ഭുജാകങ്കണൈഃ ശോഭിനം ധൂമ്രകേതുമ് ।
ഗലേ ഹാരമുക്താവലീശോഭിതം തം
നമോ ജ്ഞാനരൂപം ഗണേശം നമസ്തേ ॥ 1 ॥
- ഉമാങ്ഗോദ്ഭവമ് (umāṅgodbhavam)born from Uma's own body
- ദന്തിവക്ത്രമ് (dantivaktram)with a tusker's face
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- ഭുജാകങ്കണൈഃ (bhujākaṅkaṇaiḥ)by the bracelets on his arms
- ശോഭിനമ് (śobhinam)set off
- ധൂമ്രകേതുമ് (dhūmraketum)the smoke-bannered
- ഗലേ (gale)at the throat
- ഹാരമുക്താവലീശോഭിതമ് (hāramuktāvalīśobhitam)adorned with a necklace, a row of pearls
- തമ് (tam)him
- നമഃ (namaḥ)salutation
- ജ്ഞാനരൂപമ് (jñānarūpam)whose form is knowledge
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- നമസ്തേ (namaste)salutation to you
anvaya ഉമാങ്ഗോദ്ഭവമ് ദന്തിവക്ത്രമ് ഭുജാകങ്കണൈഃ ശോഭിനമ് ധൂമ്രകേതുമ് ഗലേ ഹാരമുക്താവലീശോഭിതമ് തമ് ഗണേശമ് ജ്ഞാനരൂപമ് നമഃ ഗണേശമ് നമസ്തേ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ഢുണ്ഢിരാജ Dhundhiraja — The Ganesha who stands at the door of the Vishvanatha temple in Kashi. Pilgrims are told to see him first, which is how he came to be called the king who is searched for.
ധൂമ്രകേതുമ് the smoke-bannered — An old name of fire, whose banner is its smoke, and one of Ganesha's own names.
note Every verse ends with the same half-line, നമോ ... ഗണേശം നമസ്തേ, and the hymn is named for its metre, Bhujangaprayata.
സ്മരന് സന്മുഖം ജ്ഞാനദം സര്വസിദ്ധിമ് ।
മനശ്ചിന്തിതം കാര്യമേവേഷു സിദ്ധ്യേ-
-ന്നമോ ബുദ്ധികാന്തം ഗണേശം നമസ്തേ ॥ 2 ॥
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- വദേത് (vadet)one should say
- തമ് (tam)him
- സ്മരേത് (smaret)one should remember
- സര്വകാര്യേ (sarvakārye)in everything one does
- സ്മരന് (smaran)remembering
- സന്മുഖമ് (sanmukham)the one who faces you
- ജ്ഞാനദമ് (jñānadam)the giver of knowledge
- സര്വസിദ്ധിമ് (sarvasiddhim)every success
- മനശ്ചിന്തിതമ് (manaścintitam)what the mind has settled on
- കാര്യമ് (kāryam)the work
- ഏവ (eva)indeed
- ഏഷു (eṣu)in these
- സിദ്ധ്യേത് (siddhyet)would come out right
- നമഃ (namaḥ)salutation
- ബുദ്ധികാന്തമ് (buddhikāntam)the beloved of wit
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- നമസ്തേ (namaste)salutation to you
anvaya സര്വകാര്യേ തമ് ഗണേശമ് വദേത് സ്മരേത് സന്മുഖമ് ജ്ഞാനദമ് സര്വസിദ്ധിമ് സ്മരന് ഏഷു മനശ്ചിന്തിതമ് കാര്യമ് ഏവ സിദ്ധ്യേത് ബുദ്ധികാന്തമ് നമഃ ഗണേശമ് നമസ്തേ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ബുദ്ധികാന്തമ് the beloved of wit — Kanta is a husband or a beloved. Buddhi is both plain good sense and the name of one of his two wives.
