ওঁ শ্রী পরমাত্মনে নমঃ
অথ সপ্তমোঽধ্যাযঃ ।
জ্ঞানবিজ্ঞানযোগঃ
শ্রীভগবানুবাচ
জ্ঞানবিজ্ঞানযোগঃ
শ্রীভগবানুবাচ
ময্যাসক্তমনাঃ পার্থ যোগং যুঞ্জন্মদাশ্রযঃ ।
অসংশযং সমগ্রং মাং যথা জ্ঞাস্যসি তচ্ছৃণু ॥ 1 ॥
অসংশযং সমগ্রং মাং যথা জ্ঞাস্যসি তচ্ছৃণু ॥ 1 ॥
- শ্রীভগবানুবাচ (śrībhagavānuvāca)the Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- মযি (mayi)in Me
- আসক্তমনাঃ (āsaktamanāḥ)mind attached (āsakta:attached | manāḥ:mind)
- পার্থ (pārtha)O son of Pritha
- যোগং (yogaṃ)yoga
- যুঞ্জন্ (yuñjan)practising
- মত্ (mad)My
- আশ্রযঃ (āśrayaḥ)taking refuge
- অসংশযং (asaṃśayaṃ)without doubt
- সমগ্রম্ (samagram)fully
- মাম্ (mām)Me
- যথা (yathā)how
- জ্ঞাস্যসি (jñāsyasi)you shall know
- তত্ (tat)that
- শৃণু (śṛṇu)hear
জ্ঞানং তেঽহং সবিজ্ঞানমিদং বক্ষ্যাম্যশেষতঃ ।
যজ্জ্ঞাত্বা নেহ ভূযোঽন্যজ্জ্ঞাতব্যমবশিষ্যতে ॥ 2 ॥
যজ্জ্ঞাত্বা নেহ ভূযোঽন্যজ্জ্ঞাতব্যমবশিষ্যতে ॥ 2 ॥
- জ্ঞানম্ (jñānam)knowledge
- তে (te)to you
- অহম্ (aham)I
- সবিজ্ঞানম্ (savijñānam)with realization (sa:with | vijñānam:realization)
- ইদম্ (idam)this
- বক্ষ্যামি (vakṣyāmi)I shall declare
- অশেষতঃ (aśeṣataḥ)in full
- যত্ (yat)which
- জ্ঞাত্বা (jñātvā)having known
- ন (na)not
- ইহ (iha)here
- ভূযঃ (bhūyaḥ)more
- অন্যত্ (anyat)other
- জ্ঞাতব্যম্ (jñātavyam)to be known
- অবশিষ্যতে (avaśiṣyate)remains
মনুষ্যাণাং সহস্রেষু কশ্চিদ্যততি সিদ্ধযে ।
যততামপি সিদ্ধানাং কশ্চিন্মাং বেত্তি তত্ত্বতঃ ॥ 3 ॥
যততামপি সিদ্ধানাং কশ্চিন্মাং বেত্তি তত্ত্বতঃ ॥ 3 ॥
- মনুষ্যাণাং (manuṣyāṇām)of men
- সহস্রেষু (sahasreṣu)among thousands
- কশ্চিত্ (kaścit)one
- যততি (yatati)strives
- সিদ্ধযে (siddhaye)for perfection
- যততাম্ (yatatām)of those striving
- অপি (api)even
- সিদ্ধানাং (siddhānām)of the successful
- কশ্চিত্ (kaścin)one
- মাম্ (mām)Me
- বেত্তি (vetti)knows
- তত্ত্বতঃ (tattvataḥ)in essence
ভূমিরাপোঽনলো বাযুঃ খং মনো বুদ্ধিরেব চ ।
অহঙ্কার ইতীযং মে ভিন্না প্রকৃতিরষ্টধা ॥ 4 ॥
অহঙ্কার ইতীযং মে ভিন্না প্রকৃতিরষ্টধা ॥ 4 ॥
- ভূমিঃ (bhūmiḥ)earth
- আপঃ (āpaḥ)water
- অনলঃ (analaḥ)fire
- বাযুঃ (vāyuḥ)air
- খম্ (kham)ether
- মনঃ (manaḥ)mind
- বুদ্ধিঃ (buddhiḥ)intellect
- এব (eva)indeed
- চ (ca)and
- অহঙ্কারঃ (ahaṅkāraḥ)egoism
- ইতি (iti)thus
