- श्रीगणेशनामाष्टकम् (śrīgaṇeśanāmāṣṭakam)the eight names of Shri Ganesha
anvaya श्रीगणेशनामाष्टकम्
chandas Prose, the title
नामाष्टक the eight names — Unlike most name-lists this one stops at each name and takes it apart, saying what the syllables mean and why the name fits.
note Vishnu is speaking to Parvati about her own son, and the hymn is as much a piece of word-explaining as it is praise.
- श्रीविष्णुः (śrīviṣṇuḥ)Shri Vishnu
- उवाच (uvāca)said
anvaya श्रीविष्णुः उवाच
chandas Prose, a speaker's line
note The words in brackets are a Hindi translation printed in the source.
लम्बोदरं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं गुहाग्रजम् ॥ १ ॥
- गणेशम् (gaṇeśam)Ganesha
- एकदन्तम् (ekadantam)Ekadanta
- च (ca)and
- हेरम्बम् (herambam)Heramba
- विघ्ननायकम् (vighnanāyakam)Vighnanayaka
- लम्बोदरम् (lambodaram)Lambodara
- शूर्पकर्णम् (śūrpakarṇam)Shurpakarna
- गजवक्त्रम् (gajavaktram)Gajavaktra
- गुहाग्रजम् (guhāgrajam)Guhagraja
anvaya गणेशम् एकदन्तम् च हेरम्बम् विघ्ननायकम् लम्बोदरम् शूर्पकर्णम् गजवक्त्रम् गुहाग्रजम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The eight names are given first as a list; each is then taken up in its own verse.
स्तोत्राणां सारभूतं च सर्वविघ्नहरं परम् ॥ २ ॥
- नामाष्टार्थम् (nāmāṣṭārtham)the meaning of the eight names
- च (ca)and
- पुत्रस्य (putrasya)of your son
- शृणु (śṛṇu)hear
- मातः (mātaḥ)O mother
- हरप्रिये (harapriye)O dear one of Hara
- स्तोत्राणाम् (stotrāṇām)of hymns
- सारभूतम् (sārabhūtam)the pith
- च (ca)and
- सर्वविघ्नहरम् (sarvavighnaharam)which takes every obstacle away
- परम् (param)the best
anvaya मातः हरप्रिये पुत्रस्य नामाष्टार्थम् च शृणु [एतत्] स्तोत्राणाम् सारभूतम् च सर्वविघ्नहरम् परम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
तयोरीशं परं ब्रह्म गणेशं प्रणमाम्यहम् ॥ ३ ॥
- ज्ञानार्थवाचकः (jñānārthavācakaḥ)standing for knowledge
- गः (gaḥ)the sound ga
- च (ca)and
- णः (ṇaḥ)the sound na
- च (ca)and
- निर्वाणवाचकः (nirvāṇavācakaḥ)standing for release
- तयोः (tayoḥ)of those two
- ईशम् (īśam)the lord
- परम् (param)the highest
- ब्रह्म (brahma)Brahman
- गणेशम् (gaṇeśam)Ganesha
- प्रणमामि (praṇamāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya गः च ज्ञानार्थवाचकः णः च निर्वाणवाचकः तयोः ईशम् परम् ब्रह्म गणेशम् अहम् प्रणमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
निर्वाण release — Nirvana is a flame going out. Here it stands for the end of the round of birth, which is the other half of what the name holds.
note The hymn reads the name ga-na-isha as knowledge and release with a lord over both.
बलं प्रधानं सर्वस्मादेकदन्तं नमाम्यहम् ॥ ४ ॥
- एकशब्दः (ekaśabdaḥ)the word one
- प्रधानार्थः (pradhānārthaḥ)means what comes first
- दन्तः (dantaḥ)tusk
- च (ca)and
- बलवाचकः (balavācakaḥ)stands for strength
- बलम् (balam)strength
- प्रधानम् (pradhānam)comes first
- सर्वस्मात् (sarvasmāt)of everything
- एकदन्तम् (ekadantam)Ekadanta
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya एकशब्दः प्रधानार्थः दन्तः च बलवाचकः सर्वस्मात् बलम् प्रधानम् [अतः] अहम् एकदन्तम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
दीनानां परिपालकं हेरम्बं प्रणमाम्यहम् ॥ ५ ॥
- दीनार्थवाचकः (dīnārthavācakaḥ)standing for the helpless
- हे (he)the sound he
- च (ca)and
- रम्बः (rambaḥ)the sound ramba
- पालकवाचकः (pālakavācakaḥ)standing for the one who keeps them
- दीनानाम् (dīnānām)of the helpless
- परिपालकम् (paripālakam)the keeper
- हेरम्बम् (herambam)Heramba
- प्रणमामि (praṇamāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya दीनार्थवाचकः हे च रम्बः पालकवाचकः दीनानाम् परिपालकम् हेरम्बम् प्रणमामि अहम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
दीन the helpless — Dina is a person with nothing left to fall back on. It is the word used in Sanskrit for the poor and the beaten.
