- श्रीगणेशकीलकस्तोत्रम् (śrīgaṇeśakīlakastotram)the Shri Ganesha Kilaka Stotra
anvaya श्रीगणेशकीलकस्तोत्रम्
कीलक the pin — A kilaka is the pin that holds a mantra shut. This text is the key that draws the pin, so that other mantras can work.
note From the Mudgala Purana. Unusually, the text explains what a kilaka is and how to use it before it begins.
- दक्षः (dakṣaḥ)Daksha
- उवाच (uvāca)said
anvaya दक्षः उवाच
note The words in brackets are a Hindi translation printed in the source.
मन्त्रादीनां विशेषेण सिद्धिदं पूर्णभावतः ॥ १ ॥
- गणेशकीलकम् (gaṇeśakīlakam)the Ganesha kilaka
- ब्रह्मन् (brahman)O brahmin
- वद (vada)tell me
- सर्वार्थदायकम् (sarvārthadāyakam)which grants every aim
- मन्त्रादीनाम् (mantrādīnām)for mantras and the rest
- विशेषेण (viśeṣeṇa)above all
- सिद्धिदम् (siddhidam)which brings success
- पूर्णभावतः (pūrṇabhāvataḥ)in full measure
anvaya ब्रह्मन् सर्वार्थदायकम् मन्त्रादीनाम् विशेषेण पूर्णभावतः सिद्धिदम् गणेशकीलकम् वद
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
- मुद्गलः (mudgalaḥ)Mudgala
- उवाच (uvāca)said
anvaya मुद्गलः उवाच
मुद्गलः Mudgala — The sage whose teaching makes up the Mudgala Purana, the Ganapatya scripture this text comes from.
आदौ कीलकमेवं वै पठित्वा जपमाचरेत् ॥ २ ॥
- कीलकेन (kīlakena)the kilaka
- विहीनाः (vihīnāḥ)without
- च (ca)and
- मन्त्राः (mantrāḥ)mantras
- न (na)not
- एव (eva)at all
- सुखप्रदाः (sukhapradāḥ)give happiness
- आदौ (ādau)first
- कीलकम् (kīlakam)the kilaka
- एवम् (evam)in this way
- वै (vai)indeed
- पठित्वा (paṭhitvā)having recited
- जपम् (japam)the japa
- आचरेत् (ācaret)one should do
anvaya कीलकेन विहीनाः मन्त्राः च न एव सुखप्रदाः आदौ एवम् कीलकम् वै पठित्वा जपम् आचरेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The rule this whole text rests on: say the kilaka first, then the mantra.
भवन्ति नात्र सन्देहः कथयामि यथाश्रुतम् ॥ ३ ॥
- तदा (tadā)then
- वीर्ययुताः (vīryayutāḥ)full of power
- मन्त्राः (mantrāḥ)the mantras
- नानासिद्धिप्रदायकाः (nānāsiddhipradāyakāḥ)giving many kinds of success
- भवन्ति (bhavanti)become
- न (na)no
- अत्र (atra)here
- सन्देहः (sandehaḥ)doubt
- कथयामि (kathayāmi)I shall tell it
- यथाश्रुतम् (yathāśrutam)as I heard it
anvaya तदा मन्त्राः वीर्ययुताः नानासिद्धिप्रदायकाः भवन्ति अत्र सन्देहः न यथाश्रुतम् कथयामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
सिद्धिदं वै गणेशस्य कीलकं शृणु मानद ॥ ४ ॥
- समादिष्टम् (samādiṣṭam)taught
- च (ca)and
- अङ्गिरसा (aṅgirasā)by Angiras
- मह्यम् (mahyam)to me
- गुह्यतमम् (guhyatamam)the most secret thing
- परम् (param)supreme
- सिद्धिदम् (siddhidam)which brings success
- वै (vai)indeed
- गणेशस्य (gaṇeśasya)of Ganesha
- कीलकम् (kīlakam)the kilaka
- शृणु (śṛṇu)listen
- मानद (mānada)O giver of honour
anvaya अङ्गिरसा मह्यम् समादिष्टम् गुह्यतमम् परम् च सिद्धिदम् गणेशस्य कीलकम् वै मानद शृणु
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
मानद O giver of honour — A courteous way of addressing someone: one who shows respect to others.
अङ्गिरसा by Angiras — One of the oldest Vedic sages, counted among the mind-born sons of Brahma.
- विनियोगः (viniyogaḥ)the viniyoga, the statement of use
anvaya विनियोगः
note The viniyoga names the seer, the metre, the deity and the purpose, before the recitation begins.
- अस्य (asya)of this
- श्रीगणेशकीलकस्य (śrīgaṇeśakīlakasya)Shri Ganesha kilaka
- शिवः (śivaḥ)Shiva
- ऋषिः (ṛṣiḥ)is the seer
- अनुष्टुप् (anuṣṭup)Anushtubh
- छन्दः (chandaḥ)is the metre
- श्रीगणपतिः (śrīgaṇapatiḥ)Shri Ganapati
- देवता (devatā)is the deity
- ओं (oṃ)Om
- गं (gaṃ)seed syllable of Ganesha
- योगाय (yogāya)for union
- स्वाहा (svāhā)svaha, the closing call
- ओं (oṃ)Om
- गं (gaṃ)seed syllable of Ganesha
- बीजम् (bījam)is the seed syllable
- विद्याविद्याशक्तिगणपतिप्रीत्यर्थे (vidyāvidyāśaktigaṇapatiprītyarthe)to please Ganapati, whose powers are knowledge and ignorance
- जपे (jape)in this recitation
- विनियोगः (viniyogaḥ)is the application
anvaya अस्य श्रीगणेशकीलकस्य शिवः ऋषिः अनुष्टुप् छन्दः श्रीगणपतिः देवता ओं गं योगाय स्वाहा ओं गं बीजम् विद्याविद्याशक्तिगणपतिप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः
chandas Prose
विद्याविद्याशक्ति the powers of knowledge and ignorance — In the Mudgala Purana, