ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ
અથ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ ।
અક્ષરપરબ્રહ્મયોગઃ
અર્જુન ઉવાચ
અક્ષરપરબ્રહ્મયોગઃ
અર્જુન ઉવાચ
કિં તદ્બ્રહ્મ કિમધ્યાત્મં કિં કર્મ પુરુષોત્તમ ।
અધિભૂતં ચ કિં પ્રોક્તમધિદૈવં કિમુચ્યતે ॥ 1 ॥
અધિભૂતં ચ કિં પ્રોક્તમધિદૈવં કિમુચ્યતે ॥ 1 ॥
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- ઉવાચ (uvāca)said
- કિં (kiṃ)what
- તત્ (tad)that
- બ્રહ્મ (brahma)Brahman
- કિમ્ (kim)what
- અધ્યાત્મમ્ (adhyātmaṃ)spiritual self
- કિં (kiṃ)what
- કર્મ (karma)action
- પુરુષોત્તમ (puruṣottama)O best among men (puruṣa:man | uttama:best)
- અધિભૂતમ્ (adhibhūtaṃ)pertaining to elements
- ચ (ca)and
- કિં (kiṃ)what
- પ્રોક્તમ્ (proktam)is declared
- અધિદૈવમ્ (adhidaivaṃ)pertaining to deities
- કિમ્ (kim)what
- ઉચ્યતે (ucyate)is said
અધિયજ્ઞઃ કથં કોઽત્ર દેહેઽસ્મિન્મધુસૂદન ।
પ્રયાણકાલે ચ કથં જ્ઞેયોઽસિ નિયતાત્મભિઃ ॥ 2 ॥
પ્રયાણકાલે ચ કથં જ્ઞેયોઽસિ નિયતાત્મભિઃ ॥ 2 ॥
- અધિયજ્ઞઃ (adhiyajñaḥ)the presiding deity of sacrifice (adhi:presiding over | yajñaḥ:sacrifice)
- કથં (kathaṃ)how
- કઃ (kaḥ)who
- અત્ર (atra)here
- દેહે (dehe)in the body
- અસ્મિન્ (asmin)this
- મધુસૂદન (madhusūdana)O destroyer of Madhu (madhu:Madhu | sūdana:destroyer)
- પ્રયાણકાલે (prayāṇakāle)at the time of departure (prayāṇa:departure | kāle:at the time)
- ચ (ca)and
- કથં (kathaṃ)how
- જ્ઞેયઃ (jñeyaḥ)to be known
- અસિ (asi)are you
- નિયતાત્મભિઃ (niyatātmabhiḥ)by the self-controlled (niyata:controlled | ātmabhiḥ:by the selves)
શ્રીભગવાનુવાચ
અક્ષરં બ્રહ્મ પરમં સ્વભાવોઽધ્યાત્મમુચ્યતે ।
ભૂતભાવોદ્ભવકરો વિસર્ગઃ કર્મસઞ્જ્ઞિતઃ ॥ 3 ॥
ભૂતભાવોદ્ભવકરો વિસર્ગઃ કર્મસઞ્જ્ઞિતઃ ॥ 3 ॥
- શ્રીભગવાનુવાચ (śrībhagavān uvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- અક્ષરં (akṣaram)imperishable
- બ્રહ્મ (brahma)Brahman
- પરમં (paramam)supreme
- સ્વભાવઃ (svabhāvaḥ)essential nature
- અધ્યાત્મમ્ (adhyātmam)Self-knowledge
- ઉચ્યતે (ucyate)is called
- ભૂતભાવોદ્ભવકરઃ (bhūtabhāvodbhavakaraḥ)creative force causing manifestation (bhūta:beings | bhāva:state | udbhava:arising | karaḥ:causing)
- વિસર્ગઃ (visargaḥ)creative force
- કર્મસંજ્ઞિતઃ (karmasaṃjñitaḥ)called work (karma:work | saṃjñitaḥ:called)
