- শ্ৰীগণেশনামাষ্টকম্ (śrīgaṇeśanāmāṣṭakam)the eight names of Shri Ganesha
anvaya শ্ৰীগণেশনামাষ্টকম্
chandas Prose, the title
নামাষ্টক the eight names — Unlike most name-lists this one stops at each name and takes it apart, saying what the syllables mean and why the name fits.
note Vishnu is speaking to Parvati about her own son, and the hymn is as much a piece of word-explaining as it is praise.
- শ্ৰীৱিষ্ণুঃ (śrīviṣṇuḥ)Shri Vishnu
- উৱাচ (uvāca)said
anvaya শ্ৰীৱিষ্ণুঃ উৱাচ
chandas Prose, a speaker's line
note The words in brackets are a Hindi translation printed in the source.
লম্বোদৰং শূৰ্পকৰ্ণং গজৱক্ত্ৰং গুহাগ্ৰজম্ ॥ ১ ॥
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- একদন্তম্ (ekadantam)Ekadanta
- চ (ca)and
- হেৰম্বম্ (herambam)Heramba
- ৱিঘ্ননাযকম্ (vighnanāyakam)Vighnanayaka
- লম্বোদৰম্ (lambodaram)Lambodara
- শূৰ্পকৰ্ণম্ (śūrpakarṇam)Shurpakarna
- গজৱক্ত্ৰম্ (gajavaktram)Gajavaktra
- গুহাগ্ৰজম্ (guhāgrajam)Guhagraja
anvaya গণেশম্ একদন্তম্ চ হেৰম্বম্ ৱিঘ্ননাযকম্ লম্বোদৰম্ শূৰ্পকৰ্ণম্ গজৱক্ত্ৰম্ গুহাগ্ৰজম্
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The eight names are given first as a list; each is then taken up in its own verse.
স্তোত্ৰাণাং সাৰভূতং চ সৰ্ৱৱিঘ্নহৰং পৰম্ ॥ ২ ॥
- নামাষ্টাৰ্থম্ (nāmāṣṭārtham)the meaning of the eight names
- চ (ca)and
- পুত্ৰস্য (putrasya)of your son
- শৃণু (śṛṇu)hear
- মাতঃ (mātaḥ)O mother
- হৰপ্ৰিযে (harapriye)O dear one of Hara
- স্তোত্ৰাণাম্ (stotrāṇām)of hymns
- সাৰভূতম্ (sārabhūtam)the pith
- চ (ca)and
- সৰ্ৱৱিঘ্নহৰম্ (sarvavighnaharam)which takes every obstacle away
- পৰম্ (param)the best
anvaya মাতঃ হৰপ্ৰিযে পুত্ৰস্য নামাষ্টাৰ্থম্ চ শৃণু [এতত্] স্তোত্ৰাণাম্ সাৰভূতম্ চ সৰ্ৱৱিঘ্নহৰম্ পৰম্
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
তযোৰীশং পৰং ব্ৰহ্ম গণেশং প্ৰণমাম্যহম্ ॥ ৩ ॥
- জ্ঞানাৰ্থৱাচকঃ (jñānārthavācakaḥ)standing for knowledge
- গঃ (gaḥ)the sound ga
- চ (ca)and
- ণঃ (ṇaḥ)the sound na
- চ (ca)and
- নিৰ্ৱাণৱাচকঃ (nirvāṇavācakaḥ)standing for release
- তযোঃ (tayoḥ)of those two
- ঈশম্ (īśam)the lord
- পৰম্ (param)the highest
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- প্ৰণমামি (praṇamāmi)I bow to
- অহম্ (aham)I
anvaya গঃ চ জ্ঞানাৰ্থৱাচকঃ ণঃ চ নিৰ্ৱাণৱাচকঃ তযোঃ ঈশম্ পৰম্ ব্ৰহ্ম গণেশম্ অহম্ প্ৰণমামি
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
নিৰ্ৱাণ release — Nirvana is a flame going out. Here it stands for the end of the round of birth, which is the other half of what the name holds.
note The hymn reads the name ga-na-isha as knowledge and release with a lord over both.
