ଓଁ ଶ୍ରୀ ପରମାତ୍ମନେ ନମଃ
ଅଥ ଅଷ୍ଟମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ।
ଅକ୍ଷରପରବ୍ରହ୍ମଯୋଗଃ
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ
ଅକ୍ଷରପରବ୍ରହ୍ମଯୋଗଃ
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ
କିଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ କିମଧ୍ଯାତ୍ମଂ କିଂ କର୍ମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ।
ଅଧିଭୂତଂ ଚ କିଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଧିଦୈଵଂ କିମୁଚ୍ଯତେ ॥ 1 ॥
ଅଧିଭୂତଂ ଚ କିଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଧିଦୈଵଂ କିମୁଚ୍ଯତେ ॥ 1 ॥
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- କିଂ (kiṃ)what
- ତତ୍ (tad)that
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- କିମ୍ (kim)what
- ଅଧ୍ଯାତ୍ମମ୍ (adhyātmaṃ)spiritual self
- କିଂ (kiṃ)what
- କର୍ମ (karma)action
- ପୁରୁଷୋତ୍ତମ (puruṣottama)O best among men (puruṣa:man | uttama:best)
- ଅଧିଭୂତମ୍ (adhibhūtaṃ)pertaining to elements
- ଚ (ca)and
- କିଂ (kiṃ)what
- ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ (proktam)is declared
- ଅଧିଦୈଵମ୍ (adhidaivaṃ)pertaining to deities
- କିମ୍ (kim)what
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
ଅଧିଯଜ୍ଞଃ କଥଂ କୋଽତ୍ର ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ମଧୁସୂଦନ ।
ପ୍ରଯାଣକାଲେ ଚ କଥଂ ଜ୍ଞେଯୋଽସି ନିଯତାତ୍ମଭିଃ ॥ 2 ॥
ପ୍ରଯାଣକାଲେ ଚ କଥଂ ଜ୍ଞେଯୋଽସି ନିଯତାତ୍ମଭିଃ ॥ 2 ॥
- ଅଧିଯଜ୍ଞଃ (adhiyajñaḥ)the presiding deity of sacrifice (adhi:presiding over | yajñaḥ:sacrifice)
- କଥଂ (kathaṃ)how
- କଃ (kaḥ)who
- ଅତ୍ର (atra)here
- ଦେହେ (dehe)in the body
- ଅସ୍ମିନ୍ (asmin)this
- ମଧୁସୂଦନ (madhusūdana)O destroyer of Madhu (madhu:Madhu | sūdana:destroyer)
- ପ୍ରଯାଣକାଲେ (prayāṇakāle)at the time of departure (prayāṇa:departure | kāle:at the time)
- ଚ (ca)and
- କଥଂ (kathaṃ)how
- ଜ୍ଞେଯଃ (jñeyaḥ)to be known
- ଅସି (asi)are you
- ନିଯତାତ୍ମଭିଃ (niyatātmabhiḥ)by the self-controlled (niyata:controlled | ātmabhiḥ:by the selves)
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଅକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ସ୍ଵଭାଵୋଽଧ୍ଯାତ୍ମମୁଚ୍ଯତେ ।
ଭୂତଭାଵୋଦ୍ଭଵକରୋ ଵିସର୍ଗଃ କର୍ମସଞ୍ଜ୍ଞିତଃ ॥ 3 ॥
ଭୂତଭାଵୋଦ୍ଭଵକରୋ ଵିସର୍ଗଃ କର୍ମସଞ୍ଜ୍ଞିତଃ ॥ 3 ॥
- ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ (śrībhagavān uvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- ଅକ୍ଷରଂ (akṣaram)imperishable
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ପରମଂ (paramam)supreme
- ସ୍ଵଭାଵଃ (svabhāvaḥ)essential nature
- ଅଧ୍ଯାତ୍ମମ୍ (adhyātmam)Self-knowledge
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is called
- ଭୂତଭାଵୋଦ୍ଭଵକରଃ (bhūtabhāvodbhavakaraḥ)creative force causing manifestation (bhūta:beings | bhāva:state | udbhava:arising | karaḥ:causing)
- ଵିସର୍ଗଃ (visargaḥ)creative force
- କର୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ (karmasaṃjñitaḥ)called work (karma:work | saṃjñitaḥ:called)
