શ્રીભગવાનુવાચ
યત્તેઽહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા ॥ 1 ॥
- શ્રીભગવાન્ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- ઉવાચ (uvāca)said
- ભૂયઃ (bhūyaḥ)again
- એવ (eva)indeed
- મહાબાહો (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- શૃણુ (śṛṇu)listen
- મે (me)my
- પરમં (paramaṃ)supreme
- વચઃ (vacaḥ)word
- યત્ (yat)which
- તે (te)to you
- અહમ્ (aham)I
- પ્રિયમાણાય (prīyamāṇāya)to the delighted one
- વક્ષ્યામિ (vakṣyāmi)will declare
- હિતકામ્યયા (hitakāmyayā)wishing welfare (hita:welfare | kāmyayā:wishing)
અહમાદિર્હિ દેવાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ ॥ 2 ॥
- ન (na)not
- મે (me)my
- વિદુઃ (viduḥ)know
- સુરગણાઃ (suragaṇāḥ)hosts of heaven (sura:heavenly beings | gaṇāḥ:hosts)
- પ્રભવં (prabhavam)origin
- ન (na)not
- મહર્ષયઃ (maharṣayaḥ)great RISHIS (maha:great | ṛṣayaḥ:RISHIS)
- અહમ્ (aham)I
- આદિઃ (ādiḥ)source
- હિ (hi)indeed
- દેવાનાં (devānāṃ)of the DEVAS
- મહર્ષીણાં (maharṣīṇāṃ)of the RISHIS (maha:great | ṛṣīṇāṃ:of the RISHIS)
- ચ (ca)and
- સર્વશઃ (sarvaśaḥ)in every way
અસમ્મૂઢઃ સ મર્ત્યેષુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ 3 ॥
- યઃ (yaḥ)who
- મામ્ (mām)Me
- અજમ્ (ajam)unborn
- અનાદિમ્ (anādim)beginningless
- ચ (ca)and
- વેત્તિ (vetti)knows
- લોકમહેશ્વરમ્ (lokamaheśvaram)great Lord of the worlds (loka:worlds | maheśvaram:great Lord)
- અસમ્મૂઢઃ (asammūḍhaḥ)undeluded
- સઃ (saḥ)he
- મર્ત્યેષુ (martyeṣu)amongst mortals
- સર્વપાપૈઃ (sarvapāpaiḥ)from all sins (sarva:all | pāpaiḥ:sins)
- પ્રમુચ્યતે (pramucyate)is liberated
સુખં દુઃખં ભવોઽભાવો ભયં ચાભયમેવ ચ ॥ 4 ॥
- બુદ્ધિઃ (buddhiḥ)intellect
- જ્ઞાનમ્ (jñānam)wisdom
- અસમ્મોહઃ (asammohaḥ)non-delusion
- ક્ષમા (kṣamā)forgiveness
- સત્યં (satyaṃ)truth
- દમઃ (damaḥ)self-restraint
- શમઃ (śamaḥ)calmness
- સુખં (sukhaṃ)happiness
- દુઃખં (duḥkhaṃ)pain
- ભવઃ (bhavaḥ)birth
- અભાવઃ (abhāvaḥ)death
- ભયમ્ (bhayam)fear
- ચ (ca)and
- અભયમ્ (abhayam)fearlessness
- એવ (eva)also
- ચ (ca)and
ભવન્તિ ભાવા ભૂતાનાં મત્ત એવ પૃથગ્વિધાઃ ॥ 5 ॥
- અહિંસા (ahiṃsā)non-injury
- સમતા (samatā)equanimity
- તુષ્ટિઃ (tuṣṭiḥ)contentment
- તપઃ (tapaḥ)austerity
- દાનમ્ (dānam)beneficence
- યશઃ (yaśaḥ)fame
- અયશઃ (ayaśaḥ)infamy
- ભવન્તિ (bhavanti)arise
- ભાવાઃ (bhāvāḥ)qualities
- ભૂતાનામ્ (bhūtānām)of beings
- મત્તઃ (mattaḥ)from Me
- એવ (eva)alone
- પૃથગ્વિધાઃ (pṛthagvidhāḥ)different kinds (pṛthak:different | vidhāḥ:kinds)
મદ્ભાવા માનસા જાતા યેષાં લોક ઇમાઃ પ્રજાઃ ॥ 6 ॥
- મહર્ષયઃ (maharṣayaḥ)great sages (mahā:great | ṛṣayaḥ:sages)