বলং প্ৰধানং সৰ্ৱস্মাদেকদন্তং নমাম্যহম্ ॥ ৪ ॥
- একশব্দঃ (ekaśabdaḥ)the word one
- প্ৰধানাৰ্থঃ (pradhānārthaḥ)means what comes first
- দন্তঃ (dantaḥ)tusk
- চ (ca)and
- বলৱাচকঃ (balavācakaḥ)stands for strength
- বলম্ (balam)strength
- প্ৰধানম্ (pradhānam)comes first
- সৰ্ৱস্মাত্ (sarvasmāt)of everything
- একদন্তম্ (ekadantam)Ekadanta
- নমামি (namāmi)I bow to
- অহম্ (aham)I
anvaya একশব্দঃ প্ৰধানাৰ্থঃ দন্তঃ চ বলৱাচকঃ সৰ্ৱস্মাত্ বলম্ প্ৰধানম্ [অতঃ] অহম্ একদন্তম্ নমামি
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
দীনানাং পৰিপালকং হেৰম্বং প্ৰণমাম্যহম্ ॥ ৫ ॥
- দীনাৰ্থৱাচকঃ (dīnārthavācakaḥ)standing for the helpless
- হে (he)the sound he
- চ (ca)and
- ৰম্বঃ (rambaḥ)the sound ramba
- পালকৱাচকঃ (pālakavācakaḥ)standing for the one who keeps them
- দীনানাম্ (dīnānām)of the helpless
- পৰিপালকম্ (paripālakam)the keeper
- হেৰম্বম্ (herambam)Heramba
- প্ৰণমামি (praṇamāmi)I bow to
- অহম্ (aham)I
anvaya দীনাৰ্থৱাচকঃ হে চ ৰম্বঃ পালকৱাচকঃ দীনানাম্ পৰিপালকম্ হেৰম্বম্ প্ৰণমামি অহম্
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
দীন the helpless — Dina is a person with nothing left to fall back on. It is the word used in Sanskrit for the poor and the beaten.
ৱিপত্খণ্ডনকাৰকং নমামি ৱিঘ্ননাযকম্ ॥ ৬ ॥
- ৱিপত্তিৱাচকঃ (vipattivācakaḥ)standing for misfortune
- ৱিঘ্নঃ (vighnaḥ)the word vighna
- নাযকঃ (nāyakaḥ)nayaka
- খণ্ডনাৰ্থকঃ (khaṇḍanārthakaḥ)means breaking
- ৱিপত্খণ্ডনকাৰকম্ (vipatkhaṇḍanakārakam)the one who breaks misfortune apart
- নমামি (namāmi)I bow to
- ৱিঘ্ননাযকম্ (vighnanāyakam)Vighnanayaka
anvaya ৱিঘ্নঃ ৱিপত্তিৱাচকঃ নাযকঃ খণ্ডনাৰ্থকঃ ৱিপত্খণ্ডনকাৰকম্ ৱিঘ্ননাযকম্ নমামি
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Nayaka usually means a leader. The hymn takes it in its other sense, from the root that means to break, so that the name says what he does to trouble rather than what he is over.
