1. শ্রী বাল গণপতিঃ
বালসূর্যনিভং বন্দে দেবং বালগণাধিপম্ ॥ 1 ॥
- করস্থকদলীচূতপনসেক্ষুকমোদকম্ (karasthakadalīcūtapanasekṣukamodakam)holding plantain, mango, jackfruit, sugarcane, and modaka sweet in His hand
- বালসূর্যনিভম্ (bālasūryanibham)resembling the newly risen morning sun in effulgence
- বালগণাধিপম্ (bālagaṇādhipam)the child Lord of the Ganas (Bala Ganapati)
- দেবম্ (devam)the divine Lord
- বন্দে (vande)I bow / I praise
anvaya করস্থকদলীচূতপনসেক্ষুকমোদকম্ বালসূর্যনিভম্ বালগণাধিপম্ দেবম্ বন্দে
chandas Anustubh, 8 syllables x 4 padas
বালসূর্যনিভম্ the colour of the sun just risen — The red of the sun in its first minutes, which is the colour given to most of these forms.
note Thirty-two forms of Ganapati, one verse to each, saying what colour he is, how many arms he has and what he holds. These verses are what an image-maker and a worshipper both work from. Each block prints the form's name as a heading above its verse, and the word-by-word covers the verse itself.
পাশাঙ্কুশাপূপকপিত্থজম্বূ-
-স্বদন্তশালীক্ষুমপি স্বহস্তৈঃ ।
ধত্তে সদা যস্তরুণারুণাভঃ
পাযাত্ স যুষ্মাংস্তরুণো গণেশঃ ॥ 2 ॥
- যঃ (yaḥ)who
- তরুণারুণাভঃ (taruṇāruṇābhaḥ)having the radiance of the morning rising sun
- পাশাঙ্কুশাপূপকপিত্থজম্বূস্বদন্তশালীক্ষুম্ (pāśāṅkuśāpūpakapitthajambūsvadantaśālīkṣum)the noose, goad, sweet cake, wood-apple, jambu fruit, his own tusk, paddy stalk, and sugarcane
- অপি (api)also
- স্বহস্তৈঃ (svahastaiḥ)with his own hands
- সদা (sadā)always
- ধত্তে (dhatte)holds or carries
- সঃ (saḥ)that
- তরুণঃ (taruṇaḥ)youthful
- গণেশঃ (gaṇeśaḥ)lord Ganesha
- যুষ্মান্ (yuṣmān)you all
- পাযাত্ (pāyāt)may he protect
anvaya যঃ তরুণারুণাভঃ পাশাঙ্কুশাপূপকপিত্থজম্বূস্বদন্তশালীক্ষুম্ অপি স্বহস্তৈঃ সদা ধত্তে সঃ তরুণঃ গণেশঃ যুষ্মান্ পাযাত্
chandas Upajāti (mix of Indravajrā and Upendravajrā, 11 syllables × 4 pādas)
নারিকেলাম্রকদলীগুডপাযসধারিণম্ ।
শরচ্চন্দ্রাভবপুষং ভজে ভক্তগণাধিপম্ ॥ 3 ॥
- নারিকেলাম্রকদলীগুডপাযসধারিণম্ (nārikelāmrakadalīguḍapāyasadhāriṇam)holding coconut, mango, banana, jaggery, and milk-rice pudding
- শরচ্চন্দ্রাভবপুষম্ (śaraccandrābhavapuṣam)having a body radiant like the autumn moon
- ভক্তগণাধিপম্ (bhaktagaṇādhipam)the Lord of the host of devotees (Bhakta-Gaṇapati)
- ভজে (bhaje)I worship / adore
anvaya [অহম্] নারিকেলাম্রকদলীগুডপাযসধারিণম্ শরচ্চন্দ্রাভবপুষম্ ভক্তগণাধিপম্ ভজে
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 4 pādas
পাযস milk-rice — Rice boiled in milk with sugar, the plainest festival food in a Tamil or Telugu house.
বেতালশক্তিশরকার্মুকচক্রখড্গ-
-খট্বাঙ্গমুদ্গরগদাঙ্কুশনাগপাশান্ ।
শূলং চ কুন্তপরশুং ধ্বজমুদ্বহন্তং
বীরং গণেশমরুণং সততং স্মরামি ॥ 4 ॥
- বেতালশক্তিশরকার্মুকচক্রখড্গখট্বাঙ্গমুদ্গরগদাঙ্কুশনাগপাশান্ (vetālaśaktiśarakārmukacakrakhaḍgakhaṭvāṅgamudgaragadāṅkuśanāgapāśān)the vetāla, spear, arrow, bow, discus, sword, skull-staff, hammer, club, goad, snake, and noose
- শূলম্ (śūlam)trident
- চ (ca)and
- কুন্তপরশুম্ (kuntaparaśum)lance and axe
- ধ্বজম্ (dhvajam)banner
- উদ্বহন্তম্ (udvahantam)wielding / bearing aloft
- অরুণম্ (aruṇam)dawn-red in complexion
- বীরম্ (vīram)heroic / valiant
- গণেশম্ (gaṇeśam)lord Ganesha
- সততম্ (satatam)constantly / incessantly
- স্মরামি (smarāmi)I meditate upon / remember
anvaya বেতালশক্তিশরকার্মুকচক্রখড্গখট্বাঙ্গমুদ্গরগদাঙ্কুশনাগপাশান্ শূলম্ চ কুন্তপরশুম্ ধ্বজম্ উদ্বহন্তম্ অরুণম্ বীরম্ গণেশম্ সততম্ স্মরামি
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
বেতাল the vetala — A spirit that enters a dead body and moves it. The warrior form carries it as a weapon among weapons.
খট্বাঙ্গ the skull-staff — A club topped with a skull, carried by Shiva and by those who follow him in his fierce forms.
আলিঙ্গ্য দেবীং হরিতাঙ্গযষ্টিং
পরস্পরাশ্লিষ্টকটিপ্রদেশম্ ।
সন্ধ্যারুণং পাশসৃণী বহন্তং
ভযাপহং শক্তিগণেশমীডে ॥ 5 ॥
- হরিতাঙ্গযষ্টিম্ (haritāṅgayaṣṭim)her whose slender body is green
- দেবীং (devīṃ)the Goddess
- আলিঙ্গ্য (āliṅgya)embracing
- পরস্পরাশ্লিষ্টকটিপ্রদেশম্ (parasparāśliṣṭakaṭipradeśam)whose waist region is mutually embraced
- সন্ধ্যারুণম্ (sandhyāruṇam)reddish like the evening twilight
- পাশসৃণী (pāśasṛṇī)a noose and a goad
- বহন্তম্ (vahantam)holding / bearing
- ভযাপহম্ (bhayāpaham)the dispeller of fear
- শক্তিগণেশম্ (śaktigaṇeśam)unto Śakti-Gaṇeśa
- ঈডে (īḍe)I praise / I extol
anvaya হরিতাঙ্গযষ্টিম্ দেবীং আলিঙ্গ্য পরস্পরাশ্লিষ্টকটিপ্রদেশম্ সন্ধ্যারুণম্ পাশসৃণী বহন্তম্ ভযাপহম্ শক্তিগণেশম্ [অহম্] ঈডে
chandas Upajāti (Triṣṭubh, 11 syllables × 4 pādas)
যং পুস্তকাক্ষ গুণদণ্ডকমণ্ডলু শ্রী-
-বিদ্যোতমানকরভূষণমিন্দুবর্ণম্ ।
স্তম্বেরমাননচতুষ্টযশোভমানং
ত্বাং যঃ স্মরেত্ দ্বিজগণাধিপতে স ধন্যঃ ॥ 6 ॥
- দ্বিজগণাধিপতে (dvijagaṇādhipate)O Lord of the hosts of the twice-born!
- যঃ (yaḥ)whoever / he who
- পুস্তকাক্ষগুণদণ্ডকমণ্ডলুশ্রীবিদ্যোতমানকরভূষণম্ (pustakākṣaguṇadaṇḍakamaṇḍaluśrīvidyotamānakarabhūṣaṇam)whose hands are ornamented by book, rosary, staff and water pot
- ইন্দুবর্ণম্ (induvarṇam)having the white, radiant complexion of the moon
- স্তম্বেরমাননচতুষ্টযশোভমানম্ (stamberamānanacatuṣṭayaśobhamānam)bright with four elephant faces
- যং (yaṃ)whom
- ত্বাং (tvāṃ)you
- স্মরেত্ (smaret)should remember / meditates upon
- সঃ (saḥ)he
- ধন্যঃ (dhanyaḥ)fortunate / blessed
anvaya [হে] দ্বিজগণাধিপতে যঃ পুস্তকাক্ষগুণদণ্ডকমণ্ডলুশ্রীবিদ্যোতমানকরভূষণম্ ইন্দুবর্ণম্ স্তম্বেরমাননচতুষ্টযশোভমানম্ যং ত্বাং স্মরেত্ সঃ ধন্যঃ [ভবতি]
chandas Vasantatilakā, 14 syllables × 4 pādas
কমণ্ডলু the water pot — The gourd or metal pot a brahmachari and a renouncer carry. With the book, the rosary and the staff it makes the four marks of the twice-born.
