শ্রীভগবানুবাচ
যত্তেঽহং প্রীযমাণায বক্ষ্যামি হিতকাম্যযা ॥ 1 ॥
- শ্রীভগবান্ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- উবাচ (uvāca)said
- ভূযঃ (bhūyaḥ)again
- এব (eva)indeed
- মহাবাহো (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- শৃণু (śṛṇu)listen
- মে (me)my
- পরমং (paramaṃ)supreme
- বচঃ (vacaḥ)word
- যত্ (yat)which
- তে (te)to you
- অহম্ (aham)I
- প্রিযমাণায (prīyamāṇāya)to the delighted one
- বক্ষ্যামি (vakṣyāmi)will declare
- হিতকাম্যযা (hitakāmyayā)wishing welfare (hita:welfare | kāmyayā:wishing)
অহমাদির্হি দেবানাং মহর্ষীণাং চ সর্বশঃ ॥ 2 ॥
- ন (na)not
- মে (me)my
- বিদুঃ (viduḥ)know
- সুরগণাঃ (suragaṇāḥ)hosts of heaven (sura:heavenly beings | gaṇāḥ:hosts)
- প্রভবং (prabhavam)origin
- ন (na)not
- মহর্ষযঃ (maharṣayaḥ)great RISHIS (maha:great | ṛṣayaḥ:RISHIS)
- অহম্ (aham)I
- আদিঃ (ādiḥ)source
- হি (hi)indeed
- দেবানাং (devānāṃ)of the DEVAS
- মহর্ষীণাং (maharṣīṇāṃ)of the RISHIS (maha:great | ṛṣīṇāṃ:of the RISHIS)
- চ (ca)and
- সর্বশঃ (sarvaśaḥ)in every way
অসম্মূঢঃ স মর্ত্যেষু সর্বপাপৈঃ প্রমুচ্যতে ॥ 3 ॥
- যঃ (yaḥ)who
- মাম্ (mām)Me
- অজম্ (ajam)unborn
- অনাদিম্ (anādim)beginningless
- চ (ca)and
- বেত্তি (vetti)knows
- লোকমহেশ্বরম্ (lokamaheśvaram)great Lord of the worlds (loka:worlds | maheśvaram:great Lord)
- অসম্মূঢঃ (asammūḍhaḥ)undeluded
- সঃ (saḥ)he
- মর্ত্যেষু (martyeṣu)amongst mortals
- সর্বপাপৈঃ (sarvapāpaiḥ)from all sins (sarva:all | pāpaiḥ:sins)
- প্রমুচ্যতে (pramucyate)is liberated
সুখং দুঃখং ভবোঽভাবো ভযং চাভযমেব চ ॥ 4 ॥
- বুদ্ধিঃ (buddhiḥ)intellect
- জ্ঞানম্ (jñānam)wisdom
- অসম্মোহঃ (asammohaḥ)non-delusion
- ক্ষমা (kṣamā)forgiveness
- সত্যং (satyaṃ)truth
- দমঃ (damaḥ)self-restraint
- শমঃ (śamaḥ)calmness
- সুখং (sukhaṃ)happiness
- দুঃখং (duḥkhaṃ)pain
- ভবঃ (bhavaḥ)birth
- অভাবঃ (abhāvaḥ)death
- ভযম্ (bhayam)fear
- চ (ca)and
- অভযম্ (abhayam)fearlessness
- এব (eva)also
- চ (ca)and
ভবন্তি ভাবা ভূতানাং মত্ত এব পৃথগ্বিধাঃ ॥ 5 ॥
- অহিংসা (ahiṃsā)non-injury
- সমতা (samatā)equanimity
- তুষ্টিঃ (tuṣṭiḥ)contentment
- তপঃ (tapaḥ)austerity
- দানম্ (dānam)beneficence
- যশঃ (yaśaḥ)fame
- অযশঃ (ayaśaḥ)infamy
- ভবন্তি (bhavanti)arise
- ভাবাঃ (bhāvāḥ)qualities
- ভূতানাম্ (bhūtānām)of beings
- মত্তঃ (mattaḥ)from Me
- এব (eva)alone
- পৃথগ্বিধাঃ (pṛthagvidhāḥ)different kinds (pṛthak:different | vidhāḥ:kinds)
মদ্ভাবা মানসা জাতা যেষাং লোক ইমাঃ প্রজাঃ ॥ 6 ॥
- মহর্ষযঃ (maharṣayaḥ)great sages (mahā:great | ṛṣayaḥ:sages)