અધિભૂતં ક્ષરો ભાવઃ પુરુષશ્ચાધિદૈવતમ્ ।
અધિયજ્ઞોઽહમેવાત્ર દેહે દેહભૃતાં વર ॥ 4 ॥
અધિયજ્ઞોઽહમેવાત્ર દેહે દેહભૃતાં વર ॥ 4 ॥
- અધિભૂતં (adhibhūtam)pertaining to elements (adhi:pertaining to | bhūtam:elements)
- ક્ષરઃ (kṣaraḥ)perishable
- ભાવઃ (bhāvaḥ)nature
- પુરુષઃ (puruṣaḥ)the person
- ચ (ca)and
- અધિદૈવતમ્ (adhidaivatam)pertaining to divinity (adhi:pertaining to | daivatam:divinity)
- અધિયજ્ઞઃ (adhiyajñaḥ)pertaining to sacrifice (adhi:pertaining to | yajñaḥ:sacrifice)
- અહમ્ (aham)I
- એવ (eva)indeed
- અત્ર (atra)here
- દેહે (dehe)in the body
- દેહભૃતામ્ (dehabhṛtām)of the embodied (deha:body | bhṛtām:of the bearers)
- વર (vara)best
અન્તકાલે ચ મામેવ સ્મરન્મુક્ત્વા કલેવરમ્ ।
યઃ પ્રયાતિ સ મદ્ભાવં યાતિ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥ 5 ॥
યઃ પ્રયાતિ સ મદ્ભાવં યાતિ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥ 5 ॥
- અન્તકાલે (antakāle)at the time of death (anta:end | kāle:at the time)
- ચ (ca)and
- મામ્ (mām)Me
- એવ (eva)alone
- સ્મરન્ (smaran)remembering
- મુક્ત્વા (muktvā)having left
- કલેવરમ્ (kalevaram)the body
- યઃ (yaḥ)who
- પ્રયાતિ (prayāti)goes forth
- સ (sa)he
- મદ્ભાવમ્ (madbhāvam)My being (mad:My | bhāvam:being)
- યાતિ (yāti)attains
- ન (na)no
- અસ્તિ (asti)is
- અત્ર (atra)here
- સંશયઃ (saṃśayaḥ)doubt
યં યં વાપિ સ્મરન્ભાવં ત્યજત્યન્તે કલેવરમ્ ।
તં તમેવૈતિ કૌન્તેય સદા તદ્ભાવભાવિતઃ ॥ 6 ॥
તં તમેવૈતિ કૌન્તેય સદા તદ્ભાવભાવિતઃ ॥ 6 ॥
- યં (yaṃ)whosoever
- યં (yaṃ)whosoever
- વા (vā)or
- અપિ (api)also
- સ્મરન્ (smaran)remembering
- ભાવં (bhāvam)being
- ત્યજતિ (tyajati)leaves
- અન્તે (ante)at the end
- કલેવરમ્ (kalevaram)body
- તમ્ (tam)to that
- તમ્ (tam)to that
- એવ (eva)only
- એતિ (eti)goes
- કૌન્તેય (kaunteya)O son of Kunti
- સદા (sadā)always
- તદ્ભાવભાવિતઃ (tadbhāvabhāvitaḥ)because of constant thought (tad:that | bhāva:thought | bhāvitaḥ:imbued with)
તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ મામનુસ્મર યુધ્ય ચ ।
મય્યર્પિતમનોબુદ્ધિર્મામેવૈષ્યસ્યસંશયમ્ ॥ 7 ॥
મય્યર્પિતમનોબુદ્ધિર્મામેવૈષ્યસ્યસંશયમ્ ॥ 7 ॥
- તસ્માત્ (tasmāt)therefore
- સર્વેષુ (sarveṣu)in all
- કાલેષુ (kāleṣu)times
- મામ્ (mām)Me
- અનુસ્મર (anusmara)remember
- યુધ્ય (yudhya)fight
- ચ (ca)and
- મયિ (mayi)in Me