ଅଧିଭୂତଂ କ୍ଷରୋ ଭାଵଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚାଧିଦୈଵତମ୍ ।
ଅଧିଯଜ୍ଞୋଽହମେଵାତ୍ର ଦେହେ ଦେହଭୃତାଂ ଵର ॥ 4 ॥
ଅଧିଯଜ୍ଞୋଽହମେଵାତ୍ର ଦେହେ ଦେହଭୃତାଂ ଵର ॥ 4 ॥
- ଅଧିଭୂତଂ (adhibhūtam)pertaining to elements (adhi:pertaining to | bhūtam:elements)
- କ୍ଷରଃ (kṣaraḥ)perishable
- ଭାଵଃ (bhāvaḥ)nature
- ପୁରୁଷଃ (puruṣaḥ)the person
- ଚ (ca)and
- ଅଧିଦୈଵତମ୍ (adhidaivatam)pertaining to divinity (adhi:pertaining to | daivatam:divinity)
- ଅଧିଯଜ୍ଞଃ (adhiyajñaḥ)pertaining to sacrifice (adhi:pertaining to | yajñaḥ:sacrifice)
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅତ୍ର (atra)here
- ଦେହେ (dehe)in the body
- ଦେହଭୃତାମ୍ (dehabhṛtām)of the embodied (deha:body | bhṛtām:of the bearers)
- ଵର (vara)best
ଅନ୍ତକାଲେ ଚ ମାମେଵ ସ୍ମରନ୍ମୁକ୍ତ୍ଵା କଲେଵରମ୍ ।
ଯଃ ପ୍ରଯାତି ସ ମଦ୍ଭାଵଂ ଯାତି ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ ॥ 5 ॥
ଯଃ ପ୍ରଯାତି ସ ମଦ୍ଭାଵଂ ଯାତି ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ ॥ 5 ॥
- ଅନ୍ତକାଲେ (antakāle)at the time of death (anta:end | kāle:at the time)
- ଚ (ca)and
- ମାମ୍ (mām)Me
- ଏଵ (eva)alone
- ସ୍ମରନ୍ (smaran)remembering
- ମୁକ୍ତ୍ଵା (muktvā)having left
- କଲେଵରମ୍ (kalevaram)the body
- ଯଃ (yaḥ)who
- ପ୍ରଯାତି (prayāti)goes forth
- ସ (sa)he
- ମଦ୍ଭାଵମ୍ (madbhāvam)My being (mad:My | bhāvam:being)
- ଯାତି (yāti)attains
- ନ (na)no
- ଅସ୍ତି (asti)is
- ଅତ୍ର (atra)here
- ସଂଶଯଃ (saṃśayaḥ)doubt
ଯଂ ଯଂ ଵାପି ସ୍ମରନ୍ଭାଵଂ ତ୍ଯଜତ୍ଯନ୍ତେ କଲେଵରମ୍ ।
ତଂ ତମେଵୈତି କୌନ୍ତେଯ ସଦା ତଦ୍ଭାଵଭାଵିତଃ ॥ 6 ॥
ତଂ ତମେଵୈତି କୌନ୍ତେଯ ସଦା ତଦ୍ଭାଵଭାଵିତଃ ॥ 6 ॥
- ଯଂ (yaṃ)whosoever
- ଯଂ (yaṃ)whosoever
- ଵା (vā)or
- ଅପି (api)also
- ସ୍ମରନ୍ (smaran)remembering
- ଭାଵଂ (bhāvam)being
- ତ୍ଯଜତି (tyajati)leaves
- ଅନ୍ତେ (ante)at the end
- କଲେଵରମ୍ (kalevaram)body
- ତମ୍ (tam)to that
- ତମ୍ (tam)to that
- ଏଵ (eva)only
- ଏତି (eti)goes
- କୌନ୍ତେଯ (kaunteya)O son of Kunti
- ସଦା (sadā)always
- ତଦ୍ଭାଵଭାଵିତଃ (tadbhāvabhāvitaḥ)because of constant thought (tad:that | bhāva:thought | bhāvitaḥ:imbued with)
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ମାମନୁସ୍ମର ଯୁଧ୍ଯ ଚ ।
ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ମାମେଵୈଷ୍ଯସ୍ଯସଂଶଯମ୍ ॥ 7 ॥
ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ମାମେଵୈଷ୍ଯସ୍ଯସଂଶଯମ୍ ॥ 7 ॥
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)therefore
- ସର୍ଵେଷୁ (sarveṣu)in all
- କାଲେଷୁ (kāleṣu)times
- ମାମ୍ (mām)Me
- ଅନୁସ୍ମର (anusmara)remember
- ଯୁଧ୍ଯ (yudhya)fight
- ଚ (ca)and
- ମଯି (mayi)in Me
- ଅର୍ପିତ (arpita)fixed
- ମନୋବୁଦ୍ଧିଃ (manobuddhiḥ)mind and intellect (manaḥ:mind | buddhiḥ:intellect)
- ମାମ୍ (mām)Me
- ଏଵ (eva)alone
- ଏଷ୍ଯସି (eṣyasi)you shall come
- ଅସଂଶଯମ୍ (asaṃśayam)doubtless
ଅଭ୍ଯାସଯୋଗଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା ନାନ୍ଯଗାମିନା ।