- সপ্ত (sapta)seven
- পূর্বে (pūrve)ancient
- চত্বারঃ (catvāraḥ)four
- মনবঃ (manavaḥ)Manus
- তথা (tathā)also
- মদ্ভাবাঃ (madbhāvāḥ)possessed of powers like Me (mat:my | bhāvāḥ:states or powers)
- মানসাঃ (mānasāḥ)born of mind
- জাতাঃ (jātāḥ)born
- যেষাম্ (yeṣām)of whom
- লোকে (loke)in the world
- ইমাঃ (imāḥ)these
- প্রজাঃ (prajāḥ)creatures
সোঽবিকম্পেন যোগেন যুজ্যতে নাত্র সংশযঃ ॥ 7 ॥
- এতাম্ (etām)this
- বিভূতিম্ (vibhūtim)manifestation
- যোগম্ (yogam)yoga
- চ (ca)and
- মম (mama)my
- যঃ (yaḥ)who
- বেত্তি (vetti)knows
- তত্ত্বতঃ (tattvataḥ)in truth
- সঃ (saḥ)he
- অবিকম্পেন (avikampena)tremorless
- যোগেন (yogena)by yoga
- যুজ্যতে (yujyate)is united
- ন (na)not
- অত্র (atra)here
- সংশযঃ (saṃśayaḥ)doubt
ইতি মত্বা ভজন্তে মাং বুধা ভাবসমন্বিতাঃ ॥ 8 ॥
- অহম্ (aham)I
- সর্বস্য (sarvasya)of all
- প্রভবঃ (prabhavaḥ)source
- মত্তঃ (mattaḥ)from me
- সর্বম্ (sarvam)everything
- প্রবর্ততে (pravartate)evolves
- ইতি (iti)thus
- মত্বা (matvā)understanding
- ভজন্তে (bhajante)worship
- মাম্ (mām)me
- বুধাঃ (budhāḥ)the wise
- ভাবসমন্বিতাঃ (bhāvasamanvitāḥ)endowed with loving consciousness (bhāva:feeling, consciousness | samanvitāḥ:endowed with)
কথযন্তশ্চ মাং নিত্যং তুষ্যন্তি চ রমন্তি চ ॥ 9 ॥
- মচ্চিত্তা (maccittā)minds resting in Me (mat:in Me | cittāḥ:minds)
- মদ্গতপ্রাণা (madgataprāṇā)senses absorbed in Me (mat:in Me | gata:absorbed | prāṇāḥ:senses)
- বোধযন্তঃ (bodhayantaḥ)enlightening
- পরস্পরম্ (parasparam)one another
- কথযন্তঃ (kathayantaḥ)speaking
- চ (ca)and
- মাং (māṃ)of Me
- নিত্যং (nityaṃ)always
- তুষ্যন্তি (tuṣyanti)are satisfied
- চ (ca)and
- রমন্তি (ramanti)delighted
- চ (ca)and
দদামি বুদ্ধিযোগং তং যেন মামুপযান্তি তে ॥ 10 ॥
- তেষাম্ (teṣām)of them
- সততযুক্তানাম্ (satatayuktānām)ever-steadfast (satata:constant | yuktānām:of the united)
- ভজতাম্ (bhajatām)worshipping
- প্রীতিপূর্বকম্ (prītipūrvakam)with love (prīti:love | pūrvakam:preceded by)
- দদামি (dadāmi)I give
- বুদ্ধিযোগম্ (buddhiyogam)Buddhi Yoga (buddhi:intelligence | yogam:union)
- তম্ (tam)that
- যেন (yena)by which
- মাম্ (mām)to Me
- উপযান্তি (upayānti)come
- তে (te)they
নাশযাম্যাত্মভাবস্থো জ্ঞানদীপেন ভাস্বতা ॥ 11 ॥
- তেষাম্ (teṣām)of them
- এব (eva)indeed
- অনুকম্পা-অর্থম্ (anukampā-artham)for the sake of compassion (anukampā:compassion | artham:for the sake of)
- অহম্ (aham)I
- অজ্ঞানজম্ (ajñānajam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | jam:born of)
- তমঃ (tamaḥ)darkness
- নাশযামি (nāśayāmi)I destroy
- আত্মভাবস্থঃ (ātmabhāvasthaḥ)dwelling within their hearts (ātma:self | bhāva:state | sthaḥ:dwelling)
- জ্ঞানদীপেন (jñānadīpena)by the lamp of knowledge (jñāna:knowledge | dīpena:by the lamp)
- ভাস্বতা (bhāsvatā)luminous
পুরুষং শাশ্বতং দিব্যমাদিদেবমজং বিভুম্ ॥ 12 ॥
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
- উবাচ (uvāca)said
- পরং (param)supreme
- ব্রহ্ম (brahma)Brahman
- পরং (param)supreme
- ধাম (dhāma)abode
- পবিত্রং (pavitraṃ)purifier
- পরমং (paramam)supreme
- ভবান্ (bhavān)you
- পুরুষং (puruṣam)person
- শাশ্বতং (śāśvataṃ)eternal
- দিব্যম্ (divyam)divine
- আদিদেবম্ (ādidevam)primeval god (ādi:primeval | devam:god)
- অজং (ajaṃ)unborn
- বিভুম্ (vibhum)omnipresent
অসিতো দেবলো ব্যাসঃ স্বযং চৈব ব্রবীষি মে ॥ 13 ॥
- আহুঃ (āhuḥ)declare
- ত্বাম্ (tvām)You
- ঋষযঃ (ṛṣayaḥ)sages
- সর্বে (sarve)all
- দেবর্ষিঃ (devarṣiḥ)divine sage (deva:divine | ṛṣiḥ:sage)
- নারদঃ (nāradaḥ)Narada
- তথা (tathā)also
- অসিতঃ (asitaḥ)Asita
- দেবলঃ (devalaḥ)Devala
- ব্যাসঃ (vyāsaḥ)Vyasa
- স্বযম্ (svayam)Yourself
- চ (ca)and
- এব (eva)indeed
- ব্রবীষি (bravīṣi)say
- মে (me)to me
ন হি তে ভগবন্ব্যক্তিং বিদুর্দেবা ন দানবাঃ ॥ 14 ॥
- সর্বম্ (sarvam)all
- এতত্ (etat)this
- ঋতম্ (ṛtam)truth
- মন্যে (manye)I believe
- যত্ (yat)that
- মাম্ (mām)to me
- বদসি (vadasi)you say
- কেশব (keśava)O Keshava
- ন (na)not
- হি (hi)indeed
- তে (te)your
- ভগবন্ (bhagavan)O Blessed Lord
- ব্যক্তিম্ (vyaktim)manifestation
- বিদুঃ (viduḥ)know
- দেবাঃ (devāḥ)the Devas
- ন (na)nor
- দানবাঃ (dānavāḥ)the Danavas
ভূতভাবন ভূতেশ দেবদেব জগত্পতে ॥ 15 ॥
- স্বযম্ (svayam)by yourself
- এব (eva)indeed
- আত্মনা (ātmanā)by the self
- আত্মানং (ātmānam)yourself
- বেত্থ (vettha)you know
- ত্বং (tvaṃ)you
- পুরুষোত্তম (puruṣottama)Supreme Person (puruṣa:person | uttama:supreme)
- ভূতভাবন (bhūtabhāvana)Source of beings (bhūta:beings | bhāvana:source)
- ভূতেশ (bhūteśa)Lord of beings (bhūta:beings | īśa:lord)
- দেবদেব (devadeva)God of gods (deva:god | deva:god)
- জগত্পতে (jagatpate)Ruler of the world (jagat:world | pati:ruler)
যাভির্বিভূতিভির্লোকানিমাংস্ত্বং ব্যাপ্য তিষ্ঠসি ॥ 16 ॥
- বক্তুম্ (vaktum)to speak
- অর্হসি (arhasi)you should
- অশেষেণ (aśeṣeṇa)without reserve
- দিব্যাঃ (divyāḥ)divine
- হি (hi)indeed
- আত্মবিভূতযঃ (ātmavibhūtayaḥ)divine glories (ātma:self | vibhūtayaḥ:glories)
- যাভিঃ (yābhiḥ)by which
- বিভূতিভিঃ (vibhūtibhiḥ)by glories
- লোকান্ (lokān)worlds
- ইমান্ (imān)these
- ত্বম্ (tvam)you
- ব্যাপ্য (vyāpya)pervading
- তিষ্ঠসি (tiṣṭhasi)exist
কেষু কেষু চ ভাবেষু চিন্ত্যোঽসি ভগবন্মযা ॥ 17 ॥
- কথং (kathaṃ)how
- বিদ্যাম্ (vidyām)shall I know
- অহম্ (aham)I
- যোগিনম্ (yoginam)O Yogi
- ত্বাম্ (tvām)You
- সদা (sadā)always
- পরিচিন্তযন্ (paricintayan)meditating
- কেষু (keṣu)in which
- কেষু (keṣu)in which
- চ (ca)and
- ভাবেষু (bhāveṣu)aspects
- চিন্ত্যঃ (cintyaḥ)to be thought of
- অসি (asi)are
- ভগবন্ (bhagavan)O Blessed Lord
- মযা (mayā)by me
ভূযঃ কথয তৃপ্তির্হি শৃণ্বতো নাস্তি মেঽমৃতম্ ॥ 18 ॥
- বিস্তরেণ (vistareṇa)in detail
- আত্মনঃ (ātmanaḥ)of your
- যোগং (yogaṃ)YOGA-power
- বিভূতিং (vibhūtiṃ)Immanent glory
- চ (ca)and
- জনার্দন (janārdana)O Janardana
- ভূযঃ (bhūyaḥ)again
- কথয (kathaya)tell
- তৃপ্তিঃ (tṛptiḥ)satisfaction
- হি (hi)indeed
- শৃণ্বতঃ (śṛṇvataḥ)hearing
- ন (na)not
- অস্তি (asti)is
- মে (me)my
- অমৃতম্ (amṛtam)nectar-like speech
প্রাধান্যতঃ কুরুশ্রেষ্ঠ নাস্ত্যন্তো বিস্তরস্য মে ॥ 19 ॥
- শ্রীভগবানুবাচ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- হন্ত (hanta)alas
- তে (te)to you
- কথযিষ্যামি (kathayiṣyāmi)I will declare
- দিব্যাঃ (divyāḥ)divine
- হি (hi)indeed
- আত্মবিভূতযঃ (ātmavibhūtayaḥ)my divine glories (ātma:self | vibhūtayaḥ:glories)
- প্রাধান্যতঃ (prādhānyataḥ)in their prominence
- কুরুশ্রেষ্ঠ (kuruśreṣṭha)O best of the Kurus (kuru:Kurus | śreṣṭha:best)
- ন (na)no
- অস্তি (asti)is
- অন্তঃ (antaḥ)end
- বিস্তরস্য (vistarasya)of the details
- মে (me)my
অহমাদিশ্চ মধ্যং চ ভূতানামন্ত এব চ ॥ 20 ॥
- অহম্ (aham)I
- আত্মা (ātmā)Self
- গুডাকেশ (guḍākeśa)O Gudakesha
- সর্বভূতাশযস্থিতঃ (sarvabhūtāśayasthitaḥ)seated in all beings' hearts (sarva:all | bhūta:beings | āśaya:hearts | sthitaḥ:seated)
- অহম্ (aham)I
- আদিঃ (ādiḥ)Beginning
- চ (ca)and
- মধ্যম্ (madhyam)Middle
- চ (ca)and
- ভূতানাম্ (bhūtānām)of beings
- অন্তঃ (antaḥ)End
- এব (eva)indeed
- চ (ca)and
মরীচির্মরুতামস্মি নক্ষত্রাণামহং শশী ॥ 21 ॥
- আদিত্যানাম্ (ādityānām)of the Ādityas
- অহম্ (aham)I am
- বিষ্ণুঃ (viṣṇuḥ)Viṣṇu
- জ্যোতিষাম্ (jyotiṣām)of luminaries
- রবিঃ (raviḥ)the Sun
- অংশুমান্ (aṃśumān)radiant
- মরীচিঃ (marīciḥ)Marīci
- মরুতাম্ (marutām)of the Maruts
- অস্মি (asmi)am I
- নক্ষত্রাণাম্ (nakṣatrāṇām)of asterisms
- অহম্ (aham)I am
- শশী (śaśī)the moon
ইন্দ্রিযাণাং মনশ্চাস্মি ভূতানামস্মি চেতনা ॥ 22 ॥
- বেদানাম্ (vedānām)of the Vedas