পিত্ৰা দত্তৈশ্চ ৱিৱিধৈৰ্ৱন্দে লম্বোদৰং চ তম্ ॥ ৭ ॥
- ৱিষ্ণুদত্তৈঃ (viṣṇudattaiḥ)given by Vishnu
- চ (ca)and
- নৈৱেদ্যৈঃ (naivedyaiḥ)with offerings of food
- যস্য (yasya)whose
- লম্বোদৰম্ (lambodaram)the hanging belly
- পুৰা (purā)long ago
- পিত্ৰা (pitrā)by his father
- দত্তৈঃ (dattaiḥ)given
- চ (ca)and
- ৱিৱিধৈঃ (vividhaiḥ)of many kinds
- ৱন্দে (vande)I bow to
- লম্বোদৰম্ (lambodaram)Lambodara
- চ (ca)and
- তম্ (tam)him
anvaya পুৰা ৱিষ্ণুদত্তৈঃ নৈৱেদ্যৈঃ চ পিত্ৰা দত্তৈঃ ৱিৱিধৈঃ চ যস্য লম্বোদৰম্ [অভৱত্] তম্ লম্বোদৰম্ চ ৱন্দে
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
সম্পদৌ জ্ঞানৰূপৌ চ শূৰ্পকৰ্ণং নমাম্যহম্ ॥ ৮ ॥
- শূৰ্পাকাৰৌ (śūrpākārau)shaped like winnowing baskets
- চ (ca)and
- যত্কৰ্ণৌ (yatkarṇau)whose two ears
- ৱিঘ্নৱাৰণকাৰণৌ (vighnavāraṇakāraṇau)which keep obstacles off
- সম্পদৌ (sampadau)wealth itself
- জ্ঞানৰূপৌ (jñānarūpau)knowledge itself
- চ (ca)and
- শূৰ্পকৰ্ণম্ (śūrpakarṇam)Shurpakarna
- নমামি (namāmi)I bow to
- অহম্ (aham)I
anvaya যত্কৰ্ণৌ শূৰ্পাকাৰৌ চ ৱিঘ্নৱাৰণকাৰণৌ সম্পদৌ জ্ঞানৰূপৌ চ [তম্] শূৰ্পকৰ্ণম্ অহম্ নমামি
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
শূৰ্প a winnowing basket — The flat cane tray that lets the chaff blow off and keeps the grain. Ears of that shape keep what is worth keeping.
তং গজেন্দ্ৰৱক্ত্ৰযুক্তং গজৱক্ত্ৰং নমাম্যহম্ ॥ ৯ ॥
- ৱিষ্ণুপ্ৰসাদপুষ্পম্ (viṣṇuprasādapuṣpam)the flower that had been offered to Vishnu
- চ (ca)and
- যন্মূৰ্ধ্নি (yanmūrdhni)on whose head
- মুনিদত্তকম্ (munidattakam)given by the sages
- তম্ (tam)him
- গজেন্দ্ৰৱক্ত্ৰযুক্তম্ (gajendravaktrayuktam)whose face is the face of the best of elephants
- গজৱক্ত্ৰম্ (gajavaktram)Gajavaktra
- নমামি (namāmi)I bow to
- অহম্ (aham)I
anvaya যন্মূৰ্ধ্নি মুনিদত্তকম্ ৱিষ্ণুপ্ৰসাদপুষ্পম্ চ [আসীত্] তম্ গজেন্দ্ৰৱক্ত্ৰযুক্তম্ গজৱক্ত্ৰম্ অহম্ নমামি
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
প্ৰসাদ what has been offered — Prasada is what is given back after being offered. To put it on someone's head is the plainest blessing there is.
ৱন্দে গুহাগ্ৰজং দেৱং সৰ্ৱদেৱাগ্ৰপূজিতম্ ॥ ১০ ॥
- গুহস্য (guhasya)of Guha
- অগ্ৰে (agre)before
- চ (ca)and
- জাতঃ (jātaḥ)born
- অযম্ (ayam)this one
- আৱিৰ্ভূতঃ (āvirbhūtaḥ)appearing
- হৰালযে (harālaye)in Hara's house
- ৱন্দে (vande)I bow to
- গুহাগ্ৰজম্ (guhāgrajam)Guhagraja
- দেৱম্ (devam)the god
- সৰ্ৱদেৱাগ্ৰপূজিতম্ (sarvadevāgrapūjitam)who is worshipped before all the gods
anvaya অযম্ গুহস্য অগ্ৰে জাতঃ চ হৰালযে আৱিৰ্ভূতঃ সৰ্ৱদেৱাগ্ৰপূজিতম্ দেৱম্ গুহাগ্ৰজম্ ৱন্দে
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
গুহ Guha — A name of Kartikeya, the one who was hidden. Agraja is the one born first, so the name places the two brothers in order.
