ওঁ শ্ৰী পৰমাত্মনে নমঃ
অথ অষ্টমোঽধ্যাযঃ ।
অক্ষৰপৰব্ৰহ্মযোগঃ
অৰ্জুন উৱাচ
অক্ষৰপৰব্ৰহ্মযোগঃ
অৰ্জুন উৱাচ
কিং তদ্ব্ৰহ্ম কিমধ্যাত্মং কিং কৰ্ম পুৰুষোত্তম ।
অধিভূতং চ কিং প্ৰোক্তমধিদৈৱং কিমুচ্যতে ॥ 1 ॥
অধিভূতং চ কিং প্ৰোক্তমধিদৈৱং কিমুচ্যতে ॥ 1 ॥
- অৰ্জুন (arjuna)Arjuna
- উৱাচ (uvāca)said
- কিং (kiṃ)what
- তত্ (tad)that
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- কিম্ (kim)what
- অধ্যাত্মম্ (adhyātmaṃ)spiritual self
- কিং (kiṃ)what
- কৰ্ম (karma)action
- পুৰুষোত্তম (puruṣottama)O best among men (puruṣa:man | uttama:best)
- অধিভূতম্ (adhibhūtaṃ)pertaining to elements
- চ (ca)and
- কিং (kiṃ)what
- প্ৰোক্তম্ (proktam)is declared
- অধিদৈৱম্ (adhidaivaṃ)pertaining to deities
- কিম্ (kim)what
- উচ্যতে (ucyate)is said
অধিযজ্ঞঃ কথং কোঽত্ৰ দেহেঽস্মিন্মধুসূদন ।
প্ৰযাণকালে চ কথং জ্ঞেযোঽসি নিযতাত্মভিঃ ॥ 2 ॥
প্ৰযাণকালে চ কথং জ্ঞেযোঽসি নিযতাত্মভিঃ ॥ 2 ॥
- অধিযজ্ঞঃ (adhiyajñaḥ)the presiding deity of sacrifice (adhi:presiding over | yajñaḥ:sacrifice)
- কথং (kathaṃ)how
- কঃ (kaḥ)who
- অত্ৰ (atra)here
- দেহে (dehe)in the body
- অস্মিন্ (asmin)this
- মধুসূদন (madhusūdana)O destroyer of Madhu (madhu:Madhu | sūdana:destroyer)
- প্ৰযাণকালে (prayāṇakāle)at the time of departure (prayāṇa:departure | kāle:at the time)
- চ (ca)and
- কথং (kathaṃ)how
- জ্ঞেযঃ (jñeyaḥ)to be known
- অসি (asi)are you
- নিযতাত্মভিঃ (niyatātmabhiḥ)by the self-controlled (niyata:controlled | ātmabhiḥ:by the selves)
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
অক্ষৰং ব্ৰহ্ম পৰমং স্ৱভাৱোঽধ্যাত্মমুচ্যতে ।
ভূতভাৱোদ্ভৱকৰো ৱিসৰ্গঃ কৰ্মসঞ্জ্ঞিতঃ ॥ 3 ॥
ভূতভাৱোদ্ভৱকৰো ৱিসৰ্গঃ কৰ্মসঞ্জ্ঞিতঃ ॥ 3 ॥
- শ্ৰীভগৱানুৱাচ (śrībhagavān uvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- অক্ষৰং (akṣaram)imperishable
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- পৰমং (paramam)supreme
- স্ৱভাৱঃ (svabhāvaḥ)essential nature
- অধ্যাত্মম্ (adhyātmam)Self-knowledge
- উচ্যতে (ucyate)is called
- ভূতভাৱোদ্ভৱকৰঃ (bhūtabhāvodbhavakaraḥ)creative force causing manifestation (bhūta:beings | bhāva:state | udbhava:arising | karaḥ:causing)
- ৱিসৰ্গঃ (visargaḥ)creative force