- সামবেদঃ (sāmavedaḥ)Sama Veda (sāma:Sama | vedaḥ:Veda)
- অস্মি (asmi)I am
- দেবানাম্ (devānām)of the gods
- অস্মি (asmi)I am
- বাসবঃ (vāsavaḥ)Indra
- ইন্দ্রিযাণাম্ (indriyāṇām)of the senses
- মনঃ (manaḥ)mind
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- ভূতানাম্ (bhūtānām)of living beings
- অস্মি (asmi)I am
- চেতনা (cetanā)intelligence
বসূনাং পাবকশ্চাস্মি মেরুঃ শিখরিণামহম্ ॥ 23 ॥
- রুদ্রাণাং (rudrāṇām)of the Rudras
- শঙ্করঃ (śaṅkaraḥ)Shankara
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- বিত্তেশঃ (vitteśaḥ)Lord of wealth (vitta:wealth | īśaḥ:Lord)
- যক্ষরক্ষসাম্ (yakṣarakṣasām)of Yakshas and Rakshasas (yakṣa:Yakshas | rakṣasām:of Rakshasas)
- বসূনাং (vasūnām)of the Vasus
- পাবকঃ (pāvakaḥ)Pavaka (Agni)
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- মেরুঃ (meruḥ)Meru
- শিখরিণাম্ (śikhariṇām)of the mountains
- অহম্ (aham)I
সেনানীনামহং স্কন্দঃ সরসামস্মি সাগরঃ ॥ 24 ॥
- পুরোধসাম্ (purodhasām)of the priests
- চ (ca)and
- মুখ্যম্ (mukhyam)chief
- মাম্ (mām)me
- বিদ্ধি (viddhi)know
- পার্থ (pārtha)O Partha
- বৃহস্পতিম্ (bṛhaspatim)Brihaspati
- সেনানীনাম্ (senānīnām)of the generals
- অহম্ (aham)I am
- স্কন্দঃ (skandaḥ)Skanda
- সরসাম্ (sarasām)of the lakes
- অস্মি (asmi)am
- সাগরঃ (sāgaraḥ)ocean
যজ্ঞানাং জপযজ্ঞোঽস্মি স্থাবরাণাং হিমালযঃ ॥ 25 ॥
- মহর্ষীণাং (maharṣīṇām)among the great Rishis (maha:great | ṛṣīṇām:of the Rishis)
- ভৃগুঃ (bhṛguḥ)Bhrigu
- অহম্ (aham)I am
- গিরাম্ (girām)among words
- অস্মি (asmi)am
- একম্ (ekam)one
- অক্ষরম্ (akṣaram)syllable
- যজ্ঞানাং (yajñānām)among sacrifices
- জপযজ্ঞঃ (japayajñaḥ)sacrifice of silent repetition (japa:silent repetition | yajñaḥ:sacrifice)
- অস্মি (asmi)am
- স্থাবরাণাং (sthāvarāṇām)among immovable things
- হিমালযঃ (himālayaḥ)the Himalayas
গন্ধর্বাণাং চিত্ররথঃ সিদ্ধানাং কপিলো মুনিঃ ॥ 26 ॥
- অশ্বত্থঃ (aśvatthaḥ)the Ashvattha tree
- সর্ববৃক্ষাণাং (sarvavṛkṣāṇāṃ)of all trees (sarva:all | vṛkṣāṇāṃ:of trees)
- দেবর্ষীণাং (devarṣīṇāṃ)of divine sages (deva:divine | ṛṣīṇāṃ:of sages)
- চ (ca)and
- নারদঃ (nāradaḥ)Narada
- গন্ধর্বাণাং (gandharvāṇāṃ)of Gandharvas
- চিত্ররথঃ (citrarathaḥ)Chitraratha
- সিদ্ধানাং (siddhānāṃ)of perfected ones
- কপিলঃ (kapilaḥ)Kapila
- মুনিঃ (muniḥ)sage
ঐরাবতং গজেন্দ্রাণাং নরাণাং চ নরাধিপম্ ॥ 27 ॥
- উচ্চৈঃশ্রবসমশ্বানাম্ (uccaiḥśravasam aśvānām)of horses, Uccaiḥśravas (uccaiḥśravasam:Uccaiḥśravas | aśvānām:of horses)
