- শ্ৰীগণেশাৱতাৰস্তোত্ৰম্ (śrīgaṇeśāvatārastotram)the Shri Ganesha Avatara Stotra
anvaya শ্ৰীগণেশাৱতাৰস্তোত্ৰম্
chandas Prose, the title
অৱতাৰ a coming down — Avatara is a descent. In the Mudgala Purana Ganesha has eight, and each one puts down a particular fault.
note The eight descents and the eight faults they put down are the frame of the whole Mudgala Purana. This hymn is the short list of them.
- অঙ্গিৰাঃ (aṅgirāḥ)Angiras
- উৱাচ (uvāca)said
anvaya অঙ্গিৰাঃ উৱাচ
chandas Prose, a speaker's line
ন শক্যতে কথাং ৱক্তুং মযা ৱৰ্ষশতৈৰপি ॥ ১ ॥
- অনন্তাঃ (anantāḥ)without number
- অৱতাৰাঃ (avatārāḥ)the comings down
- চ (ca)and
- গণেশস্য (gaṇeśasya)of Ganesha
- মহাত্মনঃ (mahātmanaḥ)the great one
- ন (na)not
- শক্যতে (śakyate)is possible
- কথাম্ (kathām)the story
- ৱক্তুম্ (vaktum)to tell
- মযা (mayā)by me
- ৱৰ্ষশতৈঃ (varṣaśataiḥ)in a hundred years
- অপি (api)even
anvaya মহাত্মনঃ গণেশস্য অৱতাৰাঃ চ অনন্তাঃ মযা ৱৰ্ষশতৈঃ অপি কথাম্ ৱক্তুম্ ন শক্যতে
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
অৱতাৰাংশ্চ তস্যাষ্টৌ ৱিখ্যাতান্ ব্ৰহ্মধাৰকান্ ॥ ২ ॥
- সঙ্ক্ষেপেণ (saṅkṣepeṇa)shortly
- প্ৰৱক্ষ্যামি (pravakṣyāmi)I shall tell
- মুখ্যানাম্ (mukhyānām)among the chief
- মুখ্যতাম্ (mukhyatām)the chief place
- গতান্ (gatān)which have taken
- অৱতাৰান্ (avatārān)the descents
- চ (ca)and
- তস্য (tasya)his
- অষ্টৌ (aṣṭau)eight
- ৱিখ্যাতান্ (vikhyātān)famous
- ব্ৰহ্মধাৰকান্ (brahmadhārakān)which carry Brahman
anvaya মুখ্যানাম্ মুখ্যতাম্ গতান্ তস্য অষ্টৌ ৱিখ্যাতান্ ব্ৰহ্মধাৰকান্ অৱতাৰান্ চ সঙ্ক্ষেপেণ প্ৰৱক্ষ্যামি
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
মত্সুৰাসুৰহন্তা স সিংহৱাহনগঃ স্মৃতঃ ॥ ৩ ॥
- ৱক্ৰতুণ্ডাৱতাৰঃ (vakratuṇḍāvatāraḥ)the Vakratunda descent
- চ (ca)and
- দেহিনাম্ (dehinām)for those who wear bodies
- ব্ৰহ্মধাৰকঃ (brahmadhārakaḥ)carries Brahman
- মত্সৰাসুৰহন্তা (matsarāsurahantā)the killer of the demon Matsara
- সঃ (saḥ)he
- সিংহৱাহনগঃ (siṃhavāhanagaḥ)riding a lion
- স্মৃতঃ (smṛtaḥ)is remembered
anvaya ৱক্ৰতুণ্ডাৱতাৰঃ চ দেহিনাম্ ব্ৰহ্মধাৰকঃ সঃ মত্সৰাসুৰহন্তা সিংহৱাহনগঃ স্মৃতঃ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
মত্সৰ Matsara — Envy, the grudging of another's good. Each of the eight demons in this hymn is a fault of that kind, given a body and a name.
note মত্সুৰাসুৰ is printed for মত্সৰাসুৰ.
মদাসুৰস্য হন্তা স আখুৱাহনগঃ স্মৃতঃ ॥ ৪ ॥
- একদন্তাৱতাৰঃ (ekadantāvatāraḥ)the Ekadanta descent
- ৱৈ (vai)indeed
- দেহিনাম্ (dehinām)for those who wear bodies
- ব্ৰহ্মধাৰকঃ (brahmadhārakaḥ)carries Brahman
- মদাসুৰস্য (madāsurasya)of the demon Mada
- হন্তা (hantā)the killer
- সঃ (saḥ)he
- আখুৱাহনগঃ (ākhuvāhanagaḥ)riding the mouse
- স্মৃতঃ (smṛtaḥ)is remembered
anvaya একদন্তাৱতাৰঃ ৱৈ দেহিনাম্ ব্ৰহ্মধাৰকঃ সঃ মদাসুৰস্য হন্তা আখুৱাহনগঃ স্মৃতঃ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
মদ Mada — The swagger of a man who has had a drink or a win. It is the same word used for the fluid that runs from a rutting elephant.