- কৰ্মসংজ্ঞিতঃ (karmasaṃjñitaḥ)called work (karma:work | saṃjñitaḥ:called)
অধিভূতং ক্ষৰো ভাৱঃ পুৰুষশ্চাধিদৈৱতম্ ।
অধিযজ্ঞোঽহমেৱাত্ৰ দেহে দেহভৃতাং ৱৰ ॥ 4 ॥
অধিযজ্ঞোঽহমেৱাত্ৰ দেহে দেহভৃতাং ৱৰ ॥ 4 ॥
- অধিভূতং (adhibhūtam)pertaining to elements (adhi:pertaining to | bhūtam:elements)
- ক্ষৰঃ (kṣaraḥ)perishable
- ভাৱঃ (bhāvaḥ)nature
- পুৰুষঃ (puruṣaḥ)the person
- চ (ca)and
- অধিদৈৱতম্ (adhidaivatam)pertaining to divinity (adhi:pertaining to | daivatam:divinity)
- অধিযজ্ঞঃ (adhiyajñaḥ)pertaining to sacrifice (adhi:pertaining to | yajñaḥ:sacrifice)
- অহম্ (aham)I
- এৱ (eva)indeed
- অত্ৰ (atra)here
- দেহে (dehe)in the body
- দেহভৃতাম্ (dehabhṛtām)of the embodied (deha:body | bhṛtām:of the bearers)
- ৱৰ (vara)best
অন্তকালে চ মামেৱ স্মৰন্মুক্ত্ৱা কলেৱৰম্ ।
যঃ প্ৰযাতি স মদ্ভাৱং যাতি নাস্ত্যত্ৰ সংশযঃ ॥ 5 ॥
যঃ প্ৰযাতি স মদ্ভাৱং যাতি নাস্ত্যত্ৰ সংশযঃ ॥ 5 ॥
- অন্তকালে (antakāle)at the time of death (anta:end | kāle:at the time)
- চ (ca)and
- মাম্ (mām)Me
- এৱ (eva)alone
- স্মৰন্ (smaran)remembering
- মুক্ত্ৱা (muktvā)having left
- কলেৱৰম্ (kalevaram)the body
- যঃ (yaḥ)who
- প্ৰযাতি (prayāti)goes forth
- স (sa)he
- মদ্ভাৱম্ (madbhāvam)My being (mad:My | bhāvam:being)
- যাতি (yāti)attains
- ন (na)no
- অস্তি (asti)is
- অত্ৰ (atra)here
- সংশযঃ (saṃśayaḥ)doubt
যং যং ৱাপি স্মৰন্ভাৱং ত্যজত্যন্তে কলেৱৰম্ ।
তং তমেৱৈতি কৌন্তেয সদা তদ্ভাৱভাৱিতঃ ॥ 6 ॥
তং তমেৱৈতি কৌন্তেয সদা তদ্ভাৱভাৱিতঃ ॥ 6 ॥
- যং (yaṃ)whosoever
- যং (yaṃ)whosoever
- ৱা (vā)or
- অপি (api)also
- স্মৰন্ (smaran)remembering
- ভাৱং (bhāvam)being
- ত্যজতি (tyajati)leaves
- অন্তে (ante)at the end
- কলেৱৰম্ (kalevaram)body
- তম্ (tam)to that
- তম্ (tam)to that
- এৱ (eva)only
- এতি (eti)goes
- কৌন্তেয (kaunteya)O son of Kunti
- সদা (sadā)always
- তদ্ভাৱভাৱিতঃ (tadbhāvabhāvitaḥ)because of constant thought (tad:that | bhāva:thought | bhāvitaḥ:imbued with)
তস্মাত্সৰ্ৱেষু কালেষু মামনুস্মৰ যুধ্য চ ।
ময্যৰ্পিতমনোবুদ্ধিৰ্মামেৱৈষ্যস্যসংশযম্ ॥ 7 ॥
ময্যৰ্পিতমনোবুদ্ধিৰ্মামেৱৈষ্যস্যসংশযম্ ॥ 7 ॥
- তস্মাত্ (tasmāt)therefore
- সৰ্ৱেষু (sarveṣu)in all
- কালেষু (kāleṣu)times
- মাম্ (mām)Me
- অনুস্মৰ (anusmara)remember
- যুধ্য (yudhya)fight
- চ (ca)and
- মযি (mayi)in Me
- অৰ্পিত (arpita)fixed
- মনোবুদ্ধিঃ (manobuddhiḥ)mind and intellect (manaḥ:mind | buddhiḥ:intellect)
- মাম্ (mām)Me
- এৱ (eva)alone
- এষ্যসি (eṣyasi)you shall come
- অসংশযম্ (asaṃśayam)doubtless
অভ্যাসযোগযুক্তেন চেতসা নান্যগামিনা ।
পৰমং পুৰুষং দিৱ্যং যাতি পাৰ্থানুচিন্তযন্ ॥ 8 ॥
পৰমং পুৰুষং দিৱ্যং যাতি পাৰ্থানুচিন্তযন্ ॥ 8 ॥
- অভ্যাসযোগযুক্তেন (abhyāsayogayuktena)by practice and yoga (abhyāsa:practice | yoga:yoga | yuktena:by being united)
- চেতসা (cetasā)by the mind
- ন (na)not
- অন্যগামিনা (anyagāminā)going to another (anya:another | gāminā:going)
- পৰমং (paramaṃ)supreme
- পুৰুষং (puruṣaṃ)person
- দিৱ্যং (divyaṃ)divine
- যাতি (yāti)goes
- পাৰ্থ (pārtha)O Partha
- অনুচিন্তযন্ (anucintayan)meditating
কৱিং পুৰাণমনুশাসিতাৰমণোৰণীযংসমনুস্মৰেদ্যঃ।
সৰ্ৱস্য ধাতাৰমচিন্ত্যৰূপমাদিত্যৱৰ্ণং তমসঃ পৰস্তাত্ ॥ 9 ॥
সৰ্ৱস্য ধাতাৰমচিন্ত্যৰূপমাদিত্যৱৰ্ণং তমসঃ পৰস্তাত্ ॥ 9 ॥
- কৱিং (kavim)the poet
- পুৰাণম্ (purāṇam)ancient
- অনুশাসিতাৰম্ (anuśāsitāram)the ruler
- অণোঃ (aṇoḥ)than the atom
- অণীযাংসম্ (aṇīyāṃsam)minuter
- অনুস্মৰেত্ (anusmaret)meditates upon
- যঃ (yaḥ)whosoever
- সৰ্ৱস্য (sarvasya)of all
- ধাতাৰম্ (dhātāram)the supporter
- অচিন্ত্যৰূপম্ (acintyarūpam)of inconceivable form (acintya:inconceivable | rūpam:form)
- আদিত্যৱৰ্ণম্ (ādityavarṇam)effulgent like the sun (āditya:sun | varṇam:effulgent)
- তমসঃ (tamasaḥ)of darkness
- পৰস্তাত্ (parastāt)beyond
প্ৰযাণকালে মনসাচলেন ভক্ত্যা যুক্তো যোগবলেন চৈৱ।
ভ্ৰুৱোৰ্মধ্যে প্ৰাণমাৱেশ্য সম্যক্স তং পৰং পুৰুষমুপৈতি দিৱ্যম্ ॥ 10 ॥
ভ্ৰুৱোৰ্মধ্যে প্ৰাণমাৱেশ্য সম্যক্স তং পৰং পুৰুষমুপৈতি দিৱ্যম্ ॥ 10 ॥
- প্ৰযাণকালে (prayāṇakāle)at the time of departure (prayāṇa:departure | kāle:at the time)
- মনসা (manasā)with the mind
- অচলেন (acalena)unshaken
- ভক্ত্যা (bhaktyā)with devotion
- যুক্তঃ (yuktaḥ)engaged
- যোগবলেন (yogabalena)by the power of yoga (yoga:yoga | balena:by the power)
- চ (ca)and
- এৱ (eva)indeed
- ভ্ৰুৱোঃ (bhruvoḥ)of the eyebrows
- মধ্যে (madhye)between
- প্ৰাণম্ (prāṇam)breath
- আৱেশ্য (āveśya)fixing
- সম্যক্ (samyak)properly
- সঃ (saḥ)he
- তম্ (tam)that
- পৰম্ (param)supreme