- ইযম্ (iyam)this
- মে (me)my
- ভিন্না (bhinnā)divided
- প্রকৃতিঃ (prakṛtiḥ)nature
- অষ্টধা (aṣṭadhā)eight-fold
অপরেযমিতস্ত্বন্যাং প্রকৃতিং বিদ্ধি মে পরাম্ ।
জীবভূতাং মহাবাহো যযেদং ধার্যতে জগত্ ॥ 5 ॥
জীবভূতাং মহাবাহো যযেদং ধার্যতে জগত্ ॥ 5 ॥
- অপরা (aparā)lower
- ইযম্ (iyam)this
- ইতঃ (itaḥ)from this
- তু (tu)but
- অন্যাম্ (anyām)another
- প্রকৃতিম্ (prakṛtim)nature
- বিদ্ধি (viddhi)know
- মে (me)my
- পরাম্ (parām)higher
- জীবভূতাম্ (jīvabhūtām)life-element (jīva:life | bhūtām:element)
- মহাবাহো (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- যা (yā)by which
- এদং (edaṃ)this
- ধার্যতে (dhāryate)is upheld
- জগত্ (jagat)world
এতদ্যোনীনি ভূতানি সর্বাণীত্যুপধারয ।
অহং কৃত্স্নস্য জগতঃ প্রভবঃ প্রলযস্তথা ॥ 6 ॥
অহং কৃত্স্নস্য জগতঃ প্রভবঃ প্রলযস্তথা ॥ 6 ॥
- এতদ্যোনীনি (etadyonīni)these are the wombs (etat:these | yonīni:wombs)
- ভূতানি (bhūtāni)beings
- সর্বাণি (sarvāṇi)all
- ইতি (iti)thus
- উপধারয (upadhāraya)understand
- অহম্ (aham)I
- কৃত্স্নস্য (kṛtsnasya)of the whole
- জগতঃ (jagataḥ)of the universe
- প্রভবঃ (prabhavaḥ)source
- প্রলযঃ (pralayaḥ)dissolution
- তথা (tathā)also
মত্তঃ পরতরং নান্যত্কিঞ্চিদস্তি ধনঞ্জয ।
মযি সর্বমিদং প্রোতং সূত্রে মণিগণা ইব ॥ 7 ॥
মযি সর্বমিদং প্রোতং সূত্রে মণিগণা ইব ॥ 7 ॥
- মত্তঃ (mattaḥ)from Me
- পরতরং (parataraṃ)higher
- ন (na)not
- অন্যত্ (anyat)other
- কিঞ্চিত্ (kiñcit)anything
- অস্তি (asti)exists
- ধনঞ্জয (dhanañjaya)O Dhananjaya
- মযি (mayi)in Me
- সর্বম্ (sarvam)all
- ইদং (idaṃ)this
- প্রোতং (protaṃ)strung
- সূত্রে (sūtre)on a string
- মণিগণাঃ (maṇigaṇāḥ)clusters of gems (maṇi:gem | gaṇāḥ:clusters)
- ইব (iva)like
রসোঽহমপ্সু কৌন্তেয প্রভাস্মি শশিসূর্যযোঃ ।
প্রণবঃ সর্ববেদেষু শব্দঃ খে পৌরুষং নৃষু ॥ 8 ॥
প্রণবঃ সর্ববেদেষু শব্দঃ খে পৌরুষং নৃষু ॥ 8 ॥
- রসঃ (rasaḥ)sapidity
- অহম্ (aham)I am
- অপ্সু (apsu)in water
- কৌন্তেয (kaunteya)O son of Kunti
- প্রভা (prabhā)light
- অস্মি (asmi)I am
- শশি (śaśi)moon
- সূর্যযোঃ (sūryayoḥ)and the sun
- প্রণবঃ (praṇavaḥ)syllable OM
- সর্ববেদেষু (sarvavedeṣu)in all the Vedas (sarva:all | vedeṣu:in the Vedas)
- শব্দঃ (śabdaḥ)sound
- খে (khe)in ether
- পৌরুষম্ (pauruṣam)virility
- নৃষু (nṛṣu)in men
পুণ্যো গন্ধঃ পৃথিব্যাং চ তেজশ্চাস্মি বিভাবসৌ ।
জীবনং সর্বভূতেষু তপশ্চাস্মি তপস্বিষু ॥ 9 ॥
জীবনং সর্বভূতেষু তপশ্চাস্মি তপস্বিষু ॥ 9 ॥
- পুণ্যঃ (puṇyaḥ)pure
- গন্ধঃ (gandhaḥ)fragrance
- পৃথিব্যাং (pṛthivyāṃ)in the earth
- চ (ca)and
- তেজঃ (tejaḥ)brilliance
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- বিভাবসৌ (vibhāvasau)in fire
- জীবনং (jīvanam)life
- সর্বভূতেষু (sarvabhūteṣu)in all beings (sarva:all | bhūteṣu:in beings)
- তপঃ (tapaḥ)austerity
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- তপস্বিষু (tapasviṣu)in the austere (tapasvi:austere | ṣu:in)
বীজং মাং সর্বভূতানাং বিদ্ধি পার্থ সনাতনম্ ।
বুদ্ধির্বুদ্ধিমতামস্মি তেজস্তেজস্বিনামহম্ ॥ 10 ॥
বুদ্ধির্বুদ্ধিমতামস্মি তেজস্তেজস্বিনামহম্ ॥ 10 ॥
- বীজং (bījam)seed
- মাং (māṃ)me
- সর্বভূতানাং (sarvabhūtānāṃ)of all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- বিদ্ধি (viddhi)know
- পার্থ (pārtha)O Partha
- সনাতনম্ (sanātanam)eternal
- বুদ্ধিঃ (buddhiḥ)intelligence
- বুদ্ধিমতাম্ (buddhimatām)of the intelligent (buddhi:intelligence | matām:of the possessors)
- অস্মি (asmi)am
- তেজঃ (tejaḥ)splendour
- তেজস্বিনাম্ (tejasvinām)of the splendid (tejas:splendour | vinām:of the possessors)
- অহম্ (aham)I
বলং বলবতাং চাহং কামরাগবিবর্জিতম্ ।
ধর্মাবিরুদ্ধো ভূতেষু কামোঽস্মি ভরতর্ষভ ॥ 11 ॥
ধর্মাবিরুদ্ধো ভূতেষু কামোঽস্মি ভরতর্ষভ ॥ 11 ॥
- বলম্ (balam)strength
- বলবতাম্ (balavatām)of the strong (bala:strength | vatām:of those having)
- চ (ca)and
- অহম্ (aham)I
- কামরাগবিবর্জিতম্ (kāmarāgavivarjitam)devoid of desire and attachment (kāma:desire | rāga:attachment | vivarjitam:devoid of)
- ধর্মাবিরুদ্ধঃ (dharmāviruddhaḥ)unopposed to dharma (dharma:righteousness | aviruddhaḥ:unopposed)
- ভূতেষু (bhūteṣu)in beings
- কামঃ (kāmaḥ)desire
- অস্মি (asmi)I am
- ভরতর্ষভ (bharatarṣabha)O best among the Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
যে চৈব সাত্ত্বিকা ভাবা রাজসাস্তামসাশ্চ যে ।
মত্ত এবেতি তান্বিদ্ধি ন ত্বহং তেষু তে মযি ॥ 12 ॥
মত্ত এবেতি তান্বিদ্ধি ন ত্বহং তেষু তে মযি ॥ 12 ॥
- যে (ye)those who
- চ (ca)and
- এব (eva)indeed
- সাত্ত্বিকাঃ (sāttvikāḥ)pure