- અર્પિત (arpita)fixed
- મનોબુદ્ધિઃ (manobuddhiḥ)mind and intellect (manaḥ:mind | buddhiḥ:intellect)
- મામ્ (mām)Me
- એવ (eva)alone
- એષ્યસિ (eṣyasi)you shall come
- અસંશયમ્ (asaṃśayam)doubtless
અભ્યાસયોગયુક્તેન ચેતસા નાન્યગામિના ।
પરમં પુરુષં દિવ્યં યાતિ પાર્થાનુચિન્તયન્ ॥ 8 ॥
પરમં પુરુષં દિવ્યં યાતિ પાર્થાનુચિન્તયન્ ॥ 8 ॥
- અભ્યાસયોગયુક્તેન (abhyāsayogayuktena)by practice and yoga (abhyāsa:practice | yoga:yoga | yuktena:by being united)
- ચેતસા (cetasā)by the mind
- ન (na)not
- અન્યગામિના (anyagāminā)going to another (anya:another | gāminā:going)
- પરમં (paramaṃ)supreme
- પુરુષં (puruṣaṃ)person
- દિવ્યં (divyaṃ)divine
- યાતિ (yāti)goes
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- અનુચિન્તયન્ (anucintayan)meditating
કવિં પુરાણમનુશાસિતારમણોરણીયંસમનુસ્મરેદ્યઃ।
સર્વસ્ય ધાતારમચિન્ત્યરૂપમાદિત્યવર્ણં તમસઃ પરસ્તાત્ ॥ 9 ॥
સર્વસ્ય ધાતારમચિન્ત્યરૂપમાદિત્યવર્ણં તમસઃ પરસ્તાત્ ॥ 9 ॥
- કવિં (kavim)the poet
- પુરાણમ્ (purāṇam)ancient
- અનુશાસિતારમ્ (anuśāsitāram)the ruler
- અણોઃ (aṇoḥ)than the atom
- અણીયાંસમ્ (aṇīyāṃsam)minuter
- અનુસ્મરેત્ (anusmaret)meditates upon
- યઃ (yaḥ)whosoever
- સર્વસ્ય (sarvasya)of all
- ધાતારમ્ (dhātāram)the supporter
- અચિન્ત્યરૂપમ્ (acintyarūpam)of inconceivable form (acintya:inconceivable | rūpam:form)
- આદિત્યવર્ણમ્ (ādityavarṇam)effulgent like the sun (āditya:sun | varṇam:effulgent)
- તમસઃ (tamasaḥ)of darkness
- પરસ્તાત્ (parastāt)beyond
પ્રયાણકાલે મનસાચલેન ભક્ત્યા યુક્તો યોગબલેન ચૈવ।
ભ્રુવોર્મધ્યે પ્રાણમાવેશ્ય સમ્યક્સ તં પરં પુરુષમુપૈતિ દિવ્યમ્ ॥ 10 ॥
ભ્રુવોર્મધ્યે પ્રાણમાવેશ્ય સમ્યક્સ તં પરં પુરુષમુપૈતિ દિવ્યમ્ ॥ 10 ॥
- પ્રયાણકાલે (prayāṇakāle)at the time of departure (prayāṇa:departure | kāle:at the time)
- મનસા (manasā)with the mind
- અચલેન (acalena)unshaken
- ભક્ત્યા (bhaktyā)with devotion
- યુક્તઃ (yuktaḥ)engaged
- યોગબલેન (yogabalena)by the power of yoga (yoga:yoga | balena:by the power)
- ચ (ca)and
- એવ (eva)indeed
- ભ્રુવોઃ (bhruvoḥ)of the eyebrows
- મધ્યે (madhye)between
- પ્રાણમ્ (prāṇam)breath
- આવેશ્ય (āveśya)fixing
- સમ્યક્ (samyak)properly
- સઃ (saḥ)he
- તમ્ (tam)that
- પરમ્ (param)supreme
- પુરુષમ્ (puruṣam)Purusha
- ઉપૈતિ (upaiti)reaches
- દિવ્યમ્ (divyam)resplendent