- পুৰুষম্ (puruṣam)Purusha
- উপৈতি (upaiti)reaches
- দিৱ্যম্ (divyam)resplendent
যদক্ষৰং ৱেদৱিদো ৱদন্তি ৱিশন্তি যদ্যতযো ৱীতৰাগাঃ।
যদিচ্ছন্তো ব্ৰহ্মচৰ্যং চৰন্তি তত্তে পদং সঙ্গ্ৰহেণ প্ৰৱক্ষ্যে ॥ 11 ॥
যদিচ্ছন্তো ব্ৰহ্মচৰ্যং চৰন্তি তত্তে পদং সঙ্গ্ৰহেণ প্ৰৱক্ষ্যে ॥ 11 ॥
- যত্ (yat)which
- অক্ষৰম্ (akṣaram)imperishable
- ৱেদৱিদঃ (vedavidaḥ)VEDA-knowers (veda:VEDA | vidaḥ:knowers)
- ৱদন্তি (vadanti)declare
- ৱিশন্তি (viśanti)enter
- যত্ (yat)which
- যতযঃ (yatayaḥ)self-controlled
- ৱীতৰাগাঃ (vītarāgāḥ)desire-freed (vīta:freed | rāgāḥ:desires)
- যত্ (yat)which
- ইচ্ছন্তঃ (icchantaḥ)desiring
- ব্ৰহ্মচৰ্যম্ (brahmacaryam)BRAHMCHARYA
- চৰন্তি (caranti)practise
- তত্ (tat)that
- তে (te)to thee
- পদং (padam)goal
- সঙ্গ্ৰহেণ (saṅgraheṇa)in brief
- প্ৰৱক্ষ্যে (pravakṣye)I will declare
সৰ্ৱদ্ৱাৰাণি সংযম্য মনো হৃদি নিৰুধ্য চ ।
মূৰ্ধ্ন্যাধাযাত্মনঃ প্ৰাণমাস্থিতো যোগধাৰণাম্ ॥ 12 ॥
মূৰ্ধ্ন্যাধাযাত্মনঃ প্ৰাণমাস্থিতো যোগধাৰণাম্ ॥ 12 ॥
- সৰ্ৱদ্ৱাৰাণি (sarvadvārāṇi)all gates (sarva:all | dvārāṇi:gates)
- সংযম্য (saṃyamya)having controlled
- মনো (mano)mind
- হৃদি (hṛdi)in the heart
- নিৰুধ্য (nirudhya)having confined
- চ (ca)and
- মূৰ্ধ্নি (mūrdhni)in the head
- আধায (ādhāya)having fixed
- আত্মনঃ (ātmanaḥ)of the self
- প্ৰাণম্ (prāṇam)life-breath
- আস্থিতঃ (āsthitaḥ)engaged
- যোগধাৰণাম্ (yogadhāraṇām)practice of concentration (yoga:concentration | dhāraṇām:practice)
ওমিত্যেকাক্ষৰং ব্ৰহ্ম ৱ্যাহৰন্মামনুস্মৰন্ ।
যঃ প্ৰযাতি ত্যজন্দেহং স যাতি পৰমাং গতিম্ ॥ 13 ॥
যঃ প্ৰযাতি ত্যজন্দেহং স যাতি পৰমাং গতিম্ ॥ 13 ॥
- ওম্ (om)OM
- ইতি (iti)thus
- একাক্ষৰং (ekākṣaram)one-syllabled (eka:one | akṣaram:syllable)
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- ৱ্যাহৰন্ (vyāharan)uttering
- মাম্ (mām)Me
- অনুস্মৰন্ (anusmaran)remembering
- যঃ (yaḥ)who
- প্ৰযাতি (prayāti)departs
- ত্যজন্ (tyajan)leaving
- দেহং (deham)body
- স (sa)he
- যাতি (yāti)attains
- পৰমাং (paramām)Supreme
- গতিম্ (gatim)Goal
অনন্যচেতাঃ সততং যো মাং স্মৰতি নিত্যশঃ ।
তস্যাহং সুলভঃ পাৰ্থ নিত্যযুক্তস্য যোগিনঃ ॥ 14 ॥
তস্যাহং সুলভঃ পাৰ্থ নিত্যযুক্তস্য যোগিনঃ ॥ 14 ॥
- অনন্যচেতাঃ (ananyacetāḥ)with undistracted mind (ananya:undistracted | cetāḥ:mind)