পক্বচূতফলপুষ্পমঞ্জরী-
-রিক্ষুদণ্ডতিলমোদকৈঃ সহ ।
উদ্বহন্ পরশুমস্তু তে নমঃ
শ্রীসমৃদ্ধিযুত হেমপিঙ্গল ॥ 7 ॥
- শ্রীসমৃদ্ধিযুত (śrīsamṛddhiyuta)O one endowed with divine fortune and prosperity
- হেমপিঙ্গল (hemapiṅgala)O golden-yellow complexioned one
- পক্বচূতফলপুষ্পমঞ্জরীঃ (pakvacūtaphalapuṣpamañjarīḥ)ripe mango fruits and flower clusters
- ইক্ষুদণ্ডতিলমোদকৈঃ (ikṣudaṇḍatilamodakaiḥ)sugarcane stalks and sesame sweetmeats
- সহ (saha)together with
- পরশুম্ (paraśum)an axe
- উদ্বহন্ (udvahan)holding / carrying aloft
- তে (te)unto You
- নমঃ (namaḥ)salutation
- অস্তু (astu)let there be
anvaya [হে] শ্রীসমৃদ্ধিযুত [হে] হেমপিঙ্গল পক্বচূতফলপুষ্পমঞ্জরীঃ ইক্ষুদণ্ডতিলমোদকৈঃ সহ পরশুম্ উদ্বহন্ তে নমঃ অস্তু
chandas irregular 11-syllable (Triṣṭubh variant) metre
নীলাব্জদাডিমীবীণাশালীগুঞ্জাক্ষসূত্রকম্ ।
দধদুচ্ছিষ্টনামাযং গণেশঃ পাতু মেচকঃ ॥ 8 ॥
- নীলাব্জদাডিমীবীণাশালীগুঞ্জাক্ষসূত্রকম্ (nīlābjadāḍimīvīṇāśālīguñjākṣasūtrakam)a blue lotus, pomegranate, veena, paddy stalk, gunja berries, and rosary
- দধত্ (dadhat)holding, bearing
- উচ্ছিষ্টনামা (ucchiṣṭanāmā)named Ucchishta
- অযম্ (ayam)this
- মেচকঃ (mecakaḥ)dark-complexioned, dark blue
- গণেশঃ (gaṇeśaḥ)lord Ganesha
- পাতু (pātu)may he protect
anvaya নীলাব্জদাডিমীবীণাশালীগুঞ্জাক্ষসূত্রকম্ দধত্ উচ্ছিষ্টনামা অযম্ মেচকঃ গণেশঃ [অস্মান্] পাতু
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 4 pādas
গুঞ্জা gunja seeds — The small red-and-black seed used as the smallest weight for gold, strung here as a rosary.
শঙ্খেক্ষুচাপকুসুমেষুকুঠারপাশ-
-চক্রস্বদন্তসৃণিমঞ্জরিকাশরাদ্যৈঃ ।
পাণিশ্রিতৈঃ পরিসমীহিতভূষণশ্রী-
-বিঘ্নেশ্বরো বিজযতে তপনীযগৌরঃ ॥ 9 ॥
- পাণিশ্রিতৈঃ (pāṇiśritaiḥ)held in or resting upon his hands
- শঙ্খেক্ষুচাপকুসুমেষুকুঠারপাশচক্রস্বদন্তসৃণিমঞ্জরিকাশরাদ্যৈঃ (śaṅkhekṣucāpakusumeṣukuṭhārapāśacakrasvadantasṛṇimañjarikāśarādyaiḥ)with conch, cane bow, flower arrow, axe, noose, disc, tusk, goad, blossom and shafts
- পরিসমীহিতভূষণশ্রীঃ (parisamīhitabhūṣaṇaśrīḥ)he who possesses the radiant beauty of all desired ornaments
- তপনীযগৌরঃ (tapanīyagauraḥ)golden-yellow and brilliant like refined gold
- বিঘ্নেশ্বরঃ (vighneśvaraḥ)the Lord of obstacles (Vighneshvara)
- বিজযতে (vijayate)triumphs victoriously / shines supreme
anvaya পাণিশ্রিতৈঃ শঙ্খেক্ষুচাপকুসুমেষুকুঠারপাশচক্রস্বদন্তসৃণিমঞ্জরিকাশরাদ্যৈঃ পরিসমীহিতভূষণশ্রীঃ তপনীযগৌরঃ বিঘ্নেশ্বরঃ বিজযতে
chandas Vasantatilakā, 14 syllables × 4 pādas
দন্তকল্পলতাপাশরত্নকুম্ভাঙ্কুশোজ্জ্বলম্ ।
বন্ধূককমনীযাভং ধ্যাযেত্ ক্ষিপ্রগণাধিপম্ ॥ 10 ॥
- দন্তকল্পলতাপাশরত্নকুম্ভাঙ্কুশোজ্জ্বলম্ (dantakalpalatāpāśaratnakumbhāṅkuśojjvalam)shining with tusk, wish-fulfilling creeper, noose, jewel-pot, and goad
- বন্ধূককমনীযাভম্ (bandhūkakamanīyābham)possessing a lovely radiance like the Bandhūka flower
- ক্ষিপ্রগণাধিপম্ (kṣipragaṇādhipam)lord Kṣipra-Gaṇapati (the swift lord of hosts)
- ধ্যাযেত্ (dhyāyet)one should meditate upon
anvaya [সাধকঃ] দন্তকল্পলতাপাশরত্নকুম্ভাঙ্কুশোজ্জ্বলম্ বন্ধূককমনীযাভম্ ক্ষিপ্রগণাধিপম্ ধ্যাযেত্
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 4 pādas
বন্ধূক the bandhuka flower — A deep red midday flower, the standard measure of that shade of red.
অভযবরদহস্তঃ পাশদন্তাক্ষমালা-
-সৃণিপরশু দধানো মুদ্গরং মোদকং চ ।
ফলমধিগতসিংহঃ পঞ্চমাতঙ্গবক্ত্রো
গণপতিরতিগৌরঃ পাতু হেরম্বনামা ॥ 11 ॥
- হেরম্বনামা (herambanāmā)named Heramba
- অতিগৌরঃ (atigauraḥ)exceedingly fair-complexioned
- পঞ্চমাতঙ্গবক্ত্রঃ (pañcamātaṅgavaktraḥ)having five elephant faces
- অধিগতসিংহঃ (adhigatasiṃhaḥ)mounted upon a lion
- অভযবরদহস্তঃ (abhayavaradahastaḥ)having hands displaying the fearlessness and boon-granting gestures
- পাশদন্তাক্ষমালাসৃণিপরশু (pāśadantākṣamālāsṛṇiparaśu)noose, tusk, rosary, goad, and axe
- মুদ্গরম্ (mudgaram)mallet
- মোদকম্ (modakam)sweetmeat
- চ (ca)and
- ফলম্ (phalam)fruit
- দধানঃ (dadhānaḥ)holding / bearing
- গণপতিঃ (gaṇapatiḥ)lord Ganapati
- পাতু (pātu)may he protect
anvaya হেরম্বনামা অতিগৌরঃ পঞ্চমাতঙ্গবক্ত্রঃ অধিগতসিংহঃ অভযবরদহস্তঃ পাশদন্তাক্ষমালাসৃণিপরশু মুদ্গরম্ মোদকম্ চ ফলম্ দধানঃ গণপতিঃ [অস্মান্] পাতু
chandas irregular
পঞ্চমাতঙ্গবক্ত্রঃ with five elephant faces — Heramba is the five-faced form, and the only one of the thirty-two that rides a lion rather than a mouse.