યદક્ષરં વેદવિદો વદન્તિ વિશન્તિ યદ્યતયો વીતરાગાઃ।
યદિચ્છન્તો બ્રહ્મચર્યં ચરન્તિ તત્તે પદં સઙ્ગ્રહેણ પ્રવક્ષ્યે ॥ 11 ॥
યદિચ્છન્તો બ્રહ્મચર્યં ચરન્તિ તત્તે પદં સઙ્ગ્રહેણ પ્રવક્ષ્યે ॥ 11 ॥
- યત્ (yat)which
- અક્ષરમ્ (akṣaram)imperishable
- વેદવિદઃ (vedavidaḥ)VEDA-knowers (veda:VEDA | vidaḥ:knowers)
- વદન્તિ (vadanti)declare
- વિશન્તિ (viśanti)enter
- યત્ (yat)which
- યતયઃ (yatayaḥ)self-controlled
- વીતરાગાઃ (vītarāgāḥ)desire-freed (vīta:freed | rāgāḥ:desires)
- યત્ (yat)which
- ઇચ્છન્તઃ (icchantaḥ)desiring
- બ્રહ્મચર્યમ્ (brahmacaryam)BRAHMCHARYA
- ચરન્તિ (caranti)practise
- તત્ (tat)that
- તે (te)to thee
- પદં (padam)goal
- સઙ્ગ્રહેણ (saṅgraheṇa)in brief
- પ્રવક્ષ્યે (pravakṣye)I will declare
સર્વદ્વારાણિ સંયમ્ય મનો હૃદિ નિરુધ્ય ચ ।
મૂર્ધ્ન્યાધાયાત્મનઃ પ્રાણમાસ્થિતો યોગધારણામ્ ॥ 12 ॥
મૂર્ધ્ન્યાધાયાત્મનઃ પ્રાણમાસ્થિતો યોગધારણામ્ ॥ 12 ॥
- સર્વદ્વારાણિ (sarvadvārāṇi)all gates (sarva:all | dvārāṇi:gates)
- સંયમ્ય (saṃyamya)having controlled
- મનો (mano)mind
- હૃદિ (hṛdi)in the heart
- નિરુધ્ય (nirudhya)having confined
- ચ (ca)and
- મૂર્ધ્નિ (mūrdhni)in the head
- આધાય (ādhāya)having fixed
- આત્મનઃ (ātmanaḥ)of the self
- પ્રાણમ્ (prāṇam)life-breath
- આસ્થિતઃ (āsthitaḥ)engaged
- યોગધારણામ્ (yogadhāraṇām)practice of concentration (yoga:concentration | dhāraṇām:practice)
ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ વ્યાહરન્મામનુસ્મરન્ ।
યઃ પ્રયાતિ ત્યજન્દેહં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥ 13 ॥
યઃ પ્રયાતિ ત્યજન્દેહં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥ 13 ॥
- ઓમ્ (om)OM
- ઇતિ (iti)thus
- એકાક્ષરં (ekākṣaram)one-syllabled (eka:one | akṣaram:syllable)
- બ્રહ્મ (brahma)Brahman
- વ્યાહરન્ (vyāharan)uttering
- મામ્ (mām)Me
- અનુસ્મરન્ (anusmaran)remembering
- યઃ (yaḥ)who
- પ્રયાતિ (prayāti)departs
- ત્યજન્ (tyajan)leaving
- દેહં (deham)body
- સ (sa)he
- યાતિ (yāti)attains
- પરમાં (paramām)Supreme
- ગતિમ્ (gatim)Goal
અનન્યચેતાઃ સતતં યો માં સ્મરતિ નિત્યશઃ ।
તસ્યાહં સુલભઃ પાર્થ નિત્યયુક્તસ્ય યોગિનઃ ॥ 14 ॥
તસ્યાહં સુલભઃ પાર્થ નિત્યયુક્તસ્ય યોગિનઃ ॥ 14 ॥
- અનન્યચેતાઃ (ananyacetāḥ)with undistracted mind (ananya:undistracted | cetāḥ:mind)
- સતતં (satatam)always
- યઃ (yaḥ)who