- সততং (satatam)always
- যঃ (yaḥ)who
- মাম্ (mām)Me
- স্মৰতি (smarati)remembers
- নিত্যশঃ (nityaśaḥ)constantly
- তস্য (tasya)to him
- অহম্ (aham)I
- সুলভঃ (sulabhaḥ)easily attainable
- পাৰ্থ (pārtha)O Partha
- নিত্যযুক্তস্য (nityayuktasya)of the ever-steadfast (nitya:ever | yuktasya:of the steadfast)
- যোগিনঃ (yoginaḥ)of the Yogi
মামুপেত্য পুনৰ্জন্ম দুঃখালযমশাশ্ৱতম্ ।
নাপ্নুৱন্তি মহাত্মানঃ সংসিদ্ধিং পৰমাং গতাঃ ॥ 15 ॥
নাপ্নুৱন্তি মহাত্মানঃ সংসিদ্ধিং পৰমাং গতাঃ ॥ 15 ॥
- মাম্ (mām)me
- উপেত্য (upetya)having attained
- পুনঃ (punaḥ)again
- জন্ম (janma)birth
- দুঃখালযম্ (duḥkhālayam)house of pain (duḥkha:pain | ālayam:house)
- অশাশ্ৱতম্ (aśāśvatam)non-eternal
- ন (na)not
- আপ্নুৱন্তি (āpnuvanti)attain
- মহাত্মানঃ (mahātmānaḥ)great souls (mahā:great | ātmānaḥ:souls)
- সংসিদ্ধিম্ (saṃsiddhim)highest perfection
- পৰমাম্ (paramām)supreme
- গতাঃ (gatāḥ)having reached
আব্ৰহ্মভুৱনাল্লোকাঃ পুনৰাৱৰ্তিনোঽৰ্জুন ।
মামুপেত্য তু কৌন্তেয পুনৰ্জন্ম ন ৱিদ্যতে ॥ 16 ॥
মামুপেত্য তু কৌন্তেয পুনৰ্জন্ম ন ৱিদ্যতে ॥ 16 ॥
- আব্ৰহ্মভুৱনাত্ (ābrahmabhuvanāt)from Brahma's world (ā:from | brahma:Brahma | bhuvanāt:world)
- লোকাঃ (lokāḥ)worlds
- পুনৰাৱৰ্তিনঃ (punarāvartinaḥ)subject to rebirth (punar:again | āvartinaḥ:returning)
- অৰ্জুন (arjuna)O Arjuna
- মাম্ (mām)me
- উপেত্য (upetya)having reached
- তু (tu)but
- কৌন্তেয (kaunteya)O son of Kunti
- পুনৰ্জন্ম (punarjanma)rebirth (punar:again | janma:birth)
- ন (na)not
- ৱিদ্যতে (vidyate)exists
সহস্ৰযুগপৰ্যন্তমহৰ্যদ্ব্ৰহ্মণো ৱিদুঃ ।
ৰাত্ৰিং যুগসহস্ৰান্তাং তেঽহোৰাত্ৰৱিদো জনাঃ ॥ 17 ॥
ৰাত্ৰিং যুগসহস্ৰান্তাং তেঽহোৰাত্ৰৱিদো জনাঃ ॥ 17 ॥
- সহস্ৰযুগপৰ্যন্তম্ (sahasrayugaparyantam)lasting a thousand yugas (sahasra:thousand | yuga:yugas | paryantam:lasting)
- অহঃ (ahaḥ)day
- যত্ (yat)which
- ব্ৰহ্মণঃ (brahmaṇaḥ)of Brahma
- ৱিদুঃ (viduḥ)know
- ৰাত্ৰিম্ (rātrim)night
- যুগসহস্ৰান্তাম্ (yugasahasrāntām)ending in a thousand yugas (yuga:yugas | sahasra:thousand | antām:ending)
- তে (te)they
- অহোৰাত্ৰৱিদঃ (ahorātravidaḥ)knowers of day and night (ahaḥ:day | rātra:night | vidaḥ:knowers)
- জনাঃ (janāḥ)people