- বিদ্ধি (viddhi)know
- মাম্ (mām)me
- অমৃতোদ্ভবম্ (amṛtodbhavam)born of nectar (amṛta:nectar | udbhavam:born of)
- ঐরাবতম্ (airāvatam)Airavata
- গজেন্দ্রাণাম্ (gajendrāṇām)of lordly elephants (gaja:elephant | indrāṇām:of lords)
- নরাণাম্ (narāṇām)of men
- চ (ca)and
- নরাধিপম্ (narādhipam)king (nara:man | adhipam:lord)
প্রজনশ্চাস্মি কন্দর্পঃ সর্পাণামস্মি বাসুকিঃ ॥ 28 ॥
- আযুধানাম্ (āyudhānām)among weapons
- অহম্ (aham)I am
- বজ্রং (vajraṃ)thunderbolt
- ধেনূনাম্ (dhenūnām)among cows
- অস্মি (asmi)I am
- কামধুক্ (kāmadhuk)Kamadhuk (wish-fulfilling cow)
- প্রজনঃ (prajanaḥ)cause for offspring
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- কন্দর্পঃ (kandarpaḥ)Kandarpa (Cupid)
- সর্পাণাম্ (sarpāṇām)among serpents
- অস্মি (asmi)I am
- বাসুকিঃ (vāsukiḥ)Vasuki
পিতৄণামর্যমা চাস্মি যমঃ সংযমতামহম্ ॥ 29 ॥
- অনন্তঃ (anantaḥ)Ananta
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- নাগানাং (nāgānāṃ)among the Nagas (nāga:Naga | ānāṃ:among)
- বরুণঃ (varuṇaḥ)Varuna
- যাদসাম্ (yādasām)among water deities (yāda:water deity | sām:among)
- অহম্ (aham)I
- পিতৄণাম্ (pitṝṇām)among the ancestors (pitṛ:ancestor | ṇām:among)
- অর্যমা (aryamā)Aryama
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- যমঃ (yamaḥ)Yama
- সংযমতাম্ (saṃyamatām)among controllers (saṃyama:control | tām:among)
- অহম্ (aham)I
মৃগাণাং চ মৃগেন্দ্রোঽহং বৈনতেযশ্চ পক্ষিণাম্ ॥ 30 ॥
- প্রহ্লাদঃ (prahlādaḥ)Prahlada
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- দৈত্যানাম্ (daityānām)among Daityas
- কালঃ (kālaḥ)Time
- কলযতাম্ (kalayatām)among reckoners
- অহম্ (aham)I
- মৃগাণাম্ (mṛgāṇām)among animals
- চ (ca)and
- মৃগেন্দ্রঃ (mṛgendraḥ)Lord-of-beasts (Lion) (mṛga:beast | indra:lord)
- অহম্ (aham)I
- বৈনতেযঃ (vainateyaḥ)Vainateya (Garuda)
- চ (ca)and
- পক্ষিণাম্ (pakṣiṇām)among birds
ঝষাণাং মকরশ্চাস্মি স্রোতসামস্মি জাহ্নবী ॥ 31 ॥
- পবনঃ (pavanaḥ)wind
- পবতাম্ (pavatām)of purifiers
- অস্মি (asmi)I am
- রামঃ (rāmaḥ)Rama
- শস্ত্রভৃতাম্ (śastrabhṛtām)of warriors (śastra:weapon | bhṛtām:bearers)
- অহম্ (aham)I
- ঝষাণাম্ (jhaṣāṇām)of fishes
- মকরঃ (makaraḥ)shark
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- স্রোতসাম্ (srotasām)of rivers
- অস্মি (asmi)I am
- জাহ্নবী (jāhnavī)Ganges
অধ্যাত্মবিদ্যা বিদ্যানাং বাদঃ প্রবদতামহম্ ॥ 32 ॥
- সর্গাণাম্ (sargāṇām)of creations
- আদি (ādi)beginning
- অন্তঃ (antaḥ)end
- চ (ca)and
- মধ্যম্ (madhyam)middle
- চ (ca)also
