ଭୁଜାକଙ୍କଣୈଃ ଶୋଭିନଂ ଧୂମ୍ରକେତୁମ୍ ।
ଗଲେ ହାରମୁକ୍ତାଵଲୀଶୋଭିତଂ ତଂ
ନମୋ ଜ୍ଞାନରୂପଂ ଗଣେଶଂ ନମସ୍ତେ ॥ 1 ॥
- ଉମାଙ୍ଗୋଦ୍ଭଵମ୍ (umāṅgodbhavam)born from Uma's own body
- ଦନ୍ତିଵକ୍ତ୍ରମ୍ (dantivaktram)with a tusker's face
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ଭୁଜାକଙ୍କଣୈଃ (bhujākaṅkaṇaiḥ)by the bracelets on his arms
- ଶୋଭିନମ୍ (śobhinam)set off
- ଧୂମ୍ରକେତୁମ୍ (dhūmraketum)the smoke-bannered
- ଗଲେ (gale)at the throat
- ହାରମୁକ୍ତାଵଲୀଶୋଭିତମ୍ (hāramuktāvalīśobhitam)adorned with a necklace, a row of pearls
- ତମ୍ (tam)him
- ନମଃ (namaḥ)salutation
- ଜ୍ଞାନରୂପମ୍ (jñānarūpam)whose form is knowledge
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ନମସ୍ତେ (namaste)salutation to you
anvaya ଉମାଙ୍ଗୋଦ୍ଭଵମ୍ ଦନ୍ତିଵକ୍ତ୍ରମ୍ ଭୁଜାକଙ୍କଣୈଃ ଶୋଭିନମ୍ ଧୂମ୍ରକେତୁମ୍ ଗଲେ ହାରମୁକ୍ତାଵଲୀଶୋଭିତମ୍ ତମ୍ ଗଣେଶମ୍ ଜ୍ଞାନରୂପମ୍ ନମଃ ଗଣେଶମ୍ ନମସ୍ତେ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ଢୁଣ୍ଢିରାଜ Dhundhiraja — The Ganesha who stands at the door of the Vishvanatha temple in Kashi. Pilgrims are told to see him first, which is how he came to be called the king who is searched for.
ଧୂମ୍ରକେତୁମ୍ the smoke-bannered — An old name of fire, whose banner is its smoke, and one of Ganesha's own names.
note Every verse ends with the same half-line, ନମୋ ... ଗଣେଶଂ ନମସ୍ତେ, and the hymn is named for its metre, Bhujangaprayata.
ସ୍ମରନ୍ ସନ୍ମୁଖଂ ଜ୍ଞାନଦଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିମ୍ ।
ମନଶ୍ଚିନ୍ତିତଂ କାର୍ଯମେଵେଷୁ ସିଦ୍ଧ୍ଯେ-
-ନ୍ନମୋ ବୁଦ୍ଧିକାନ୍ତଂ ଗଣେଶଂ ନମସ୍ତେ ॥ 2 ॥
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ଵଦେତ୍ (vadet)one should say
- ତମ୍ (tam)him
- ସ୍ମରେତ୍ (smaret)one should remember
- ସର୍ଵକାର୍ଯେ (sarvakārye)in everything one does
- ସ୍ମରନ୍ (smaran)remembering
- ସନ୍ମୁଖମ୍ (sanmukham)the one who faces you
- ଜ୍ଞାନଦମ୍ (jñānadam)the giver of knowledge
- ସର୍ଵସିଦ୍ଧିମ୍ (sarvasiddhim)every success
- ମନଶ୍ଚିନ୍ତିତମ୍ (manaścintitam)what the mind has settled on
- କାର୍ଯମ୍ (kāryam)the work
- ଏଵ (eva)indeed
- ଏଷୁ (eṣu)in these
- ସିଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ (siddhyet)would come out right
- ନମଃ (namaḥ)salutation
- ବୁଦ୍ଧିକାନ୍ତମ୍ (buddhikāntam)the beloved of wit
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ନମସ୍ତେ (namaste)salutation to you
anvaya ସର୍ଵକାର୍ଯେ ତମ୍ ଗଣେଶମ୍ ଵଦେତ୍ ସ୍ମରେତ୍ ସନ୍ମୁଖମ୍ ଜ୍ଞାନଦମ୍ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିମ୍ ସ୍ମରନ୍ ଏଷୁ ମନଶ୍ଚିନ୍ତିତମ୍ କାର୍ଯମ୍ ଏଵ ସିଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ ବୁଦ୍ଧିକାନ୍ତମ୍ ନମଃ ଗଣେଶମ୍ ନମସ୍ତେ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ବୁଦ୍ଧିକାନ୍ତମ୍ the beloved of wit — Kanta is a husband or a beloved. Buddhi is both plain good sense and the name of one of his two wives.