অৱ্যক্তাদ্ৱ্যক্তযঃ সৰ্ৱাঃ প্ৰভৱন্ত্যহৰাগমে ।
ৰাত্ৰ্যাগমে প্ৰলীযন্তে তত্ৰৈৱাৱ্যক্তসঞ্জ্ঞকে ॥ 18 ॥
ৰাত্ৰ্যাগমে প্ৰলীযন্তে তত্ৰৈৱাৱ্যক্তসঞ্জ্ঞকে ॥ 18 ॥
- অৱ্যক্তাদ্ (avyaktād)from the unmanifested
- ৱ্যক্তযঃ (vyaktayaḥ)manifested beings
- সৰ্ৱাঃ (sarvāḥ)all
- প্ৰভৱন্তি (prabhavanti)proceed
- অহৰাগমে (aharāgame)at the coming of day (ahar:day | āgame:at the coming)
- ৰাত্ৰ্যাগমে (rātryāgame)at the coming of night (rātri:night | āgame:at the coming)
- প্ৰলীযন্তে (pralīyante)dissolve
- তত্ৰ (tatra)there
- এৱ (eva)indeed
- অৱ্যক্তসংজ্ঞকে (avyaktasaṃjñake)in that called unmanifest (avyakta:unmanifest | saṃjñake:in that called)
ভূতগ্ৰামঃ স এৱাযং ভূত্ৱা ভূত্ৱা প্ৰলীযতে ।
ৰাত্ৰ্যাগমেঽৱশঃ পাৰ্থ প্ৰভৱত্যহৰাগমে ॥ 19 ॥
ৰাত্ৰ্যাগমেঽৱশঃ পাৰ্থ প্ৰভৱত্যহৰাগমে ॥ 19 ॥
- ভূতগ্ৰামঃ (bhūtagrāmaḥ)multitude of beings (bhūta:being | grāmaḥ:multitude)
- স (sa)that
- এৱ (eva)indeed
- অযম্ (ayam)this
- ভূত্ৱা (bhūtvā)having been
- ভূত্ৱা (bhūtvā)having been
- প্ৰলীযতে (pralīyate)dissolves
- ৰাত্ৰ্যাগমে (rātryāgame)at the coming of night (rātri:night | āgame:at the coming)
- অৱশঃ (avaśaḥ)helplessly
- পাৰ্থ (pārtha)O Partha
- প্ৰভৱতি (prabhavati)comes forth
- অহৰাগমে (aharāgame)at the coming of day (ahar:day | āgame:at the coming)
পৰস্তস্মাত্তু ভাৱোঽন্যোঽৱ্যক্তোঽৱ্যক্তাত্সনাতনঃ ।
যঃ স সৰ্ৱেষু ভূতেষু নশ্যত্সু ন ৱিনশ্যতি ॥ 20 ॥
যঃ স সৰ্ৱেষু ভূতেষু নশ্যত্সু ন ৱিনশ্যতি ॥ 20 ॥
- পৰঃ (paraḥ)higher
- তস্মাত্ (tasmāt)than that
- তু (tu)but
- ভাৱঃ (bhāvaḥ)existence
- অন্যঃ (anyaḥ)another
- অৱ্যক্তঃ (avyaktaḥ)unmanifested
- অৱ্যক্তাত্ (avyaktāt)than the unmanifested
- সনাতনঃ (sanātanaḥ)eternal
- যঃ (yaḥ)which
- সঃ (saḥ)that
- সৰ্ৱেষু (sarveṣu)in all
- ভূতেষু (bhūteṣu)in beings
- নশ্যত্সু (naśyatsu)being destroyed
- ন (na)not
- ৱিনশ্যতি (vinaśyati)is destroyed
অৱ্যক্তোঽক্ষৰ ইত্যুক্তস্তমাহুঃ পৰমাং গতিম্ ।
যং প্ৰাপ্য ন নিৱৰ্তন্তে তদ্ধাম পৰমং মম ॥ 21 ॥
যং প্ৰাপ্য ন নিৱৰ্তন্তে তদ্ধাম পৰমং মম ॥ 21 ॥
- অৱ্যক্তঃ (avyaktaḥ)unmanifest
- অক্ষৰঃ (akṣaraḥ)imperishable
- ইতি (iti)thus
- উক্তঃ (uktaḥ)is called
- তম্ (tam)that
- আহুঃ (āhuḥ)they say
- পৰমাম্ (paramām)highest
- গতিম্ (gatim)goal
- যম্ (yam)which