ചതുര്ധാഭുജം ചൈകദന്തൈകവര്ണമ് ।
ഇദം ദേവരൂപം ഗണം സിദ്ധിനാഥം
നമോ ഭാലചന്ദ്രം ഗണേശം നമസ്തേ ॥ 3 ॥
- മഹാസുന്ദരമ് (mahāsundaram)very beautiful
- വക്ത്രചിഹ്നമ് (vaktracihnam)known by his face
- വിരാടമ് (virāṭam)vast
- ചതുര്ധാഭുജമ് (caturdhābhujam)four-armed
- ച (ca)and
- ഏകദന്തമ് (ekadantam)one-tusked
- ഏകവര്ണമ് (ekavarṇam)of a single colour
- ഇദമ് (idam)this
- ദേവരൂപമ് (devarūpam)the shape of god
- ഗണമ് (gaṇam)the gana
- സിദ്ധിനാഥമ് (siddhinātham)the lord of success
- നമഃ (namaḥ)salutation
- ഭാലചന്ദ്രമ് (bhālacandram)the one with the moon on his brow
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- നമസ്തേ (namaste)salutation to you
anvaya മഹാസുന്ദരമ് വക്ത്രചിഹ്നമ് വിരാടമ് ചതുര്ധാഭുജമ് ച ഏകദന്തമ് ഏകവര്ണമ് ഇദമ് ദേവരൂപമ് ഗണമ് സിദ്ധിനാഥമ് ഭാലചന്ദ്രമ് നമഃ ഗണേശമ് നമസ്തേ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
വിരാടമ് vast — Virat is the body of the whole world seen as one being. To call him virat is to say his form is not the size of an image.
സ്തുതൈര്മോദകൈഃ പ്രീയതേ വിഘ്നരാജഃ ।
മഹാസങ്കടച്ഛേദകം ധൂമ്രകേതും
നമോ ഗൌരിപുത്രം ഗണേശം നമസ്തേ ॥ 4 ॥
- സസിന്ദൂരസത്കുങ്കുമൈഃ (sasindūrasatkuṅkumaiḥ)with vermilion and good kunkuma
- തുല്യവര്ണഃ (tulyavarṇaḥ)of like colour
- സ്തുതൈഃ (stutaiḥ)with praises
- മോദകൈഃ (modakaiḥ)with modaks
- പ്രീയതേ (prīyate)is pleased
- വിഘ്നരാജഃ (vighnarājaḥ)the king of obstacles
- മഹാസങ്കടച്ഛേദകമ് (mahāsaṅkaṭacchedakam)who cuts through great trouble
- ധൂമ്രകേതുമ് (dhūmraketum)the smoke-bannered
- നമഃ (namaḥ)salutation
- ഗൌരിപുത്രമ് (gauriputram)the son of Gauri
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- നമസ്തേ (namaste)salutation to you
anvaya വിഘ്നരാജഃ സസിന്ദൂരസത്കുങ്കുമൈഃ തുല്യവര്ണഃ സ്തുതൈഃ മോദകൈഃ പ്രീയതേ മഹാസങ്കടച്ഛേദകമ് ധൂമ്രകേതുമ് ഗൌരിപുത്രമ് നമഃ ഗണേശമ് നമസ്തേ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
സങ്കട trouble — Sankata is a narrow place, a pass with no room to turn. The word for a tight spot became the word for trouble.
തഥാ ധ്യായതാം ശങ്കരം പാപനാശഃ ।
യഥാ പൂജിതേ ഷണ്മുഖേ ശോകനാശോ
നമോ വിഘ്നനാശം ഗണേശം നമസ്തേ ॥ 5 ॥
- യഥാ (yathā)as
- പാതകച്ഛേദകമ് (pātakacchedakam)cutting through sin
- വിഷ്ണുനാമ (viṣṇunāma)the name of Vishnu
- തഥാ (tathā)so
- ധ്യായതാമ് (dhyāyatām)for those who hold him in mind
- ശങ്കരമ് (śaṅkaram)Shankara
- പാപനാശഃ (pāpanāśaḥ)the undoing of wrongdoing
- യഥാ (yathā)as
- പൂജിതേ (pūjite)when worshipped
- ഷണ്മുഖേ (ṣaṇmukhe)the six-faced one
- ശോകനാശഃ (śokanāśaḥ)the ending of grief
- നമഃ (namaḥ)salutation
- വിഘ്നനാശമ് (vighnanāśam)the ending of obstacles
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- നമസ്തേ (namaste)salutation to you
anvaya യഥാ വിഷ്ണുനാമ പാതകച്ഛേദകമ് തഥാ ശങ്കരമ് ധ്യായതാമ് പാപനാശഃ യഥാ ഷണ്മുഖേ പൂജിതേ ശോകനാശഃ വിഘ്നനാശമ് നമഃ ഗണേശമ് നമസ്തേ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ഷണ്മുഖേ the six-faced one — Kartikeya, his brother, who has six faces. The verse sets Ganesha beside Vishnu, Shiva and him, one to each line.