ପରମଂ ପୁରୁଷଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଯାତି ପାର୍ଥାନୁଚିନ୍ତଯନ୍ ॥ 8 ॥
ପରମଂ ପୁରୁଷଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଯାତି ପାର୍ଥାନୁଚିନ୍ତଯନ୍ ॥ 8 ॥
- ଅଭ୍ଯାସଯୋଗଯୁକ୍ତେନ (abhyāsayogayuktena)by practice and yoga (abhyāsa:practice | yoga:yoga | yuktena:by being united)
- ଚେତସା (cetasā)by the mind
- ନ (na)not
- ଅନ୍ଯଗାମିନା (anyagāminā)going to another (anya:another | gāminā:going)
- ପରମଂ (paramaṃ)supreme
- ପୁରୁଷଂ (puruṣaṃ)person
- ଦିଵ୍ଯଂ (divyaṃ)divine
- ଯାତି (yāti)goes
- ପାର୍ଥ (pārtha)O Partha
- ଅନୁଚିନ୍ତଯନ୍ (anucintayan)meditating
କଵିଂ ପୁରାଣମନୁଶାସିତାରମଣୋରଣୀଯଂସମନୁସ୍ମରେଦ୍ଯଃ।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଧାତାରମଚିନ୍ତ୍ଯରୂପମାଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ ॥ 9 ॥
ସର୍ଵସ୍ଯ ଧାତାରମଚିନ୍ତ୍ଯରୂପମାଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ ॥ 9 ॥
- କଵିଂ (kavim)the poet
- ପୁରାଣମ୍ (purāṇam)ancient
- ଅନୁଶାସିତାରମ୍ (anuśāsitāram)the ruler
- ଅଣୋଃ (aṇoḥ)than the atom
- ଅଣୀଯାଂସମ୍ (aṇīyāṃsam)minuter
- ଅନୁସ୍ମରେତ୍ (anusmaret)meditates upon
- ଯଃ (yaḥ)whosoever
- ସର୍ଵସ୍ଯ (sarvasya)of all
- ଧାତାରମ୍ (dhātāram)the supporter
- ଅଚିନ୍ତ୍ଯରୂପମ୍ (acintyarūpam)of inconceivable form (acintya:inconceivable | rūpam:form)
- ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣମ୍ (ādityavarṇam)effulgent like the sun (āditya:sun | varṇam:effulgent)
- ତମସଃ (tamasaḥ)of darkness
- ପରସ୍ତାତ୍ (parastāt)beyond
ପ୍ରଯାଣକାଲେ ମନସାଚଲେନ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ଯୋଗବଲେନ ଚୈଵ।
ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାଣମାଵେଶ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ସ ତଂ ପରଂ ପୁରୁଷମୁପୈତି ଦିଵ୍ଯମ୍ ॥ 10 ॥
ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାଣମାଵେଶ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ସ ତଂ ପରଂ ପୁରୁଷମୁପୈତି ଦିଵ୍ଯମ୍ ॥ 10 ॥
- ପ୍ରଯାଣକାଲେ (prayāṇakāle)at the time of departure (prayāṇa:departure | kāle:at the time)
- ମନସା (manasā)with the mind
- ଅଚଲେନ (acalena)unshaken
- ଭକ୍ତ୍ଯା (bhaktyā)with devotion
- ଯୁକ୍ତଃ (yuktaḥ)engaged
- ଯୋଗବଲେନ (yogabalena)by the power of yoga (yoga:yoga | balena:by the power)
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)indeed
- ଭ୍ରୁଵୋଃ (bhruvoḥ)of the eyebrows
- ମଧ୍ଯେ (madhye)between
- ପ୍ରାଣମ୍ (prāṇam)breath
- ଆଵେଶ୍ଯ (āveśya)fixing
- ସମ୍ଯକ୍ (samyak)properly
- ସଃ (saḥ)he
- ତମ୍ (tam)that
- ପରମ୍ (param)supreme
- ପୁରୁଷମ୍ (puruṣam)Purusha
- ଉପୈତି (upaiti)reaches
- ଦିଵ୍ଯମ୍ (divyam)resplendent
ଯଦକ୍ଷରଂ ଵେଦଵିଦୋ ଵଦନ୍ତି ଵିଶନ୍ତି ଯଦ୍ଯତଯୋ ଵୀତରାଗାଃ।
ଯଦିଚ୍ଛନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚରନ୍ତି ତତ୍ତେ ପଦଂ ସଙ୍ଗ୍ରହେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯେ ॥ 11 ॥
ଯଦିଚ୍ଛନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚରନ୍ତି ତତ୍ତେ ପଦଂ ସଙ୍ଗ୍ରହେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯେ ॥ 11 ॥