- મામ્ (mām)Me
- સ્મરતિ (smarati)remembers
- નિત્યશઃ (nityaśaḥ)constantly
- તસ્ય (tasya)to him
- અહમ્ (aham)I
- સુલભઃ (sulabhaḥ)easily attainable
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- નિત્યયુક્તસ્ય (nityayuktasya)of the ever-steadfast (nitya:ever | yuktasya:of the steadfast)
- યોગિનઃ (yoginaḥ)of the Yogi
મામુપેત્ય પુનર્જન્મ દુઃખાલયમશાશ્વતમ્ ।
નાપ્નુવન્તિ મહાત્માનઃ સંસિદ્ધિં પરમાં ગતાઃ ॥ 15 ॥
નાપ્નુવન્તિ મહાત્માનઃ સંસિદ્ધિં પરમાં ગતાઃ ॥ 15 ॥
- મામ્ (mām)me
- ઉપેત્ય (upetya)having attained
- પુનઃ (punaḥ)again
- જન્મ (janma)birth
- દુઃખાલયમ્ (duḥkhālayam)house of pain (duḥkha:pain | ālayam:house)
- અશાશ્વતમ્ (aśāśvatam)non-eternal
- ન (na)not
- આપ્નુવન્તિ (āpnuvanti)attain
- મહાત્માનઃ (mahātmānaḥ)great souls (mahā:great | ātmānaḥ:souls)
- સંસિદ્ધિમ્ (saṃsiddhim)highest perfection
- પરમામ્ (paramām)supreme
- ગતાઃ (gatāḥ)having reached
આબ્રહ્મભુવનાલ્લોકાઃ પુનરાવર્તિનોઽર્જુન ।
મામુપેત્ય તુ કૌન્તેય પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ॥ 16 ॥
મામુપેત્ય તુ કૌન્તેય પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ॥ 16 ॥
- આબ્રહ્મભુવનાત્ (ābrahmabhuvanāt)from Brahma's world (ā:from | brahma:Brahma | bhuvanāt:world)
- લોકાઃ (lokāḥ)worlds
- પુનરાવર્તિનઃ (punarāvartinaḥ)subject to rebirth (punar:again | āvartinaḥ:returning)
- અર્જુન (arjuna)O Arjuna
- મામ્ (mām)me
- ઉપેત્ય (upetya)having reached
- તુ (tu)but
- કૌન્તેય (kaunteya)O son of Kunti
- પુનર્જન્મ (punarjanma)rebirth (punar:again | janma:birth)
- ન (na)not
- વિદ્યતે (vidyate)exists
સહસ્રયુગપર્યન્તમહર્યદ્બ્રહ્મણો વિદુઃ ।
રાત્રિં યુગસહસ્રાન્તાં તેઽહોરાત્રવિદો જનાઃ ॥ 17 ॥
રાત્રિં યુગસહસ્રાન્તાં તેઽહોરાત્રવિદો જનાઃ ॥ 17 ॥
- સહસ્રયુગપર્યન્તમ્ (sahasrayugaparyantam)lasting a thousand yugas (sahasra:thousand | yuga:yugas | paryantam:lasting)
- અહઃ (ahaḥ)day
- યત્ (yat)which
- બ્રહ્મણઃ (brahmaṇaḥ)of Brahma
- વિદુઃ (viduḥ)know
- રાત્રિમ્ (rātrim)night
- યુગસહસ્રાન્તામ્ (yugasahasrāntām)ending in a thousand yugas (yuga:yugas | sahasra:thousand | antām:ending)
- તે (te)they
- અહોરાત્રવિદઃ (ahorātravidaḥ)knowers of day and night (ahaḥ:day | rātra:night | vidaḥ:knowers)
- જનાઃ (janāḥ)people
અવ્યક્તાદ્વ્યક્તયઃ સર્વાઃ પ્રભવન્ત્યહરાગમે ।