- સપ્ત (sapta)seven
- પૂર્વે (pūrve)ancient
- ચત્વારઃ (catvāraḥ)four
- મનવઃ (manavaḥ)Manus
- તથા (tathā)also
- મદ્ભાવાઃ (madbhāvāḥ)possessed of powers like Me (mat:my | bhāvāḥ:states or powers)
- માનસાઃ (mānasāḥ)born of mind
- જાતાઃ (jātāḥ)born
- યેષામ્ (yeṣām)of whom
- લોકે (loke)in the world
- ઇમાઃ (imāḥ)these
- પ્રજાઃ (prajāḥ)creatures
સોઽવિકમ્પેન યોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥ 7 ॥
- એતામ્ (etām)this
- વિભૂતિમ્ (vibhūtim)manifestation
- યોગમ્ (yogam)yoga
- ચ (ca)and
- મમ (mama)my
- યઃ (yaḥ)who
- વેત્તિ (vetti)knows
- તત્ત્વતઃ (tattvataḥ)in truth
- સઃ (saḥ)he
- અવિકમ્પેન (avikampena)tremorless
- યોગેન (yogena)by yoga
- યુજ્યતે (yujyate)is united
- ન (na)not
- અત્ર (atra)here
- સંશયઃ (saṃśayaḥ)doubt
ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ ॥ 8 ॥
- અહમ્ (aham)I
- સર્વસ્ય (sarvasya)of all
- પ્રભવઃ (prabhavaḥ)source
- મત્તઃ (mattaḥ)from me
- સર્વમ્ (sarvam)everything
- પ્રવર્તતે (pravartate)evolves
- ઇતિ (iti)thus
- મત્વા (matvā)understanding
- ભજન્તે (bhajante)worship
- મામ્ (mām)me
- બુધાઃ (budhāḥ)the wise
- ભાવસમન્વિતાઃ (bhāvasamanvitāḥ)endowed with loving consciousness (bhāva:feeling, consciousness | samanvitāḥ:endowed with)
કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ ॥ 9 ॥
- મચ્ચિત્તા (maccittā)minds resting in Me (mat:in Me | cittāḥ:minds)
- મદ્ગતપ્રાણા (madgataprāṇā)senses absorbed in Me (mat:in Me | gata:absorbed | prāṇāḥ:senses)
- બોધયન્તઃ (bodhayantaḥ)enlightening
- પરસ્પરમ્ (parasparam)one another
- કથયન્તઃ (kathayantaḥ)speaking
- ચ (ca)and
- માં (māṃ)of Me
- નિત્યં (nityaṃ)always
- તુષ્યન્તિ (tuṣyanti)are satisfied
- ચ (ca)and
- રમન્તિ (ramanti)delighted
- ચ (ca)and
દદામિ બુદ્ધિયોગં તં યેન મામુપયાન્તિ તે ॥ 10 ॥
- તેષામ્ (teṣām)of them
- સતતયુક્તાનામ્ (satatayuktānām)ever-steadfast (satata:constant | yuktānām:of the united)
- ભજતામ્ (bhajatām)worshipping
- પ્રીતિપૂર્વકમ્ (prītipūrvakam)with love (prīti:love | pūrvakam:preceded by)
- દદામિ (dadāmi)I give
- બુદ્ધિયોગમ્ (buddhiyogam)Buddhi Yoga (buddhi:intelligence | yogam:union)
- તમ્ (tam)that
- યેન (yena)by which
- મામ્ (mām)to Me
- ઉપયાન્તિ (upayānti)come
- તે (te)they
નાશયામ્યાત્મભાવસ્થો જ્ઞાનદીપેન ભાસ્વતા ॥ 11 ॥
- તેષામ્ (teṣām)of them
- એવ (eva)indeed
- અનુકમ્પા-અર્થમ્ (anukampā-artham)for the sake of compassion (anukampā:compassion | artham:for the sake of)
- અહમ્ (aham)I
- અજ્ઞાનજમ્ (ajñānajam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | jam:born of)
- તમઃ (tamaḥ)darkness