- এব (eva)indeed
- অহম্ (aham)I
- অর্জুন (arjuna)O Arjuna
- অধ্যাত্মবিদ্যা (adhyātmavidyā)Science of the Self (adhyātma:of the Self | vidyā:science)
- বিদ্যানাম্ (vidyānām)of sciences
- বাদঃ (vādaḥ)logic
- প্রবদতাম্ (pravadatām)of arguments
- অহম্ (aham)I
অহমেবাক্ষযঃ কালো ধাতাহং বিশ্বতোমুখঃ ॥ 33 ॥
- অক্ষরাণাম্ (akṣarāṇām)among letters
- অকারঃ (akāraḥ)the letter 'A'
- অস্মি (asmi)I am
- দ্বন্দ্বঃ (dvandvaḥ)dual (co-ordinates)
- সামাসিকস্য (sāmāsikasya)of compounds
- চ (ca)and
- অহম্ (aham)I
- এব (eva)indeed
- অক্ষযঃ (akṣayaḥ)inexhaustible
- কালঃ (kālaḥ)time
- ধাতা (dhātā)dispenser
- অহম্ (aham)I
- বিশ্বতোমুখঃ (viśvatomukhaḥ)having faces in all directions (viśvataḥ:in all directions | mukhaḥ:faces)
কীর্তিঃ শ্রীর্বাক্চ নারীণাং স্মৃতির্মেধা ধৃতিঃ ক্ষমা ॥ 34 ॥
- মৃত্যুঃ (mṛtyuḥ)death
- সর্বহরঃ (sarvaharaḥ)all-devouring (sarva:all | haraḥ:devouring)
- চ (ca)and
- অহম্ (aham)I am
- উদ্ভবঃ (udbhavaḥ)prosperity
- চ (ca)and
- ভবিষ্যতাম্ (bhaviṣyatām)of those to be
- কীর্তিঃ (kīrtiḥ)fame
- শ্রীঃ (śrīḥ)prosperity
- বাক্ (vāk)speech
- চ (ca)and
- নারীণাম্ (nārīṇām)of women
- স্মৃতিঃ (smṛtiḥ)memory
- মেধা (medhā)intelligence
- ধৃতিঃ (dhṛtiḥ)firmness
- ক্ষমা (kṣamā)forgiveness
মাসানাং মার্গশীর্ষোঽহমৃতূনাং কুসুমাকরঃ ॥ 35 ॥
- বৃহত্সাম (bṛhatsāma)Brihat-Saman (bṛhat:great | sāma:Saman hymn)
- তথা (tathā)also
- সাম্নাম্ (sāmnām)of hymns
- গাযত্রী (gāyatrī)Gayatri
- ছন্দসাম্ (chandasām)of metres
- অহম্ (aham)I am
- মাসানাম্ (māsānām)of months
- মার্গশীর্ষঃ (mārgaśīrṣaḥ)Margashirsha
- অহম্ (aham)I am
- ঋতূনাম্ (ṛtūnām)of seasons
- কুসুমাকরঃ (kusumākaraḥ)flowery spring (kusuma:flower | ākara:abundance)
জযোঽস্মি ব্যবসাযোঽস্মি সত্ত্বং সত্ত্ববতামহম্ ॥ 36 ॥
- দ্যূতং (dyūtaṃ)gambling
- ছলযতাম্ (chalayatām)of the fraudulent
- অস্মি (asmi)I am
- তেজঃ (tejaḥ)splendour
- তেজস্বিনাম্ (tejasvinām)of the splendid
- অহম্ (aham)I
- জযঃ (jayaḥ)victory
- অস্মি (asmi)I am
- ব্যবসাযঃ (vyavasāyaḥ)industry
- অস্মি (asmi)I am
- সত্ত্বং (sattvaṃ)goodness
- সত্ত্ববতাম্ (sattvavatām)in those who are determined
- অহম্ (aham)I
মুনীনামপ্যহং ব্যাসঃ কবীনামুশনা কবিঃ ॥ 37 ॥
- বৃষ্ণীনাম্ (vṛṣṇīnām)among the Vrishnis (vṛṣṇi:Vrishnis | nām:among)
- বাসুদেবঃ (vāsudevaḥ)Vasudeva
- অস্মি (asmi)I am
- পাণ্ডবানাম্ (pāṇḍavānām)among the Pandavas (pāṇḍava:Pandavas | nām:among)
- ধনঞ্জযঃ (dhanañjayaḥ)Dhananjaya
- মুনীনাম্ (munīnām)among the Munis (muni:Munis | nām:among)