રાત્ર્યાગમે પ્રલીયન્તે તત્રૈવાવ્યક્તસઞ્જ્ઞકે ॥ 18 ॥
રાત્ર્યાગમે પ્રલીયન્તે તત્રૈવાવ્યક્તસઞ્જ્ઞકે ॥ 18 ॥
- અવ્યક્તાદ્ (avyaktād)from the unmanifested
- વ્યક્તયઃ (vyaktayaḥ)manifested beings
- સર્વાઃ (sarvāḥ)all
- પ્રભવન્તિ (prabhavanti)proceed
- અહરાગમે (aharāgame)at the coming of day (ahar:day | āgame:at the coming)
- રાત્ર્યાગમે (rātryāgame)at the coming of night (rātri:night | āgame:at the coming)
- પ્રલીયન્તે (pralīyante)dissolve
- તત્ર (tatra)there
- એવ (eva)indeed
- અવ્યક્તસંજ્ઞકે (avyaktasaṃjñake)in that called unmanifest (avyakta:unmanifest | saṃjñake:in that called)
ભૂતગ્રામઃ સ એવાયં ભૂત્વા ભૂત્વા પ્રલીયતે ।
રાત્ર્યાગમેઽવશઃ પાર્થ પ્રભવત્યહરાગમે ॥ 19 ॥
રાત્ર્યાગમેઽવશઃ પાર્થ પ્રભવત્યહરાગમે ॥ 19 ॥
- ભૂતગ્રામઃ (bhūtagrāmaḥ)multitude of beings (bhūta:being | grāmaḥ:multitude)
- સ (sa)that
- એવ (eva)indeed
- અયમ્ (ayam)this
- ભૂત્વા (bhūtvā)having been
- ભૂત્વા (bhūtvā)having been
- પ્રલીયતે (pralīyate)dissolves
- રાત્ર્યાગમે (rātryāgame)at the coming of night (rātri:night | āgame:at the coming)
- અવશઃ (avaśaḥ)helplessly
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- પ્રભવતિ (prabhavati)comes forth
- અહરાગમે (aharāgame)at the coming of day (ahar:day | āgame:at the coming)
પરસ્તસ્માત્તુ ભાવોઽન્યોઽવ્યક્તોઽવ્યક્તાત્સનાતનઃ ।
યઃ સ સર્વેષુ ભૂતેષુ નશ્યત્સુ ન વિનશ્યતિ ॥ 20 ॥
યઃ સ સર્વેષુ ભૂતેષુ નશ્યત્સુ ન વિનશ્યતિ ॥ 20 ॥
- પરઃ (paraḥ)higher
- તસ્માત્ (tasmāt)than that
- તુ (tu)but
- ભાવઃ (bhāvaḥ)existence
- અન્યઃ (anyaḥ)another
- અવ્યક્તઃ (avyaktaḥ)unmanifested
- અવ્યક્તાત્ (avyaktāt)than the unmanifested
- સનાતનઃ (sanātanaḥ)eternal
- યઃ (yaḥ)which
- સઃ (saḥ)that
- સર્વેષુ (sarveṣu)in all
- ભૂતેષુ (bhūteṣu)in beings
- નશ્યત્સુ (naśyatsu)being destroyed
- ન (na)not
- વિનશ્યતિ (vinaśyati)is destroyed
અવ્યક્તોઽક્ષર ઇત્યુક્તસ્તમાહુઃ પરમાં ગતિમ્ ।
યં પ્રાપ્ય ન નિવર્તન્તે તદ્ધામ પરમં મમ ॥ 21 ॥
યં પ્રાપ્ય ન નિવર્તન્તે તદ્ધામ પરમં મમ ॥ 21 ॥
- અવ્યક્તઃ (avyaktaḥ)unmanifest
- અક્ષરઃ (akṣaraḥ)imperishable
- ઇતિ (iti)thus
- ઉક્તઃ (uktaḥ)is called
- તમ્ (tam)that
- આહુઃ (āhuḥ)they say
- પરમામ્ (paramām)highest
- ગતિમ્ (gatim)goal
- યમ્ (yam)which
- પ્રાપ્ય (prāpya)having reached
- ન (na)not
- નિવર્તન્તે (nivartante)return