- નાશયામિ (nāśayāmi)I destroy
- આત્મભાવસ્થઃ (ātmabhāvasthaḥ)dwelling within their hearts (ātma:self | bhāva:state | sthaḥ:dwelling)
- જ્ઞાનદીપેન (jñānadīpena)by the lamp of knowledge (jñāna:knowledge | dīpena:by the lamp)
- ભાસ્વતા (bhāsvatā)luminous
પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યમાદિદેવમજં વિભુમ્ ॥ 12 ॥
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- ઉવાચ (uvāca)said
- પરં (param)supreme
- બ્રહ્મ (brahma)Brahman
- પરં (param)supreme
- ધામ (dhāma)abode
- પવિત્રં (pavitraṃ)purifier
- પરમં (paramam)supreme
- ભવાન્ (bhavān)you
- પુરુષં (puruṣam)person
- શાશ્વતં (śāśvataṃ)eternal
- દિવ્યમ્ (divyam)divine
- આદિદેવમ્ (ādidevam)primeval god (ādi:primeval | devam:god)
- અજં (ajaṃ)unborn
- વિભુમ્ (vibhum)omnipresent
અસિતો દેવલો વ્યાસઃ સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે ॥ 13 ॥
- આહુઃ (āhuḥ)declare
- ત્વામ્ (tvām)You
- ઋષયઃ (ṛṣayaḥ)sages
- સર્વે (sarve)all
- દેવર્ષિઃ (devarṣiḥ)divine sage (deva:divine | ṛṣiḥ:sage)
- નારદઃ (nāradaḥ)Narada
- તથા (tathā)also
- અસિતઃ (asitaḥ)Asita
- દેવલઃ (devalaḥ)Devala
- વ્યાસઃ (vyāsaḥ)Vyasa
- સ્વયમ્ (svayam)Yourself
- ચ (ca)and
- એવ (eva)indeed
- બ્રવીષિ (bravīṣi)say
- મે (me)to me
ન હિ તે ભગવન્વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ ॥ 14 ॥
- સર્વમ્ (sarvam)all
- એતત્ (etat)this
- ઋતમ્ (ṛtam)truth
- મન્યે (manye)I believe
- યત્ (yat)that
- મામ્ (mām)to me
- વદસિ (vadasi)you say
- કેશવ (keśava)O Keshava
- ન (na)not
- હિ (hi)indeed
- તે (te)your
- ભગવન્ (bhagavan)O Blessed Lord
- વ્યક્તિમ્ (vyaktim)manifestation
- વિદુઃ (viduḥ)know
- દેવાઃ (devāḥ)the Devas
- ન (na)nor
- દાનવાઃ (dānavāḥ)the Danavas
ભૂતભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે ॥ 15 ॥
- સ્વયમ્ (svayam)by yourself
- એવ (eva)indeed
- આત્મના (ātmanā)by the self
- આત્માનં (ātmānam)yourself
- વેત્થ (vettha)you know
- ત્વં (tvaṃ)you
- પુરુષોત્તમ (puruṣottama)Supreme Person (puruṣa:person | uttama:supreme)
- ભૂતભાવન (bhūtabhāvana)Source of beings (bhūta:beings | bhāvana:source)
- ભૂતેશ (bhūteśa)Lord of beings (bhūta:beings | īśa:lord)
- દેવદેવ (devadeva)God of gods (deva:god | deva:god)
- જગત્પતે (jagatpate)Ruler of the world (jagat:world | pati:ruler)
યાભિર્વિભૂતિભિર્લોકાનિમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ ॥ 16 ॥
- વક્તુમ્ (vaktum)to speak
- અર્હસિ (arhasi)you should
- અશેષેણ (aśeṣeṇa)without reserve
- દિવ્યાઃ (divyāḥ)divine
- હિ (hi)indeed
- આત્મવિભૂતયઃ (ātmavibhūtayaḥ)divine glories (ātma:self | vibhūtayaḥ:glories)
