- श्रीगणेशावतारस्तोत्रम् (śrīgaṇeśāvatārastotram)the Shri Ganesha Avatara Stotra
anvaya श्रीगणेशावतारस्तोत्रम्
chandas Prose, the title
अवतार a coming down — Avatara is a descent. In the Mudgala Purana Ganesha has eight, and each one puts down a particular fault.
note The eight descents and the eight faults they put down are the frame of the whole Mudgala Purana. This hymn is the short list of them.
- अङ्गिराः (aṅgirāḥ)Angiras
- उवाच (uvāca)said
anvaya अङ्गिराः उवाच
chandas Prose, a speaker's line
न शक्यते कथां वक्तुं मया वर्षशतैरपि ॥ १ ॥
- अनन्ताः (anantāḥ)without number
- अवताराः (avatārāḥ)the comings down
- च (ca)and
- गणेशस्य (gaṇeśasya)of Ganesha
- महात्मनः (mahātmanaḥ)the great one
- न (na)not
- शक्यते (śakyate)is possible
- कथाम् (kathām)the story
- वक्तुम् (vaktum)to tell
- मया (mayā)by me
- वर्षशतैः (varṣaśataiḥ)in a hundred years
- अपि (api)even
anvaya महात्मनः गणेशस्य अवताराः च अनन्ताः मया वर्षशतैः अपि कथाम् वक्तुम् न शक्यते
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
अवतारांश्च तस्याष्टौ विख्यातान् ब्रह्मधारकान् ॥ २ ॥
- सङ्क्षेपेण (saṅkṣepeṇa)shortly
- प्रवक्ष्यामि (pravakṣyāmi)I shall tell
- मुख्यानाम् (mukhyānām)among the chief
- मुख्यताम् (mukhyatām)the chief place
- गतान् (gatān)which have taken
- अवतारान् (avatārān)the descents
- च (ca)and
- तस्य (tasya)his
- अष्टौ (aṣṭau)eight
- विख्यातान् (vikhyātān)famous
- ब्रह्मधारकान् (brahmadhārakān)which carry Brahman
anvaya मुख्यानाम् मुख्यताम् गतान् तस्य अष्टौ विख्यातान् ब्रह्मधारकान् अवतारान् च सङ्क्षेपेण प्रवक्ष्यामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
मत्सुरासुरहन्ता स सिंहवाहनगः स्मृतः ॥ ३ ॥
- वक्रतुण्डावतारः (vakratuṇḍāvatāraḥ)the Vakratunda descent
- च (ca)and
- देहिनाम् (dehinām)for those who wear bodies
- ब्रह्मधारकः (brahmadhārakaḥ)carries Brahman
- मत्सरासुरहन्ता (matsarāsurahantā)the killer of the demon Matsara
- सः (saḥ)he
- सिंहवाहनगः (siṃhavāhanagaḥ)riding a lion
- स्मृतः (smṛtaḥ)is remembered
anvaya वक्रतुण्डावतारः च देहिनाम् ब्रह्मधारकः सः मत्सरासुरहन्ता सिंहवाहनगः स्मृतः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
मत्सर Matsara — Envy, the grudging of another's good. Each of the eight demons in this hymn is a fault of that kind, given a body and a name.
note मत्सुरासुर is printed for मत्सरासुर.
मदासुरस्य हन्ता स आखुवाहनगः स्मृतः ॥ ४ ॥
- एकदन्तावतारः (ekadantāvatāraḥ)the Ekadanta descent
- वै (vai)indeed
- देहिनाम् (dehinām)for those who wear bodies
- ब्रह्मधारकः (brahmadhārakaḥ)carries Brahman
- मदासुरस्य (madāsurasya)of the demon Mada
- हन्ता (hantā)the killer
- सः (saḥ)he
- आखुवाहनगः (ākhuvāhanagaḥ)riding the mouse
- स्मृतः (smṛtaḥ)is remembered
anvaya एकदन्तावतारः वै देहिनाम् ब्रह्मधारकः सः मदासुरस्य हन्ता आखुवाहनगः स्मृतः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
मद Mada — The swagger of a man who has had a drink or a win. It is the same word used for the fluid that runs from a rutting elephant.
मोहासुरस्य शत्रुर्वै आखुवाहनगः स्मृतः ॥ ५ ॥
- महोदरः (mahodaraḥ)Mahodara
- इति (iti)so
- ख्यातः (khyātaḥ)known
- ज्ञानब्रह्मप्रकाशकः (jñānabrahmaprakāśakaḥ)who shows the Brahman that is knowledge
- मोहासुरस्य (mohāsurasya)of the demon Moha
- शत्रुः (śatruḥ)the enemy
- वै (vai)indeed
- आखुवाहनगः (ākhuvāhanagaḥ)riding the mouse
- स्मृतः (smṛtaḥ)is remembered
anvaya महोदरः इति ख्यातः ज्ञानब्रह्मप्रकाशकः वै मोहासुरस्य शत्रुः आखुवाहनगः स्मृतः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
मोह Moha — Being taken in: the state of a man who has mistaken one thing for another and acts on it.
लोभासुरप्रहर्ता च मूषकगः प्रकीर्तितः ॥ ६ ॥
- गजाननः (gajānanaḥ)Gajanana
- सः (saḥ)he
- विज्ञेयः (vijñeyaḥ)is to be known
- साङ्ख्येभ्यः (sāṅkhyebhyaḥ)to those who follow Samkhya
- सिद्धिदायकः (siddhidāyakaḥ)the giver of success
- लोभासुरप्रहर्ता (lobhāsuraprahartā)who struck down the demon Lobha
- च (ca)and
- मूषकगः (mūṣakagaḥ)riding the mouse
- प्रकीर्तितः (prakīrtitaḥ)is spoken of
anvaya सः गजाननः साङ्ख्येभ्यः सिद्धिदायकः विज्ञेयः लोभासुरप्रहर्ता च मूषकगः प्रकीर्तितः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
लोभ Lobha — Greed, the wanting that does not stop when enough has come.
आखुगः शक्तिब्रह्मा सन् तस्य धारक उच्यते ॥ ७ ॥
- लम्बोदरावतारः (lambodarāvatāraḥ)the Lambodara descent
- वै (vai)indeed
- क्रोधासुरनिबर्हणः (krodhāsuranibarhaṇaḥ)who cuts down the demon Krodha
- आखुगः (ākhugaḥ)riding the mouse
- शक्तिब्रह्मा (śaktibrahmā)the Brahman that is power
- सन् (san)being
- तस्य (tasya)of it
- धारकः (dhārakaḥ)the holder
- उच्यते (ucyate)is called
anvaya लम्बोदरावतारः वै क्रोधासुरनिबर्हणः आखुगः शक्तिब्रह्मा सन् तस्य धारकः उच्यते
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
क्रोध Krodha — Anger. The Lambodara section of the Mudgala Purana is where Krodhasura is beaten and then makes his own hymn.
मयूरवाहनश्चायं सौरमात्मधरः स्मृतः ॥ ८ ॥
- विकटः (vikaṭaḥ)Vikata
- नाम (nāma)by name
- विख्यातः (vikhyātaḥ)famous
- कामासुरप्रदाहकः (kāmāsurapradāhakaḥ)who burns up the demon Kama
- मयूरवाहनः (mayūravāhanaḥ)riding the peacock
- च (ca)and
- अयम् (ayam)this one
- सौरम् (sauram)belonging to the sun
- आत्मधरः (ātmadharaḥ)holding the self
- स्मृतः (smṛtaḥ)is remembered
anvaya विकटः नाम विख्यातः कामासुरप्रदाहकः च अयम् मयूरवाहनः सौरम् आत्मधरः स्मृतः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
काम Kama — Desire. Vikata is the only one of the eight who burns his demon rather than killing him, which is how Shiva dealt with Kama too.
ममासुरप्रहन्ता स विष्णुब्रह्मेति वाचकः ॥ ९ ॥
- विघ्नराजावतारः (vighnarājāvatāraḥ)the Vighnaraja descent
- च (ca)and
- शेषवाहनः (śeṣavāhanaḥ)riding Shesha
- उच्यते (ucyate)is said to be
- ममासुरप्रहन्ता (mamāsuraprahantā)who struck down the demon Mama
- सः (saḥ)he
- विष्णुब्रह्म (viṣṇubrahma)the Brahman that is Vishnu
- इति (iti)so
- वाचकः (vācakaḥ)the word for him
anvaya विघ्नराजावतारः च शेषवाहनः उच्यते सः ममासुरप्रहन्ता विष्णुब्रह्म इति वाचकः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
मम Mama — The word means mine. The demon is the habit of calling things one's own, and he is the only one of the eight named by a bare pronoun.
आखुवाहनतां प्राप्तः शिवात्मकः स उच्यते ॥ १० ॥
- धूम्रवर्णावतारः (dhūmravarṇāvatāraḥ)the Dhumravarna descent
- च (ca)and
- अभिमानासुरनाशकः (abhimānāsuranāśakaḥ)who destroys the demon Abhimana
- आखुवाहनताम् (ākhuvāhanatām)the state of riding the mouse
- प्राप्तः (prāptaḥ)having taken
- शिवात्मकः (śivātmakaḥ)whose self is Shiva
- सः (saḥ)he
- उच्यते (ucyate)is called
anvaya धूम्रवर्णावतारः च अभिमानासुरनाशकः आखुवाहनताम् प्राप्तः सः शिवात्मकः उच्यते
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
अभिमान Abhimana — Thinking well of oneself, the last of the eight and the hardest to see in oneself.
एषां भजनमात्रेण स्वस्वब्रह्मप्रधारकाः ॥ ११ ॥
- एते (ete)these
- अष्टौ (aṣṭau)eight
- ते (te)to you
- मया (mayā)by me
- प्रोक्ताः (proktāḥ)have been told
- गणेशांशाः (gaṇeśāṃśāḥ)portions of Ganesha
- विनायकाः (vināyakāḥ)the Vinayakas
- एषाम् (eṣām)of them
- भजनमात्रेण (bhajanamātreṇa)by worship alone
- स्वस्वब्रह्मप्रधारकाः (svasvabrahmapradhārakāḥ)each coming to hold his own Brahman
anvaya एते अष्टौ गणेशांशाः विनायकाः मया ते प्रोक्ताः एषाम् भजनमात्रेण स्वस्वब्रह्मप्रधारकाः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
स्वानन्दे योगिभिर्दृष्टो ब्रह्मणि नात्र संशयः ॥ १२ ॥
- स्वानन्दवासकारी (svānandavāsakārī)who makes his home in Svananda
- सः (saḥ)he
- गणेशानः (gaṇeśānaḥ)Ganeshana
- प्रकथ्यते (prakathyate)is called
- स्वानन्दे (svānande)in Svananda
- योगिभिः (yogibhiḥ)by the yogis
- दृष्टः (dṛṣṭaḥ)seen
- ब्रह्मणि (brahmaṇi)in Brahman
- न (na)no
- अत्र (atra)here
- संशयः (saṃśayaḥ)doubt
anvaya स्वानन्दवासकारी सः गणेशानः प्रकथ्यते योगिभिः स्वानन्दे ब्रह्मणि दृष्टः अत्र संशयः न
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
स्वानन्दभजनेनैव लीलास्तत्र भवन्ति हि ॥ १३ ॥
- तस्य (tasya)his
- अवताररूपाः (avatārarūpāḥ)forms of descent
- च (ca)and
- अष्टौ (aṣṭau)eight
- विघ्नहरणाः (vighnaharaṇāḥ)the takers-away of obstacles
- स्मृताः (smṛtāḥ)are remembered
- स्वानन्दभजनेन (svānandabhajanena)by the worship of Svananda
- एव (eva)alone
- लीलाः (līlāḥ)the plays
- तत्र (tatra)there
- भवन्ति (bhavanti)come about
- हि (hi)indeed
anvaya तस्य अष्टौ अवताररूपाः च विघ्नहरणाः स्मृताः स्वानन्दभजनेन एव हि तत्र लीलाः भवन्ति
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
सम्योगे मौनभावश्च समाधिः प्राप्यते जनैः ॥ १४ ॥
- माया (māyā)maya
- तत्र (tatra)there
- स्वयम् (svayam)of itself
- लीना (līnā)dissolved
- भविष्यति (bhaviṣyati)will be
- सुपुत्रक (suputraka)my good son
- सम्योगे (samyoge)in that joining
- मौनभावः (maunabhāvaḥ)silence
- च (ca)and
- समाधिः (samādhiḥ)samadhi
- प्राप्यते (prāpyate)is reached
- जनैः (janaiḥ)by men
anvaya सुपुत्रक तत्र माया स्वयम् लीना भविष्यति सम्योगे मौनभावः च जनैः समाधिः प्राप्यते
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
मायाभेदमयं ब्रह्म निर्वृत्तिः प्राप्यते परा ॥ १५ ॥
- अयोगे (ayoge)where the joining is missing
- गणराजस्य (gaṇarājasya)of the king of the ganas
- भजने (bhajane)in worship
- न (na)not
- एव (eva)at all
- सिद्ध्यति (siddhyati)comes off
- मायाभेदमयम् (māyābhedamayam)made of the divisions maya sets up
- ब्रह्म (brahma)Brahman
- निर्वृत्तिः (nirvṛttiḥ)rest
- प्राप्यते (prāpyate)is reached
- परा (parā)the highest
anvaya गणराजस्य अयोगे भजने न एव सिद्ध्यति मायाभेदमयम् ब्रह्म [अतीत्य] परा निर्वृत्तिः प्राप्यते
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The verse is compressed even for this text, and copies of it differ in the second half.
तत्र शान्तिः समाख्याता योगरूपा जनैः कृता ॥ १६ ॥
- योगात्मकगणेशानः (yogātmakagaṇeśānaḥ)Ganeshana whose self is yoga
- ब्रह्मणस्पतिवाचकः (brahmaṇaspativācakaḥ)is what the word Brahmanaspati means
- तत्र (tatra)there
- शान्तिः (śāntiḥ)the peace
- समाख्याता (samākhyātā)is spoken of
- योगरूपा (yogarūpā)taking the form of yoga
- जनैः (janaiḥ)by men
- कृता (kṛtā)made
anvaya योगात्मकगणेशानः ब्रह्मणस्पतिवाचकः तत्र जनैः कृता योगरूपा शान्तिः समाख्याता
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
शान्तीनां शान्तिरूपा सा योगशान्तिः प्रकीर्तिता ॥ १७ ॥
- नानाशान्तिप्रमोदः (nānāśāntipramodaḥ)many kinds of peace and gladness
- च (ca)and
- स्थाने स्थाने (sthāne sthāne)in one place and another
- प्रकथ्यते (prakathyate)is spoken of
- शान्तीनाम् (śāntīnām)of those peaces
- शान्तिरूपा (śāntirūpā)the peace itself
- सा (sā)that
- योगशान्तिः (yogaśāntiḥ)the peace of yoga
- प्रकीर्तिता (prakīrtitā)is called
anvaya स्थाने स्थाने नानाशान्तिप्रमोदः च प्रकथ्यते शान्तीनाम् शान्तिरूपा सा योगशान्तिः प्रकीर्तिता
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
न योगात्परमं ब्रह्म ब्रह्मभूतेन लभ्यते ॥ १८ ॥
- योगस्य (yogasya)of yoga
- योगता (yogatā)the yoga
- दृष्टा (dṛṣṭā)is seen
- सर्वब्रह्म (sarvabrahma)everything is Brahman
- सुपुत्रक (suputraka)my good son
- न (na)not
- योगात् (yogāt)than yoga
- परमम् (paramam)higher
- ब्रह्म (brahma)Brahman
- ब्रह्मभूतेन (brahmabhūtena)by the one who has become Brahman
- लभ्यते (labhyate)is reached
anvaya सुपुत्रक योगस्य योगता दृष्टा सर्वब्रह्म योगात् परमम् न ब्रह्म ब्रह्मभूतेन लभ्यते
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
भज त्वं सर्वभावेन गणेशं ब्रह्मनायकम् ॥ १९ ॥
- एतत् (etat)this
- एव (eva)itself
- परम् (param)the highest
- गुह्यम् (guhyam)secret
- कथितम् (kathitam)told
- वत्स (vatsa)O child
- ते (te)to you
- अलिखम् (alikham)I have set down
- भज (bhaja)worship
- त्वम् (tvam)you
- सर्वभावेन (sarvabhāvena)with the whole of your being
- गणेशम् (gaṇeśam)Ganesha
- ब्रह्मनायकम् (brahmanāyakam)the lord of Brahman
anvaya वत्स एतत् एव परम् गुह्यम् ते कथितम् अलिखम् त्वम् सर्वभावेन ब्रह्मनायकम् गणेशम् भज
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
- फलश्रुतिः (phalaśrutiḥ)the account of what it gives
anvaya फलश्रुतिः
chandas Prose, a heading
धनधान्यसमृद्ध्यादिप्रदं भावि न संशयः ॥ २० ॥
- पुत्रपौत्रादिप्रदम् (putrapautrādipradam)which gives children and grandchildren
- स्तोत्रम् (stotram)hymn
- इदम् (idam)this
- शोकविनाशनम् (śokavināśanam)which puts an end to grief
- धनधान्यसमृद्ध्यादिप्रदम् (dhanadhānyasamṛddhyādipradam)which brings money, grain and plenty
- भावि (bhāvi)it will be
- न (na)no
- संशयः (saṃśayaḥ)doubt
anvaya इदम् स्तोत्रम् पुत्रपौत्रादिप्रदम् शोकविनाशनम् धनधान्यसमृद्ध्यादिप्रदम् भावि संशयः न
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
भक्तिदृढकरं चैव भविष्यति न संशयः ॥ २१ ॥
- धर्मार्थकाममोक्षाणाम् (dharmārthakāmamokṣāṇām)of right living, wealth, what is wanted and release
- साधनम् (sādhanam)the means
- ब्रह्मदायकम् (brahmadāyakam)which gives Brahman
- भक्तिदृढकरम् (bhaktidṛḍhakaram)which makes devotion firm
- च (ca)and
- एव (eva)indeed
- भविष्यति (bhaviṣyati)it will be
- न (na)no
- संशयः (saṃśayaḥ)doubt
anvaya धर्मार्थकाममोक्षाणाम् साधनम् ब्रह्मदायकम् च एव भक्तिदृढकरम् भविष्यति संशयः न
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