- તત્ (tat)that
- ધામ (dhāma)abode
- પરમમ્ (paramam)supreme
- મમ (mama)my
પુરુષઃ સ પરઃ પાર્થ ભક્ત્યા લભ્યસ્ત્વનન્યયા ।
યસ્યાન્તઃસ્થાનિ ભૂતાનિ યેન સર્વમિદં તતમ્ ॥ 22 ॥
યસ્યાન્તઃસ્થાનિ ભૂતાનિ યેન સર્વમિદં તતમ્ ॥ 22 ॥
- પુરુષઃ (puruṣaḥ)person
- સ (sa)he
- પરઃ (paraḥ)supreme
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- ભક્ત્યા (bhaktyā)by devotion
- લભ્યઃ (labhyaḥ)attainable
- તુ (tu)but
- અનન્યયા (ananyayā)unswerving
- યસ્મિન્ (yasmin)within whom
- અન્તઃસ્થાનિ (antaḥsthāni)dwell
- ભૂતાનિ (bhūtāni)beings
- યેન (yena)by whom
- સર્વમ્ (sarvam)all
- ઇદમ્ (idam)this
- તતમ્ (tatam)pervaded
યત્ર કાલે ત્વનાવૃત્તિમાવૃત્તિં ચૈવ યોગિનઃ ।
પ્રયાતા યાન્તિ તં કાલં વક્ષ્યામિ ભરતર્ષભ ॥ 23 ॥
પ્રયાતા યાન્તિ તં કાલં વક્ષ્યામિ ભરતર્ષભ ॥ 23 ॥
- યત્ર (yatra)where
- કાલે (kāle)at the time
- તુ (tu)but
- અનાવૃત્તિમ્ (anāvṛttim)non-return
- આવૃત્તિં (āvṛttiṃ)return
- ચ (ca)and
- એવ (eva)indeed
- યોગિનઃ (yoginaḥ)yogis
- પ્રયાતાઃ (prayātāḥ)departed
- યાન્તિ (yānti)go
- તં (taṃ)that
- કાલં (kālaṃ)time
- વક્ષ્યામિ (vakṣyāmi)I will tell
- ભરતર્ષભ (bharatarṣabha)O Chief of Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:chief)
અગ્નિર્જ્યોતિરહઃ શુક્લઃ ષણ્માસા ઉત્તરાયણમ્ ।
તત્ર પ્રયાતા ગચ્છન્તિ બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદો જનાઃ ॥ 24 ॥
તત્ર પ્રયાતા ગચ્છન્તિ બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદો જનાઃ ॥ 24 ॥
- અગ્નિઃ (agniḥ)fire
- જ્યોતિઃ (jyotiḥ)light
- અહઃ (ahaḥ)day-time
- શુક્લઃ (śuklaḥ)bright fortnight
- ષણ્માસાઃ (ṣaṇmāsāḥ)six months
- ઉત્તરાયણમ્ (uttarāyaṇam)northern solstice
- તત્ર (tatra)there
- પ્રયાતાઃ (prayātāḥ)departed
- ગચ્છન્તિ (gacchanti)go
- બ્રહ્મ (brahma)Brahman
- બ્રહ્મવિદઃ (brahmavidaḥ)knowers of Brahman (brahma:Brahman | vidaḥ:knowers)
- જનાઃ (janāḥ)people
ધૂમો રાત્રિસ્તથા કૃષ્ણઃ ષણ્માસા દક્ષિણાયનમ્ ।
તત્ર ચાન્દ્રમસં જ્યોતિર્યોગી પ્રાપ્ય નિવર્તતે ॥ 25 ॥
તત્ર ચાન્દ્રમસં જ્યોતિર્યોગી પ્રાપ્ય નિવર્તતે ॥ 25 ॥
- ધૂમઃ (dhūmaḥ)smoke
- રાત્રિઃ (rātriḥ)night
- તથા (tathā)also
- કૃષ્ણઃ (kṛṣṇaḥ)dark
- ષણ્માસાઃ (ṣaṇmāsāḥ)six months
- દક્ષિણાયનમ્ (dakṣiṇāyanam)southern solstice
- તત્ર (tatra)there
- ચાન્દ્રમસમ્ (cāndramasam)lunar (candra:moon | masam:related to)