- યાભિઃ (yābhiḥ)by which
- વિભૂતિભિઃ (vibhūtibhiḥ)by glories
- લોકાન્ (lokān)worlds
- ઇમાન્ (imān)these
- ત્વમ્ (tvam)you
- વ્યાપ્ય (vyāpya)pervading
- તિષ્ઠસિ (tiṣṭhasi)exist
કેષુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોઽસિ ભગવન્મયા ॥ 17 ॥
- કથં (kathaṃ)how
- વિદ્યામ્ (vidyām)shall I know
- અહમ્ (aham)I
- યોગિનમ્ (yoginam)O Yogi
- ત્વામ્ (tvām)You
- સદા (sadā)always
- પરિચિન્તયન્ (paricintayan)meditating
- કેષુ (keṣu)in which
- કેષુ (keṣu)in which
- ચ (ca)and
- ભાવેષુ (bhāveṣu)aspects
- ચિન્ત્યઃ (cintyaḥ)to be thought of
- અસિ (asi)are
- ભગવન્ (bhagavan)O Blessed Lord
- મયા (mayā)by me
ભૂયઃ કથય તૃપ્તિર્હિ શૃણ્વતો નાસ્તિ મેઽમૃતમ્ ॥ 18 ॥
- વિસ્તરેણ (vistareṇa)in detail
- આત્મનઃ (ātmanaḥ)of your
- યોગં (yogaṃ)YOGA-power
- વિભૂતિં (vibhūtiṃ)Immanent glory
- ચ (ca)and
- જનાર્દન (janārdana)O Janardana
- ભૂયઃ (bhūyaḥ)again
- કથય (kathaya)tell
- તૃપ્તિઃ (tṛptiḥ)satisfaction
- હિ (hi)indeed
- શૃણ્વતઃ (śṛṇvataḥ)hearing
- ન (na)not
- અસ્તિ (asti)is
- મે (me)my
- અમૃતમ્ (amṛtam)nectar-like speech
પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે ॥ 19 ॥
- શ્રીભગવાનુવાચ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- હન્ત (hanta)alas
- તે (te)to you
- કથયિષ્યામિ (kathayiṣyāmi)I will declare
- દિવ્યાઃ (divyāḥ)divine
- હિ (hi)indeed
- આત્મવિભૂતયઃ (ātmavibhūtayaḥ)my divine glories (ātma:self | vibhūtayaḥ:glories)
- પ્રાધાન્યતઃ (prādhānyataḥ)in their prominence
- કુરુશ્રેષ્ઠ (kuruśreṣṭha)O best of the Kurus (kuru:Kurus | śreṣṭha:best)
- ન (na)no
- અસ્તિ (asti)is
- અન્તઃ (antaḥ)end
- વિસ્તરસ્ય (vistarasya)of the details
- મે (me)my
અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ ॥ 20 ॥
- અહમ્ (aham)I
- આત્મા (ātmā)Self
- ગુડાકેશ (guḍākeśa)O Gudakesha
- સર્વભૂતાશયસ્થિતઃ (sarvabhūtāśayasthitaḥ)seated in all beings' hearts (sarva:all | bhūta:beings | āśaya:hearts | sthitaḥ:seated)
- અહમ્ (aham)I
- આદિઃ (ādiḥ)Beginning
- ચ (ca)and
- મધ્યમ્ (madhyam)Middle
- ચ (ca)and
- ભૂતાનામ્ (bhūtānām)of beings
- અન્તઃ (antaḥ)End
- એવ (eva)indeed
- ચ (ca)and
મરીચિર્મરુતામસ્મિ નક્ષત્રાણામહં શશી ॥ 21 ॥
- આદિત્યાનામ્ (ādityānām)of the Ādityas
- અહમ્ (aham)I am
- વિષ્ણુઃ (viṣṇuḥ)Viṣṇu
- જ્યોતિષામ્ (jyotiṣām)of luminaries
- રવિઃ (raviḥ)the Sun
- અંશુમાન્ (aṃśumān)radiant
- મરીચિઃ (marīciḥ)Marīci
- મરુતામ્ (marutām)of the Maruts
- અસ્મિ (asmi)am I
- નક્ષત્રાણામ્ (nakṣatrāṇām)of asterisms
- અહમ્ (aham)I am
- શશી (śaśī)the moon
ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનામસ્મિ ચેતના ॥ 22 ॥
