oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha saptamo'dhyāyaḥ |
jñānavijñānayogaḥ
śrībhagavānuvāca
jñānavijñānayogaḥ
śrībhagavānuvāca
mayyāsaktamanāḥ pārtha yogaṃ yuñjanmadāśrayaḥ |
asaṃśayaṃ samagraṃ māṃ yathā jñāsyasi tacchṛṇu || 1 ||
asaṃśayaṃ samagraṃ māṃ yathā jñāsyasi tacchṛṇu || 1 ||
- śrībhagavānuvācathe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- mayiin Me
- āsaktamanāḥmind attached (āsakta:attached | manāḥ:mind)
- pārthaO son of Pritha
- yogaṃyoga
- yuñjanpractising
- madMy
- āśrayaḥtaking refuge
- asaṃśayaṃwithout doubt
- samagramfully
- māmMe
- yathāhow
- jñāsyasiyou shall know
- tatthat
- śṛṇuhear
jñānaṃ te'haṃ savijñānamidaṃ vakṣyāmyaśeṣataḥ |
yajjñātvā neha bhūyo'nyajjñātavyamavaśiṣyate || 2 ||
yajjñātvā neha bhūyo'nyajjñātavyamavaśiṣyate || 2 ||
- jñānamknowledge
- teto you
- ahamI
- savijñānamwith realization (sa:with | vijñānam:realization)
- idamthis
- vakṣyāmiI shall declare
- aśeṣataḥin full
- yatwhich
- jñātvāhaving known
- nanot
- ihahere
- bhūyaḥmore
- anyatother
- jñātavyamto be known
- avaśiṣyateremains
manuṣyāṇāṃ sahasreṣu kaścidyatati siddhaye |
yatatāmapi siddhānāṃ kaścinmāṃ vetti tattvataḥ || 3 ||
yatatāmapi siddhānāṃ kaścinmāṃ vetti tattvataḥ || 3 ||
- manuṣyāṇāmof men
- sahasreṣuamong thousands
- kaścitone
- yatatistrives
- siddhayefor perfection
- yatatāmof those striving
- apieven
- siddhānāmof the successful
- kaścinone
- māmMe
- vettiknows
- tattvataḥin essence
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
ahaṅkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā || 4 ||
ahaṅkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā || 4 ||
- bhūmiḥearth
- āpaḥwater
- analaḥfire
- vāyuḥair
- khamether
- manaḥmind
- buddhiḥintellect
- evaindeed
- caand
- ahaṅkāraḥegoism
- itithus
- iyamthis
- memy
- bhinnādivided
- prakṛtiḥnature
- aṣṭadhāeight-fold
apareyamitastvanyāṃ prakṛtiṃ viddhi me parām |
jīvabhūtāṃ mahābāho yayedaṃ dhāryate jagat || 5 ||
jīvabhūtāṃ mahābāho yayedaṃ dhāryate jagat || 5 ||
- aparālower
- iyamthis
- itaḥfrom this
- tubut
- anyāmanother
- prakṛtimnature
- viddhiknow
- memy
- parāmhigher
- jīvabhūtāmlife-element (jīva:life | bhūtām:element)
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- yāby which
- edaṃthis
- dhāryateis upheld
- jagatworld
etadyonīni bhūtāni sarvāṇītyupadhāraya |
ahaṃ kṛtsnasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā || 6 ||
ahaṃ kṛtsnasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā || 6 ||
- etadyonīnithese are the wombs (etat:these | yonīni:wombs)
- bhūtānibeings
- sarvāṇiall
- itithus
- upadhārayaunderstand
- ahamI
- kṛtsnasyaof the whole
- jagataḥof the universe
- prabhavaḥsource
- pralayaḥdissolution
- tathāalso
mattaḥ parataraṃ nānyatkiñcidasti dhanañjaya |
mayi sarvamidaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva || 7 ||
mayi sarvamidaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva || 7 ||
- mattaḥfrom Me
- parataraṃhigher
- nanot
- anyatother
- kiñcitanything
- astiexists
- dhanañjayaO Dhananjaya
- mayiin Me
- sarvamall
- idaṃthis
- protaṃstrung
- sūtreon a string
- maṇigaṇāḥclusters of gems (maṇi:gem | gaṇāḥ:clusters)
- ivalike
raso'hamapsu kaunteya prabhāsmi śaśisūryayoḥ |
praṇavaḥ sarvavedeṣu śabdaḥ khe pauruṣaṃ nṛṣu || 8 ||
praṇavaḥ sarvavedeṣu śabdaḥ khe pauruṣaṃ nṛṣu || 8 ||
- rasaḥsapidity
- ahamI am
- apsuin water
- kaunteyaO son of Kunti
- prabhālight
- asmiI am
- śaśimoon
- sūryayoḥand the sun
- praṇavaḥsyllable OM
- sarvavedeṣuin all the Vedas (sarva:all | vedeṣu:in the Vedas)
- śabdaḥsound
- khein ether
- pauruṣamvirility
- nṛṣuin men
puṇyo gandhaḥ pṛthivyāṃ ca tejaścāsmi vibhāvasau |
jīvanaṃ sarvabhūteṣu tapaścāsmi tapasviṣu || 9 ||
jīvanaṃ sarvabhūteṣu tapaścāsmi tapasviṣu || 9 ||
- puṇyaḥpure
- gandhaḥfragrance
- pṛthivyāṃin the earth
- caand
- tejaḥbrilliance
- caand
- asmiI am
- vibhāvasauin fire
- jīvanamlife
- sarvabhūteṣuin all beings (sarva:all | bhūteṣu:in beings)
- tapaḥausterity
- caand
- asmiI am
- tapasviṣuin the austere (tapasvi:austere | ṣu:in)
bījaṃ māṃ sarvabhūtānāṃ viddhi pārtha sanātanam |
buddhirbuddhimatāmasmi tejastejasvināmaham || 10 ||
buddhirbuddhimatāmasmi tejastejasvināmaham || 10 ||
- bījamseed
- māṃme
- sarvabhūtānāṃof all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- viddhiknow
- pārthaO Partha
- sanātanameternal
- buddhiḥintelligence
- buddhimatāmof the intelligent (buddhi:intelligence | matām:of the possessors)
- asmiam
- tejaḥsplendour
- tejasvināmof the splendid (tejas:splendour | vinām:of the possessors)
- ahamI
balaṃ balavatāṃ cāhaṃ kāmarāgavivarjitam |
dharmāviruddho bhūteṣu kāmo'smi bharatarṣabha || 11 ||
dharmāviruddho bhūteṣu kāmo'smi bharatarṣabha || 11 ||
- balamstrength
- balavatāmof the strong (bala:strength | vatām:of those having)
- caand
- ahamI
- kāmarāgavivarjitamdevoid of desire and attachment (kāma:desire | rāga:attachment | vivarjitam:devoid of)
- dharmāviruddhaḥunopposed to dharma (dharma:righteousness | aviruddhaḥ:unopposed)
- bhūteṣuin beings
- kāmaḥdesire
- asmiI am
- bharatarṣabhaO best among the Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
ye caiva sāttvikā bhāvā rājasāstāmasāśca ye |
matta eveti tānviddhi na tvahaṃ teṣu te mayi || 12 ||
matta eveti tānviddhi na tvahaṃ teṣu te mayi || 12 ||
- yethose who
- caand
- evaindeed
- sāttvikāḥpure
- bhāvāḥbeings
- rājasāḥactive
- tāmasāḥinert
- caand
- yethose who
- mattaḥfrom Me
- evaindeed
- itithus
- tānthem
- viddhiknow
- nanot
- tubut
- ahamI
- teṣuin them
- tethey
- mayiin Me
tribhirguṇamayairbhāvairebhiḥ sarvamidaṃ jagat |
mohitaṃ nābhijānāti māmebhyaḥ paramavyayam || 13 ||
mohitaṃ nābhijānāti māmebhyaḥ paramavyayam || 13 ||
- tribhiḥby the three
- guṇamayaiḥcomposed of qualities (guṇa:qualities | maya:composed of)
- bhāvaiḥby states
- ebhiḥby these
- sarvamall
- idamthis
- jagatworld
- mohitamdeluded
- nanot
- abhijānātiknows
- māmMe
- ebhyaḥfrom these
- parambeyond
- avyayamimmutable
daivī hyeṣā guṇamayī mama māyā duratyayā |
māmeva ye prapadyante māyāmetāṃ taranti te || 14 ||
māmeva ye prapadyante māyāmetāṃ taranti te || 14 ||
- daivīdivine
- hiindeed
- eṣāthis
- guṇamayīmade of qualities (guṇa:qualities | mayī:made of)
- mamamy
- māyāillusion
- duratyayādifficult to cross (dur:difficult | atyayā:to cross)
- māmme
- evaalone
- yewho
- prapadyantetake refuge
- māyāmillusion
- etāmthis
- taranticross over
- tethey
na māṃ duṣkṛtino mūḍhāḥ prapadyante narādhamāḥ |
māyayāpahṛtajñānā āsuraṃ bhāvamāśritāḥ || 15 ||
māyayāpahṛtajñānā āsuraṃ bhāvamāśritāḥ || 15 ||
- nanot
- māmMe
- duṣkṛtinaḥevil-doers
- mūḍhāḥdeluded
- prapadyanteseek
- narādhamāḥlowest of men (nara:men | adhamāḥ:lowest)
- māyayāby delusion
- apahṛtajñānāḥwhose knowledge is destroyed (apahṛta:destroyed | jñānāḥ:knowledge)
- āsuraṃdemonic
- bhāvamnature
- āśritāḥfollow
caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtino'rjuna |
ārto jijñāsurarthārthī jñānī ca bharatarṣabha || 16 ||
ārto jijñāsurarthārthī jñānī ca bharatarṣabha || 16 ||
- caturvidhāfour kinds (catur:four | vidhā:kinds)
- bhajanteworship
- māṃMe
- janāḥpeople
- sukṛtinaḥvirtuous (su:good | kṛtinaḥ:doers)
- arjunaArjuna
- ārtaḥthe distressed
- jijñāsuḥthe seeker of knowledge
- arthārthīthe seeker of wealth (artha:wealth | arthī:seeker)
- jñānīthe wise
- caand
- bharatarṣabhaO best among the Bharatas (bharata:Bharatas | ṛṣabha:best)
teṣāṃ jñānī nityayukta ekabhaktirviśiṣyate |
priyo hi jñānino'tyarthamahaṃ sa ca mama priyaḥ || 17 ||
priyo hi jñānino'tyarthamahaṃ sa ca mama priyaḥ || 17 ||
- teṣāmof them
- jñānīwise
- nityayuktaever steadfast (nitya:ever | yukta:steadfast)
- ekabhaktiḥdevoted to the One (eka:one | bhaktiḥ:devotion)
- viśiṣyateexcels
- priyaḥdear
- hiindeed
- jñāninaḥto the wise
- atyarthamexceedingly
- ahamI
- sahe
- caand
- mamato me
- priyaḥdear
udārāḥ sarva evaite jñānī tvātmaiva me matam |
āsthitaḥ sa hi yuktātmā māmevānuttamāṃ gatim || 18 ||
āsthitaḥ sa hi yuktātmā māmevānuttamāṃ gatim || 18 ||
- udārāḥnoble
- sarvaall
- evaindeed
- etethese
- jñānīwise man
- tubut
- ātmāSelf
- evaindeed
- meMy
- matamopinion
- āsthitaḥestablished
- sahe
- hiindeed
- yuktātmāsteadfast in mind (yukta:steadfast | ātmā:mind)
- māmMe
- evaalone
- anuttamāmSupreme
- gatimgoal
bahūnāṃ janmanāmante jñānavānmāṃ prapadyate |
vāsudevaḥ sarvamiti sa mahātmā sudurlabhaḥ || 19 ||
vāsudevaḥ sarvamiti sa mahātmā sudurlabhaḥ || 19 ||
- bahūnāmof many
- janmanāmof births
- anteat the end
- jñānavānwise man
- māmto me
- prapadyatesurrenders
- vāsudevaḥVasudeva
- sarvamall
- itithus
- sahe
- mahātmāgreat soul
- sudurlabhaḥvery hard to find (su:very | durlabhaḥ:hard to find)
kāmaistaistairhṛtajñānāḥ prapadyante'nyadevatāḥ |
taṃ taṃ niyamamāsthāya prakṛtyā niyatāḥ svayā || 20 ||
taṃ taṃ niyamamāsthāya prakṛtyā niyatāḥ svayā || 20 ||
- kāmaiḥby desires
- taiḥthose
- taiḥthose
- hṛtajñānāḥwhose wisdom is looted (hṛta:looted | jñānāḥ:wisdom)
- prapadyantesurrender
- anyadevatāḥto other gods (anya:other | devatāḥ:gods)
- taṃthat
- taṃthat
- niyamamrite
- āsthāyafollowing
- prakṛtyāby nature
- niyatāḥled
- svayātheir own
yo yo yāṃ yāṃ tanuṃ bhaktaḥ śraddhayārcitumicchati |
tasya tasyācalāṃ śraddhāṃ tāmeva vidadhāmyaham || 21 ||
tasya tasyācalāṃ śraddhāṃ tāmeva vidadhāmyaham || 21 ||
- yaḥwho
- yaḥwho
- yāmwhich
- yāmwhich
- tanumform
- bhaktaḥdevotee
- śraddhayāwith faith
- arcitumto worship
- icchatidesires
- tasyahis
- tasyahis
- acalāmunflinching
- śraddhāmfaith
- tāmthat
- evaindeed
- vidadhāmiI make
- ahamI
sa tayā śraddhayā yuktastasyārādhanamīhate |
labhate ca tataḥ kāmānmayaiva vihitānhi tān || 22 ||
labhate ca tataḥ kāmānmayaiva vihitānhi tān || 22 ||
- sahe
- tayāwith that
- śraddhayāwith faith
- yuktaḥendued
- tasyahis
- ārādhanamworship
- īhateengages
- labhateobtains
- caand
- tataḥfrom it
- kāmāndesires
- mayāby Me
- evaalone
- vihitānordained
- hiindeed
- tānthose
antavattu phalaṃ teṣāṃ tadbhavatyalpamedhasām |
devāndevayajo yānti madbhaktā yānti māmapi || 23 ||
devāndevayajo yānti madbhaktā yānti māmapi || 23 ||
- antavatfinite
- tubut
- phalamfruit
- teṣāmof those
- tatthat
- bhavatibecomes
- alpamedhasāmof little-intelligence (alpa:little | medhasām:of intelligence)
- devānto the devas
- devayajaḥworshippers of devas (deva:devas | yajaḥ:worshippers)
- yāntigo
- madbhaktāḥMy devotees (mad:My | bhaktāḥ:devotees)
- yāntigo
- māmto Me
- apialso
avyaktaṃ vyaktimāpannaṃ manyante māmabuddhayaḥ |
paraṃ bhāvamajānanto mamāvyayamanuttamam || 24 ||
paraṃ bhāvamajānanto mamāvyayamanuttamam || 24 ||
- avyaktaṃunmanifest
- vyaktimmanifestation
- āpannaṃhaving attained
- manyantethink
- māmme
- abuddhayaḥfoolish
- paramhigher
- bhāvamnature
- ajānantaḥnot knowing
- mamamy
- avyayamimmutable
- anuttamampeerless
nāhaṃ prakāśaḥ sarvasya yogamāyāsamāvṛtaḥ |
mūḍho'yaṃ nābhijānāti loko māmajamavyayam || 25 ||
mūḍho'yaṃ nābhijānāti loko māmajamavyayam || 25 ||
- nanot
- ahamI
- prakāśaḥmanifest
- sarvasyato all
- yogamāyāsamāvṛtaḥveiled by divine maya (yoga:divine | māyā:maya | samāvṛtaḥ:veiled)
- mūḍhaḥdeluded
- ayamthis
- nanot
- abhijānātiknows
- lokaḥworld
- māmMe
- ajamunborn
- avyayamimperishable
vedāhaṃ samatītāni vartamānāni cārjuna |
bhaviṣyāṇi ca bhūtāni māṃ tu veda na kaścana || 26 ||
bhaviṣyāṇi ca bhūtāni māṃ tu veda na kaścana || 26 ||
- vedaknow
- ahamI
- samatītānipast beings (sama:together | atītāni:past)
- vartamānānipresent beings (vartamāna:present | āni:beings)
- caand
- arjunaArjuna
- bhaviṣyāṇifuture beings (bhaviṣya:future | āṇi:beings)
- caand
- bhūtānibeings
- māmMe
- tubut
- vedaknow
- nanot
- kaścanaanyone
icchādveṣasamutthena dvandvamohena bhārata |
sarvabhūtāni sammohaṃ sarge yānti parantapa || 27 ||
sarvabhūtāni sammohaṃ sarge yānti parantapa || 27 ||
- icchādesire
- dveṣaaversion
- samutthenaarising from
- dvandvamohenaby the delusion of opposites (dvandva:pairs of opposites | mohena:by delusion)
- bhārataO Bharata
- sarvabhūtāniall beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- sammohamdelusion
- sargeat birth
- yāntigo
- parantapaO Parantapa
yeṣāṃ tvantagataṃ pāpaṃ janānāṃ puṇyakarmaṇām |
te dvandvamohanirmuktā bhajante māṃ dṛḍhavratāḥ || 28 ||
te dvandvamohanirmuktā bhajante māṃ dṛḍhavratāḥ || 28 ||
- yeṣāmwhose
- tubut
- antagataṃcome to an end (anta:end | gatam:gone)
- pāpaṃsin
- janānāṃof people
- puṇyakarmaṇāmof virtuous deeds (puṇya:virtuous | karmaṇām:of deeds)
- tethey
- dvandvamohanirmuktāḥfreed from delusion of duality (dvandva:duality | moha:delusion | nirmuktāḥ:freed)
- bhajanteworship
- māṃMe
- dṛḍhavratāḥsteadfast in vows (dṛḍha:steadfast | vratāḥ:vows)
jarāmaraṇamokṣāya māmāśritya yatanti ye |
te brahma tadviduḥ kṛtsnamadhyātmaṃ karma cākhilam || 29 ||
te brahma tadviduḥ kṛtsnamadhyātmaṃ karma cākhilam || 29 ||
- jarāmaraṇamokṣāyafor liberation from old age and death (jarā:old age | maraṇa:death | mokṣāya:for liberation)
- māmMe
- āśrityataking refuge
- yatantistrive
- yethose who
- tethey
- brahmaBrahman
- tadviduḥknow that
- kṛtsnamin full
- adhyātmamknowledge of the Self
- karmaaction
- caand
- akhilamall
sādhibhūtādhidaivaṃ māṃ sādhiyajñaṃ ca ye viduḥ |
prayāṇakāle'pi ca māṃ te viduryuktacetasaḥ || 30 ||
prayāṇakāle'pi ca māṃ te viduryuktacetasaḥ || 30 ||
- sādhibhūtādhidaivaṃwith elements and gods (sa:with | adhibhūta:pertaining to elements | adhidaivaṃ:pertaining to gods)
- māṃme
- sādhiyajñaṃwith sacrifice (sa:with | adhiyajñaṃ:pertaining to sacrifice)
- caand
- yewho
- viduḥknow
- prayāṇakāle'pieven at the time of departure (prayāṇa:departure | kāle:at the time | api:even)
- caand
- māṃme
- tethey
- viduḥknow
- yuktacetasaḥsteadfast in mind (yukta:steadfast | cetas:mind)
oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvādejñānavijñānayogo nāma saptamo'dhyāyaḥ ||7 ||
śrīkṛṣṇārjunasaṃvādejñānavijñānayogo nāma saptamo'dhyāyaḥ ||7 ||
