुपति:lord of beings | वातरंहा:wind-speed)
- manojavaḥspeed of mind
- candanīsandalwood
- padmanālāgraḥtip of lotus stalk (पद्म:lotus | नाल:stalk | अग्रः:tip)
- surabhyuttaraṇofragrant ascent (सुरभि:fragrant | उत्तरण:ascent)
- naraḥman
karṇikāramahāsragvī nīlamauliḥ pinākadhṛt |
umāpatirumākānto jāhnavīdhṛgumādhavaḥ || 137||
umāpatirumākānto jāhnavīdhṛgumādhavaḥ || 137||
- karṇikāramahāsragvīwearer of a great garland (कर्णिकार:karṇikāra flower | महास्रग्:great garland | वी:wearer)
- nīlamauliḥblue-crowned
- pinākadhṛtholder of Pinaka (पिनाक:Pinaka (Shiva's bow) | धृत्:holder)
- umāpatirumākāntoUma's husband and beloved (उमापति:Uma's husband | उमाकान्त:Uma's beloved)
- jāhnavīdhrudumādhavaḥholder of Ganga, Madhava (जाह्नवी:Ganga | धृत्:holder | उमाधव:Madhava)
varo varāho varado vareṇyaḥ sumahāsvanaḥ |
mahāprasādo damanaḥ śatruhā śvetapiṅgalaḥ || 138||
mahāprasādo damanaḥ śatruhā śvetapiṅgalaḥ || 138||
- varoboon
- varāhaḥboar
- varadaḥgrantor of boons
- vareṇyaḥmost excellent
- sumahāsvanaḥhaving a great sound (सु:good | महास्वनः:great sound)
- mahāprasādaḥgreat grace
- damanaḥsubduer
- śatruhādestroyer of enemies (शत्रु:enemy | हा:destroyer)
- śvetapiṅgalaḥwhite and tawny (श्वेत:white | पिङ्गल:tawny)
pītātmā paramātmā ca prayatātmā pradhānadhṛt |
sarvapārśvamukhastryakṣo dharmasādhāraṇo varaḥ || 139||
sarvapārśvamukhastryakṣo dharmasādhāraṇo varaḥ || 139||
- pītātmāpure soul
- paramātmāsupreme soul
- caand
- prayatātmāself-controlled
- pradhānadhṛtholder of the chief
- prītātmābeloved soul
- sarvapārśvamukhastryakṣofacing all sides, three-eyed (सर्वपार्श्व:all sides | मुख:facing | त्र्यक्ष:three-eyed)
- dharmasādhāraṇocommon to all dharma (धर्म:dharma | साधारण:common)
- varaḥexcellent
carācarātmā sūkṣmātmā amṛto govṛṣeśvaraḥ |
sādhyarṣirvasurādityo vivasvānsavitā'mṛtaḥ 140||
sādhyarṣirvasurādityo vivasvānsavitā'mṛtaḥ 140||
- carācarātmāsoul of moving and unmoving (चरा:moving | अचरा:unmoving | आत्मा:soul)
- sūkṣmātmāsubtle soul (सूक्ष्म:subtle | आत्मा:soul)
- amṛtoimmortal
- govṛṣeśvaraḥlord of cows and bulls (गो:cow | वृष:bull | ईश्वरः:lord)
- sādhyaṛṣirvasurādityosage of Sādhyas, Vasu, Āditya (साध्य:Sādhyas | ऋषि:sage | वसु:Vasu | आदित्य:Āditya)
- vivasvānsavitāmṛtaḥVivasvān, Savitā, immortal (विवस्वान्:Vivasvān | सविता:Savitā | अमृतः:immortal)
vyāsaḥ sargaḥ susaṅkṣepo vistaraḥ paryayo naraḥ |
ṛtu saṃvatsaro māsaḥ pakṣaḥ saṅkhyāsamāpanaḥ || 141||
ṛtu saṃvatsaro māsaḥ pakṣaḥ saṅkhyāsamāpanaḥ || 141||
- vyāsaḥVyasa
- sargaḥcreation
- susaṅkṣepoconcise summary (सु:good | सङ्क्षेपः:summary)
- vistaraḥexpansion
- paryayosynonym
- naraḥman
- ṛtuḥseason
- saṁvatsaroyear
- māsaḥmonth
- pakṣaḥfortnight
- saṅkhyāsamāpanaḥcompletion of counting (सङ्ख्या:counting | समापनः:completion)