ଚତୁର୍ଧାଭୁଜଂ ଚୈକଦନ୍ତୈକଵର୍ଣମ୍ ।
ଇଦଂ ଦେଵରୂପଂ ଗଣଂ ସିଦ୍ଧିନାଥଂ
ନମୋ ଭାଲଚନ୍ଦ୍ରଂ ଗଣେଶଂ ନମସ୍ତେ ॥ 3 ॥
- ମହାସୁନ୍ଦରମ୍ (mahāsundaram)very beautiful
- ଵକ୍ତ୍ରଚିହ୍ନମ୍ (vaktracihnam)known by his face
- ଵିରାଟମ୍ (virāṭam)vast
- ଚତୁର୍ଧାଭୁଜମ୍ (caturdhābhujam)four-armed
- ଚ (ca)and
- ଏକଦନ୍ତମ୍ (ekadantam)one-tusked
- ଏକଵର୍ଣମ୍ (ekavarṇam)of a single colour
- ଇଦମ୍ (idam)this
- ଦେଵରୂପମ୍ (devarūpam)the shape of god
- ଗଣମ୍ (gaṇam)the gana
- ସିଦ୍ଧିନାଥମ୍ (siddhinātham)the lord of success
- ନମଃ (namaḥ)salutation
- ଭାଲଚନ୍ଦ୍ରମ୍ (bhālacandram)the one with the moon on his brow
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ନମସ୍ତେ (namaste)salutation to you
anvaya ମହାସୁନ୍ଦରମ୍ ଵକ୍ତ୍ରଚିହ୍ନମ୍ ଵିରାଟମ୍ ଚତୁର୍ଧାଭୁଜମ୍ ଚ ଏକଦନ୍ତମ୍ ଏକଵର୍ଣମ୍ ଇଦମ୍ ଦେଵରୂପମ୍ ଗଣମ୍ ସିଦ୍ଧିନାଥମ୍ ଭାଲଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ନମଃ ଗଣେଶମ୍ ନମସ୍ତେ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ଵିରାଟମ୍ vast — Virat is the body of the whole world seen as one being. To call him virat is to say his form is not the size of an image.
ସ୍ତୁତୈର୍ମୋଦକୈଃ ପ୍ରୀଯତେ ଵିଘ୍ନରାଜଃ ।
ମହାସଙ୍କଟଚ୍ଛେଦକଂ ଧୂମ୍ରକେତୁଂ
ନମୋ ଗୌରିପୁତ୍ରଂ ଗଣେଶଂ ନମସ୍ତେ ॥ 4 ॥
- ସସିନ୍ଦୂରସତ୍କୁଙ୍କୁମୈଃ (sasindūrasatkuṅkumaiḥ)with vermilion and good kunkuma
- ତୁଲ୍ଯଵର୍ଣଃ (tulyavarṇaḥ)of like colour
- ସ୍ତୁତୈଃ (stutaiḥ)with praises
- ମୋଦକୈଃ (modakaiḥ)with modaks
- ପ୍ରୀଯତେ (prīyate)is pleased
- ଵିଘ୍ନରାଜଃ (vighnarājaḥ)the king of obstacles
- ମହାସଙ୍କଟଚ୍ଛେଦକମ୍ (mahāsaṅkaṭacchedakam)who cuts through great trouble
- ଧୂମ୍ରକେତୁମ୍ (dhūmraketum)the smoke-bannered
- ନମଃ (namaḥ)salutation
- ଗୌରିପୁତ୍ରମ୍ (gauriputram)the son of Gauri
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ନମସ୍ତେ (namaste)salutation to you
anvaya ଵିଘ୍ନରାଜଃ ସସିନ୍ଦୂରସତ୍କୁଙ୍କୁମୈଃ ତୁଲ୍ଯଵର୍ଣଃ ସ୍ତୁତୈଃ ମୋଦକୈଃ ପ୍ରୀଯତେ ମହାସଙ୍କଟଚ୍ଛେଦକମ୍ ଧୂମ୍ରକେତୁମ୍ ଗୌରିପୁତ୍ରମ୍ ନମଃ ଗଣେଶମ୍ ନମସ୍ତେ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ସଙ୍କଟ trouble — Sankata is a narrow place, a pass with no room to turn. The word for a tight spot became the word for trouble.