- વેદાનામ્ (vedānām)of the Vedas
- સામવેદઃ (sāmavedaḥ)Sama Veda (sāma:Sama | vedaḥ:Veda)
- અસ્મિ (asmi)I am
- દેવાનામ્ (devānām)of the gods
- અસ્મિ (asmi)I am
- વાસવઃ (vāsavaḥ)Indra
- ઇન્દ્રિયાણામ્ (indriyāṇām)of the senses
- મનઃ (manaḥ)mind
- ચ (ca)and
- અસ્મિ (asmi)I am
- ભૂતાનામ્ (bhūtānām)of living beings
- અસ્મિ (asmi)I am
- ચેતના (cetanā)intelligence
વસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુઃ શિખરિણામહમ્ ॥ 23 ॥
- રુદ્રાણાં (rudrāṇām)of the Rudras
- શઙ્કરઃ (śaṅkaraḥ)Shankara
- ચ (ca)and
- અસ્મિ (asmi)I am
- વિત્તેશઃ (vitteśaḥ)Lord of wealth (vitta:wealth | īśaḥ:Lord)
- યક્ષરક્ષસામ્ (yakṣarakṣasām)of Yakshas and Rakshasas (yakṣa:Yakshas | rakṣasām:of Rakshasas)
- વસૂનાં (vasūnām)of the Vasus
- પાવકઃ (pāvakaḥ)Pavaka (Agni)
- ચ (ca)and
- અસ્મિ (asmi)I am
- મેરુઃ (meruḥ)Meru
- શિખરિણામ્ (śikhariṇām)of the mountains
- અહમ્ (aham)I
સેનાનીનામહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ ॥ 24 ॥
- પુરોધસામ્ (purodhasām)of the priests
- ચ (ca)and
- મુખ્યમ્ (mukhyam)chief
- મામ્ (mām)me
- વિદ્ધિ (viddhi)know
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- બૃહસ્પતિમ્ (bṛhaspatim)Brihaspati
- સેનાનીનામ્ (senānīnām)of the generals
- અહમ્ (aham)I am
- સ્કન્દઃ (skandaḥ)Skanda
- સરસામ્ (sarasām)of the lakes
- અસ્મિ (asmi)am
- સાગરઃ (sāgaraḥ)ocean
યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ ॥ 25 ॥
- મહર્ષીણાં (maharṣīṇām)among the great Rishis (maha:great | ṛṣīṇām:of the Rishis)
- ભૃગુઃ (bhṛguḥ)Bhrigu
- અહમ્ (aham)I am
- ગિરામ્ (girām)among words
- અસ્મિ (asmi)am
- એકમ્ (ekam)one
- અક્ષરમ્ (akṣaram)syllable
- યજ્ઞાનાં (yajñānām)among sacrifices
- જપયજ્ઞઃ (japayajñaḥ)sacrifice of silent repetition (japa:silent repetition | yajñaḥ:sacrifice)
- અસ્મિ (asmi)am
- સ્થાવરાણાં (sthāvarāṇām)among immovable things
- હિમાલયઃ (himālayaḥ)the Himalayas
ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ ॥ 26 ॥
- અશ્વત્થઃ (aśvatthaḥ)the Ashvattha tree
- સર્વવૃક્ષાણાં (sarvavṛkṣāṇāṃ)of all trees (sarva:all | vṛkṣāṇāṃ:of trees)
- દેવર્ષીણાં (devarṣīṇāṃ)of divine sages (deva:divine | ṛṣīṇāṃ:of sages)
- ચ (ca)and
- નારદઃ (nāradaḥ)Narada
- ગન્ધર્વાણાં (gandharvāṇāṃ)of Gandharvas
- ચિત્રરથઃ (citrarathaḥ)Chitraratha
- સિદ્ધાનાં (siddhānāṃ)of perfected ones
- કપિલઃ (kapilaḥ)Kapila
- મુનિઃ (muniḥ)sage
ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્ ॥ 27 ॥
- ઉચ્ચૈઃશ્રવસમશ્વાનામ્ (uccaiḥśravasam aśvānām)of horses, Uccaiḥśravas (uccaiḥśravasam:Uccaiḥśravas | aśvānām:of horses)