kalā kāṣṭhā lavā mātrā muhūrtāhaḥkṣapāḥ kṣaṇāḥ |
viśvakṣetraṃ prajābījaṃ liṅgamādyastu nirgamaḥ || 142||
viśvakṣetraṃ prajābījaṃ liṅgamādyastu nirgamaḥ || 142||
- kalāpart
- kāṣṭhāmoment
- lavāinstant
- mātrāmeasure
- muhūrtāḥhours
- kṣapāḥnights
- kṣaṇāḥmoments
- viśvakṣetraṁuniversal field (विश्व:universal | क्षेत्रं:field)
- prajābījaṁseed of beings (प्रजा:beings | बीजं:seed)
- liṅgamādyastuprimordial sign (लिङ्गम्:sign | आद्य:primordial | तु:but)
- nirgamaḥexit
sadasadvyaktamavyaktaṃ pitā mātā pitāmahaḥ |
svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam || 143||
svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam || 143||
- sadasadvyaktamavyaktaṁmanifest and unmanifest (सत्:existence | असत्:non-existence | व्यक्तम्:manifest | अव्यक्तं:unmanifest)
- pitāfather
- mātāmother
- pitāmahaḥgrandfather
- svargadvāraṁgateway to heaven (स्वर्ग:heaven | द्वारं:gateway)
- prajādvāraṁgateway to progeny (प्रजा:progeny | द्वारं:gateway)
- mokṣadvāraṁgateway to liberation (मोक्ष:liberation | द्वारं:gateway)
- triviṣṭapamheaven
nirvāṇaṃ hlādanaścaiva brahmalokaḥ parā gatiḥ |
devāsuravinirmātā devāsuraparāyaṇaḥ || 144||
devāsuravinirmātā devāsuraparāyaṇaḥ || 144||
- nirvāṇaṁliberation
- hlādanaścaivaand also delight (ह्लादन:delight | च:and | एव:indeed)
- brahmalokaḥrealm of Brahma (ब्रह्म:Brahma | लोकः:realm)
- parāsupreme
- gatiḥgoal
- devāsuravinirmātācreator of gods and demons (देव:god | असुर:demon | विनिर्माता:creator)
- devāsuraparāyaṇaḥrefuge of gods and demons (देव:god | असुर:demon | परायणः:refuge)
devāsuragururdevo devāsuranamaskṛtaḥ |
devāsuramahāmātro devāsuragaṇāśrayaḥ || 145||
devāsuramahāmātro devāsuragaṇāśrayaḥ || 145||
- devāsuragururdevogod, teacher of gods and demons (देव:god | असुर:demon | गुरु:teacher | देव:god)
- devāsuranamaskṛtaḥworshipped by gods and demons (देव:god | असुर:demon | नमस्कृत:worshipped)
- devāsuramahāmātrogreat minister of gods and demons (देव:god | असुर:demon | महामात्र:great minister)
- devāsuragaṇāśrayaḥrefuge of gods and demons (देव:god | असुर:demon | गण:group | आश्रय:refuge)
devāsuragaṇādhyakṣo devāsuragaṇāgraṇīḥ |
devātidevo devarṣirdevāsuravarapradaḥ || 146||
devātidevo devarṣirdevāsuravarapradaḥ || 146||
- devāsuragaṇādhyakṣaḥleader of gods and demons (देव:god | असुर:demon | गण:group | अध्यक्ष:leader)
- devāsuragaṇāgraṇīḥforemost among gods and demons (देव:god | असुर:demon | गण:group | अग्रणी:foremost)
- devātidevosupreme god (देव:god | अति:beyond | देव:god)
- devarṣirdevāsuravarapradaḥsage among gods, giver of boons to gods and demons (देवर्षि:sage among gods | देव:god | असुर:demon | वर:boon | प्रद:giver)
devāsureśvaro viśvo devāsuramaheśvaraḥ |
sarvadevamayo'cintyo devatātmā''tmasambhavaḥ || 147||
sarvadevamayo'cintyo devatātmā''tmasambhavaḥ || 147||
- devāsureśvarolord of gods and demons (देव:god | असुर:demon | ईश्वर:lord)
- viśvouniverse
- devāsuramaheśvaraḥgreat lord of gods and demons (देव:god | असुर:demon | महेश्वर:great lord)
- sarvadevamayo'cintyoembodiment of all gods, inconceivable (सर्व:all | देव:god | मय:embodiment | अचिन्त्य:inconceivable)
- devatātmā''tmasambhavaḥdivine soul, self-born (देवतात्मा:divine soul | आत्मसम्भव:self-born)
udbhittrivikramo vaidyo virajo nīrajo'maraḥ ||
īḍyo hastīśvaro vyāghro devasiṃho nararṣabhaḥ || 148||
īḍyo hastīśvaro vyāghro devasiṃho nararṣabhaḥ || 148||
- udbhittrivikramaḥuplifter of three strides (उद्भित्:uplifter | त्रिविक्रम:three strides)
- vaidyaḥphysician
- virajaḥstainless
- nīrajo'maraḥwater-born immortal (नीरज:water-born | अमर:immortal)
- īḍyaḥpraiseworthy
- hastīśvaraḥlord of elephants (हस्ती:elephant | ईश्वर:lord)
- vyāghraḥtiger
- devasimhaḥlion among gods (देव:god | सिंह:lion)
- nararṣabhaḥbull among men (नर:man | ऋषभ:bull)
vibudho'gravaraḥ sūkṣmaḥ sarvadevastapomayaḥ |
suyuktaḥ śobhano vajrī prāsānāṃ prabhavo'vyayaḥ || 149||
suyuktaḥ śobhano vajrī prāsānāṃ prabhavo'vyayaḥ || 149||
- vibudho'gravaraḥforemost among the wise (विबुध:wise | अग्रवर:foremost)
- sūkṣmaḥsubtle
- sarvadevastapomayaḥessence of all gods' austerity (सर्वदेव:all gods | तपोमय:essence of austerity)
- suyuktaḥwell-composed
- śobhanoauspicious
- vajrīwielder of the thunderbolt
- prāsānāṁof the spears
- prabhavo'vyayaḥimperishable origin (प्रभव:origin | अव्यय:imperishable)
guhaḥ kānto nijaḥ sargaḥ pavitraṃ sarvapāvanaḥ |
śṛṅgī śṛṅgapriyo babhrū rājarājo nirāmayaḥ || 150||
śṛṅgī śṛṅgapriyo babhrū rājarājo nirāmayaḥ || 150||
- guhaḥcave-dweller
- kāntaḥbeloved
- nijaḥown
- sargaḥcreation
- pavitraṁpure
- sarvapāvanaḥpurifier of all (सर्व:all | पावनः:purifier)
- śṛṅgīhorned
- śṛṅgapriyaḥfond of peaks (शृङ्ग:peak | प्रियो:fond of)
- babhrūbrown
- rājarājaḥking of kings (राज:king | राजो:king)
- nirāmayaḥfree from disease
abhirāmaḥ suragaṇo virāmaḥ sarvasādhanaḥ |
lalāṭākṣo viśvadevo hariṇo brahmavarcasaḥ || 151||
lalāṭākṣo viśvadevo hariṇo brahmavarcasaḥ || 151||
- abhirāmaḥcharming
- suragaṇaḥhost of gods (सुर:god | गणः:host)
- virāmaḥcessation
- sarvasādhanaḥall-accomplishing (सर्व:all | साधनः:accomplishing)
- lalāṭākṣaḥforehead-eyed (ललाट:forehead | अक्षः:eye)
- viśvadevaḥuniversal god (विश्व:universal | देवः:god)
- hariṇaḥdeer-like
- brahmavarcasaḥhaving Brahma's brilliance (ब्रह्म:Brahma | वर्चसः:brilliance)
sthāvarāṇāṃ patiścaiva niyamendriyavardhanaḥ |
siddhārthaḥ siddhabhūtārtho'cintyaḥ satyavrataḥ śuciḥ || 152||
siddhārthaḥ siddhabhūtārtho'cintyaḥ satyavrataḥ śuciḥ || 152||
- sthāvarāṇāṁof the immovable
- patiścaivaand indeed the lord (पतिः:lord | च:and | एव:indeed)
- niyamendriyavardhanaḥenhancer of controlled senses (नियम:control | इन्द्रिय:senses | वर्धनः:enhancer)
- siddhārthaḥone whose goals are achieved
- siddhabhūtārtho'cintyaḥunimaginable with achieved goals (सिद्ध:achieved | भूत:being | अर्थः:goal | अचिन्त्यः:unimaginable)
- satyavrataḥtruthful in vows
- śuciḥpure
vratādhipaḥ paraṃ brahma bhaktānāṃ paramā gatiḥ |
vimukto muktatejāśca śrīmānśrīvardhano jagat || 153||
vimukto muktatejāśca śrīmānśrīvardhano jagat || 153||
- vratādhipaḥlord of vows (व्रत:vow | अधिपः:lord)
- paraṁsupreme
- brahmaBrahman
- bhaktānāṁof devotees
- paramāultimate
- gatiḥgoal
- bhaktānugrahakārakaḥbestower of grace to devotees (भक्त:devotee | अनुग्रह:grace | कारकः:bestower)
- vimuktoliberated
- muktatejāścaand radiant with liberation (मुक्त:liberated | तेजाः:radiance | च:and)
- śrīmānprosperous
- śrīvardhanoenhancer of prosperity (श्री:prosperity | वर्धन:enhancer)
- jagatworld
(iti sahasranāmastotram | )
yathā pradhānaṃ bhagavāniti bhaktyā stuto mayā |
yanna brahmādayo devā vidustattvena narṣayaḥ |
stotavyamarcyaṃ vandyaṃ ca kaḥ stoṣyati jagatpatim || 154||
yathā pradhānaṃ bhagavāniti bhaktyā stuto mayā |
yanna brahmādayo devā vidustattvena narṣayaḥ |
stotavyamarcyaṃ vandyaṃ ca kaḥ stoṣyati jagatpatim || 154||
- iti sahasra-nāma-iti sahasra-nāma-stotramthus the Hymn of the Thousand Names
- yathā pradhānamas the Primordial
- bhagavānthe Blessed Lord
- itiso
- bhaktyāwith devotion
- stutaḥhas been praised
- mayāby me
- yan nawhom not
- brahma-brahmādayo devāḥBrahmā and the other gods
- viduḥknow
- tattvenaas he truly is
- na ṛṣayaḥnor the seers
- stotavyamhim who is to be praised
- arcyamto be worshipped
- vandyaṃ caand to be bowed to
- kaḥ stoṣyatiwho shall praise
- jagat-jagat-patimthe lord of the world
bhaktiṃ tvevaṃ puraskṛtya mayā yajñapatirvibhuḥ |
tato'bhyanujñāṃ samprāpya stuto matimatāṃ varaḥ || 155||
tato'bhyanujñāṃ samprāpya stuto matimatāṃ varaḥ || 155||
- bhaktimdevotion
- tv evamyet in this way
- puraskṛtyahaving set it before me
- mayāby me
- yajña-yajña-patiḥthe lord of sacrifice
- vibhuḥthe mighty
- tataḥthereafter
- abhyanujñāṃ samprāpyahaving obtained his leave
- stutaḥwas praised
- matimatāṃ varaḥthe best of those who possess understanding
śivamebhiḥ stuvandevaṃ nāmabhiḥ puṣṭivardhanaiḥ |
nityayuktaḥ śucirbhaktaḥ prāpnotyātmānamātmanā || 156||
nityayuktaḥ śucirbhaktaḥ prāpnotyātmānamātmanā || 156||
- śivamŚiva
- ebhiḥwith these
- stuvanpraising
- devamthe god
- nāmabhiḥnames
- puṣṭi-puṣṭi-vardhanaiḥwhich make well-being grow
- nitya-nitya-yuktaḥever steadfast
- śuciḥpure
- bhaktaḥthe devotee
- prāpnotiattains
- ātmānamthe Self
- ātmanāby the Self
etaddhi paramaṃ brahma paraṃ brahmādhigacchati || 157||
- nityayuktaḥeternally engaged
- śucirbhaktaḥpure devotee (शुचिः:pure | भक्तः:devotee)
- prāpnoty-ātmānam-ātmanāattains the self by the self (प्राप्नोति:attains | आत्मानम्:the self | आत्मना:by the self)
- etaddhithis indeed
- paramaṁsupreme
- brahmaBrahman
- paraṁhighest
- brahmādhigacchatiattains Brahman (ब्रह्म:Brahman | अधिगच्छति:attains)
ṛṣayaścaiva devāśca stuvantyetena tatparam || 158||
- ṛṣayaścaivaand the sages (ऋषयः:sages | च:and | एव:indeed)
- devāścaand the gods (देवाः:gods | च:and)
- stuvantyetenapraise with this (स्तुवन्ति:praise | एतेन:with this)
- tatparamthat supreme
- stūyamānobeing praised
- mahādevastuṣyateMahadeva is pleased (महादेवः:Mahadeva | तुष्यते:is pleased)
- niyatātmabhiḥby the self-controlled (नियत:controlled | आत्मभिः:by selves)
stūyamāno mahādevastuṣyate niyatātmabhiḥ |
bhaktānukampī bhagavānātmasaṃsthākaro vibhuḥ || 159||
bhaktānukampī bhagavānātmasaṃsthākaro vibhuḥ || 159||
- stūyamānaḥbeing praised
- mahā-mahā-devaḥMahādeva
- tuṣyateis well pleased
- niyata-niyatātmabhiḥby those whose selves are held in check
- bhakta-bhaktānukampīfeeling for his devotees
- bhagavānthe Blessed One
- ātma-saṃsthā-ātma-saṃsthā-karaḥwho sets them firm within himself
- vibhuḥthe mighty
tathaiva ca manuṣyeṣu ye manuṣyāḥ pradhānataḥ |
āstikāḥ śraddhadhānāśca bahubhirjanmabhiḥ stavaiḥ || 160||
āstikāḥ śraddhadhānāśca bahubhirjanmabhiḥ stavaiḥ || 160||
- tathaiva caand just so
- manuṣyeṣuamong men
- ye manuṣyāḥthose men who
- pradhānataḥare foremost
- āstikāḥwho believe
- śraddadhānāś caand who have faith
- bahubhir janmabhiḥthrough many births
- stavaiḥwith many hymns of praise
bhaktyā hyananyamīśānaṃ paraṃ devaṃ sanātanam |
karmaṇā manasā vācā bhāvenāmitatejasaḥ || 161||
karmaṇā manasā vācā bhāvenāmitatejasaḥ || 161||
- bhaktyāwith devotion
- hiindeed
- ananyamundivided
- īśānamtoward Īśāna
- paraṃ devamthe supreme god
- sanātanameverlasting
- karmaṇāby deed
- manasāby mind
- vācāby speech
- bhāvenaby feeling
- amita-amita-tejasaḥtoward him of measureless splendour
śayānā jāgramāṇāśca vrajannupaviśaṃstathā |
unmiṣannimiṣaṃścaiva cintayantaḥ punaḥ punaḥ || 162||
unmiṣannimiṣaṃścaiva cintayantaḥ punaḥ punaḥ || 162||
- śayānāḥlying down
- jāgramāṇāḥwaking
- caand
- vrajanwalking
- upaviśansitting
- tathālikewise
- unmiṣanopening the eyes
- nimiṣanclosing them
- caivaand even so
- cintayantaḥthinking on him
- punaḥ punaḥagain and again
śṛṇvantaḥ śrāvayantaśca kathayantaśca te bhavam |
stuvantaḥ stūyamānāśca tuṣyanti ca ramanti ca || 163||
stuvantaḥ stūyamānāśca tuṣyanti ca ramanti ca || 163||
- śṛṇvantaḥhearing
- śrāvayantaḥcausing others to hear
- caand
- kathayantaś caand telling of him
- tethey
- bhavamof Bhava
- stuvantaḥpraising
- stūyamānāś caand being praised
- tuṣyantithey are content
- caand
- ramantithey take delight
janmakoṭisahasreṣu nānāsaṃsārayoniṣu |
jantorvigatapāpasya bhave bhaktiḥ prajāyate || 164||
jantorvigatapāpasya bhave bhaktiḥ prajāyate || 164||
- janma-koṭi-janma-koṭi-sahasreṣuthrough thousands of millions of births
- nānā-saṃsāra-nānā-saṃsāra-yoniṣuin the many wombs of the round of existence
- jantoḥin a creature
- vigata-vigata-pāpasyawhose sin has departed
- bhavetoward Bhava
- bhaktiḥdevotion
- prajāyatecomes to birth
utpannā ca bhave bhaktirananyā sarvabhāvataḥ |
bhāvinaḥ kāraṇe cāsya sarvayuktasya sarvathā || 165||
bhāvinaḥ kāraṇe cāsya sarvayuktasya sarvathā || 165||
- utpannāonce arisen
- caand
- bhavetoward Bhava
- bhaktiḥdevotion
- ananyāundivided
- sarva-sarva-bhāvataḥspringing from the whole being
- bhāvinaḥof one who will be
- kāraṇeas the cause
- caand
- asyaof him
- sarva-sarva-yuktasyawholly joined to it
- sarvathāin every way
etaddeveṣu duṣprāpaṃ manuṣyeṣu na labhyate |
nirvighnā niścalā rudre bhaktiravyabhicāriṇī || 166||
nirvighnā niścalā rudre bhaktiravyabhicāriṇī || 166||
- etatthis
- deveṣuamong the gods
- duṣprāpamhard to come by
- manuṣyeṣuamong men
- na labhyateit is not found
- nirvighnāunobstructed
- niścalāunwavering
- rudretoward Rudra
- bhaktiḥdevotion
- avyabhicāriṇīthat never strays
tasyaiva ca prasādena bhaktirutpadyate nṝṇām |
yena yānti parāṃ siddhiṃ tadbhāgavatacetasaḥ || 167|| (ye na)
yena yānti parāṃ siddhiṃ tadbhāgavatacetasaḥ || 167|| (ye na)
- tasyaivaof him alone
- caand
- prasādenaby the grace
- bhaktiḥdevotion
- utpadyatearises
- nṝṇāmin men
- yenaby which
- yāntithey go
- parāṃ siddhimto the supreme perfection
- tat-bhāgavata-tad-bhāgavata-cetasaḥthose whose minds are given over to the Lord
ye sarvabhāvānugatāḥ prapadyante maheśvaram |
prapannavatsalo devaḥ saṃsārāttānsamuddharet || 168||
prapannavatsalo devaḥ saṃsārāttānsamuddharet || 168||
- yethose who
- sarva-bhāva-sarva-bhāvānugatāḥfollowing him with their whole being
- prapadyantetake refuge in
- maheśvaramMaheśvara
- prapanna-prapanna-vatsalaḥwho holds dear all who take refuge
- devaḥthe god
- saṃsārātout of the round of existence
- tān samuddharetlifts them clear
evamanye vikurvanti devāḥ saṃsāramocanam |
manuṣyāṇāmṛte devaṃ nānyā śaktistapobalam || 169||
manuṣyāṇāmṛte devaṃ nānyā śaktistapobalam || 169||
- evamin this way
- anyeother
- vikurvantibring about
- devāḥgods too
- saṃsāra-saṃsāra-mocanamrelease from the round of existence
- manuṣyāṇāmfor men
- ṛte devamapart from that God
- nānyā śaktiḥthere is no other power
- tapaḥ-tapo-balamnor strength of austerity
iti tenendrakalpena bhagavānsadasatpatiḥ |
kṛttivāsāḥ stutaḥ kṛṣṇa taṇḍinā śubhabuddhinā || 170||
kṛttivāsāḥ stutaḥ kṛṣṇa taṇḍinā śubhabuddhinā || 170||
- itithus
- tenaby him
- indra-indra-kalpenathe peer of Indra
- bhagavānthe Blessed Lord
- sat-asat-sad-asat-patiḥmaster of what is and what is not
- kṛtti-kṛtti-vāsāḥclad in a hide
- stutaḥwas praised
- kṛṣṇaO Kṛṣṇa
- taṇḍināby Taṇḍi
- śubha-śubha-buddhināof auspicious understanding
stavametaṃ bhagavato brahmā svayamadhārayat |
gīyate ca sa buddhyeta brahmā śaṅkarasannidhau || 171||
gīyate ca sa buddhyeta brahmā śaṅkarasannidhau || 171||
- stavam etamthis hymn
- bhagavataḥof the Blessed Lord
- brahmāBrahmā
- svayamhimself
- adhārayatheld fast
- gīyateit is sung
- caand
- sa budhyetahe awakens to it
- brahmāBrahmā
- śaṅkara-śaṅkara-sannidhauin the presence of Śaṅkara
idaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca sarvadā pāpanāśanam |
yogadaṃ mokṣadaṃ caiva svargadaṃ toṣadaṃ tathā || 172||
yogadaṃ mokṣadaṃ caiva svargadaṃ toṣadaṃ tathā || 172||
- idamthis
- puṇyamholy
- pavitrampurifying
- caand
- sarvadāat all times
- pāpa-pāpa-nāśanamdestroying sin
- yoga-yoga-damit gives yoga
- mokṣa-mokṣa-damit gives release
- caivaand indeed
- svarga-svarga-damit gives heaven
- toṣa-toṣa-damit gives contentment
- tathāso too
evametatpaṭhante ya ekabhaktyā tu śaṅkaram |
yā gatiḥ sāṅkhyayogānāṃ vrajantyetāṃ gatiṃ tadā || 173||
yā gatiḥ sāṅkhyayogānāṃ vrajantyetāṃ gatiṃ tadā || 173||
- evamin this way
- etatthis
- paṭhanterecite
- yethose who
- eka-eka-bhaktyāwith undivided devotion
- tuindeed
- śaṅkaramtoward Śaṅkara
- yā gatiḥwhatever goal
- sāṅkhya-sāṅkhya-yogānāmbelongs to the followers of Sāṅkhya and Yoga
- vrajantithey go
- etāṃ gatimto that same goal
- tadāthen
stavametaṃ prayatnena sadā rudrasya sannidhau |
abdamekaṃ caredbhaktaḥ prāpnuyādīpsitaṃ phalam || 174||
abdamekaṃ caredbhaktaḥ prāpnuyādīpsitaṃ phalam || 174||
- stavam etamthis hymn
- prayatnenawith diligence
- sadāalways
- rudrasya sannidhauin the presence of Rudra
- abdam ekamfor one year
- caretshould he perform
- bhaktaḥthe devotee
- prāpnuyāthe would obtain
- īpsitaṃ phalamthe fruit he desires
etadrahasyaṃ paramaṃ brahmaṇo hṛdi saṃsthitam |
brahmā provāca śakrāya śakraḥ provāca mṛtyave || 175||
brahmā provāca śakrāya śakraḥ provāca mṛtyave || 175||
- etatthis
- rahasyamsecret
- paramamsupreme
- brahmaṇo hṛdiin the heart of Brahmā
- saṃsthitamabides
- brahmāBrahmā
- provācadeclared it
- śakrāyato Śakra
- śakraḥŚakra
- provācadeclared it
- mṛtyaveto Mṛtyu
mṛtyuḥ provāca rudrebhyo rudrebhyastaṇḍimāgamat |
mahatā tapasā prāptastaṇḍinā brahmasadmani || 176||
mahatā tapasā prāptastaṇḍinā brahmasadmani || 176||
- mṛtyuḥMṛtyu
- provācadeclared it
- rudrebhyaḥto the Rudras
- rudrebhyaḥfrom the Rudras
- taṇḍim āgamatit came to Taṇḍi
- mahatā tapasāby great austerity
- prāptaḥobtained
- taṇḍināby Taṇḍi
- brahma-brahma-sadmaniin the abode of Brahmā