- প্ৰাপ্য (prāpya)having reached
- ন (na)not
- নিৱৰ্তন্তে (nivartante)return
- তত্ (tat)that
- ধাম (dhāma)abode
- পৰমম্ (paramam)supreme
- মম (mama)my
পুৰুষঃ স পৰঃ পাৰ্থ ভক্ত্যা লভ্যস্ত্ৱনন্যযা ।
যস্যান্তঃস্থানি ভূতানি যেন সৰ্ৱমিদং ততম্ ॥ 22 ॥
যস্যান্তঃস্থানি ভূতানি যেন সৰ্ৱমিদং ততম্ ॥ 22 ॥
- পুৰুষঃ (puruṣaḥ)person
- স (sa)he
- পৰঃ (paraḥ)supreme
- পাৰ্থ (pārtha)O Partha
- ভক্ত্যা (bhaktyā)by devotion
- লভ্যঃ (labhyaḥ)attainable
- তু (tu)but
- অনন্যযা (ananyayā)unswerving
- যস্মিন্ (yasmin)within whom
- অন্তঃস্থানি (antaḥsthāni)dwell
- ভূতানি (bhūtāni)beings
- যেন (yena)by whom
- সৰ্ৱম্ (sarvam)all
- ইদম্ (idam)this
- ততম্ (tatam)pervaded
যত্ৰ কালে ত্ৱনাৱৃত্তিমাৱৃত্তিং চৈৱ যোগিনঃ ।
প্ৰযাতা যান্তি তং কালং ৱক্ষ্যামি ভৰতৰ্ষভ ॥ 23 ॥
প্ৰযাতা যান্তি তং কালং ৱক্ষ্যামি ভৰতৰ্ষভ ॥ 23 ॥
- যত্ৰ (yatra)where
- কালে (kāle)at the time
- তু (tu)but
- অনাৱৃত্তিম্ (anāvṛttim)non-return
- আৱৃত্তিং (āvṛttiṃ)return
- চ (ca)and
- এৱ (eva)indeed
- যোগিনঃ (yoginaḥ)yogis
- প্ৰযাতাঃ (prayātāḥ)departed
- যান্তি (yānti)go
- তং (taṃ)that
- কালং (kālaṃ)time
- ৱক্ষ্যামি (vakṣyāmi)I will tell
- ভৰতৰ্ষভ (bharatarṣabha)O Chief of Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:chief)
অগ্নিৰ্জ্যোতিৰহঃ শুক্লঃ ষণ্মাসা উত্তৰাযণম্ ।
তত্ৰ প্ৰযাতা গচ্ছন্তি ব্ৰহ্ম ব্ৰহ্মৱিদো জনাঃ ॥ 24 ॥
তত্ৰ প্ৰযাতা গচ্ছন্তি ব্ৰহ্ম ব্ৰহ্মৱিদো জনাঃ ॥ 24 ॥
- অগ্নিঃ (agniḥ)fire
- জ্যোতিঃ (jyotiḥ)light
- অহঃ (ahaḥ)day-time
- শুক্লঃ (śuklaḥ)bright fortnight
- ষণ্মাসাঃ (ṣaṇmāsāḥ)six months
- উত্তৰাযণম্ (uttarāyaṇam)northern solstice
- তত্ৰ (tatra)there
- প্ৰযাতাঃ (prayātāḥ)departed
- গচ্ছন্তি (gacchanti)go
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- ব্ৰহ্মৱিদঃ (brahmavidaḥ)knowers of Brahman (brahma:Brahman | vidaḥ:knowers)
- জনাঃ (janāḥ)people
ধূমো ৰাত্ৰিস্তথা কৃষ্ণঃ ষণ্মাসা দক্ষিণাযনম্ ।
তত্ৰ চান্দ্ৰমসং জ্যোতিৰ্যোগী প্ৰাপ্য নিৱৰ্ততে ॥ 25 ॥
তত্ৰ চান্দ্ৰমসং জ্যোতিৰ্যোগী প্ৰাপ্য নিৱৰ্ততে ॥ 25 ॥
- ধূমঃ (dhūmaḥ)smoke
- ৰাত্ৰিঃ (rātriḥ)night
- তথা (tathā)also
- কৃষ্ণঃ (kṛṣṇaḥ)dark
- ষণ্মাসাঃ (ṣaṇmāsāḥ)six months
- দক্ষিণাযনম্ (dakṣiṇāyanam)southern solstice
- তত্ৰ (tatra)there