বিভ্রাণঃ শুকবীজপূরকমিলন্মাণিক্যকুম্ভাকুশান্
পাশং কল্পলতাং চ খড্গবিলসজ্জ্যোতিঃ সুধানির্ঝরঃ ।
শ্যামেনাত্তসরোরুহেণ সহিতং দেবীদ্বযং চান্তিকে
গৌরাঙ্গো বরদানহস্তসহিতো লক্ষ্মীগণেশোঽবতাত্ ॥ 12 ॥
- শ্রী (śrī)auspiciousness / Lakshmi
- লক্ষ্মী (lakṣmī)goddess Lakshmi
- গণপতিঃ (gaṇapatiḥ)lord Ganapati
- শুকবীজপূরকমিলন্মাণিক্যকুম্ভাকুশান্ (śukabījapūrakamilanmāṇikyakumbhākuśān)the parrot, citron fruit, radiant ruby vessel, and goad
- পাশম্ (pāśam)the noose
- কল্পলতাম্ (kalpalatām)the wish-fulfilling creeper
- চ (ca)and
- বিভ্রাণঃ (bibhrāṇaḥ)holding / bearing
- খড্গবিলসজ্জ্যোতিঃ (khaḍgavilasajjyotiḥ)whose lustre shines like a sword
- সুধানির্ঝরঃ (sudhānirjharaḥ)a cascade / stream of nectar
- শ্যামেন (śyāmena)by a dark-hued [hand]
- আত্তসরোরুহেণ (āttasaroruheṇa)holding a lotus flower
- সহিতম্ (sahitam)accompanied by
- দেবীদ্বযম্ (devīdvayam)the pair of goddesses
- চ (ca)and
- অন্তিকে (antike)nearby / at His side
- গৌরাঙ্গঃ (gaurāṅgaḥ)fair-complexioned in body
- বরদানহস্তসহিতঃ (varadānahastasahitaḥ)endowed with a hand granting boons
- লক্ষ্মীগণেশঃ (lakṣmīgaṇeśaḥ)Lakshmi Ganesha
- অবতাত্ (avatāt)may He protect [us]
anvaya শ্রী লক্ষ্মী গণপতিঃ শুকবীজপূরকমিলন্মাণিক্যকুম্ভাকুশান্ পাশম্ কল্পলতাম্ চ বিভ্রাণঃ খড্গবিলসজ্জ্যোতিঃ সুধানির্ঝরঃ শ্যামেন আত্তসরোরুহেণ সহিতম্ দেবীদ্বযম্ চ অন্তিকে গৌরাঙ্গঃ বরদানহস্তসহিতঃ লক্ষ্মীগণেশঃ [নঃ] অবতাত্
chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables in each of 4 pādas
হস্তীন্দ্রাননমিন্দুচূডমরুণচ্ছাযং ত্রিনেত্রং রসা-
-দাশ্লিষ্টং প্রিযযা সপদ্মকরযা স্বাঙ্কস্থযা সন্ততম্ ।
বীজাপূরগদেক্ষুকার্মুকলসচ্চক্রাব্জপাশোত্পল-
-ব্রীহ্যগ্রস্ববিষাণরত্নকলশান্ হস্তৈর্বহন্তং ভজে ॥ 13 ॥
- স্বাঙ্কস্থযা (svāṅkasthayā)by her who is seated on His lap
- সপদ্মকরযা (sapadmakarayā)by her who holds a lotus in her hand
- প্রিযযা (priyayā)by His beloved consort
- রসাত্ (rasāt)out of deep affection and delight
- সন্ততম্ (santatam)constantly / continuously
- আশ্লিষ্টম্ (āśliṣṭam)who is embraced
- হস্তীন্দ্রাননম্ (hastīndrānanam)having the face of a lordly elephant
- ইন্দুচূডম্ (inducūḍam)adorned with the crescent moon on His crown
- অরুণচ্ছাযম্ (aruṇacchāyam)having a reddish hue like the rising sun
- ত্রিনেত্রম্ (trinetram)possessing three eyes
- হস্তৈঃ (hastaiḥ)with His hands
- বীজাপূরগদেক্ষুকার্মুকলসচ্চক্রাব্জপাশোত্পলব্রীহ্যগ্রস্ববিষাণরত্নকলশান্ (bījāpūragadekṣukārmukalasaccakrābjapāśotpalavrīhyagrasvaviṣāṇaratnakalaśān)citron, mace, cane bow, disc, lotus, noose, lily, rice ear, tusk and jewelled pot
- বহন্তম্ (vahantam)holding / bearing
- ভজে (bhaje)I adore / worship
anvaya [অহম্] স্বাঙ্কস্থযা সপদ্মকরযা প্রিযযা রসাত্ সন্ততম্ আশ্লিষ্টম্ হস্তীন্দ্রাননম্ ইন্দুচূডম্ অরুণচ্ছাযম্ ত্রিনেত্রম্ হস্তৈঃ বীজাপূরগদেক্ষুকার্মুকলসচ্চক্রাব্জপাশোত্পলব্রীহ্যগ্রস্ববিষাণরত্নকলশান্ বহন্তম্ ভজে
chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables × 4 pādas
note Maha Ganapati is the fullest of the thirty-two: ten things held, three eyes, and the goddess on his lap.
পাশাঙ্কুশস্বদন্তাম্রফলবানাখুবাহনঃ ।
বিঘ্নং নিহন্তু নঃ সর্বং রক্তবর্ণো বিনাযকঃ ॥ 14 ॥
- পাশাঙ্কুশস্বদন্তাম্রফলবান্ (pāśāṅkuśasvadantāmraphalavān)possessing a noose, a goad, his own tusk, and a mango fruit
- আখুবাহনঃ (ākhuvāhanaḥ)having a mouse as his vehicle
- রক্তবর্ণঃ (raktavarṇaḥ)red-complexioned
- বিনাযকঃ (vināyakaḥ)lord Vinayaka
- নঃ (naḥ)our / for us
- সর্বম্ (sarvam)all / entire
- বিঘ্নম্ (vighnam)obstacle
- নিহন্তু (nihantu)may he destroy
anvaya পাশাঙ্কুশস্বদন্তাম্রফলবান্ আখুবাহনঃ রক্তবর্ণঃ বিনাযকঃ নঃ সর্বম্ বিঘ্নম্ নিহন্তু
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 4 pādas
পাশাঙ্কুশাপূপকুঠারদন্ত-
-চঞ্চত্করাক্লুপ্তবরাঙ্গুলীকম্ ।
পীতপ্রভং কল্পতরোরধস্থং
ভজামি নৃত্তোপপদং গণেশম্ ॥ 15 ॥
- কল্পতরোঃ (kalpataroḥ)of the wish-fulfilling tree
- অধস্থম্ (adhastham)standing underneath
- পাশাঙ্কুশাপূপকুঠারদন্তচঞ্চত্করাক্লুপ্তবরাঙ্গুলীকম্ (pāśāṅkuśāpūpakuṭhāradantacañcatkarākluptavarāṅgulīkam)whose moving hands hold noose, goad, cake, axe and tusk
- পীতপ্রভম্ (pītaprabham)having a golden-yellow radiance
- নৃত্তোপপদম্ (nṛttopapadam)having 'Nrtta' as His epithet
- গণেশম্ (gaṇeśam)lord Ganesha
- ভজামি (bhajāmi)I worship
anvaya [অহম্] কল্পতরোঃ অধস্থম্ পাশাঙ্কুশাপূপকুঠারদন্তচঞ্চত্করাক্লুপ্তবরাঙ্গুলীকম্ পীতপ্রভম্ নৃত্তোপপদম্ গণেশম্ ভজামি
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
কল্পতরু the wishing tree — The tree of heaven that gives whatever is asked of it. The dancing form stands under it.