- ভাবাঃ (bhāvāḥ)beings
- রাজসাঃ (rājasāḥ)active
- তামসাঃ (tāmasāḥ)inert
- চ (ca)and
- যে (ye)those who
- মত্তঃ (mattaḥ)from Me
- এব (eva)indeed
- ইতি (iti)thus
- তান্ (tān)them
- বিদ্ধি (viddhi)know
- ন (na)not
- তু (tu)but
- অহম্ (aham)I
- তেষু (teṣu)in them
- তে (te)they
- মযি (mayi)in Me
ত্রিভির্গুণমযৈর্ভাবৈরেভিঃ সর্বমিদং জগত্ ।
মোহিতং নাভিজানাতি মামেভ্যঃ পরমব্যযম্ ॥ 13 ॥
মোহিতং নাভিজানাতি মামেভ্যঃ পরমব্যযম্ ॥ 13 ॥
- ত্রিভিঃ (tribhiḥ)by the three
- গুণমযৈঃ (guṇamayaiḥ)composed of qualities (guṇa:qualities | maya:composed of)
- ভাবৈঃ (bhāvaiḥ)by states
- এভিঃ (ebhiḥ)by these
- সর্বম্ (sarvam)all
- ইদম্ (idam)this
- জগত্ (jagat)world
- মোহিতম্ (mohitam)deluded
- ন (na)not
- অভিজানাতি (abhijānāti)knows
- মাম্ (mām)Me
- এভ্যঃ (ebhyaḥ)from these
- পরম্ (param)beyond
- অব্যযম্ (avyayam)immutable
দৈবী হ্যেষা গুণমযী মম মাযা দুরত্যযা ।
মামেব যে প্রপদ্যন্তে মাযামেতাং তরন্তি তে ॥ 14 ॥
মামেব যে প্রপদ্যন্তে মাযামেতাং তরন্তি তে ॥ 14 ॥
- দৈবী (daivī)divine
- হি (hi)indeed
- এষা (eṣā)this
- গুণমযী (guṇamayī)made of qualities (guṇa:qualities | mayī:made of)
- মম (mama)my
- মাযা (māyā)illusion
- দুরত্যযা (duratyayā)difficult to cross (dur:difficult | atyayā:to cross)
- মাম্ (mām)me
- এব (eva)alone
- যে (ye)who
- প্রপদ্যন্তে (prapadyante)take refuge
- মাযাম্ (māyām)illusion
- এতাম্ (etām)this
- তরন্তি (taranti)cross over
- তে (te)they
ন মাং দুষ্কৃতিনো মূঢাঃ প্রপদ্যন্তে নরাধমাঃ ।
মাযযাপহৃতজ্ঞানা আসুরং ভাবমাশ্রিতাঃ ॥ 15 ॥
মাযযাপহৃতজ্ঞানা আসুরং ভাবমাশ্রিতাঃ ॥ 15 ॥
- ন (na)not
- মাম্ (mām)Me
- দুষ্কৃতিনঃ (duṣkṛtinaḥ)evil-doers
- মূঢাঃ (mūḍhāḥ)deluded
- প্রপদ্যন্তে (prapadyante)seek
- নরাধমাঃ (narādhamāḥ)lowest of men (nara:men | adhamāḥ:lowest)
- মাযযা (māyayā)by delusion
- অপহৃতজ্ঞানাঃ (apahṛtajñānāḥ)whose knowledge is destroyed (apahṛta:destroyed | jñānāḥ:knowledge)
- আসুরং (āsuraṃ)demonic
- ভাবম্ (bhāvam)nature
- আশ্রিতাঃ (āśritāḥ)follow
চতুর্বিধা ভজন্তে মাং জনাঃ সুকৃতিনোঽর্জুন ।
আর্তো জিজ্ঞাসুরর্থার্থী জ্ঞানী চ ভরতর্ষভ ॥ 16 ॥
আর্তো জিজ্ঞাসুরর্থার্থী জ্ঞানী চ ভরতর্ষভ ॥ 16 ॥
- চতুর্বিধা (caturvidhā)four kinds (catur:four | vidhā:kinds)
- ভজন্তে (bhajante)worship