- অপি (api)also
- অহম্ (aham)I
- ব্যাসঃ (vyāsaḥ)Vyasa
- কবীনাম্ (kavīnām)among the poets (kavi:poets | nām:among)
- উশনা (uśanā)Ushana
- কবিঃ (kaviḥ)poet
মৌনং চৈবাস্মি গুহ্যানাং জ্ঞানং জ্ঞানবতামহম্ ॥ 38 ॥
- দণ্ডঃ (daṇḍaḥ)sceptre
- দমযতাম্ (damayatām)among punishers
- অস্মি (asmi)I am
- নীতিঃ (nītiḥ)statesmanship
- অস্মি (asmi)I am
- জিগীষতাম্ (jigīṣatām)among those who seek victory
- মৌনম্ (maunam)silence
- চ (ca)and
- এব (eva)also
- অস্মি (asmi)I am
- গুহ্যানাম্ (guhyānām)among secrets
- জ্ঞানম্ (jñānam)knowledge
- জ্ঞানবতাম্ (jñānavatām)among knowers
- অহম্ (aham)I
ন তদস্তি বিনা যত্স্যান্মযা ভূতং চরাচরম্ ॥ 39 ॥
- যত্ (yat)which
- চ (ca)and
- অপি (api)also
- সর্বভূতানাম্ (sarvabhūtānām)of all beings (sarva:all | bhūtānām:of beings)
- বীজম্ (bījam)seed
- তত্ (tat)that
- অহম্ (aham)I
- অর্জুন (arjuna)O Arjuna
- ন (na)not
- তত্ (tat)that
- অস্তি (asti)exists
- বিনা (vinā)without
- যত্ (yat)which
- স্যাত্ (syāt)would be
- মযা (mayā)by Me
- ভূতম্ (bhūtam)being
- চরাচরম্ (carācaram)moving and unmoving (cara:moving | acara:unmoving)
এষ তূদ্দেশতঃ প্রোক্তো বিভূতের্বিস্তরো মযা ॥ 40 ॥
- ন (na)not
- অন্তঃ (antaḥ)end
- অস্তি (asti)is
- মম (mama)my
- দিব্যানাম্ (divyānām)of divine
- বিভূতীনাম্ (vibhūtīnām)glories
- পরন্তপ (parantapa)O Parantapa
- এষঃ (eṣaḥ)this
- তু (tu)but
- উদ্দেশতঃ (uddeśataḥ)briefly
- প্রোক্তঃ (proktaḥ)stated
- বিভূতেঃ (vibhūteḥ)of glory
- বিস্তরঃ (vistaraḥ)expansion
- মযা (mayā)by me
তত্তদেবাবগচ্ছ ত্বং মম তেজোংঽশসম্ভবম্ ॥ 41 ॥
- যদ্যত্ (yadyat)whatever
- বিভূতিমত্ (vibhūtimat)glorious
- সত্ত্বং (sattvaṃ)being
- শ্রীমদ্ (śrīmad)prosperous
- ঊর্জিতম্ (ūrjitam)powerful
- এব (eva)indeed
- বা (vā)or
- তত্তত্ (tattat)that
- এব (eva)indeed
- অবগচ্ছ (avagaccha)know
- ত্বং (tvaṃ)you
- মম (mama)my
- তেজঃ (tejaḥ)splendour
- অংশসম্ভবম্ (aṃśasambhavam)manifestation of a part (aṃśa:part | sambhavam:manifestation)
বিষ্টভ্যাহমিদং কৃত্স্নমেকাংশেন স্থিতো জগত্ ॥ 42 ॥
- অথবা (athavā)or
- বহুনা (bahunā)by much
- এতেন (etena)by this
- কিং (kiṃ)what
- জ্ঞাতেন (jñātena)by knowing
- তব (tava)to you
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
- বিষ্টভ্য (viṣṭabhya)pervading
- অহম্ (aham)I
- ইদং (idaṃ)this
- কৃত্স্নম্ (kṛtsnam)entire
- একাংশেন (ekāṃśena)by one part (eka:one | aṃśena:by part)
- স্থিতঃ (sthitaḥ)situated
- জগত্ (jagat)world
শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে বিভূতিযোগো নাম দশমোঽধ্যাযঃ ॥10 ॥