কল্হারশালিকমলেক্ষুকচাপবাণ-
-দন্তপ্ররোহকগদী কনকোজ্জ্বলাঙ্গঃ ।
আলিঙ্গনোদ্যতকরো হরিতাঙ্গযষ্ট্যা
দেব্যা করোতু শুভমূর্ধ্বগণাধিপো মে ॥ 16 ॥
- কল্হারশালিকমলেক্ষুকচাপবাণদন্তপ্ররোহকগদী (kalhāraśālikamalekṣukacāpabāṇadantaprarohakagadī)holding a blue water-lily, paddy-stalk, lotus, sugarcane bow, arrow, tusk, shoot, and mace
- কনকোজ্জ্বলাঙ্গঃ (kanakojjvalāṅgaḥ)whose limbs shine brightly like pure gold
- হরিতাঙ্গযষ্ট্যা (haritāṅgayaṣṭyā)with [the Goddess] whose slender creeper-like body is green in hue
- দেব্যা (devyā)by/with the Goddess (his consort)
- আলিঙ্গনোদ্যতকরঃ (āliṅganodyatakaraḥ)whose hand is raised in an embrace
- ঊর্ধ্বগণাধিপঃ (ūrdhvagaṇādhipaḥ)lord Urdhva-Ganapati (the Elevated Lord of Ganas)
- মে (me)for me / unto me
- শুভম্ (śubham)auspiciousness / spiritual and material well-being
- করোতু (karotu)may he give
anvaya [যঃ] কল্হারশালিকমলেক্ষুকচাপবাণদন্তপ্ররোহকগদী কনকোজ্জ্বলাঙ্গঃ হরিতাঙ্গযষ্ট্যা দেব্যা আলিঙ্গনোদ্যতকরঃ [সঃ] ঊর্ধ্বগণাধিপঃ মে শুভম্ করোতু
chandas Vasantatilakā, 14 syllables × 4 pādas
রক্তো রক্তাঙ্গরাগাঙ্কুশকুসুমযুতস্তুন্দিলশ্চন্দ্রমৌলিঃ
নেত্রৈর্যুক্তস্ত্রিভির্বামনকরচরণো বীজপূরং দধানঃ ।
হস্তাগ্রাক্লুপ্ত পাশাঙ্কুশরদবরদো নাগবক্ত্রোঽহিভূষো
দেবঃ পদ্মাসনস্থো ভবতু সুখকরো ভূতযে বিঘ্নরাজঃ ॥ 17 ॥
- রক্তঃ (raktaḥ)red in complexion
- রক্তাঙ্গরাগাঙ্কুশকুসুমযুতঃ (raktāṅgarāgāṅkuśakusumayutaḥ)adorned with red body-cosmetics, goad, and red flowers
- তুন্দিলঃ (tundilaḥ)with a full round belly
- চন্দ্রমৌলিঃ (candramauliḥ)bearing the crescent moon upon his crown
- চ (ca)and
- ত্রিভিঃ (tribhiḥ)with three
- নেত্রৈঃ (netraiḥ)eyes
- যুক্তঃ (yuktaḥ)endowed
- বামনকরচরণঃ (vāmanakaracaraṇaḥ)having dwarfed or short hands and feet
- বীজপূরম্ (bījapūram)a citron fruit
- দধানঃ (dadhānaḥ)holding
- হস্তাগ্রাক্লুপ্ত-পাশাঙ্কুশরদবরদঃ (hastāgrāklupta-pāśāṅkuśaradavaradaḥ)whose hand-tips are adorned with the noose, goad, tusk, and boon-granting posture
- নাগবক্ত্রঃ (nāgavaktraḥ)having the face of an elephant
- অহিভূষঃ (ahibhūṣaḥ)adorned with serpents
- পদ্মাসনস্থঃ (padmāsanasthaḥ)seated in the lotus posture
- দেবঃ (devaḥ)the divine Lord
- বিঘ্নরাজঃ (vighnarājaḥ)vighnarāja (king of obstacles)
- ভূতযে (bhūtaye)for prosperity and spiritual elevation
- সুখকরঃ (sukhakaraḥ)giver of happiness
- ভবতু (bhavatu)may he be
anvaya রক্তঃ রক্তাঙ্গরাগাঙ্কুশকুসুমযুতঃ তুন্দিলঃ চন্দ্রমৌলিঃ চ ত্রিভিঃ নেত্রৈঃ যুক্তঃ বামনকরচরণঃ বীজপূরম্ দধানঃ হস্তাগ্রাক্লুপ্ত-পাশাঙ্কুশরদবরদঃ নাগবক্ত্রঃ অহিভূষঃ পদ্মাসনস্থঃ দেবঃ বিঘ্নরাজঃ ভূতযে সুখকরঃ ভবতু
chandas Sragdharā, 21 syllables × 4 pādas (pauses at 7, 7, 7)
একাক্ষর of the single syllable — The syllable is gam. This form belongs to that one-syllable mantra, which is why its name counts letters rather than arms.
সিন্দূরাভমিভাননং ত্রিনযনং হস্তে চ পাশাঙ্কুশৌ
বিভ্রাণং মধুমত্কপালমনিশং সাধ্বিন্দুমৌলিং ভজে ।
পুষ্ট্যাশ্লিষ্টতনুং ধ্বজাগ্রকরযা পদ্মোল্লসদ্ধস্তযা
তদ্যোন্যাহিত পাণিমাত্তবসুমত্পাত্রোল্লসত্পুষ্করম্ ॥ 18 ॥
- অনিশম্ (aniśam)unceasingly, constantly
- সাধু (sādhu)piously, devoutly, well
- সিন্দূরাভম্ (sindūrābham)having a luster red like vermilion
- ইভাননম্ (ibhānanam)having the face of an elephant
- ত্রিনযনম্ (trinayanam)three-eyed
- ইন্দুমৌলিম্ (indumaulim)having the crescent moon on his crown
- হস্তে (haste)in his hand
- পাশাঙ্কুশৌ (pāśāṅkuśau)the noose and the goad
- চ (ca)and
- মধুমত্কপালম্ (madhumatkapālam)a skull-vessel filled with sweet liquor or honey
- বিভ্রাণম্ (bibhrāṇam)holding, bearing
- ধ্বজাগ্রকরযা (dhvajāgrakarayā)by Her who holds a flag at the tip of her hand
- পদ্মোল্লসদ্ধস্তযা (padmollasaddhastayā)by Her whose hand shines with a lotus
- পুষ্ট্যা (puṣṭyā)by goddess Puṣṭi
- আশ্লিষ্টতনুম্ (āśliṣṭatanum)whose body is embraced
- তদ্যোন্যাহিতপাণিম্ (tadyonyāhitapāṇim)who has placed his hand upon her lap or origin
- আত্তবসুমত্পাত্রোল্লসত্পুষ্করম্ (āttavasumatpātrollasatpuṣkaram)whose trunk tip shines holding a vessel filled with jewels
- ভজে (bhaje)I worship, I adore
anvaya [অহম্] অনিশম্ সাধু সিন্দূরাভম্ ইভাননম্ ত্রিনযনম্ ইন্দুমৌলিম্ হস্তে পাশাঙ্কুশৌ চ মধুমত্কপালম্ বিভ্রাণম্ ধ্বজাগ্রকরযা পদ্মোল্লসদ্ধস্তযা পুষ্ট্যা আশ্লিষ্টতনুম্ তদ্যোন্যাহিতপাণিম্ আত্তবসুমত্পাত্রোল্লসত্পুষ্করম্ ভজে
chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables × 4 pādas
পুষ্টি Pushti — Nourishment made a goddess, and the consort of this form. Her name means the fullness that comes of being well fed.
গজেন্দ্রবদনং সাক্ষাচ্চলত্কর্ণসুচামরং
হেমবর্ণং চতুর্বাহুং পাশাঙ্কুশধরং বরম্ ।
স্বদন্তং দক্ষিণে হস্তে সব্যে ত্বাম্রপলং তথা
পুষ্করৈর্মোদকং চৈব ধারযন্তমনুস্মরেত্ ॥ 19 ॥
- সাক্ষাত্ (sākṣāt)directly, manifestly
- চলত্কর্ণসুচামরম্ (calatkarṇasucāmaram)whose moving ears are like splendid fly-whisks
- হেমবর্ণম্ (hemavarṇam)golden-complexioned
- চতুর্বাহুম্ (caturbāhum)four-armed
- পাশাঙ্কুশধরম্ (pāśāṅkuśadharam)holding a noose and a goad
- বরম্ (varam)the excellent one / boon-giver
- দক্ষিণে (dakṣiṇe)in the right
- হস্তে (haste)hand
- স্বদন্তম্ (svadantam)his own tusk
- তু (tu)whereas, but
- সব্যে (savye)in the left [hand]
- তথা (tathā)likewise
- আম্রপলম্ (āmrapalam)a mango fruit (variant reading for āmraphalam)
- পুষ্করৈঃ (puṣkaraiḥ)with the tip of the trunk
- চ (ca)and
- এব (eva)indeed
- মোদকম্ (modakam)a sweetmeat
- ধারযন্তম্ (dhārayantam)holding, bearing
- গজেন্দ্রবদনম্ (gajendravadanam)lord Ganesha (the elephant-faced lord)
- অনুস্মরেত্ (anusmaret)one should continuously meditate upon
anvaya সাক্ষাত্ চলত্কর্ণসুচামরম্ হেমবর্ণম্ চতুর্বাহুম্ পাশাঙ্কুশধরম্ বরম্ দক্ষিণে হস্তে স্বদন্তম্ তু সব্যে [হস্তে] তথা আম্রপলম্ পুষ্করৈঃ চ এব মোদকম্ ধারযন্তম্ গজেন্দ্রবদনম্ অনুস্মরেত্
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 4 pādas
ত্র্যক্ষর of the three syllables — The three are a, u and m, which make up Om.