- মাং (māṃ)Me
- জনাঃ (janāḥ)people
- সুকৃতিনঃ (sukṛtinaḥ)virtuous (su:good | kṛtinaḥ:doers)
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
- আর্তঃ (ārtaḥ)the distressed
- জিজ্ঞাসুঃ (jijñāsuḥ)the seeker of knowledge
- অর্থার্থী (arthārthī)the seeker of wealth (artha:wealth | arthī:seeker)
- জ্ঞানী (jñānī)the wise
- চ (ca)and
- ভরতর্ষভ (bharatarṣabha)O best among the Bharatas (bharata:Bharatas | ṛṣabha:best)
তেষাং জ্ঞানী নিত্যযুক্ত একভক্তির্বিশিষ্যতে ।
প্রিযো হি জ্ঞানিনোঽত্যর্থমহং স চ মম প্রিযঃ ॥ 17 ॥
প্রিযো হি জ্ঞানিনোঽত্যর্থমহং স চ মম প্রিযঃ ॥ 17 ॥
- তেষাম্ (teṣām)of them
- জ্ঞানী (jñānī)wise
- নিত্যযুক্ত (nityayukta)ever steadfast (nitya:ever | yukta:steadfast)
- একভক্তিঃ (ekabhaktiḥ)devoted to the One (eka:one | bhaktiḥ:devotion)
- বিশিষ্যতে (viśiṣyate)excels
- প্রিযঃ (priyaḥ)dear
- হি (hi)indeed
- জ্ঞানিনঃ (jñāninaḥ)to the wise
- অত্যর্থম্ (atyartham)exceedingly
- অহম্ (aham)I
- স (sa)he
- চ (ca)and
- মম (mama)to me
- প্রিযঃ (priyaḥ)dear
উদারাঃ সর্ব এবৈতে জ্ঞানী ত্বাত্মৈব মে মতম্ ।
আস্থিতঃ স হি যুক্তাত্মা মামেবানুত্তমাং গতিম্ ॥ 18 ॥
আস্থিতঃ স হি যুক্তাত্মা মামেবানুত্তমাং গতিম্ ॥ 18 ॥
- উদারাঃ (udārāḥ)noble
- সর্ব (sarva)all
- এব (eva)indeed
- এতে (ete)these
- জ্ঞানী (jñānī)wise man
- তু (tu)but
- আত্মা (ātmā)Self
- এব (eva)indeed
- মে (me)My
- মতম্ (matam)opinion
- আস্থিতঃ (āsthitaḥ)established
- স (sa)he
- হি (hi)indeed
- যুক্তাত্মা (yuktātmā)steadfast in mind (yukta:steadfast | ātmā:mind)
- মাম্ (mām)Me
- এব (eva)alone
- অনুত্তমাং (anuttamām)Supreme
- গতিম্ (gatim)goal
বহূনাং জন্মনামন্তে জ্ঞানবান্মাং প্রপদ্যতে ।
বাসুদেবঃ সর্বমিতি স মহাত্মা সুদুর্লভঃ ॥ 19 ॥
বাসুদেবঃ সর্বমিতি স মহাত্মা সুদুর্লভঃ ॥ 19 ॥
- বহূনাম্ (bahūnām)of many
- জন্মনাম্ (janmanām)of births
- অন্তে (ante)at the end
- জ্ঞানবান্ (jñānavān)wise man
- মাম্ (mām)to me
- প্রপদ্যতে (prapadyate)surrenders
- বাসুদেবঃ (vāsudevaḥ)Vasudeva
- সর্বম্ (sarvam)all
- ইতি (iti)thus
- স (sa)he
- মহাত্মা (mahātmā)great soul
- সুদুর্লভঃ (sudurlabhaḥ)very hard to find (su:very | durlabhaḥ:hard to find)
কামৈস্তৈস্তৈর্হৃতজ্ঞানাঃ প্রপদ্যন্তেঽন্যদেবতাঃ ।
তং তং নিযমমাস্থায প্রকৃত্যা নিযতাঃ স্বযা ॥ 20 ॥
তং তং নিযমমাস্থায প্রকৃত্যা নিযতাঃ স্বযা ॥ 20 ॥
- কামৈঃ (kāmaiḥ)by desires
- তৈঃ (taiḥ)those
- তৈঃ (taiḥ)those
- হৃতজ্ঞানাঃ (hṛtajñānāḥ)whose wisdom is looted (hṛta:looted | jñānāḥ:wisdom)
- প্রপদ্যন্তে (prapadyante)surrender
- অন্যদেবতাঃ (anyadevatāḥ)to other gods (anya:other | devatāḥ:gods)
- তং (taṃ)that
- তং (taṃ)that
- নিযমম্ (niyamam)rite
- আস্থায (āsthāya)following
- প্রকৃত্যা (prakṛtyā)by nature
- নিযতাঃ (niyatāḥ)led
- স্বযা (svayā)their own
যো যো যাং যাং তনুং ভক্তঃ শ্রদ্ধযার্চিতুমিচ্ছতি ।
তস্য তস্যাচলাং শ্রদ্ধাং তামেব বিদধাম্যহম্ ॥ 21 ॥
তস্য তস্যাচলাং শ্রদ্ধাং তামেব বিদধাম্যহম্ ॥ 21 ॥
- যো (yaḥ)who
- যো (yaḥ)who
- যাং (yām)which
- যাং (yām)which
- তনুং (tanum)form
- ভক্তঃ (bhaktaḥ)devotee
- শ্রদ্ধযা (śraddhayā)with faith
- অর্চিতুম্ (arcitum)to worship
- ইচ্ছতি (icchati)desires
- তস্য (tasya)his
- তস্য (tasya)his
- অচলাং (acalām)unflinching
- শ্রদ্ধাং (śraddhām)faith
- তাম্ (tām)that
- এব (eva)indeed
- বিদধামি (vidadhāmi)I make
- অহম্ (aham)I
স তযা শ্রদ্ধযা যুক্তস্তস্যারাধনমীহতে ।
লভতে চ ততঃ কামান্মযৈব বিহিতান্হি তান্ ॥ 22 ॥
লভতে চ ততঃ কামান্মযৈব বিহিতান্হি তান্ ॥ 22 ॥
- স (sa)he
- তযা (tayā)with that
- শ্রদ্ধযা (śraddhayā)with faith
- যুক্তঃ (yuktaḥ)endued
- তস্য (tasya)his
- আরাধনম্ (ārādhanam)worship
- ঈহতে (īhate)engages
- লভতে (labhate)obtains
- চ (ca)and
- ততঃ (tataḥ)from it
- কামান্ (kāmān)desires
- মযা (mayā)by Me
- এব (eva)alone
- বিহিতান্ (vihitān)ordained
- হি (hi)indeed
- তান্ (tān)those
অন্তবত্তু ফলং তেষাং তদ্ভবত্যল্পমেধসাম্ ।
দেবান্দেবযজো যান্তি মদ্ভক্তা যান্তি মামপি ॥ 23 ॥
দেবান্দেবযজো যান্তি মদ্ভক্তা যান্তি মামপি ॥ 23 ॥
- অন্তবত্ (antavat)finite
- তু (tu)but
- ফলং (phalam)fruit
- তেষাং (teṣām)of those
- তত্ (tat)that
- ভবতি (bhavati)becomes
- অল্পমেধসাম্ (alpamedhasām)of little-intelligence (alpa:little | medhasām:of intelligence)
- দেবান্ (devān)to the devas
- দেবযজঃ (devayajaḥ)worshippers of devas (deva:devas | yajaḥ:worshippers)
- যান্তি (yānti)go
- মদ্ভক্তাঃ (madbhaktāḥ)My devotees (mad:My | bhaktāḥ:devotees)
- যান্তি (yānti)go
- মাম্ (mām)to Me
- অপি (api)also