विपत्खण्डनकारकं नमामि विघ्ननायकम् ॥ ६ ॥
- विपत्तिवाचकः (vipattivācakaḥ)standing for misfortune
- विघ्नः (vighnaḥ)the word vighna
- नायकः (nāyakaḥ)nayaka
- खण्डनार्थकः (khaṇḍanārthakaḥ)means breaking
- विपत्खण्डनकारकम् (vipatkhaṇḍanakārakam)the one who breaks misfortune apart
- नमामि (namāmi)I bow to
- विघ्ननायकम् (vighnanāyakam)Vighnanayaka
anvaya विघ्नः विपत्तिवाचकः नायकः खण्डनार्थकः विपत्खण्डनकारकम् विघ्ननायकम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Nayaka usually means a leader. The hymn takes it in its other sense, from the root that means to break, so that the name says what he does to trouble rather than what he is over.
पित्रा दत्तैश्च विविधैर्वन्दे लम्बोदरं च तम् ॥ ७ ॥
- विष्णुदत्तैः (viṣṇudattaiḥ)given by Vishnu
- च (ca)and
- नैवेद्यैः (naivedyaiḥ)with offerings of food
- यस्य (yasya)whose
- लम्बोदरम् (lambodaram)the hanging belly
- पुरा (purā)long ago
- पित्रा (pitrā)by his father
- दत्तैः (dattaiḥ)given
- च (ca)and
- विविधैः (vividhaiḥ)of many kinds
- वन्दे (vande)I bow to
- लम्बोदरम् (lambodaram)Lambodara
- च (ca)and
- तम् (tam)him
anvaya पुरा विष्णुदत्तैः नैवेद्यैः च पित्रा दत्तैः विविधैः च यस्य लम्बोदरम् [अभवत्] तम् लम्बोदरम् च वन्दे
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
सम्पदौ ज्ञानरूपौ च शूर्पकर्णं नमाम्यहम् ॥ ८ ॥
- शूर्पाकारौ (śūrpākārau)shaped like winnowing baskets
- च (ca)and
- यत्कर्णौ (yatkarṇau)whose two ears
- विघ्नवारणकारणौ (vighnavāraṇakāraṇau)which keep obstacles off
- सम्पदौ (sampadau)wealth itself
- ज्ञानरूपौ (jñānarūpau)knowledge itself
- च (ca)and
- शूर्पकर्णम् (śūrpakarṇam)Shurpakarna
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya यत्कर्णौ शूर्पाकारौ च विघ्नवारणकारणौ सम्पदौ ज्ञानरूपौ च [तम्] शूर्पकर्णम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
शूर्प a winnowing basket — The flat cane tray that lets the chaff blow off and keeps the grain. Ears of that shape keep what is worth keeping.
तं गजेन्द्रवक्त्रयुक्तं गजवक्त्रं नमाम्यहम् ॥ ९ ॥
- विष्णुप्रसादपुष्पम् (viṣṇuprasādapuṣpam)the flower that had been offered to Vishnu
- च (ca)and
- यन्मूर्ध्नि (yanmūrdhni)on whose head
- मुनिदत्तकम् (munidattakam)given by the sages
- तम् (tam)him
- गजेन्द्रवक्त्रयुक्तम् (gajendravaktrayuktam)whose face is the face of the best of elephants
- गजवक्त्रम् (gajavaktram)Gajavaktra
- नमामि (namāmi)I bow to
- अहम् (aham)I
anvaya यन्मूर्ध्नि मुनिदत्तकम् विष्णुप्रसादपुष्पम् च [आसीत्] तम् गजेन्द्रवक्त्रयुक्तम् गजवक्त्रम् अहम् नमामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
प्रसाद what has been offered — Prasada is what is given back after being offered. To put it on someone's head is the plainest blessing there is.