মোহাসুৰস্য শত্ৰুৰ্ৱৈ আখুৱাহনগঃ স্মৃতঃ ॥ ৫ ॥
- মহোদৰঃ (mahodaraḥ)Mahodara
- ইতি (iti)so
- খ্যাতঃ (khyātaḥ)known
- জ্ঞানব্ৰহ্মপ্ৰকাশকঃ (jñānabrahmaprakāśakaḥ)who shows the Brahman that is knowledge
- মোহাসুৰস্য (mohāsurasya)of the demon Moha
- শত্ৰুঃ (śatruḥ)the enemy
- ৱৈ (vai)indeed
- আখুৱাহনগঃ (ākhuvāhanagaḥ)riding the mouse
- স্মৃতঃ (smṛtaḥ)is remembered
anvaya মহোদৰঃ ইতি খ্যাতঃ জ্ঞানব্ৰহ্মপ্ৰকাশকঃ ৱৈ মোহাসুৰস্য শত্ৰুঃ আখুৱাহনগঃ স্মৃতঃ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
মোহ Moha — Being taken in: the state of a man who has mistaken one thing for another and acts on it.
লোভাসুৰপ্ৰহৰ্তা চ মূষকগঃ প্ৰকীৰ্তিতঃ ॥ ৬ ॥
- গজাননঃ (gajānanaḥ)Gajanana
- সঃ (saḥ)he
- ৱিজ্ঞেযঃ (vijñeyaḥ)is to be known
- সাঙ্খ্যেভ্যঃ (sāṅkhyebhyaḥ)to those who follow Samkhya
- সিদ্ধিদাযকঃ (siddhidāyakaḥ)the giver of success
- লোভাসুৰপ্ৰহৰ্তা (lobhāsuraprahartā)who struck down the demon Lobha
- চ (ca)and
- মূষকগঃ (mūṣakagaḥ)riding the mouse
- প্ৰকীৰ্তিতঃ (prakīrtitaḥ)is spoken of
anvaya সঃ গজাননঃ সাঙ্খ্যেভ্যঃ সিদ্ধিদাযকঃ ৱিজ্ঞেযঃ লোভাসুৰপ্ৰহৰ্তা চ মূষকগঃ প্ৰকীৰ্তিতঃ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
লোভ Lobha — Greed, the wanting that does not stop when enough has come.
আখুগঃ শক্তিব্ৰহ্মা সন্ তস্য ধাৰক উচ্যতে ॥ ৭ ॥
- লম্বোদৰাৱতাৰঃ (lambodarāvatāraḥ)the Lambodara descent
- ৱৈ (vai)indeed
- ক্ৰোধাসুৰনিবৰ্হণঃ (krodhāsuranibarhaṇaḥ)who cuts down the demon Krodha
- আখুগঃ (ākhugaḥ)riding the mouse
- শক্তিব্ৰহ্মা (śaktibrahmā)the Brahman that is power
- সন্ (san)being
- তস্য (tasya)of it
- ধাৰকঃ (dhārakaḥ)the holder
- উচ্যতে (ucyate)is called
anvaya লম্বোদৰাৱতাৰঃ ৱৈ ক্ৰোধাসুৰনিবৰ্হণঃ আখুগঃ শক্তিব্ৰহ্মা সন্ তস্য ধাৰকঃ উচ্যতে
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ক্ৰোধ Krodha — Anger. The Lambodara section of the Mudgala Purana is where Krodhasura is beaten and then makes his own hymn.
মযূৰৱাহনশ্চাযং সৌৰমাত্মধৰঃ স্মৃতঃ ॥ ৮ ॥
- ৱিকটঃ (vikaṭaḥ)Vikata
- নাম (nāma)by name
- ৱিখ্যাতঃ (vikhyātaḥ)famous
- কামাসুৰপ্ৰদাহকঃ (kāmāsurapradāhakaḥ)who burns up the demon Kama
- মযূৰৱাহনঃ (mayūravāhanaḥ)riding the peacock
- চ (ca)and
- অযম্ (ayam)this one
- সৌৰম্ (sauram)belonging to the sun
- আত্মধৰঃ (ātmadharaḥ)holding the self
- স্মৃতঃ (smṛtaḥ)is remembered
anvaya ৱিকটঃ নাম ৱিখ্যাতঃ কামাসুৰপ্ৰদাহকঃ চ অযম্ মযূৰৱাহনঃ সৌৰম্ আত্মধৰঃ স্মৃতঃ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
কাম Kama — Desire. Vikata is the only one of the eight who burns his demon rather than killing him, which is how Shiva dealt with Kama too.
মমাসুৰপ্ৰহন্তা স ৱিষ্ণুব্ৰহ্মেতি ৱাচকঃ ॥ ৯ ॥
- ৱিঘ্নৰাজাৱতাৰঃ (vighnarājāvatāraḥ)the Vighnaraja descent
- চ (ca)and
- শেষৱাহনঃ (śeṣavāhanaḥ)riding Shesha
- উচ্যতে (ucyate)is said to be
- মমাসুৰপ্ৰহন্তা (mamāsuraprahantā)who struck down the demon Mama
- সঃ (saḥ)he
- ৱিষ্ণুব্ৰহ্ম (viṣṇubrahma)the Brahman that is Vishnu
- ইতি (iti)so
- ৱাচকঃ (vācakaḥ)the word for him
anvaya ৱিঘ্নৰাজাৱতাৰঃ চ শেষৱাহনঃ উচ্যতে সঃ মমাসুৰপ্ৰহন্তা ৱিষ্ণুব্ৰহ্ম ইতি ৱাচকঃ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
মম Mama — The word means mine. The demon is the habit of calling things one's own, and he is the only one of the eight named by a bare pronoun.
আখুৱাহনতাং প্ৰাপ্তঃ শিৱাত্মকঃ স উচ্যতে ॥ ১০ ॥
- ধূম্ৰৱৰ্ণাৱতাৰঃ (dhūmravarṇāvatāraḥ)the Dhumravarna descent
- চ (ca)and
- অভিমানাসুৰনাশকঃ (abhimānāsuranāśakaḥ)who destroys the demon Abhimana
- আখুৱাহনতাম্ (ākhuvāhanatām)the state of riding the mouse
- প্ৰাপ্তঃ (prāptaḥ)having taken
- শিৱাত্মকঃ (śivātmakaḥ)whose self is Shiva
- সঃ (saḥ)he
- উচ্যতে (ucyate)is called
anvaya ধূম্ৰৱৰ্ণাৱতাৰঃ চ অভিমানাসুৰনাশকঃ আখুৱাহনতাম্ প্ৰাপ্তঃ সঃ শিৱাত্মকঃ উচ্যতে
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
অভিমান Abhimana — Thinking well of oneself, the last of the eight and the hardest to see in oneself.
এষাং ভজনমাত্ৰেণ স্ৱস্ৱব্ৰহ্মপ্ৰধাৰকাঃ ॥ ১১ ॥
- এতে (ete)these
- অষ্টৌ (aṣṭau)eight
- তে (te)to you
- মযা (mayā)by me
- প্ৰোক্তাঃ (proktāḥ)have been told
- গণেশাংশাঃ (gaṇeśāṃśāḥ)portions of Ganesha
- ৱিনাযকাঃ (vināyakāḥ)the Vinayakas
- এষাম্ (eṣām)of them
- ভজনমাত্ৰেণ (bhajanamātreṇa)by worship alone
- স্ৱস্ৱব্ৰহ্মপ্ৰধাৰকাঃ (svasvabrahmapradhārakāḥ)each coming to hold his own Brahman
anvaya এতে অষ্টৌ গণেশাংশাঃ ৱিনাযকাঃ মযা তে প্ৰোক্তাঃ এষাম্ ভজনমাত্ৰেণ স্ৱস্ৱব্ৰহ্মপ্ৰধাৰকাঃ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
স্ৱানন্দে যোগিভিৰ্দৃষ্টো ব্ৰহ্মণি নাত্ৰ সংশযঃ ॥ ১২ ॥
- স্ৱানন্দৱাসকাৰী (svānandavāsakārī)who makes his home in Svananda
- সঃ (saḥ)he
- গণেশানঃ (gaṇeśānaḥ)Ganeshana
- প্ৰকথ্যতে (prakathyate)is called
- স্ৱানন্দে (svānande)in Svananda