- જ્યોતિઃ (jyotiḥ)light
- યોગી (yogī)yogi
- પ્રાપ્ય (prāpya)attaining
- નિવર્તતે (nivartate)returns
શુક્લકૃષ્ણે ગતી હ્યેતે જગતઃ શાશ્વતે મતે ।
એકયા યાત્યનાવૃત્તિમન્યયાવર્તતે પુનઃ ॥ 26 ॥
એકયા યાત્યનાવૃત્તિમન્યયાવર્તતે પુનઃ ॥ 26 ॥
- શુક્લકૃષ્ણે (śuklakṛṣṇe)light and dark (śukla:light | kṛṣṇe:dark)
- ગતી (gatī)paths
- હિ (hi)indeed
- એતે (ete)these
- જગતઃ (jagataḥ)of the world
- શાશ્વતે (śāśvate)eternal
- મતે (mate)thought
- એકયા (ekayā)by one
- યાતિ (yāti)goes
- અનાવૃત્તિમ્ (anāvṛttim)non-return
- અન્યયા (anyayā)by the other
- આવર્તતે (āvartate)returns
- પુનઃ (punaḥ)again
નૈતે સૃતી પાર્થ જાનન્યોગી મુહ્યતિ કશ્ચન ।
તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ યોગયુક્તો ભવાર્જુન ॥ 27 ॥
તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ યોગયુક્તો ભવાર્જુન ॥ 27 ॥
- ન (na)not
- એતે (ete)these
- સૃતી (sṛtī)paths
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- જાનન્ (jānan)knowing
- યોગી (yogī)Yogin
- મુહ્યતિ (muhyati)is deluded
- કશ્ચન (kaścana)anyone
- તસ્માત્ (tasmāt)therefore
- સર્વેષુ (sarveṣu)in all
- કાલેષુ (kāleṣu)times
- યોગયુક્તઃ (yogayuktaḥ)steadfast in yoga (yoga:yoga | yuktaḥ:steadfast)
- ભવ (bhava)be
- અર્જુન (arjuna)O Arjuna
વેદેષુ યજ્ઞેષુ તપઃસુ ચૈવ દાનેષુ યત્પુણ્યફલં પ્રદિષ્ટમ્।
અત્યેતિ તત્સર્વમિદં વિદિત્વાયોગી પરં સ્થાનમુપૈતિ ચાદ્યમ્ ॥ 28 ॥
અત્યેતિ તત્સર્વમિદં વિદિત્વાયોગી પરં સ્થાનમુપૈતિ ચાદ્યમ્ ॥ 28 ॥
- વેદેષુ (vedeṣu)in the Vedas
- યજ્ઞેષુ (yajñeṣu)in the sacrifices
- તપઃસુ (tapaḥsu)in the austerities
- ચ (ca)and
- એવ (eva)indeed
- દાનેષુ (dāneṣu)in the charities
- યત્ (yat)which
- પુણ્યફલં (puṇyaphalaṃ)fruit of merit (puṇya:merit | phalaṃ:fruit)
- પ્રદિષ્ટમ્ (pradiṣṭam)declared
- અત્યેતિ (atyeti)goes beyond
- તત્ (tat)that
- સર્વમ્ (sarvam)all
- ઇદં (idaṃ)this
- વિદિત્વા (viditvā)having known
- યોગી (yogī)the yogin
- પરં (paraṃ)supreme
- સ્થાનમ્ (sthānam)place
- ઉપૈતિ (upaiti)attains
- ચ (ca)and
- આદ્યમ્ (ādyam)primeval
ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે અક્ષરબ્રહ્મયોગો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ ॥8 ॥
શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે અક્ષરબ્રહ્મયોગો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ ॥8 ॥