ধৃতপাশাঙ্কুশকল্পলতা স্বরদশ্চ বীজপূরযুতঃ
শশিশকলকলিতমৌলিস্ত্রিলোচনোঽরুণশ্চ গজবদনঃ ।
ভাসুরভূষণদীপ্তো বৃহদুদরঃ পদ্মবিষ্টরোল্লসিতঃ
বিঘ্নপযোধরপবনঃ করধৃতকমলঃ সদাস্তু মে ভূত্যৈ ॥ 20 ॥
- শ্রী (śrī)the mark of good fortune
- ক্ষিপ্রপ্রসাদ (kṣipraprasāda)swiftly giving grace
- গণপতিঃ (gaṇapatiḥ)lord Ganesha
- ধৃতপাশাঙ্কুশকল্পলতা (dhṛtapāśāṅkuśakalpalatā)holding a noose, a goad, and a wish-yielding creeper
- স্বরদঃ (svaradaḥ)holding his own tusk
- চ (ca)and
- বীজপূরযুতঃ (bījapūrayutaḥ)endowed with a citron fruit
- শশিশকলকলিতমৌলিঃ (śaśiśakalakalitamauliḥ)whose crown is adorned with a crescent moon
- ত্রিলোচনঃ (trilocanaḥ)three-eyed
- অরুণঃ (aruṇaḥ)dawn-red in complexion
- চ (ca)and
- গজবদনঃ (gajavadanaḥ)elephant-faced
- ভাসুরভূষণদীপ্তঃ (bhāsurabhūṣaṇadīptaḥ)radiant with gleaming ornaments
- বৃহদুদরঃ (bṛhadudaraḥ)having a large belly
- পদ্মবিষ্টরোল্লসিতঃ (padmaviṣṭarollasitaḥ)bright on his lotus seat
- বিঘ্নপযোধরপবনঃ (vighnapayodharapavanaḥ)the wind that disperses clouds of obstacles
- করধৃতকমলঃ (karadhṛtakamalaḥ)holding a lotus in his hand
- সদা (sadā)always
- অস্তু (astu)may he be present
- মে (me)for me
- ভূত্যৈ (bhūtyai)for prosperity and spiritual elevation
anvaya শ্রী ক্ষিপ্রপ্রসাদ গণপতিঃ ধৃতপাশাঙ্কুশকল্পলতা স্বরদঃ চ বীজপূরযুতঃ শশিশকলকলিতমৌলিঃ ত্রিলোচনঃ অরুণঃ চ গজবদনঃ ভাসুরভূষণদীপ্তঃ বৃহদুদরঃ পদ্মবিষ্টরোল্লসিতঃ বিঘ্নপযোধরপবনঃ করধৃতকমলঃ সদা মে ভূত্যৈ অস্তু
chandas Irregular; counted by beats rather than by syllables
বিঘ্নপযোধরপবনঃ a wind against the clouds of obstacles — Obstacles are clouds and he is the wind that clears them. The image is worth keeping in English because the verse turns on it.
হরিদ্রাভং চতুর্বাহুং করীন্দ্রবদনং প্রভুম্ ।
পাশাঙ্কুশধরং দেবং মোদকং দন্তমেব চ ।
ভক্তাভযপ্রদাতারং বন্দে বিঘ্নবিনাশনম্ ॥ 21 ॥
- হরিদ্রাভম্ (haridrābham)having the golden-yellow lustre of turmeric
- চতুর্বাহুম্ (caturbāhum)four-armed
- করীন্দ্রবদনম্ (karīndravadanam)having the face of a lordly elephant
- প্রভুম্ (prabhum)the supreme lord
- পাশাঙ্কুশধরম্ (pāśāṅkuśadharam)holding the noose and goad
- মোদকম্ (modakam)the modaka sweet
- দন্তম্ (dantam)the tusk
- এব (eva)indeed / also
- চ (ca)and
- ভক্তাভযপ্রদাতারম্ (bhaktābhayapradātāram)giver of fearlessness upon devotees
- বিঘ্নবিনাশনম্ (vighnavināśanam)destroyer of obstacles
- দেবম্ (devam)the divine deity
- বন্দে (vande)I bow to / praise
anvaya [অহম্] হরিদ্রাভম্ চতুর্বাহুম্ করীন্দ্রবদনম্ প্রভুম্ পাশাঙ্কুশধরম্ মোদকম্ দন্তম্ এব চ [দধানম্] ভক্তাভযপ্রদাতারম্ বিঘ্নবিনাশনম্ দেবম্ বন্দে
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 6 pādas
লম্বোদরং শ্যামতনুং গণেশং
কুঠারমক্ষস্রজমূর্ধ্বগাত্রম্ ।
সলড্ডুকং দন্তমধঃ করাভ্যাং
বামেতরাভ্যাং চ দধানমীডে ॥ 22 ॥
- ঊর্ধ্বগাত্রম্ (ūrdhvagātram)having an elevated body or upper limbs
- লম্বোদরম্ (lambodaram)having a large belly
- শ্যামতনুম্ (śyāmatanum)having a dark-complexioned body
- কুঠারম্ (kuṭhāram)an axe
- অক্ষস্রজম্ (akṣasrajam)a rosary of beads
- অধঃ (adhaḥ)lower, below
- বামেতরাভ্যাম্ (vāmetarābhyām)by the left and the other
- করাভ্যাম্ (karābhyām)by the two hands
- চ (ca)and
- সলড্ডুকম্ (salaḍḍukam)along with a sweetmeat
- দন্তম্ (dantam)the tusk
- দধানম্ (dadhānam)holding, bearing
- গণেশম্ (gaṇeśam)lord Ganesha
- ঈডে (īḍe)I praise
anvaya [অহম্] ঊর্ধ্বগাত্রম্ লম্বোদরম্ শ্যামতনুম্ কুঠারম্ অক্ষস্রজম্ অধঃ বামেতরাভ্যাম্ করাভ্যাম্ চ সলড্ডুকম্ দন্তম্ দধানম্ গণেশম্ ঈডে
chandas Upajāti, 11 syllables × 4 pādas
পাশাঙ্কুশস্বদন্তাম্রফলবানাখুবাহনঃ ।
বিঘ্নং নিহন্তু নঃ শোণঃ সৃষ্টিদক্ষো বিনাযকঃ ॥ 23 ॥
- শোণঃ (śoṇaḥ)crimson-red in complexion
- সৃষ্টিদক্ষঃ (sṛṣṭidakṣaḥ)skilled in the act of creation
- পাশাঙ্কুশস্বদন্তাম্রফলবান্ (pāśāṅkuśasvadantāmraphalavān)holding a noose, a goad, his own tusk, and a mango fruit
- আখুবাহনঃ (ākhuvāhanaḥ)having a mouse as his vehicle
- বিনাযকঃ (vināyakaḥ)lord Vinayaka
- নঃ (naḥ)our
- বিঘ্নম্ (vighnam)obstacle
- নিহন্তু (nihantu)may he destroy
anvaya শোণঃ সৃষ্টিদক্ষঃ পাশাঙ্কুশস্বদন্তাম্রফলবান্ আখুবাহনঃ বিনাযকঃ নঃ বিঘ্নম্ নিহন্তু
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 4 pādas
note The verse is the same as the one for Vijaya Ganapati except for two words, which is how the two forms are told apart.