অব্যক্তং ব্যক্তিমাপন্নং মন্যন্তে মামবুদ্ধযঃ ।
পরং ভাবমজানন্তো মমাব্যযমনুত্তমম্ ॥ 24 ॥
পরং ভাবমজানন্তো মমাব্যযমনুত্তমম্ ॥ 24 ॥
- অব্যক্তং (avyaktaṃ)unmanifest
- ব্যক্তিম্ (vyaktim)manifestation
- আপন্নং (āpannaṃ)having attained
- মন্যন্তে (manyante)think
- মাম্ (mām)me
- অবুদ্ধযঃ (abuddhayaḥ)foolish
- পরং (param)higher
- ভাবম্ (bhāvam)nature
- অজানন্তঃ (ajānantaḥ)not knowing
- মম (mama)my
- অব্যযম্ (avyayam)immutable
- অনুত্তমম্ (anuttamam)peerless
নাহং প্রকাশঃ সর্বস্য যোগমাযাসমাবৃতঃ ।
মূঢোঽযং নাভিজানাতি লোকো মামজমব্যযম্ ॥ 25 ॥
মূঢোঽযং নাভিজানাতি লোকো মামজমব্যযম্ ॥ 25 ॥
- ন (na)not
- অহম্ (aham)I
- প্রকাশঃ (prakāśaḥ)manifest
- সর্বস্য (sarvasya)to all
- যোগমাযাসমাবৃতঃ (yogamāyāsamāvṛtaḥ)veiled by divine maya (yoga:divine | māyā:maya | samāvṛtaḥ:veiled)
- মূঢঃ (mūḍhaḥ)deluded
- অযম্ (ayam)this
- ন (na)not
- অভিজানাতি (abhijānāti)knows
- লোকঃ (lokaḥ)world
- মাম্ (mām)Me
- অজম্ (ajam)unborn
- অব্যযম্ (avyayam)imperishable
বেদাহং সমতীতানি বর্তমানানি চার্জুন ।
ভবিষ্যাণি চ ভূতানি মাং তু বেদ ন কশ্চন ॥ 26 ॥
ভবিষ্যাণি চ ভূতানি মাং তু বেদ ন কশ্চন ॥ 26 ॥
- বেদ (veda)know
- অহম্ (aham)I
- সমতীতানি (samatītāni)past beings (sama:together | atītāni:past)
- বর্তমানানি (vartamānāni)present beings (vartamāna:present | āni:beings)
- চ (ca)and
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
- ভবিষ্যাণি (bhaviṣyāṇi)future beings (bhaviṣya:future | āṇi:beings)
- চ (ca)and
- ভূতানি (bhūtāni)beings
- মাম্ (mām)Me
- তু (tu)but
- বেদ (veda)know
- ন (na)not
- কশ্চন (kaścana)anyone
ইচ্ছাদ্বেষসমুত্থেন দ্বন্দ্বমোহেন ভারত ।
সর্বভূতানি সম্মোহং সর্গে যান্তি পরন্তপ ॥ 27 ॥
সর্বভূতানি সম্মোহং সর্গে যান্তি পরন্তপ ॥ 27 ॥
- ইচ্ছা (icchā)desire
- দ্বেষ (dveṣa)aversion
- সমুত্থেন (samutthena)arising from
- দ্বন্দ্বমোহেন (dvandvamohena)by the delusion of opposites (dvandva:pairs of opposites | mohena:by delusion)
- ভারত (bhārata)O Bharata
- সর্বভূতানি (sarvabhūtāni)all beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- সম্মোহং (sammoham)delusion
- সর্গে (sarge)at birth
- যান্তি (yānti)go
- পরন্তপ (parantapa)O Parantapa
যেষাং ত্বন্তগতং পাপং জনানাং পুণ্যকর্মণাম্ ।