- વિદ્ધિ (viddhi)know
- મામ્ (mām)me
- અમૃતોદ્ભવમ્ (amṛtodbhavam)born of nectar (amṛta:nectar | udbhavam:born of)
- ઐરાવતમ્ (airāvatam)Airavata
- ગજેન્દ્રાણામ્ (gajendrāṇām)of lordly elephants (gaja:elephant | indrāṇām:of lords)
- નરાણામ્ (narāṇām)of men
- ચ (ca)and
- નરાધિપમ્ (narādhipam)king (nara:man | adhipam:lord)
પ્રજનશ્ચાસ્મિ કન્દર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ ॥ 28 ॥
- આયુધાનામ્ (āyudhānām)among weapons
- અહમ્ (aham)I am
- વજ્રં (vajraṃ)thunderbolt
- ધેનૂનામ્ (dhenūnām)among cows
- અસ્મિ (asmi)I am
- કામધુક્ (kāmadhuk)Kamadhuk (wish-fulfilling cow)
- પ્રજનઃ (prajanaḥ)cause for offspring
- ચ (ca)and
- અસ્મિ (asmi)I am
- કન્દર્પઃ (kandarpaḥ)Kandarpa (Cupid)
- સર્પાણામ્ (sarpāṇām)among serpents
- અસ્મિ (asmi)I am
- વાસુકિઃ (vāsukiḥ)Vasuki
પિતૄણામર્યમા ચાસ્મિ યમઃ સંયમતામહમ્ ॥ 29 ॥
- અનન્તઃ (anantaḥ)Ananta
- ચ (ca)and
- અસ્મિ (asmi)I am
- નાગાનાં (nāgānāṃ)among the Nagas (nāga:Naga | ānāṃ:among)
- વરુણઃ (varuṇaḥ)Varuna
- યાદસામ્ (yādasām)among water deities (yāda:water deity | sām:among)
- અહમ્ (aham)I
- પિતૄણામ્ (pitṝṇām)among the ancestors (pitṛ:ancestor | ṇām:among)
- અર્યમા (aryamā)Aryama
- ચ (ca)and
- અસ્મિ (asmi)I am
- યમઃ (yamaḥ)Yama
- સંયમતામ્ (saṃyamatām)among controllers (saṃyama:control | tām:among)
- અહમ્ (aham)I
મૃગાણાં ચ મૃગેન્દ્રોઽહં વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્ ॥ 30 ॥
- પ્રહ્લાદઃ (prahlādaḥ)Prahlada
- ચ (ca)and
- અસ્મિ (asmi)I am
- દૈત્યાનામ્ (daityānām)among Daityas
- કાલઃ (kālaḥ)Time
- કલયતામ્ (kalayatām)among reckoners
- અહમ્ (aham)I
- મૃગાણામ્ (mṛgāṇām)among animals
- ચ (ca)and
- મૃગેન્દ્રઃ (mṛgendraḥ)Lord-of-beasts (Lion) (mṛga:beast | indra:lord)
- અહમ્ (aham)I
- વૈનતેયઃ (vainateyaḥ)Vainateya (Garuda)
- ચ (ca)and
- પક્ષિણામ્ (pakṣiṇām)among birds
ઝષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ સ્રોતસામસ્મિ જાહ્નવી ॥ 31 ॥
- પવનઃ (pavanaḥ)wind
- પવતામ્ (pavatām)of purifiers
- અસ્મિ (asmi)I am
- રામઃ (rāmaḥ)Rama
- શસ્ત્રભૃતામ્ (śastrabhṛtām)of warriors (śastra:weapon | bhṛtām:bearers)
- અહમ્ (aham)I
- ઝષાણામ્ (jhaṣāṇām)of fishes
- મકરઃ (makaraḥ)shark
- ચ (ca)and
- અસ્મિ (asmi)I am
- સ્રોતસામ્ (srotasām)of rivers
- અસ્મિ (asmi)I am
- જાહ્નવી (jāhnavī)Ganges
અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્ ॥ 32 ॥
- સર્ગાણામ્ (sargāṇām)of creations
- આદિ (ādi)beginning
- અન્તઃ (antaḥ)end
- ચ (ca)and
- મધ્યમ્ (madhyam)middle
- ચ (ca)also
- એવ (eva)indeed
- અહમ્ (aham)I
- અર્જુન (arjuna)O Arjuna