- চান্দ্ৰমসম্ (cāndramasam)lunar (candra:moon | masam:related to)
- জ্যোতিঃ (jyotiḥ)light
- যোগী (yogī)yogi
- প্ৰাপ্য (prāpya)attaining
- নিৱৰ্ততে (nivartate)returns
শুক্লকৃষ্ণে গতী হ্যেতে জগতঃ শাশ্ৱতে মতে ।
একযা যাত্যনাৱৃত্তিমন্যযাৱৰ্ততে পুনঃ ॥ 26 ॥
একযা যাত্যনাৱৃত্তিমন্যযাৱৰ্ততে পুনঃ ॥ 26 ॥
- শুক্লকৃষ্ণে (śuklakṛṣṇe)light and dark (śukla:light | kṛṣṇe:dark)
- গতী (gatī)paths
- হি (hi)indeed
- এতে (ete)these
- জগতঃ (jagataḥ)of the world
- শাশ্ৱতে (śāśvate)eternal
- মতে (mate)thought
- একযা (ekayā)by one
- যাতি (yāti)goes
- অনাৱৃত্তিম্ (anāvṛttim)non-return
- অন্যযা (anyayā)by the other
- আৱৰ্ততে (āvartate)returns
- পুনঃ (punaḥ)again
নৈতে সৃতী পাৰ্থ জানন্যোগী মুহ্যতি কশ্চন ।
তস্মাত্সৰ্ৱেষু কালেষু যোগযুক্তো ভৱাৰ্জুন ॥ 27 ॥
তস্মাত্সৰ্ৱেষু কালেষু যোগযুক্তো ভৱাৰ্জুন ॥ 27 ॥
- ন (na)not
- এতে (ete)these
- সৃতী (sṛtī)paths
- পাৰ্থ (pārtha)O Partha
- জানন্ (jānan)knowing
- যোগী (yogī)Yogin
- মুহ্যতি (muhyati)is deluded
- কশ্চন (kaścana)anyone
- তস্মাত্ (tasmāt)therefore
- সৰ্ৱেষু (sarveṣu)in all
- কালেষু (kāleṣu)times
- যোগযুক্তঃ (yogayuktaḥ)steadfast in yoga (yoga:yoga | yuktaḥ:steadfast)
- ভৱ (bhava)be
- অৰ্জুন (arjuna)O Arjuna
ৱেদেষু যজ্ঞেষু তপঃসু চৈৱ দানেষু যত্পুণ্যফলং প্ৰদিষ্টম্।
অত্যেতি তত্সৰ্ৱমিদং ৱিদিত্ৱাযোগী পৰং স্থানমুপৈতি চাদ্যম্ ॥ 28 ॥
অত্যেতি তত্সৰ্ৱমিদং ৱিদিত্ৱাযোগী পৰং স্থানমুপৈতি চাদ্যম্ ॥ 28 ॥
- ৱেদেষু (vedeṣu)in the Vedas
- যজ্ঞেষু (yajñeṣu)in the sacrifices
- তপঃসু (tapaḥsu)in the austerities
- চ (ca)and
- এৱ (eva)indeed
- দানেষু (dāneṣu)in the charities
- যত্ (yat)which
- পুণ্যফলং (puṇyaphalaṃ)fruit of merit (puṇya:merit | phalaṃ:fruit)
- প্ৰদিষ্টম্ (pradiṣṭam)declared
- অত্যেতি (atyeti)goes beyond
- তত্ (tat)that
- সৰ্ৱম্ (sarvam)all
- ইদং (idaṃ)this
- ৱিদিত্ৱা (viditvā)having known
- যোগী (yogī)the yogin
- পৰং (paraṃ)supreme
- স্থানম্ (sthānam)place
- উপৈতি (upaiti)attains
- চ (ca)and
- আদ্যম্ (ādyam)primeval
ওঁ তত্সদিতি শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতাসূপনিষত্সু ব্ৰহ্মৱিদ্যাযাং যোগশাস্ত্ৰে
শ্ৰীকৃষ্ণাৰ্জুনসংৱাদে অক্ষৰব্ৰহ্মযোগো নামাষ্টমোঽধ্যাযঃ ॥8 ॥
শ্ৰীকৃষ্ণাৰ্জুনসংৱাদে অক্ষৰব্ৰহ্মযোগো নামাষ্টমোঽধ্যাযঃ ॥8 ॥