তে দ্বন্দ্বমোহনির্মুক্তা ভজন্তে মাং দৃঢব্রতাঃ ॥ 28 ॥
তে দ্বন্দ্বমোহনির্মুক্তা ভজন্তে মাং দৃঢব্রতাঃ ॥ 28 ॥
- যেষাম্ (yeṣām)whose
- তু (tu)but
- অন্তগতং (antagataṃ)come to an end (anta:end | gatam:gone)
- পাপং (pāpaṃ)sin
- জনানাং (janānāṃ)of people
- পুণ্যকর্মণাম্ (puṇyakarmaṇām)of virtuous deeds (puṇya:virtuous | karmaṇām:of deeds)
- তে (te)they
- দ্বন্দ্বমোহনির্মুক্তাঃ (dvandvamohanirmuktāḥ)freed from delusion of duality (dvandva:duality | moha:delusion | nirmuktāḥ:freed)
- ভজন্তে (bhajante)worship
- মাং (māṃ)Me
- দৃঢব্রতাঃ (dṛḍhavratāḥ)steadfast in vows (dṛḍha:steadfast | vratāḥ:vows)
জরামরণমোক্ষায মামাশ্রিত্য যতন্তি যে ।
তে ব্রহ্ম তদ্বিদুঃ কৃত্স্নমধ্যাত্মং কর্ম চাখিলম্ ॥ 29 ॥
তে ব্রহ্ম তদ্বিদুঃ কৃত্স্নমধ্যাত্মং কর্ম চাখিলম্ ॥ 29 ॥
- জরামরণমোক্ষায (jarāmaraṇamokṣāya)for liberation from old age and death (jarā:old age | maraṇa:death | mokṣāya:for liberation)
- মাম্ (mām)Me
- আশ্রিত্য (āśritya)taking refuge
- যতন্তি (yatanti)strive
- যে (ye)those who
- তে (te)they
- ব্রহ্ম (brahma)Brahman
- তদ্বিদুঃ (tadviduḥ)know that
- কৃত্স্নম্ (kṛtsnam)in full
- অধ্যাত্মম্ (adhyātmam)knowledge of the Self
- কর্ম (karma)action
- চ (ca)and
- অখিলম্ (akhilam)all
সাধিভূতাধিদৈবং মাং সাধিযজ্ঞং চ যে বিদুঃ ।
প্রযাণকালেঽপি চ মাং তে বিদুর্যুক্তচেতসঃ ॥ 30 ॥
প্রযাণকালেঽপি চ মাং তে বিদুর্যুক্তচেতসঃ ॥ 30 ॥
- সাধিভূতাধিদৈবং (sādhibhūtādhidaivaṃ)with elements and gods (sa:with | adhibhūta:pertaining to elements | adhidaivaṃ:pertaining to gods)
- মাং (māṃ)me
- সাধিযজ্ঞং (sādhiyajñaṃ)with sacrifice (sa:with | adhiyajñaṃ:pertaining to sacrifice)
- চ (ca)and
- যে (ye)who
- বিদুঃ (viduḥ)know
- প্রযাণকালেঽপি (prayāṇakāle'pi)even at the time of departure (prayāṇa:departure | kāle:at the time | api:even)
- চ (ca)and
- মাং (māṃ)me
- তে (te)they
- বিদুঃ (viduḥ)know
- যুক্তচেতসঃ (yuktacetasaḥ)steadfast in mind (yukta:steadfast | cetas:mind)
ওঁ তত্সদিতি শ্রীমদ্ভগবদ্গীতাসূপনিষত্সু ব্রহ্মবিদ্যাযাং যোগশাস্ত্রে
শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদেজ্ঞানবিজ্ঞানযোগো নাম সপ্তমোঽধ্যাযঃ ॥7 ॥
শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদেজ্ঞানবিজ্ঞানযোগো নাম সপ্তমোঽধ্যাযঃ ॥7 ॥