- અધ્યાત્મવિદ્યા (adhyātmavidyā)Science of the Self (adhyātma:of the Self | vidyā:science)
- વિદ્યાનામ્ (vidyānām)of sciences
- વાદઃ (vādaḥ)logic
- પ્રવદતામ્ (pravadatām)of arguments
- અહમ્ (aham)I
અહમેવાક્ષયઃ કાલો ધાતાહં વિશ્વતોમુખઃ ॥ 33 ॥
- અક્ષરાણામ્ (akṣarāṇām)among letters
- અકારઃ (akāraḥ)the letter 'A'
- અસ્મિ (asmi)I am
- દ્વન્દ્વઃ (dvandvaḥ)dual (co-ordinates)
- સામાસિકસ્ય (sāmāsikasya)of compounds
- ચ (ca)and
- અહમ્ (aham)I
- એવ (eva)indeed
- અક્ષયઃ (akṣayaḥ)inexhaustible
- કાલઃ (kālaḥ)time
- ધાતા (dhātā)dispenser
- અહમ્ (aham)I
- વિશ્વતોમુખઃ (viśvatomukhaḥ)having faces in all directions (viśvataḥ:in all directions | mukhaḥ:faces)
કીર્તિઃ શ્રીર્વાક્ચ નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા ॥ 34 ॥
- મૃત્યુઃ (mṛtyuḥ)death
- સર્વહરઃ (sarvaharaḥ)all-devouring (sarva:all | haraḥ:devouring)
- ચ (ca)and
- અહમ્ (aham)I am
- ઉદ્ભવઃ (udbhavaḥ)prosperity
- ચ (ca)and
- ભવિષ્યતામ્ (bhaviṣyatām)of those to be
- કીર્તિઃ (kīrtiḥ)fame
- શ્રીઃ (śrīḥ)prosperity
- વાક્ (vāk)speech
- ચ (ca)and
- નારીણામ્ (nārīṇām)of women
- સ્મૃતિઃ (smṛtiḥ)memory
- મેધા (medhā)intelligence
- ધૃતિઃ (dhṛtiḥ)firmness
- ક્ષમા (kṣamā)forgiveness
માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહમૃતૂનાં કુસુમાકરઃ ॥ 35 ॥
- બૃહત્સામ (bṛhatsāma)Brihat-Saman (bṛhat:great | sāma:Saman hymn)
- તથા (tathā)also
- સામ્નામ્ (sāmnām)of hymns
- ગાયત્રી (gāyatrī)Gayatri
- છન્દસામ્ (chandasām)of metres
- અહમ્ (aham)I am
- માસાનામ્ (māsānām)of months
- માર્ગશીર્ષઃ (mārgaśīrṣaḥ)Margashirsha
- અહમ્ (aham)I am
- ઋતૂનામ્ (ṛtūnām)of seasons
- કુસુમાકરઃ (kusumākaraḥ)flowery spring (kusuma:flower | ākara:abundance)
જયોઽસ્મિ વ્યવસાયોઽસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્ ॥ 36 ॥
- દ્યૂતં (dyūtaṃ)gambling
- છલયતામ્ (chalayatām)of the fraudulent
- અસ્મિ (asmi)I am
- તેજઃ (tejaḥ)splendour
- તેજસ્વિનામ્ (tejasvinām)of the splendid
- અહમ્ (aham)I
- જયઃ (jayaḥ)victory
- અસ્મિ (asmi)I am
- વ્યવસાયઃ (vyavasāyaḥ)industry
- અસ્મિ (asmi)I am
- સત્ત્વં (sattvaṃ)goodness
- સત્ત્વવતામ્ (sattvavatām)in those who are determined
- અહમ્ (aham)I
મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ ॥ 37 ॥
- વૃષ્ણીનામ્ (vṛṣṇīnām)among the Vrishnis (vṛṣṇi:Vrishnis | nām:among)
- વાસુદેવઃ (vāsudevaḥ)Vasudeva
- અસ્મિ (asmi)I am
- પાણ્ડવાનામ્ (pāṇḍavānām)among the Pandavas (pāṇḍava:Pandavas | nām:among)
- ધનઞ્જયઃ (dhanañjayaḥ)Dhananjaya
- મુનીનામ્ (munīnām)among the Munis (muni:Munis | nām:among)
- અપિ (api)also
- અહમ્ (aham)I
- વ્યાસઃ (vyāsaḥ)Vyasa