- ଯତ୍ (yat)which
- ଅକ୍ଷରମ୍ (akṣaram)imperishable
- ଵେଦଵିଦଃ (vedavidaḥ)VEDA-knowers (veda:VEDA | vidaḥ:knowers)
- ଵଦନ୍ତି (vadanti)declare
- ଵିଶନ୍ତି (viśanti)enter
- ଯତ୍ (yat)which
- ଯତଯଃ (yatayaḥ)self-controlled
- ଵୀତରାଗାଃ (vītarāgāḥ)desire-freed (vīta:freed | rāgāḥ:desires)
- ଯତ୍ (yat)which
- ଇଚ୍ଛନ୍ତଃ (icchantaḥ)desiring
- ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମ୍ (brahmacaryam)BRAHMCHARYA
- ଚରନ୍ତି (caranti)practise
- ତତ୍ (tat)that
- ତେ (te)to thee
- ପଦଂ (padam)goal
- ସଙ୍ଗ୍ରହେଣ (saṅgraheṇa)in brief
- ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯେ (pravakṣye)I will declare
ସର୍ଵଦ୍ଵାରାଣି ସଂଯମ୍ଯ ମନୋ ହୃଦି ନିରୁଧ୍ଯ ଚ ।
ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯାଧାଯାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଣମାସ୍ଥିତୋ ଯୋଗଧାରଣାମ୍ ॥ 12 ॥
ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯାଧାଯାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଣମାସ୍ଥିତୋ ଯୋଗଧାରଣାମ୍ ॥ 12 ॥
- ସର୍ଵଦ୍ଵାରାଣି (sarvadvārāṇi)all gates (sarva:all | dvārāṇi:gates)
- ସଂଯମ୍ଯ (saṃyamya)having controlled
- ମନୋ (mano)mind
- ହୃଦି (hṛdi)in the heart
- ନିରୁଧ୍ଯ (nirudhya)having confined
- ଚ (ca)and
- ମୂର୍ଧ୍ନି (mūrdhni)in the head
- ଆଧାଯ (ādhāya)having fixed
- ଆତ୍ମନଃ (ātmanaḥ)of the self
- ପ୍ରାଣମ୍ (prāṇam)life-breath
- ଆସ୍ଥିତଃ (āsthitaḥ)engaged
- ଯୋଗଧାରଣାମ୍ (yogadhāraṇām)practice of concentration (yoga:concentration | dhāraṇām:practice)
ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯାହରନ୍ମାମନୁସ୍ମରନ୍ ।
ଯଃ ପ୍ରଯାତି ତ୍ଯଜନ୍ଦେହଂ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ 13 ॥
ଯଃ ପ୍ରଯାତି ତ୍ଯଜନ୍ଦେହଂ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ 13 ॥
- ଓମ୍ (om)OM
- ଇତି (iti)thus
- ଏକାକ୍ଷରଂ (ekākṣaram)one-syllabled (eka:one | akṣaram:syllable)
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ଵ୍ଯାହରନ୍ (vyāharan)uttering
- ମାମ୍ (mām)Me
- ଅନୁସ୍ମରନ୍ (anusmaran)remembering
- ଯଃ (yaḥ)who
- ପ୍ରଯାତି (prayāti)departs
- ତ୍ଯଜନ୍ (tyajan)leaving
- ଦେହଂ (deham)body
- ସ (sa)he
- ଯାତି (yāti)attains
- ପରମାଂ (paramām)Supreme
- ଗତିମ୍ (gatim)Goal
ଅନନ୍ଯଚେତାଃ ସତତଂ ଯୋ ମାଂ ସ୍ମରତି ନିତ୍ଯଶଃ ।
ତସ୍ଯାହଂ ସୁଲଭଃ ପାର୍ଥ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ॥ 14 ॥
ତସ୍ଯାହଂ ସୁଲଭଃ ପାର୍ଥ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ॥ 14 ॥
- ଅନନ୍ଯଚେତାଃ (ananyacetāḥ)with undistracted mind (ananya:undistracted | cetāḥ:mind)
- ସତତଂ (satatam)always
- ଯଃ (yaḥ)who
- ମାମ୍ (mām)Me
- ସ୍ମରତି (smarati)remembers
- ନିତ୍ଯଶଃ (nityaśaḥ)constantly
- ତସ୍ଯ (tasya)to him
- ଅହମ୍ (aham)I
- ସୁଲଭଃ (sulabhaḥ)easily attainable
- ପାର୍ଥ (pārtha)O Partha
- ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ (nityayuktasya)of the ever-steadfast (nitya:ever | yuktasya:of the steadfast)
- ଯୋଗିନଃ (yoginaḥ)of the Yogi