কল্হারাম্বুজবীজপূরকগদাদন্তেক্ষুচাপং সুমং
বিভ্রাণো মণিকুম্ভশালিকলশৌ পাশং সৃণিং চাব্জকম্ ।
গৌরাঙ্গ্যা রুচিরারবিন্দকরযা দেব্যা সমালিঙ্গতঃ
শোণাঙ্গঃ শুভমাতনোতু ভজতামুদ্দণ্ডবিঘ্নেশ্বরঃ ॥ 24 ॥
- কল্হারাম্বুজবীজপূরকগদাদন্তেক্ষুচাপম্ (kalhārāmbujabījapūrakagadādantekṣucāpam)white lily, lotus, citron, mace, tusk and cane bow
- সুমম্ (sumam)a flower
- বিভ্রাণঃ (bibhrāṇaḥ)carrying
- মণিকুম্ভশালিকলশৌ (maṇikumbhaśālikalaśau)a jewelled pot and a pot of paddy
- পাশম্ (pāśam)a noose
- সৃণিম্ (sṛṇim)a goad
- চ (ca)and
- অব্জকম্ (abjakam)a lotus
- গৌরাঙ্গ্যা (gaurāṅgyā)by the fair-bodied
- রুচিরারবিন্দকরযা (rucirāravindakarayā)whose hand is a lovely lotus
- দেব্যা (devyā)by the goddess
- সমালিঙ্গতঃ (samāliṅgataḥ)held close
- শোণাঙ্গঃ (śoṇāṅgaḥ)red of body
- শুভম্ (śubham)good
- আতনোতু (ātanotu)may he spread
- ভজতাম্ (bhajatām)over those who worship him
- উদ্দণ্ডবিঘ্নেশ্বরঃ (uddaṇḍavighneśvaraḥ)Uddanda Vighneshvara
anvaya কল্হারাম্বুজবীজপূরকগদাদন্তেক্ষুচাপম্ সুমম্ বিভ্রাণঃ মণিকুম্ভশালিকলশৌ পাশম্ সৃণিম্ চ অব্জকম্ গৌরাঙ্গ্যা রুচিরারবিন্দকরযা দেব্যা সমালিঙ্গতঃ শোণাঙ্গঃ শুভম্ আতনোতু ভজতাম্ উদ্দণ্ডবিঘ্নেশ্বরঃ
chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables × 4 pādas
পাশাঙ্কুশৌ দন্তজম্বু দধানঃ স্ফাটিকপ্রভঃ ।
রক্তাংশুকো গণপতির্মুদে স্যাদৃণমোচকঃ ॥ 25 ॥
- পাশাঙ্কুশৌ (pāśāṅkuśau)the noose and the goad
- দন্তজম্বু (dantajambu)[his] tusk and a rose-apple fruit
- দধানঃ (dadhānaḥ)holding, wearing
- স্ফাটিকপ্রভঃ (sphāṭikaprabhaḥ)possessing a crystal-like radiance
- রক্তাংশুকঃ (raktāṃśukaḥ)clad in red garments
- ঋণমোচকঃ (ṛṇamocakaḥ)the liberator from debts
- গণপতিঃ (gaṇapatiḥ)lord Ganapati
- মুদে (mude)for joy / delight
- স্যাত্ (syāt)may [he] be
anvaya পাশাঙ্কুশৌ দন্তজম্বু [চ] দধানঃ স্ফাটিকপ্রভঃ রক্তাংশুকঃ ঋণমোচকঃ গণপতিঃ মুদে স্যাত্
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 4 pādas
অক্ষমালাং কুঠারং চ রত্নপাত্রং স্বদন্তকম্ ।
ধত্তে করৈর্বিঘ্নরাজো ঢুণ্ঢিনামা মুদেঽস্তু নঃ ॥ 26 ॥
- অক্ষমালাম্ (akṣamālām)rosary of rudrākṣa beads
- কুঠারম্ (kuṭhāram)axe / hatchet
- চ (ca)and
- রত্নপাত্রম্ (ratnapātram)vessel filled with jewels
- স্বদন্তকম্ (svadantakam)his own broken tusk
- করৈঃ (karaiḥ)with His hands
- ধত্তে (dhatte)holds / bears
- ঢুণ্ঢিনামা (ḍhuṇḍhināmā)named Dhundhi
- বিঘ্নরাজঃ (vighnarājaḥ)the King of obstacles
- নঃ (naḥ)for us
- মুদে (mude)for joy / happiness
- অস্তু (astu)may [He] be
anvaya অক্ষমালাম্ কুঠারম্ চ রত্নপাত্রম্ স্বদন্তকম্ করৈঃ ধত্তে ঢুণ্ঢিনামা বিঘ্নরাজঃ নঃ মুদে অস্তু
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 4 pādas
স্বদন্তপাশাঙ্কুশরত্নপাত্রং
করৈর্দধানো হরিনীলগাত্রঃ ।
রক্তাংশুকো রত্নকিরীটমালী
ভূত্যৈ সদা মে দ্বিমুখো গণেশঃ ॥ 27 ॥
- করৈঃ (karaiḥ)with hands
- স্বদন্তপাশাঙ্কুশরত্নপাত্রম্ (svadantapāśāṅkuśaratnapātram)his own tusk, a noose, a goad, and a jewel-vessel
- দধানঃ (dadhānaḥ)holding
- হরিনীলগাত্রঃ (harinīlagātraḥ)whose body has a greenish-blue hue
- রক্তাংশুকঃ (raktāṃśukaḥ)clad in red garments
- রত্নকিরীটমালী (ratnakirīṭamālī)wearing a jewelled crown and garland
- দ্বিমুখঃ (dvimukhaḥ)the two-faced one
- গণেশঃ (gaṇeśaḥ)lord Ganesha
- মে (me)unto me
- ভূত্যৈ (bhūtyai)for welfare and prosperity
- সদা (sadā)always
anvaya করৈঃ স্বদন্তপাশাঙ্কুশরত্নপাত্রম্ দধানঃ হরিনীলগাত্রঃ রক্তাংশুকঃ রত্নকিরীটমালী দ্বিমুখঃ গণেশঃ মে ভূত্যৈ সদা [ভবতু]
chandas Upajāti (mixture of Indravajrā and Upendravajrā), 11 syllables × 4 pādas
শ্রীমত্তীক্ষ্ণশিখাঙ্কুশাক্ষবরদান্ দক্ষে দধানঃ করৈঃ
পাশং চামৃতপূর্ণকুম্ভমভযং বামে দধানো মুদা ।
পীঠে স্বর্ণমযারবিন্দবিলসত্সত্কর্ণিকাভাসুরে
স্বাসীনস্ত্রিমুখঃ পলাশরুচিরো নাগাননঃ পাতু নঃ ॥ 28 ॥
- শ্রী (śrī)glorious / auspicious
- ত্রিমুখ (trimukha)three-faced
- গণপতিঃ (gaṇapatiḥ)lord of Ganas
- দক্ষে (dakṣe)on the right side
- করৈঃ (karaiḥ)with [his] hands
- শ্রীমত্তীক্ষ্ণশিখাঙ্কুশাক্ষবরদান্ (śrīmattīkṣṇaśikhāṅkuśākṣavaradān)the glorious sharp-pointed goad, rosary, and boon-granting gesture
- দধানঃ (dadhānaḥ)holding
- বামে (vāme)on the left side
- পাশম্ (pāśam)noose
- চ (ca)and
- অমৃতপূর্ণকুম্ভম্ (amṛtapūrṇakumbham)the pot filled with nectar
- অভযম্ (abhayam)the fearlessness-granting gesture
- মুদা (mudā)with joy
- দধানঃ (dadhānaḥ)holding
- স্বর্ণমযারবিন্দবিলসত্সত্কর্ণিকাভাসুরে (svarṇamayāravindavilasatsatkarṇikābhāsure)bright at the fine centre of a golden lotus
- পীঠে (pīṭhe)on the seat / pedestal
- স্বাসীনঃ (svāsīnaḥ)comfortably seated
- পলাশরুচিরঃ (palāśaruciraḥ)radiant red like a palāśa blossom
- ত্রিমুখঃ (trimukhaḥ)three-faced
- নাগাননঃ (nāgānanaḥ)elephant-faced
- পাতু (pātu)may he protect
- নঃ (naḥ)us
anvaya শ্রী ত্রিমুখ গণপতিঃ দক্ষে করৈঃ শ্রীমত্তীক্ষ্ণশিখাঙ্কুশাক্ষবরদান্ দধানঃ বামে [করৈঃ] পাশম্ চ অমৃতপূর্ণকুম্ভম্ অভযম্ মুদা দধানঃ স্বর্ণমযারবিন্দবিলসত্সত্কর্ণিকাভাসুরে পীঠে স্বাসীনঃ পলাশরুচিরঃ ত্রিমুখঃ নাগাননঃ নঃ পাতু
chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables × 4 pādas
পলাশ the palasha flower — The flame-of-the-forest, which turns a whole tree orange-red in spring.
বীণাং কল্পলতামরিং চ বরদং দক্ষে বিদত্তে করৈ-
-র্বামে তামরসং চ রত্নকলশং সন্মঞ্জরীং চাভযম্ ।
শুণ্ডাদণ্ডলসন্মৃগেন্দ্রবদনঃ শঙ্খেন্দুগৌরঃ শুভো
দীব্যদ্রত্ননিভাংশুকো গণপতিঃ পাযাদপাযত্ স নঃ ॥ 29 ॥
- দক্ষে (dakṣe)on the right side
- করৈঃ (karaiḥ)with hands
- বীণাম্ (vīṇām)lute
- কল্পলতাম্ (kalpalatām)wish-fulfilling creeper
- অরিম্ (arim)discus / weapon wheel
- চ (ca)and
- বরদম্ (varadam)boon-granting gesture
- বিদত্তে (vidatte)holds / displays
- বামে (vāme)on the left side
- তামরসম্ (tāmarasam)red lotus flower
- চ (ca)and
- রত্নকলশম্ (ratnakalaśam)pot filled with jewels
- সন্মঞ্জরীম্ (sanmañjarīm)fine flower cluster
- চ (ca)and
- অভযম্ (abhayam)fear-dispelling gesture
- শুণ্ডাদণ্ডলসন্মৃগেন্দ্রবদনঃ (śuṇḍādaṇḍalasanmṛgendravadanaḥ)whose lion-face shines with a staff-like trunk
- শঙ্খেন্দুগৌরঃ (śaṅkhendugauraḥ)white like a conch and the full moon
- শুভঃ (śubhaḥ)auspicious / benevolent
- দীব্যদ্রত্ননিভাংশুকঃ (dīvyadratnanibhāṃśukaḥ)wearing garments resembling glowing gems
- সঃ (saḥ)that
- গণপতিঃ (gaṇapatiḥ)lord Gaṇapati
- নঃ (naḥ)us
- অপাযত্ (apāyat)from calamity / danger
- পাযাত্ (pāyāt)may he protect
anvaya দক্ষে করৈঃ বীণাম্ কল্পলতাম্ অরিম্ চ বরদম্ বিদত্তে বামে তামরসম্ চ রত্নকলশম্ সন্মঞ্জরীম্ চ অভযম্ শুণ্ডাদণ্ডলসন্মৃগেন্দ্রবদনঃ শঙ্খেন্দুগৌরঃ শুভঃ দীব্যদ্রত্ননিভাংশুকঃ সঃ গণপতিঃ নঃ অপাযত্ পাযাত্
chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables × 4 pādas
note In this form the face is a lion's, with the trunk on it.