- કવીનામ્ (kavīnām)among the poets (kavi:poets | nām:among)
- ઉશના (uśanā)Ushana
- કવિઃ (kaviḥ)poet
મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્ ॥ 38 ॥
- દણ્ડઃ (daṇḍaḥ)sceptre
- દમયતામ્ (damayatām)among punishers
- અસ્મિ (asmi)I am
- નીતિઃ (nītiḥ)statesmanship
- અસ્મિ (asmi)I am
- જિગીષતામ્ (jigīṣatām)among those who seek victory
- મૌનમ્ (maunam)silence
- ચ (ca)and
- એવ (eva)also
- અસ્મિ (asmi)I am
- ગુહ્યાનામ્ (guhyānām)among secrets
- જ્ઞાનમ્ (jñānam)knowledge
- જ્ઞાનવતામ્ (jñānavatām)among knowers
- અહમ્ (aham)I
ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાન્મયા ભૂતં ચરાચરમ્ ॥ 39 ॥
- યત્ (yat)which
- ચ (ca)and
- અપિ (api)also
- સર્વભૂતાનામ્ (sarvabhūtānām)of all beings (sarva:all | bhūtānām:of beings)
- બીજમ્ (bījam)seed
- તત્ (tat)that
- અહમ્ (aham)I
- અર્જુન (arjuna)O Arjuna
- ન (na)not
- તત્ (tat)that
- અસ્તિ (asti)exists
- વિના (vinā)without
- યત્ (yat)which
- સ્યાત્ (syāt)would be
- મયા (mayā)by Me
- ભૂતમ્ (bhūtam)being
- ચરાચરમ્ (carācaram)moving and unmoving (cara:moving | acara:unmoving)
એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તો વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા ॥ 40 ॥
- ન (na)not
- અન્તઃ (antaḥ)end
- અસ્તિ (asti)is
- મમ (mama)my
- દિવ્યાનામ્ (divyānām)of divine
- વિભૂતીનામ્ (vibhūtīnām)glories
- પરન્તપ (parantapa)O Parantapa
- એષઃ (eṣaḥ)this
- તુ (tu)but
- ઉદ્દેશતઃ (uddeśataḥ)briefly
- પ્રોક્તઃ (proktaḥ)stated
- વિભૂતેઃ (vibhūteḥ)of glory
- વિસ્તરઃ (vistaraḥ)expansion
- મયા (mayā)by me
તત્તદેવાવગચ્છ ત્વં મમ તેજોંઽશસમ્ભવમ્ ॥ 41 ॥
- યદ્યત્ (yadyat)whatever
- વિભૂતિમત્ (vibhūtimat)glorious
- સત્ત્વં (sattvaṃ)being
- શ્રીમદ્ (śrīmad)prosperous
- ઊર્જિતમ્ (ūrjitam)powerful
- એવ (eva)indeed
- વા (vā)or
- તત્તત્ (tattat)that
- એવ (eva)indeed
- અવગચ્છ (avagaccha)know
- ત્વં (tvaṃ)you
- મમ (mama)my
- તેજઃ (tejaḥ)splendour
- અંશસમ્ભવમ્ (aṃśasambhavam)manifestation of a part (aṃśa:part | sambhavam:manifestation)
વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્નમેકાંશેન સ્થિતો જગત્ ॥ 42 ॥
- અથવા (athavā)or
- બહુના (bahunā)by much
- એતેન (etena)by this
- કિં (kiṃ)what
- જ્ઞાતેન (jñātena)by knowing
- તવ (tava)to you
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- વિષ્ટભ્ય (viṣṭabhya)pervading
- અહમ્ (aham)I
- ઇદં (idaṃ)this
- કૃત્સ્નમ્ (kṛtsnam)entire
- એકાંશેન (ekāṃśena)by one part (eka:one | aṃśena:by part)
- સ્થિતઃ (sthitaḥ)situated
- જગત્ (jagat)world
શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે વિભૂતિયોગો નામ દશમોઽધ્યાયઃ ॥10 ॥