ମାମୁପେତ୍ଯ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁଃଖାଲଯମଶାଶ୍ଵତମ୍ ।
ନାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଃ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ ॥ 15 ॥
ନାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଃ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ ॥ 15 ॥
- ମାମ୍ (mām)me
- ଉପେତ୍ଯ (upetya)having attained
- ପୁନଃ (punaḥ)again
- ଜନ୍ମ (janma)birth
- ଦୁଃଖାଲଯମ୍ (duḥkhālayam)house of pain (duḥkha:pain | ālayam:house)
- ଅଶାଶ୍ଵତମ୍ (aśāśvatam)non-eternal
- ନ (na)not
- ଆପ୍ନୁଵନ୍ତି (āpnuvanti)attain
- ମହାତ୍ମାନଃ (mahātmānaḥ)great souls (mahā:great | ātmānaḥ:souls)
- ସଂସିଦ୍ଧିମ୍ (saṃsiddhim)highest perfection
- ପରମାମ୍ (paramām)supreme
- ଗତାଃ (gatāḥ)having reached
ଆବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାଲ୍ଲୋକାଃ ପୁନରାଵର୍ତିନୋଽର୍ଜୁନ ।
ମାମୁପେତ୍ଯ ତୁ କୌନ୍ତେଯ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ 16 ॥
ମାମୁପେତ୍ଯ ତୁ କୌନ୍ତେଯ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ 16 ॥
- ଆବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାତ୍ (ābrahmabhuvanāt)from Brahma's world (ā:from | brahma:Brahma | bhuvanāt:world)
- ଲୋକାଃ (lokāḥ)worlds
- ପୁନରାଵର୍ତିନଃ (punarāvartinaḥ)subject to rebirth (punar:again | āvartinaḥ:returning)
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)O Arjuna
- ମାମ୍ (mām)me
- ଉପେତ୍ଯ (upetya)having reached
- ତୁ (tu)but
- କୌନ୍ତେଯ (kaunteya)O son of Kunti
- ପୁନର୍ଜନ୍ମ (punarjanma)rebirth (punar:again | janma:birth)
- ନ (na)not
- ଵିଦ୍ଯତେ (vidyate)exists
ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯନ୍ତମହର୍ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଦୁଃ ।
ରାତ୍ରିଂ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତାଂ ତେଽହୋରାତ୍ରଵିଦୋ ଜନାଃ ॥ 17 ॥
ରାତ୍ରିଂ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତାଂ ତେଽହୋରାତ୍ରଵିଦୋ ଜନାଃ ॥ 17 ॥
- ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯନ୍ତମ୍ (sahasrayugaparyantam)lasting a thousand yugas (sahasra:thousand | yuga:yugas | paryantam:lasting)
- ଅହଃ (ahaḥ)day
- ଯତ୍ (yat)which
- ବ୍ରହ୍ମଣଃ (brahmaṇaḥ)of Brahma
- ଵିଦୁଃ (viduḥ)know
- ରାତ୍ରିମ୍ (rātrim)night
- ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତାମ୍ (yugasahasrāntām)ending in a thousand yugas (yuga:yugas | sahasra:thousand | antām:ending)
- ତେ (te)they
- ଅହୋରାତ୍ରଵିଦଃ (ahorātravidaḥ)knowers of day and night (ahaḥ:day | rātra:night | vidaḥ:knowers)
- ଜନାଃ (janāḥ)people
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତଯଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯହରାଗମେ ।
ରାତ୍ର୍ଯାଗମେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ତତ୍ରୈଵାଵ୍ଯକ୍ତସଞ୍ଜ୍ଞକେ ॥ 18 ॥
ରାତ୍ର୍ଯାଗମେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ତତ୍ରୈଵାଵ୍ଯକ୍ତସଞ୍ଜ୍ଞକେ ॥ 18 ॥
- ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ (avyaktād)from the unmanifested
- ଵ୍ଯକ୍ତଯଃ (vyaktayaḥ)manifested beings
- ସର୍ଵାଃ (sarvāḥ)all
- ପ୍ରଭଵନ୍ତି (prabhavanti)proceed
- ଅହରାଗମେ (aharāgame)at the coming of day (ahar:day | āgame:at the coming)
- ରାତ୍ର୍ଯାଗମେ (rātryāgame)at the coming of night (rātri:night | āgame:at the coming)
- ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ (pralīyante)dissolve
- ତତ୍ର (tatra)there
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅଵ୍ଯକ୍ତସଂଜ୍ଞକେ (avyaktasaṃjñake)in that called unmanifest (avyakta:unmanifest | saṃjñake:in that called)
ଭୂତଗ୍ରାମଃ ସ ଏଵାଯଂ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଲୀଯତେ ।
ରାତ୍ର୍ଯାଗମେଽଵଶଃ ପାର୍ଥ ପ୍ରଭଵତ୍ଯହରାଗମେ ॥ 19 ॥
ରାତ୍ର୍ଯାଗମେଽଵଶଃ ପାର୍ଥ ପ୍ରଭଵତ୍ଯହରାଗମେ ॥ 19 ॥
- ଭୂତଗ୍ରାମଃ (bhūtagrāmaḥ)multitude of beings (bhūta:being | grāmaḥ:multitude)
- ସ (sa)that
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଭୂତ୍ଵା (bhūtvā)having been
- ଭୂତ୍ଵା (bhūtvā)having been
- ପ୍ରଲୀଯତେ (pralīyate)dissolves
- ରାତ୍ର୍ଯାଗମେ (rātryāgame)at the coming of night (rātri:night | āgame:at the coming)
- ଅଵଶଃ (avaśaḥ)helplessly
- ପାର୍ଥ (pārtha)O Partha
- ପ୍ରଭଵତି (prabhavati)comes forth
- ଅହରାଗମେ (aharāgame)at the coming of day (ahar:day | āgame:at the coming)
ପରସ୍ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଭାଵୋଽନ୍ଯୋଽଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ସନାତନଃ ।
ଯଃ ସ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ନଶ୍ଯତ୍ସୁ ନ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ 20 ॥
ଯଃ ସ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ନଶ୍ଯତ୍ସୁ ନ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ 20 ॥
- ପରଃ (paraḥ)higher
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)than that
- ତୁ (tu)but
- ଭାଵଃ (bhāvaḥ)existence
- ଅନ୍ଯଃ (anyaḥ)another
- ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ (avyaktaḥ)unmanifested
- ଅଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ (avyaktāt)than the unmanifested
- ସନାତନଃ (sanātanaḥ)eternal
- ଯଃ (yaḥ)which
- ସଃ (saḥ)that
- ସର୍ଵେଷୁ (sarveṣu)in all
- ଭୂତେଷୁ (bhūteṣu)in beings
- ନଶ୍ଯତ୍ସୁ (naśyatsu)being destroyed
- ନ (na)not
- ଵିନଶ୍ଯତି (vinaśyati)is destroyed
ଅଵ୍ଯକ୍ତୋଽକ୍ଷର ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତମାହୁଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍ ।
ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ତଦ୍ଧାମ ପରମଂ ମମ ॥ 21 ॥
ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ତଦ୍ଧାମ ପରମଂ ମମ ॥ 21 ॥
- ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ (avyaktaḥ)unmanifest
- ଅକ୍ଷରଃ (akṣaraḥ)imperishable
- ଇତି (iti)thus
- ଉକ୍ତଃ (uktaḥ)is called
- ତମ୍ (tam)that
- ଆହୁଃ (āhuḥ)they say
- ପରମାମ୍ (paramām)highest
- ଗତିମ୍ (gatim)goal
- ଯମ୍ (yam)which