যোগারূঢো যোগপট্টাভিরামো
বালার্কাভশ্চেন্দ্রনীলাংশুকাঢ্যঃ ।
পাশেক্ষ্বক্ষান্ যোগদণ্ডং দধানো
পাযান্নিত্যং যোগবিঘ্নেশ্বরো নঃ ॥ 30 ॥
- যোগারূঢঃ (yogārūḍhaḥ)seated in a yogic posture
- যোগপট্টাভিরামঃ (yogapaṭṭābhirāmaḥ)splendid with a meditation band
- বালার্কাভঃ (bālārkābhaḥ)radiant like the rising morning sun
- চ (ca)and
- ইন্দ্রনীলাংশুকাঢ্যঃ (indranīlāṃśukāḍhyaḥ)adorned with garments blue as sapphire
- পাশেক্ষ্বক্ষান্ (pāśekṣvakṣān)the noose, sugarcane, and rosary beads
- যোগদণ্ডম্ (yogadaṇḍam)the yogic staff
- দধানঃ (dadhānaḥ)holding
- যোগবিঘ্নেশ্বরঃ (yogavighneśvaraḥ)yoga-Vighnesvara (Ganesha as the lord of yoga)
- নঃ (naḥ)us
- নিত্যম্ (nityam)constantly
- পাযাত্ (pāyāt)may he protect
anvaya যোগারূঢঃ যোগপট্টাভিরামঃ বালার্কাভঃ চ ইন্দ্রনীলাংশুকাঢ্যঃ পাশেক্ষ্বক্ষান্ যোগদণ্ডম্ দধানঃ যোগবিঘ্নেশ্বরঃ নঃ নিত্যম্ পাযাত্
chandas Śālinī, 11 syllables in each of 4 pādas
যোগপট্ট the yoga band — The strap tied round the knees and back to hold a seated posture through a long sitting.
তপ্তকাঞ্চনসঙ্কাশশ্চাষ্টহস্তো মহত্তনুঃ
দীপ্তাঙ্কুশং শরং চাক্ষং দন্তু দক্ষে বহন্ করৈঃ ।
বামে পাশং কার্মুকং চ লতাং জম্বু দধত্করৈঃ
রক্তাংশুকঃ সদা ভূযাদ্দুর্গাগণপতির্মুদে ॥ 31 ॥
- তপ্তকাঞ্চনসঙ্কাশঃ (taptakāñcanasaṅkāśaḥ)shining like heated gold
- চ (ca)and
- অষ্টহস্তঃ (aṣṭahastaḥ)having eight hands
- মহত্তনুঃ (mahattanuḥ)possessing a massive body
- দক্ষে (dakṣe)on the right side
- করৈঃ (karaiḥ)with [his] hands
- দীপ্তাঙ্কুশম্ (dīptāṅkuśam)a shining goad
- শরম্ (śaram)an arrow
- চ (ca)and
- অক্ষম্ (akṣam)a rosary
- দন্তু (dantu)the tusk
- বহন্ (vahan)bearing
- বামে (vāme)on the left side
- করৈঃ (karaiḥ)with [his] hands
- পাশম্ (pāśam)a noose
- কার্মুকম্ (kārmukam)a bow
- চ (ca)and
- লতাম্ (latām)a creeper
- জম্বু (jambu)a jambu fruit
- দধত্ (dadhat)holding
- রক্তাংশুকঃ (raktāṃśukaḥ)clad in red garments
- দুর্গাগণপতিঃ (durgāgaṇapatiḥ)lord Durga-Ganapati
- সদা (sadā)always
- মুদে (mude)for [our] joy
- ভূযাত্ (bhūyāt)may he be
anvaya [যঃ] তপ্তকাঞ্চনসঙ্কাশঃ চ অষ্টহস্তঃ মহত্তনুঃ দক্ষে করৈঃ দীপ্তাঙ্কুশম্ শরম্ চ অক্ষম্ দন্তু বহন্ বামে করৈঃ পাশম্ কার্মুকম্ চ লতাম্ জম্বু দধত্ রক্তাংশুকঃ [অস্তি] [সঃ] দুর্গাগণপতিঃ সদা মুদে ভূযাত্
chandas Anuṣṭubh, 8 syllables × 4 pādas
বালার্কারুণকান্তির্বামে বালাং বহন্নঙ্কে
লসদিন্দীবরহস্তাং গৌরাঙ্গীং রত্নশোভাঢ্যাম্ ।
দক্ষেঽঙ্কুশবরদানং বামে পাশং চ পাযসং পাত্রং
নীলাংশুকলসমানঃ পীঠে পদ্মারুণে তিষ্ঠন্ ॥ 32 ॥
সঙ্কটহরণঃ পাযাত্ সঙ্কটপূগাদ্গজাননো নিত্যম্ ।
শ্রী বল্লভ গণপতি
বীজাপূর গদেক্ষুকার্মুকভুজাচক্রাব্জ পাশোত্পল
ব্রীহ্যগ্রস্ববিষাণ রত্নকলশ প্রোদ্যত্করাম্ভোরুহঃ ।
ধ্যেযো বল্লভযা চ পদ্মকরযাশ্লিষ্টো জ্বলদ্ভূষযা
বিশ্বোত্পত্তিবিনাশসংস্থিতিকরো বিঘ্নো বিশিষ্টার্থদঃ ॥
শ্রী সিদ্ধিদেবী
পীতবর্ণাং দ্বিনেত্রাং তামেকবক্ত্রাম্বুজদ্বযাং
নবরত্নকিরীটাং চ পীতাম্বরসুধারিণীম্ ।
বামহস্তে মহাপদ্মং দক্ষে লম্বকরান্বিতাং
জাজীচম্পকমালাং চ ত্রিভঙ্গীং ললিতাঙ্গিকাম্ ॥
গণেশদক্ষিণে ভাগে গুরুঃ সিদ্ধিং তু ভাবযেত্ ॥
শ্রী বুদ্ধিদেবী
দ্বিহস্তাং চ দ্বিনেত্রাং তামেকবক্ত্রাং ত্রিভঙ্গিকাং
মুক্তামণিকিরীটাং চ দক্ষে হস্তে মহোত্পলম্ ।
বামে প্রলম্বহস্তাং চ দিব্যাম্বরসুধারিণীং
শ্যামবর্ণনিভাং ভাস্বত্সর্বাভরণভূষিতাম্ ॥
পারিজাতোত্পলামাল্যাং গণেশো বামপার্শ্বকে
ধ্যাত্বা বুদ্ধিং সুরূপাং সমর্চযেদ্দেশিকোত্তমঃ ॥
- শ্রী (śrī)holy / auspicious
- সঙ্কষ্টহর (saṅkaṣṭahara)remover of distress
- গণপতিঃ (gaṇapatiḥ)lord Gaṇeśa
- বালার্কারুণকান্তিঃ (bālārkāruṇakāntiḥ)having red lustre like the rising sun
- বামে (vāme)on the left
- বালাম্ (bālām)young goddess / maiden
- বহন্ (vahan)carrying / holding
- অঙ্কে (aṅke)on the lap
- লসদিন্দীবরহস্তাম্ (lasadindīvarahastām)holding a shining blue lotus in her hand
- গৌরাঙ্গীম্ (gaurāṅgīm)fair-complexioned
- রত্নশোভাঢ্যাম্ (ratnaśobhāḍhyām)rich in jewel splendour
- দক্ষে (dakṣe)on the right [hand]
- অঙ্কুশবরদানম্ (aṅkuśavaradānam)a goad and boon-granting gesture
- বামে (vāme)on the left [hand]
- পাশম্ (pāśam)noose
- চ (ca)and
- পাযসম্ (pāyasam)sweet rice pudding
- পাত্রম্ (pātram)vessel
- নীলাংশুকলসমানঃ (nīlāṃśukalasamānaḥ)shining in blue garment
- পীঠে (pīṭhe)on a throne
- পদ্মারুণে (padmāruṇe)red lotus
- তিষ্ঠন্ (tiṣṭhan)seated / standing
- সঙ্কটহরণঃ (saṅkaṭaharaṇaḥ)dispeller of afflictions
- পাযাত্ (pāyāt)may he protect
- সঙ্কটপূগাত্ (saṅkaṭapūgāt)from the multitude of distresses
- গজাননঃ (gajānanaḥ)the elephant-faced Lord
- নিত্যম্ (nityam)always / constantly
- শ্রী (śrī)holy
- বল্লভ (vallabha)vallabha
- গণপতি (gaṇapati)Gaṇapati
- বীজাপূর (bījāpūra)pomegranate
- গদেক্ষুকার্মুকভুজাচক্রাব্জ (gadekṣukārmukabhujācakrābja)mace, sugarcane bow, arms, disc, lotus