ତଥା ଧ୍ଯାଯତାଂ ଶଙ୍କରଂ ପାପନାଶଃ ।
ଯଥା ପୂଜିତେ ଷଣ୍ମୁଖେ ଶୋକନାଶୋ
ନମୋ ଵିଘ୍ନନାଶଂ ଗଣେଶଂ ନମସ୍ତେ ॥ 5 ॥
- ଯଥା (yathā)as
- ପାତକଚ୍ଛେଦକମ୍ (pātakacchedakam)cutting through sin
- ଵିଷ୍ଣୁନାମ (viṣṇunāma)the name of Vishnu
- ତଥା (tathā)so
- ଧ୍ଯାଯତାମ୍ (dhyāyatām)for those who hold him in mind
- ଶଙ୍କରମ୍ (śaṅkaram)Shankara
- ପାପନାଶଃ (pāpanāśaḥ)the undoing of wrongdoing
- ଯଥା (yathā)as
- ପୂଜିତେ (pūjite)when worshipped
- ଷଣ୍ମୁଖେ (ṣaṇmukhe)the six-faced one
- ଶୋକନାଶଃ (śokanāśaḥ)the ending of grief
- ନମଃ (namaḥ)salutation
- ଵିଘ୍ନନାଶମ୍ (vighnanāśam)the ending of obstacles
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ନମସ୍ତେ (namaste)salutation to you
anvaya ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁନାମ ପାତକଚ୍ଛେଦକମ୍ ତଥା ଶଙ୍କରମ୍ ଧ୍ଯାଯତାମ୍ ପାପନାଶଃ ଯଥା ଷଣ୍ମୁଖେ ପୂଜିତେ ଶୋକନାଶଃ ଵିଘ୍ନନାଶମ୍ ନମଃ ଗଣେଶମ୍ ନମସ୍ତେ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ଷଣ୍ମୁଖେ the six-faced one — Kartikeya, his brother, who has six faces. The verse sets Ganesha beside Vishnu, Shiva and him, one to each line.
ସୁସିନ୍ଦୂରକଂ ପୂଜିତଂ ରକ୍ତପୁଷ୍ପୈଃ ।
ସଦା ଚର୍ଚିତଂ ଚନ୍ଦନୈଃ କୁଙ୍କୁମାକ୍ତଂ
ନମୋ ଜ୍ଞାନରୂପଂ ଗଣେଶଂ ନମସ୍ତେ ॥ 6 ॥
- ସଦା (sadā)always
- ସର୍ଵଦା (sarvadā)at every hour
- ଧ୍ଯାଯତାମ୍ (dhyāyatām)let them hold in mind
- ଏକଦନ୍ତମ୍ (ekadantam)the one-tusked
- ସୁସିନ୍ଦୂରକମ୍ (susindūrakam)bright with vermilion
- ପୂଜିତମ୍ (pūjitam)worshipped
- ରକ୍ତପୁଷ୍ପୈଃ (raktapuṣpaiḥ)with red flowers
- ସଦା (sadā)always
- ଚର୍ଚିତମ୍ (carcitam)smeared
- ଚନ୍ଦନୈଃ (candanaiḥ)with sandal
- କୁଙ୍କୁମାକ୍ତମ୍ (kuṅkumāktam)touched with kunkuma
- ନମଃ (namaḥ)salutation
- ଜ୍ଞାନରୂପମ୍ (jñānarūpam)whose form is knowledge
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ନମସ୍ତେ (namaste)salutation to you
anvaya ସଦା ସର୍ଵଦା ଏକଦନ୍ତମ୍ ସୁସିନ୍ଦୂରକମ୍ ରକ୍ତପୁଷ୍ପୈଃ ପୂଜିତମ୍ ସଦା ଚନ୍ଦନୈଃ ଚର୍ଚିତମ୍ କୁଙ୍କୁମାକ୍ତମ୍ ଧ୍ଯାଯତାମ୍ ଜ୍ଞାନରୂପମ୍ ନମଃ ଗଣେଶମ୍ ନମସ୍ତେ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ନମୋ ଜ୍ଞାନରୂପିନ୍ନମଃ ସିଦ୍ଧିକାନ୍ତ ।
ନମୋ ଧ୍ଯେଯପୂଜ୍ଯାଯ ହେ ବୁଦ୍ଧିନାଥ
ସୁରାସ୍ତ୍ଵାଂ ଭଜନ୍ତେ ଗଣେଶଂ ନମସ୍ତେ ॥ 7 ॥