- ପ୍ରାପ୍ଯ (prāpya)having reached
- ନ (na)not
- ନିଵର୍ତନ୍ତେ (nivartante)return
- ତତ୍ (tat)that
- ଧାମ (dhāma)abode
- ପରମମ୍ (paramam)supreme
- ମମ (mama)my
ପୁରୁଷଃ ସ ପରଃ ପାର୍ଥ ଭକ୍ତ୍ଯା ଲଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵନନ୍ଯଯା ।
ଯସ୍ଯାନ୍ତଃସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ଯେନ ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍ ॥ 22 ॥
ଯସ୍ଯାନ୍ତଃସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ଯେନ ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍ ॥ 22 ॥
- ପୁରୁଷଃ (puruṣaḥ)person
- ସ (sa)he
- ପରଃ (paraḥ)supreme
- ପାର୍ଥ (pārtha)O Partha
- ଭକ୍ତ୍ଯା (bhaktyā)by devotion
- ଲଭ୍ଯଃ (labhyaḥ)attainable
- ତୁ (tu)but
- ଅନନ୍ଯଯା (ananyayā)unswerving
- ଯସ୍ମିନ୍ (yasmin)within whom
- ଅନ୍ତଃସ୍ଥାନି (antaḥsthāni)dwell
- ଭୂତାନି (bhūtāni)beings
- ଯେନ (yena)by whom
- ସର୍ଵମ୍ (sarvam)all
- ଇଦମ୍ (idam)this
- ତତମ୍ (tatam)pervaded
ଯତ୍ର କାଲେ ତ୍ଵନାଵୃତ୍ତିମାଵୃତ୍ତିଂ ଚୈଵ ଯୋଗିନଃ ।
ପ୍ରଯାତା ଯାନ୍ତି ତଂ କାଲଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତର୍ଷଭ ॥ 23 ॥
ପ୍ରଯାତା ଯାନ୍ତି ତଂ କାଲଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତର୍ଷଭ ॥ 23 ॥
- ଯତ୍ର (yatra)where
- କାଲେ (kāle)at the time
- ତୁ (tu)but
- ଅନାଵୃତ୍ତିମ୍ (anāvṛttim)non-return
- ଆଵୃତ୍ତିଂ (āvṛttiṃ)return
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)indeed
- ଯୋଗିନଃ (yoginaḥ)yogis
- ପ୍ରଯାତାଃ (prayātāḥ)departed
- ଯାନ୍ତି (yānti)go
- ତଂ (taṃ)that
- କାଲଂ (kālaṃ)time
- ଵକ୍ଷ୍ଯାମି (vakṣyāmi)I will tell
- ଭରତର୍ଷଭ (bharatarṣabha)O Chief of Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:chief)
ଅଗ୍ନିର୍ଜ୍ଯୋତିରହଃ ଶୁକ୍ଲଃ ଷଣ୍ମାସା ଉତ୍ତରାଯଣମ୍ ।
ତତ୍ର ପ୍ରଯାତା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ ॥ 24 ॥
ତତ୍ର ପ୍ରଯାତା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ ॥ 24 ॥
- ଅଗ୍ନିଃ (agniḥ)fire
- ଜ୍ଯୋତିଃ (jyotiḥ)light
- ଅହଃ (ahaḥ)day-time
- ଶୁକ୍ଲଃ (śuklaḥ)bright fortnight
- ଷଣ୍ମାସାଃ (ṣaṇmāsāḥ)six months
- ଉତ୍ତରାଯଣମ୍ (uttarāyaṇam)northern solstice
- ତତ୍ର (tatra)there
- ପ୍ରଯାତାଃ (prayātāḥ)departed
- ଗଚ୍ଛନ୍ତି (gacchanti)go
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ (brahmavidaḥ)knowers of Brahman (brahma:Brahman | vidaḥ:knowers)
- ଜନାଃ (janāḥ)people
ଧୂମୋ ରାତ୍ରିସ୍ତଥା କୃଷ୍ଣଃ ଷଣ୍ମାସା ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ ।
ତତ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରମସଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଯୋଗୀ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଵର୍ତତେ ॥ 25 ॥
ତତ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରମସଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଯୋଗୀ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଵର୍ତତେ ॥ 25 ॥
- ଧୂମଃ (dhūmaḥ)smoke
- ରାତ୍ରିଃ (rātriḥ)night
- ତଥା (tathā)also
- କୃଷ୍ଣଃ (kṛṣṇaḥ)dark
- ଷଣ୍ମାସାଃ (ṣaṇmāsāḥ)six months
- ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ (dakṣiṇāyanam)southern solstice
- ତତ୍ର (tatra)there
- ଚାନ୍ଦ୍ରମସମ୍ (cāndramasam)lunar (candra:moon | masam:related to)
- ଜ୍ଯୋତିଃ (jyotiḥ)light
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ପ୍ରାପ୍ଯ (prāpya)attaining
- ନିଵର୍ତତେ (nivartate)returns
ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣେ ଗତୀ ହ୍ଯେତେ ଜଗତଃ ଶାଶ୍ଵତେ ମତେ ।
ଏକଯା ଯାତ୍ଯନାଵୃତ୍ତିମନ୍ଯଯାଵର୍ତତେ ପୁନଃ ॥ 26 ॥
ଏକଯା ଯାତ୍ଯନାଵୃତ୍ତିମନ୍ଯଯାଵର୍ତତେ ପୁନଃ ॥ 26 ॥
- ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣେ (śuklakṛṣṇe)light and dark (śukla:light | kṛṣṇe:dark)
- ଗତୀ (gatī)paths
- ହି (hi)indeed
- ଏତେ (ete)these
- ଜଗତଃ (jagataḥ)of the world
- ଶାଶ୍ଵତେ (śāśvate)eternal
- ମତେ (mate)thought
- ଏକଯା (ekayā)by one
- ଯାତି (yāti)goes
- ଅନାଵୃତ୍ତିମ୍ (anāvṛttim)non-return
- ଅନ୍ଯଯା (anyayā)by the other
- ଆଵର୍ତତେ (āvartate)returns
- ପୁନଃ (punaḥ)again
ନୈତେ ସୃତୀ ପାର୍ଥ ଜାନନ୍ଯୋଗୀ ମୁହ୍ଯତି କଶ୍ଚନ ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ଭଵାର୍ଜୁନ ॥ 27 ॥
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ଭଵାର୍ଜୁନ ॥ 27 ॥
- ନ (na)not
- ଏତେ (ete)these
- ସୃତୀ (sṛtī)paths
- ପାର୍ଥ (pārtha)O Partha
- ଜାନନ୍ (jānan)knowing
- ଯୋଗୀ (yogī)Yogin
- ମୁହ୍ଯତି (muhyati)is deluded
- କଶ୍ଚନ (kaścana)anyone
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)therefore
- ସର୍ଵେଷୁ (sarveṣu)in all
- କାଲେଷୁ (kāleṣu)times
- ଯୋଗଯୁକ୍ତଃ (yogayuktaḥ)steadfast in yoga (yoga:yoga | yuktaḥ:steadfast)
- ଭଵ (bhava)be
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)O Arjuna
ଵେଦେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷୁ ତପଃସୁ ଚୈଵ ଦାନେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ପ୍ରଦିଷ୍ଟମ୍।
ଅତ୍ଯେତି ତତ୍ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଦିତ୍ଵାଯୋଗୀ ପରଂ ସ୍ଥାନମୁପୈତି ଚାଦ୍ଯମ୍ ॥ 28 ॥
ଅତ୍ଯେତି ତତ୍ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଦିତ୍ଵାଯୋଗୀ ପରଂ ସ୍ଥାନମୁପୈତି ଚାଦ୍ଯମ୍ ॥ 28 ॥
- ଵେଦେଷୁ (vedeṣu)in the Vedas
- ଯଜ୍ଞେଷୁ (yajñeṣu)in the sacrifices
- ତପଃସୁ (tapaḥsu)in the austerities
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)indeed
- ଦାନେଷୁ (dāneṣu)in the charities
- ଯତ୍ (yat)which
- ପୁଣ୍ଯଫଲଂ (puṇyaphalaṃ)fruit of merit (puṇya:merit | phalaṃ:fruit)
- ପ୍ରଦିଷ୍ଟମ୍ (pradiṣṭam)declared
- ଅତ୍ଯେତି (atyeti)goes beyond
- ତତ୍ (tat)that
- ସର୍ଵମ୍ (sarvam)all
- ଇଦଂ (idaṃ)this
- ଵିଦିତ୍ଵା (viditvā)having known
- ଯୋଗୀ (yogī)the yogin
- ପରଂ (paraṃ)supreme
- ସ୍ଥାନମ୍ (sthānam)place
- ଉପୈତି (upaiti)attains
- ଚ (ca)and
- ଆଦ୍ଯମ୍ (ādyam)primeval
ଓଁ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ ଅକ୍ଷରବ୍ରହ୍ମଯୋଗୋ ନାମାଷ୍ଟମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥8 ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ ଅକ୍ଷରବ୍ରହ୍ମଯୋଗୋ ନାମାଷ୍ଟମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥8 ॥