സുസിന്ദൂരകം പൂജിതം രക്തപുഷ്പൈഃ ।
സദാ ചര്ചിതം ചന്ദനൈഃ കുങ്കുമാക്തം
നമോ ജ്ഞാനരൂപം ഗണേശം നമസ്തേ ॥ 6 ॥
- സദാ (sadā)always
- സര്വദാ (sarvadā)at every hour
- ധ്യായതാമ് (dhyāyatām)let them hold in mind
- ഏകദന്തമ് (ekadantam)the one-tusked
- സുസിന്ദൂരകമ് (susindūrakam)bright with vermilion
- പൂജിതമ് (pūjitam)worshipped
- രക്തപുഷ്പൈഃ (raktapuṣpaiḥ)with red flowers
- സദാ (sadā)always
- ചര്ചിതമ് (carcitam)smeared
- ചന്ദനൈഃ (candanaiḥ)with sandal
- കുങ്കുമാക്തമ് (kuṅkumāktam)touched with kunkuma
- നമഃ (namaḥ)salutation
- ജ്ഞാനരൂപമ് (jñānarūpam)whose form is knowledge
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- നമസ്തേ (namaste)salutation to you
anvaya സദാ സര്വദാ ഏകദന്തമ് സുസിന്ദൂരകമ് രക്തപുഷ്പൈഃ പൂജിതമ് സദാ ചന്ദനൈഃ ചര്ചിതമ് കുങ്കുമാക്തമ് ധ്യായതാമ് ജ്ഞാനരൂപമ് നമഃ ഗണേശമ് നമസ്തേ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
നമോ ജ്ഞാനരൂപിന്നമഃ സിദ്ധികാന്ത ।
നമോ ധ്യേയപൂജ്യായ ഹേ ബുദ്ധിനാഥ
സുരാസ്ത്വാം ഭജന്തേ ഗണേശം നമസ്തേ ॥ 7 ॥
- നമഃ (namaḥ)salutation
- ഗൌരികാഗര്ഭജാപത്യ (gaurikāgarbhajāpatya)O child born of Gauri's womb
- തുഭ്യമ് (tubhyam)to you
- ജ്ഞാനരൂപിന് (jñānarūpin)O you whose form is knowledge
- നമഃ (namaḥ)salutation
- സിദ്ധികാന്ത (siddhikānta)O husband of Siddhi
- ധ്യേയപൂജ്യായ (dhyeyapūjyāya)to the one to be held in mind and worshipped
- ഹേ ബുദ്ധിനാഥ (he buddhinātha)O lord of wit
- സുരാഃ (surāḥ)the gods
- ത്വാമ് (tvām)you
- ഭജന്തേ (bhajante)serve
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- നമസ്തേ (namaste)salutation to you
anvaya ഗൌരികാഗര്ഭജാപത്യ തുഭ്യമ് നമഃ ജ്ഞാനരൂപിന് നമഃ സിദ്ധികാന്ത ധ്യേയപൂജ്യായ ഹേ ബുദ്ധിനാഥ സുരാഃ ത്വാമ് ഭജന്തേ ഗണേശമ് നമസ്തേ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
note The only verse that speaks to him throughout in the second person.
പ്രഭാതേ ജപേന്നിത്യമേകാഗ്രചിത്തഃ ।
ക്ഷയം യാന്തി വിഘ്നാ ദിശഃ ശോഭയന്തം
നമോ ജ്ഞാനരൂപം ഗണേശം നമസ്തേ ॥ 8 ॥
- ഭുജങ്ഗപ്രയാതമ് (bhujaṅgaprayātam)this Bhujangaprayata
- പഠേത് (paṭhet)recites
- യഃ (yaḥ)whoever
- തു (tu)and
- ഭക്ത്യാ (bhaktyā)with devotion
- പ്രഭാതേ (prabhāte)in the morning
- ജപേത് (japet)says it
- നിത്യമ് (nityam)every day
- ഏകാഗ്രചിത്തഃ (ekāgracittaḥ)with his mind on one thing
- ക്ഷയമ് (kṣayam)to nothing
- യാന്തി (yānti)waste away
- വിഘ്നാഃ (vighnāḥ)the obstacles
- ദിശഃ (diśaḥ)the quarters of the sky
- ശോഭയന്തമ് (śobhayantam)growing bright
- നമഃ (namaḥ)salutation
- ജ്ഞാനരൂപമ് (jñānarūpam)whose form is knowledge
- ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
- നമസ്തേ (namaste)salutation to you
anvaya യഃ തു ഭക്ത്യാ ഭുജങ്ഗപ്രയാതമ് പഠേത് നിത്യമ് പ്രഭാതേ ഏകാഗ്രചിത്തഃ ജപേത് [തസ്യ] വിഘ്നാഃ ക്ഷയമ് യാന്തി ദിശഃ ശോഭയന്തമ് ജ്ഞാനരൂപമ് നമഃ ഗണേശമ് നമസ്തേ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ഏകാഗ്രചിത്തഃ with his mind on one thing — Ekagra is having one point. It is the plainest word in Sanskrit for attention that does not wander.