taṇḍiḥ provāca śukrāya gautamāya ca bhārgavaḥ |
vaivasvatāya manave gautamaḥ prāha mādhava || 177||
vaivasvatāya manave gautamaḥ prāha mādhava || 177||
- taṇḍiḥTaṇḍi
- provācadeclared it
- śukrāyato Śukra
- gautamāya caand to Gautama
- bhārgavaḥBhārgava
- vaivasvatāya manaveto Manu Vaivasvata
- gautamaḥGautama
- prāhaspoke it
- mādhavaO Mādhava
nārāyaṇāya sādhyāya samādhiṣṭhāya dhīmate |
yamāya prāha bhagavānsādhyo nārāyaṇo'cyutaḥ || 178||
yamāya prāha bhagavānsādhyo nārāyaṇo'cyutaḥ || 178||
- nārāyaṇāyato Nārāyaṇa
- sādhyāyathe Sādhya
- samādhiṣṭhāyaestablished in deep contemplation
- dhīmatethe wise
- yamāyato Yama
- prāhaspoke it
- bhagavānthe Blessed One
- sādhyaḥthe Sādhya
- nārāyaṇaḥNārāyaṇa
- acyutaḥAcyuta
nāciketāya bhagavānāha vaivasvato yamaḥ |
mārkaṇḍeyāya vārṣṇeya nāciketo'bhyabhāṣata || 179||
mārkaṇḍeyāya vārṣṇeya nāciketo'bhyabhāṣata || 179||
- nāciketāyato Nāciketa
- bhagavānthe Blessed One
- āhaspoke it
- vaivasvato yamaḥYama, son of Vivasvat
- mārkaṇḍeyāyato Mārkaṇḍeya
- vārṣṇeyaO Vārṣṇeya
- nāciketaḥNāciketa
- abhyabhāṣataspoke it out
mārkaṇḍeyānmayā prāpto niyamena janārdana |
tavāpyahamamitraghna stavaṃ dadyāṃ hyaviśrutam || 180||
tavāpyahamamitraghna stavaṃ dadyāṃ hyaviśrutam || 180||
- mārkaṇḍeyātfrom Mārkaṇḍeya
- mayāby me
- prāptaḥit was obtained
- niyamenaby strict observance
- janārdanaO Janārdana
- tavāpito you too
- ahamI
- amitra-amitra-ghnaO slayer of foes
- stavamthis hymn
- dadyāmwould give
- hiindeed
- aviśrutamone not noised abroad
svargyamārogyamāyuṣyaṃ dhanyaṃ vedena saṃmitam |
nāsya vighnaṃ vikurvanti dānavā yakṣarākṣasāḥ || 181||
nāsya vighnaṃ vikurvanti dānavā yakṣarākṣasāḥ || 181||
- svargyamleading to heaven
- ārogyamgiving health
- āyuṣyamgiving long life
- dhanyambringing wealth
- vedena saṃmitama match for the Veda
- nāsyaagainst it no
- vighnamobstacle
- vikurvantican they work
- dānavāḥdānavas
- yakṣa-yakṣa-rākṣasāḥyakṣas or rākṣasas
piśācā yātudhānā vā guhyakā bhujagā api |
yaḥ paṭheta śuciḥ pārtha brahmacārī jitendriyaḥ |
abhagnayogo varṣaṃ tu so'śvamedhaphalaṃ labhet || 182||
yaḥ paṭheta śuciḥ pārtha brahmacārī jitendriyaḥ |
abhagnayogo varṣaṃ tu so'śvamedhaphalaṃ labhet || 182||
- piśācāḥpiśācas
- yātudhānāḥyātudhānas
- vāor
- guhyakāḥguhyakas
- bhujagāḥserpents
- apieven
- yaḥ paṭhetawhoever recites it
- śuciḥpure
- pārthaO Pārtha
- brahmacārīkeeping the vow of continence
- jita-jitendriyaḥhis senses mastered
- abhagna-abhagna-yogaḥhis practice unbroken
- varṣaṃ tufor a year
- saḥhe
- aśvamedha-aśvamedha-phalamthe fruit of a horse sacrifice
- labhetwould obtain
iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 48 ||
śrīmahādevasahasranāmastotraṃ samāptam |
śrīkṛṣṇārpaṇamastu |
śrīśivārpaṇamastu |