- ফলশ্ৰুতিঃ (phalaśrutiḥ)the account of what it gives
anvaya ফলশ্ৰুতিঃ
chandas Prose, a heading
ত্ৰিসন্ধ্যং যঃ পঠেন্নিত্যং স সুখী সৰ্ৱতো জযী ॥ ১১ ॥
- এতত্ (etat)this
- নামাষ্টকম্ (nāmāṣṭakam)hymn of eight names
- স্তোত্ৰম্ (stotram)hymn
- নানাৰ্থসম্যুতম্ (nānārthasamyutam)with all its meanings
- শুভম্ (śubham)good
- ত্ৰিসন্ধ্যম্ (trisandhyam)at the three turns of the day
- যঃ (yaḥ)whoever
- পঠেত্ (paṭhet)recites
- নিত্যম্ (nityam)every day
- সঃ (saḥ)he
- সুখী (sukhī)happy
- সৰ্ৱতঃ (sarvataḥ)on every side
- জযী (jayī)winning
anvaya যঃ এতত্ নানাৰ্থসম্যুতম্ শুভম্ নামাষ্টকম্ স্তোত্ৰম্ নিত্যম্ ত্ৰিসন্ধ্যম্ পঠেত্ সঃ সুখী সৰ্ৱতঃ জযী
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
গণেশ্ৱৰপ্ৰসাদেন মহাজ্ঞানী ভৱেদ্ধ্ৰুৱম্ ॥ ১২ ॥
- ততঃ (tataḥ)then
- ৱিঘ্নাঃ (vighnāḥ)obstacles
- পলাযন্তে (palāyante)run away
- ৱৈনতেযাত্ (vainateyāt)from Garuda
- যথা (yathā)as
- উৰগাঃ (uragāḥ)snakes
- গণেশ্ৱৰপ্ৰসাদেন (gaṇeśvaraprasādena)by the grace of Ganeshvara
- মহাজ্ঞানী (mahājñānī)a man of great knowledge
- ভৱেত্ (bhavet)he becomes
- ধ্ৰুৱম্ (dhruvam)certainly
anvaya ততঃ ৱিঘ্নাঃ পলাযন্তে যথা ৱৈনতেযাত্ উৰগাঃ গণেশ্ৱৰপ্ৰসাদেন ধ্ৰুৱম্ মহাজ্ঞানী ভৱেত্
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ৱৈনতেয Garuda — The son of Vinata, the eagle who eats snakes. Nothing scatters faster than a snake at his shadow.
মহাজডঃ কৱীন্দ্ৰশ্চ ৱিদ্যাৱাংশ্চ ভৱেদ্ধ্ৰুৱম্ ॥ ১৩ ॥
- পুত্ৰাৰ্থী (putrārthī)a man who wants a son
- লভতে (labhate)gets
- পুত্ৰম্ (putram)a son
- ভাৰ্যাৰ্থী (bhāryārthī)a man who wants a wife
- ৱিপুলাম্ (vipulām)fine
- স্ত্ৰিযম্ (striyam)a woman
- মহাজডঃ (mahājaḍaḥ)the dullest of men
- কৱীন্দ্ৰঃ (kavīndraḥ)a prince of poets
- চ (ca)and
- ৱিদ্যাৱান্ (vidyāvān)a man of learning
- চ (ca)and
- ভৱেত্ (bhavet)becomes
- ধ্ৰুৱম্ (dhruvam)without fail
anvaya পুত্ৰাৰ্থী পুত্ৰম্ লভতে ভাৰ্যাৰ্থী ৱিপুলাম্ স্ত্ৰিযম্ [লভতে] মহাজডঃ চ কৱীন্দ্ৰঃ ৱিদ্যাৱান্ চ ধ্ৰুৱম্ ভৱেত্
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The promise made to the dull-witted is the one most often quoted from this hymn.