- ନମଃ (namaḥ)salutation
- ଗୌରିକାଗର୍ଭଜାପତ୍ଯ (gaurikāgarbhajāpatya)O child born of Gauri's womb
- ତୁଭ୍ଯମ୍ (tubhyam)to you
- ଜ୍ଞାନରୂପିନ୍ (jñānarūpin)O you whose form is knowledge
- ନମଃ (namaḥ)salutation
- ସିଦ୍ଧିକାନ୍ତ (siddhikānta)O husband of Siddhi
- ଧ୍ଯେଯପୂଜ୍ଯାଯ (dhyeyapūjyāya)to the one to be held in mind and worshipped
- ହେ ବୁଦ୍ଧିନାଥ (he buddhinātha)O lord of wit
- ସୁରାଃ (surāḥ)the gods
- ତ୍ଵାମ୍ (tvām)you
- ଭଜନ୍ତେ (bhajante)serve
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ନମସ୍ତେ (namaste)salutation to you
anvaya ଗୌରିକାଗର୍ଭଜାପତ୍ଯ ତୁଭ୍ଯମ୍ ନମଃ ଜ୍ଞାନରୂପିନ୍ ନମଃ ସିଦ୍ଧିକାନ୍ତ ଧ୍ଯେଯପୂଜ୍ଯାଯ ହେ ବୁଦ୍ଧିନାଥ ସୁରାଃ ତ୍ଵାମ୍ ଭଜନ୍ତେ ଗଣେଶମ୍ ନମସ୍ତେ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
note The only verse that speaks to him throughout in the second person.
ପ୍ରଭାତେ ଜପେନ୍ନିତ୍ଯମେକାଗ୍ରଚିତ୍ତଃ ।
କ୍ଷଯଂ ଯାନ୍ତି ଵିଘ୍ନା ଦିଶଃ ଶୋଭଯନ୍ତଂ
ନମୋ ଜ୍ଞାନରୂପଂ ଗଣେଶଂ ନମସ୍ତେ ॥ 8 ॥
- ଭୁଜଙ୍ଗପ୍ରଯାତମ୍ (bhujaṅgaprayātam)this Bhujangaprayata
- ପଠେତ୍ (paṭhet)recites
- ଯଃ (yaḥ)whoever
- ତୁ (tu)and
- ଭକ୍ତ୍ଯା (bhaktyā)with devotion
- ପ୍ରଭାତେ (prabhāte)in the morning
- ଜପେତ୍ (japet)says it
- ନିତ୍ଯମ୍ (nityam)every day
- ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତଃ (ekāgracittaḥ)with his mind on one thing
- କ୍ଷଯମ୍ (kṣayam)to nothing
- ଯାନ୍ତି (yānti)waste away
- ଵିଘ୍ନାଃ (vighnāḥ)the obstacles
- ଦିଶଃ (diśaḥ)the quarters of the sky
- ଶୋଭଯନ୍ତମ୍ (śobhayantam)growing bright
- ନମଃ (namaḥ)salutation
- ଜ୍ଞାନରୂପମ୍ (jñānarūpam)whose form is knowledge
- ଗଣେଶମ୍ (gaṇeśam)Ganesha
- ନମସ୍ତେ (namaste)salutation to you
anvaya ଯଃ ତୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭୁଜଙ୍ଗପ୍ରଯାତମ୍ ପଠେତ୍ ନିତ୍ଯମ୍ ପ୍ରଭାତେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତଃ ଜପେତ୍ [ତସ୍ଯ] ଵିଘ୍ନାଃ କ୍ଷଯମ୍ ଯାନ୍ତି ଦିଶଃ ଶୋଭଯନ୍ତମ୍ ଜ୍ଞାନରୂପମ୍ ନମଃ ଗଣେଶମ୍ ନମସ୍ତେ
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତଃ with his mind on one thing — Ekagra is having one point. It is the plainest word in Sanskrit for attention that does not wander.