वन्दे गुहाग्रजं देवं सर्वदेवाग्रपूजितम् ॥ १० ॥
- गुहस्य (guhasya)of Guha
- अग्रे (agre)before
- च (ca)and
- जातः (jātaḥ)born
- अयम् (ayam)this one
- आविर्भूतः (āvirbhūtaḥ)appearing
- हरालये (harālaye)in Hara's house
- वन्दे (vande)I bow to
- गुहाग्रजम् (guhāgrajam)Guhagraja
- देवम् (devam)the god
- सर्वदेवाग्रपूजितम् (sarvadevāgrapūjitam)who is worshipped before all the gods
anvaya अयम् गुहस्य अग्रे जातः च हरालये आविर्भूतः सर्वदेवाग्रपूजितम् देवम् गुहाग्रजम् वन्दे
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
गुह Guha — A name of Kartikeya, the one who was hidden. Agraja is the one born first, so the name places the two brothers in order.
- फलश्रुतिः (phalaśrutiḥ)the account of what it gives
anvaya फलश्रुतिः
chandas Prose, a heading
त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नित्यं स सुखी सर्वतो जयी ॥ ११ ॥
- एतत् (etat)this
- नामाष्टकम् (nāmāṣṭakam)hymn of eight names
- स्तोत्रम् (stotram)hymn
- नानार्थसम्युतम् (nānārthasamyutam)with all its meanings
- शुभम् (śubham)good
- त्रिसन्ध्यम् (trisandhyam)at the three turns of the day
- यः (yaḥ)whoever
- पठेत् (paṭhet)recites
- नित्यम् (nityam)every day
- सः (saḥ)he
- सुखी (sukhī)happy
- सर्वतः (sarvataḥ)on every side
- जयी (jayī)winning
anvaya यः एतत् नानार्थसम्युतम् शुभम् नामाष्टकम् स्तोत्रम् नित्यम् त्रिसन्ध्यम् पठेत् सः सुखी सर्वतः जयी
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
गणेश्वरप्रसादेन महाज्ञानी भवेद्ध्रुवम् ॥ १२ ॥
- ततः (tataḥ)then
- विघ्नाः (vighnāḥ)obstacles
- पलायन्ते (palāyante)run away
- वैनतेयात् (vainateyāt)from Garuda
- यथा (yathā)as
- उरगाः (uragāḥ)snakes
- गणेश्वरप्रसादेन (gaṇeśvaraprasādena)by the grace of Ganeshvara
- महाज्ञानी (mahājñānī)a man of great knowledge
- भवेत् (bhavet)he becomes
- ध्रुवम् (dhruvam)certainly
anvaya ततः विघ्नाः पलायन्ते यथा वैनतेयात् उरगाः गणेश्वरप्रसादेन ध्रुवम् महाज्ञानी भवेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
वैनतेय Garuda — The son of Vinata, the eagle who eats snakes. Nothing scatters faster than a snake at his shadow.
महाजडः कवीन्द्रश्च विद्यावांश्च भवेद्ध्रुवम् ॥ १३ ॥
- पुत्रार्थी (putrārthī)a man who wants a son
- लभते (labhate)gets
- पुत्रम् (putram)a son
- भार्यार्थी (bhāryārthī)a man who wants a wife
- विपुलाम् (vipulām)fine
- स्त्रियम् (striyam)a woman
- महाजडः (mahājaḍaḥ)the dullest of men
- कवीन्द्रः (kavīndraḥ)a prince of poets
- च (ca)and
- विद्यावान् (vidyāvān)a man of learning
- च (ca)and
- भवेत् (bhavet)becomes
- ध्रुवम् (dhruvam)without fail
anvaya पुत्रार्थी पुत्रम् लभते भार्यार्थी विपुलाम् स्त्रियम् [लभते] महाजडः च कवीन्द्रः विद्यावान् च ध्रुवम् भवेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The promise made to the dull-witted is the one most often quoted from this hymn.