- যোগিভিঃ (yogibhiḥ)by the yogis
- দৃষ্টঃ (dṛṣṭaḥ)seen
- ব্ৰহ্মণি (brahmaṇi)in Brahman
- ন (na)no
- অত্ৰ (atra)here
- সংশযঃ (saṃśayaḥ)doubt
anvaya স্ৱানন্দৱাসকাৰী সঃ গণেশানঃ প্ৰকথ্যতে যোগিভিঃ স্ৱানন্দে ব্ৰহ্মণি দৃষ্টঃ অত্ৰ সংশযঃ ন
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
স্ৱানন্দভজনেনৈৱ লীলাস্তত্ৰ ভৱন্তি হি ॥ ১৩ ॥
- তস্য (tasya)his
- অৱতাৰৰূপাঃ (avatārarūpāḥ)forms of descent
- চ (ca)and
- অষ্টৌ (aṣṭau)eight
- ৱিঘ্নহৰণাঃ (vighnaharaṇāḥ)the takers-away of obstacles
- স্মৃতাঃ (smṛtāḥ)are remembered
- স্ৱানন্দভজনেন (svānandabhajanena)by the worship of Svananda
- এৱ (eva)alone
- লীলাঃ (līlāḥ)the plays
- তত্ৰ (tatra)there
- ভৱন্তি (bhavanti)come about
- হি (hi)indeed
anvaya তস্য অষ্টৌ অৱতাৰৰূপাঃ চ ৱিঘ্নহৰণাঃ স্মৃতাঃ স্ৱানন্দভজনেন এৱ হি তত্ৰ লীলাঃ ভৱন্তি
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
সম্যোগে মৌনভাৱশ্চ সমাধিঃ প্ৰাপ্যতে জনৈঃ ॥ ১৪ ॥
- মাযা (māyā)maya
- তত্ৰ (tatra)there
- স্ৱযম্ (svayam)of itself
- লীনা (līnā)dissolved
- ভৱিষ্যতি (bhaviṣyati)will be
- সুপুত্ৰক (suputraka)my good son
- সম্যোগে (samyoge)in that joining
- মৌনভাৱঃ (maunabhāvaḥ)silence
- চ (ca)and
- সমাধিঃ (samādhiḥ)samadhi
- প্ৰাপ্যতে (prāpyate)is reached
- জনৈঃ (janaiḥ)by men
anvaya সুপুত্ৰক তত্ৰ মাযা স্ৱযম্ লীনা ভৱিষ্যতি সম্যোগে মৌনভাৱঃ চ জনৈঃ সমাধিঃ প্ৰাপ্যতে
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
মাযাভেদমযং ব্ৰহ্ম নিৰ্ৱৃত্তিঃ প্ৰাপ্যতে পৰা ॥ ১৫ ॥
- অযোগে (ayoge)where the joining is missing
- গণৰাজস্য (gaṇarājasya)of the king of the ganas
- ভজনে (bhajane)in worship
- ন (na)not
- এৱ (eva)at all
- সিদ্ধ্যতি (siddhyati)comes off
- মাযাভেদমযম্ (māyābhedamayam)made of the divisions maya sets up
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- নিৰ্ৱৃত্তিঃ (nirvṛttiḥ)rest
- প্ৰাপ্যতে (prāpyate)is reached
- পৰা (parā)the highest
anvaya গণৰাজস্য অযোগে ভজনে ন এৱ সিদ্ধ্যতি মাযাভেদমযম্ ব্ৰহ্ম [অতীত্য] পৰা নিৰ্ৱৃত্তিঃ প্ৰাপ্যতে
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The verse is compressed even for this text, and copies of it differ in the second half.
তত্ৰ শান্তিঃ সমাখ্যাতা যোগৰূপা জনৈঃ কৃতা ॥ ১৬ ॥
- যোগাত্মকগণেশানঃ (yogātmakagaṇeśānaḥ)Ganeshana whose self is yoga
- ব্ৰহ্মণস্পতিৱাচকঃ (brahmaṇaspativācakaḥ)is what the word Brahmanaspati means
- তত্ৰ (tatra)there
- শান্তিঃ (śāntiḥ)the peace
- সমাখ্যাতা (samākhyātā)is spoken of
- যোগৰূপা (yogarūpā)taking the form of yoga
- জনৈঃ (janaiḥ)by men
- কৃতা (kṛtā)made
anvaya যোগাত্মকগণেশানঃ ব্ৰহ্মণস্পতিৱাচকঃ তত্ৰ জনৈঃ কৃতা যোগৰূপা শান্তিঃ সমাখ্যাতা
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
শান্তীনাং শান্তিৰূপা সা যোগশান্তিঃ প্ৰকীৰ্তিতা ॥ ১৭ ॥
- নানাশান্তিপ্ৰমোদঃ (nānāśāntipramodaḥ)many kinds of peace and gladness
- চ (ca)and
- স্থানে স্থানে (sthāne sthāne)in one place and another
- প্ৰকথ্যতে (prakathyate)is spoken of
- শান্তীনাম্ (śāntīnām)of those peaces
- শান্তিৰূপা (śāntirūpā)the peace itself
- সা (sā)that
- যোগশান্তিঃ (yogaśāntiḥ)the peace of yoga
- প্ৰকীৰ্তিতা (prakīrtitā)is called
anvaya স্থানে স্থানে নানাশান্তিপ্ৰমোদঃ চ প্ৰকথ্যতে শান্তীনাম্ শান্তিৰূপা সা যোগশান্তিঃ প্ৰকীৰ্তিতা
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ন যোগাত্পৰমং ব্ৰহ্ম ব্ৰহ্মভূতেন লভ্যতে ॥ ১৮ ॥
- যোগস্য (yogasya)of yoga
- যোগতা (yogatā)the yoga
- দৃষ্টা (dṛṣṭā)is seen
- সৰ্ৱব্ৰহ্ম (sarvabrahma)everything is Brahman
- সুপুত্ৰক (suputraka)my good son
- ন (na)not
- যোগাত্ (yogāt)than yoga
- পৰমম্ (paramam)higher
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- ব্ৰহ্মভূতেন (brahmabhūtena)by the one who has become Brahman
- লভ্যতে (labhyate)is reached
anvaya সুপুত্ৰক যোগস্য যোগতা দৃষ্টা সৰ্ৱব্ৰহ্ম যোগাত্ পৰমম্ ন ব্ৰহ্ম ব্ৰহ্মভূতেন লভ্যতে
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ভজ ত্ৱং সৰ্ৱভাৱেন গণেশং ব্ৰহ্মনাযকম্ ॥ ১৯ ॥
- এতত্ (etat)this
- এৱ (eva)itself
- পৰম্ (param)the highest
- গুহ্যম্ (guhyam)secret
- কথিতম্ (kathitam)told
- ৱত্স (vatsa)O child
- তে (te)to you
- অলিখম্ (alikham)I have set down
- ভজ (bhaja)worship
- ত্ৱম্ (tvam)you
- সৰ্ৱভাৱেন (sarvabhāvena)with the whole of your being
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- ব্ৰহ্মনাযকম্ (brahmanāyakam)the lord of Brahman
anvaya ৱত্স এতত্ এৱ পৰম্ গুহ্যম্ তে কথিতম্ অলিখম্ ত্ৱম্ সৰ্ৱভাৱেন ব্ৰহ্মনাযকম্ গণেশম্ ভজ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
- ফলশ্ৰুতিঃ (phalaśrutiḥ)the account of what it gives
anvaya ফলশ্ৰুতিঃ
chandas Prose, a heading
ধনধান্যসমৃদ্ধ্যাদিপ্ৰদং ভাৱি ন সংশযঃ ॥ ২০ ॥
- পুত্ৰপৌত্ৰাদিপ্ৰদম্ (putrapautrādipradam)which gives children and grandchildren
- স্তোত্ৰম্ (stotram)hymn
- ইদম্ (idam)this
- শোকৱিনাশনম্ (śokavināśanam)which puts an end to grief
- ধনধান্যসমৃদ্ধ্যাদিপ্ৰদম্ (dhanadhānyasamṛddhyādipradam)which brings money, grain and plenty
- ভাৱি (bhāvi)it will be
- ন (na)no
- সংশযঃ (saṃśayaḥ)doubt
anvaya ইদম্ স্তোত্ৰম্ পুত্ৰপৌত্ৰাদিপ্ৰদম্ শোকৱিনাশনম্ ধনধান্যসমৃদ্ধ্যাদিপ্ৰদম্ ভাৱি সংশযঃ ন
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ভক্তিদৃঢকৰং চৈৱ ভৱিষ্যতি ন সংশযঃ ॥ ২১ ॥
- ধৰ্মাৰ্থকামমোক্ষাণাম্ (dharmārthakāmamokṣāṇām)of right living, wealth, what is wanted and release
- সাধনম্ (sādhanam)the means
- ব্ৰহ্মদাযকম্ (brahmadāyakam)which gives Brahman
- ভক্তিদৃঢকৰম্ (bhaktidṛḍhakaram)which makes devotion firm
- চ (ca)and
- এৱ (eva)indeed
- ভৱিষ্যতি (bhaviṣyati)it will be
- ন (na)no
- সংশযঃ (saṃśayaḥ)doubt
anvaya ধৰ্মাৰ্থকামমোক্ষাণাম্ সাধনম্ ব্ৰহ্মদাযকম্ চ এৱ ভক্তিদৃঢকৰম্ ভৱিষ্যতি সংশযঃ ন
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