- পাশ (pāśa)noose
- উত্পল (utpala)blue lotus
- ব্রীহ্যগ্রস্ববিষাণ (vrīhyagrasvaviṣāṇa)rice-ear, own tusk
- রত্নকলশ (ratnakalaśa)jewel pot
- প্রোদ্যত্করাম্ভোরুহঃ (prodyatkarāmbhoruhaḥ)whose lotus-hands shine forth with [these objects]
- ধ্যেযঃ (dhyeyaḥ)to be meditated upon
- বল্লভযা (vallabhayā)by Goddess Vallabhā
- চ (ca)and
- পদ্মকরযা (padmakarayā)having a lotus in her hand
- আশ্লিষ্টঃ (āśliṣṭaḥ)embraced
- জ্বলদ্ভূষযা (jvaladbhūṣayā)having radiant ornaments
- বিশ্বোত্পত্তিবিনাশসংস্থিতিকরঃ (viśvotpattivināśasaṃsthitikaraḥ)causing creation, dissolution, and sustenance of the universe
- বিঘ্নঃ (vighnaḥ)the Lord of obstacles
- বিশিষ্টার্থদঃ (viśiṣṭārthadaḥ)granting specific desired ends
- শ্রী (śrī)holy
- সিদ্ধিদেবী (siddhidevī)goddess Siddhi
- পীতবর্ণাম্ (pītavarṇām)yellow-complexioned
- দ্বিনেত্রাম্ (dvinetrām)two-eyed
- তাম্ (tām)her
- একবক্ত্রাম্বুজদ্বযাম্ (ekavaktrāmbujadvayām)having one lotus face and two hands
- নবরত্নকিরীটাম্ (navaratnakirīṭām)wearing a crown of nine jewels
- চ (ca)and
- পীতাম্বরসুধারিণীম্ (pītāmbarasudhāriṇīm)wearing beautiful yellow garments
- বামহস্তে (vāmahaste)in her left hand
- মহাপদ্মম্ (mahāpadmam)a great lotus
- দক্ষে (dakṣe)in her right [hand]
- লম্বকরান্বিতাম্ (lambakarānvitām)having her hand extended downwards
- জাজীচম্পকমালাম্ (jājīcampakamālām)wearing a garland of jasmine and champaka
- চ (ca)and
- ত্রিভঙ্গীম্ (tribhaṅgīm)in thrice-bent posture
- ললিতাঙ্গিকাম্ (lalitāṅgikām)with delicate limbs
- গণেশদক্ষিণে (gaṇeśadakṣiṇe)on Gaṇeśa's right
- ভাগে (bhāge)side
- গুরুঃ (guruḥ)the teacher / preceptor
- সিদ্ধিম্ (siddhim)goddess Siddhi
- তু (tu)indeed
- ভাবযেত্ (bhāvayet)should meditate upon
- শ্রী (śrī)holy
- বুদ্ধিদেবী (buddhidevī)goddess Buddhi
- দ্বিহস্তাম্ (dvihastām)two-handed
- চ (ca)and
- দ্বিনেত্রাম্ (dvinetrām)two-eyed
- তাম্ (tām)her
- একবক্ত্রাম্ (ekavaktrām)single-faced
- ত্রিভঙ্গিকাম্ (tribhaṅgikām)in thrice-bent posture
- মুক্তামণিকিরীটাম্ (muktāmaṇikirīṭām)wearing a pearl-and-gem crown
- চ (ca)and
- দক্ষে (dakṣe)in her right
- হস্তে (haste)hand
- মহোত্পলম্ (mahotpalam)a great lotus
- বামে (vāme)in her left [hand]
- প্রলম্বহস্তাম্ (pralambahastām)having her hand extended down
- চ (ca)and
- দিব্যাম্বরসুধারিণীম্ (divyāmbarasudhāriṇīm)wearing divine raiment
- শ্যামবর্ণনিভাম্ (śyāmavarṇanibhām)having a dark complexion
- ভাস্বত্সর্বাভরণভূষিতাম্ (bhāsvatsarvābharaṇabhūṣitām)adorned with all glowing ornaments
- পারিজাতোত্পলামাল্যাম্ (pārijātotpalāmālyām)wearing a garland of pārijāta and lotus flowers
- গণেশঃ (gaṇeśaḥ)Gaṇeśa
- বামপার্শ্বকে (vāmapārśvake)on the left side
- ধ্যাত্বা (dhyātvā)having meditated
- বুদ্ধিম্ (buddhim)goddess Buddhi
- সুরূপাম্ (surūpām)beautiful
- সমর্চযেত্ (samarcayet)should worship
- দেশিকোত্তমঃ (deśikottamaḥ)the best of spiritual teachers
anvaya [অথ] শ্রী সঙ্কষ্টহর গণপতিঃ বামে অঙ্কে লসদিন্দীবরহস্তাম্ গৌরাঙ্গীম্ রত্নশোভাঢ্যাম্ বালাম্ বহন্ বালার্কারুণকান্তিঃ দক্ষে অঙ্কুশবরদানম্ বামে পাশম্ চ পাযসম্ পাত্রম্ [দধানঃ] নীলাংশুকলসমানঃ পদ্মারুণে পীঠে তিষ্ঠন্ সঙ্কটহরণঃ গজাননঃ নিত্যম্ সঙ্কটপূগাত্ [নঃ] পাযাত্ [অথ] শ্রী বল্লভ গণপতি বীজাপূর গদেক্ষুকার্মুকভুজাচক্রাব্জ পাশ উত্পল ব্রীহ্যগ্রস্ববিষাণ রত্নকলশ প্রোদ্যত্করাম্ভোরুহঃ পদ্মকরযা জ্বলদ্ভূষযা বল্লভযা চ আশ্লিষ্টঃ বিশ্বোত্পত্তিবিনাশসংস্থিতিকরঃ বিশিষ্টার্থদঃ বিঘ্নঃ ধ্যেযঃ [অথ] শ্রী সিদ্ধিদেবী গুরুঃ গণেশদক্ষিণে ভাগে পীতবর্ণাম্ দ্বিনেত্রাম্ একবক্ত্রাম্বুজদ্বযাম্ নবরত্নকিরীটাম্ চ পীতাম্বরসুধারিণীম্ বামহস্তে মহাপদ্মম্ [দহানাম্] দক্ষে লম্বকরান্বিতাম্ জাজীচম্পকমালাম্ চ ত্রিভঙ্গীম্ ললিতাঙ্গিকাম্ তাম্ সিদ্ধিম্ তু ভাবযেত্ [অথ] শ্রী বুদ্ধিদেবী দেশিকোত্তমঃ গণেশঃ বামপার্শ্বকে দ্বিহস্তাম্ চ দ্বিনেত্রাম্ একবক্ত্রাম্ ত্রিভঙ্গিকাম্ মুক্তামণিকিরীটাম্ চ দক্ষে হস্তে মহোত্পলম্ [দহানাম্] বামে প্রলম্বহস্তাম্ চ দিব্যাম্বরসুধারিণীম্ শ্যামবর্ণনিভাম্ ভাস্বত্সর্বাভরণভূষিতাম্ পারিজাতোত্পলামাল্যাম্ তাম্ সুরূপাম্ বুদ্ধিম্ ধ্যাত্বা সমর্চযেত্
chandas Irregular; the block holds verses in more than one metre
ত্রিভঙ্গী bent in three places — The standing pose of Indian sculpture, with the weight on one leg so that the body curves at knee, hip and neck.
সিদ্ধি বুদ্ধি Siddhi and Buddhi — His two consorts: the thing achieved and the wit that achieves it. They stand to his right and his left.
note The printing puts four pieces in one block: the last of the thirty-two forms, then Vallabha Ganapati, then how to picture Siddhi and Buddhi on either side of him.
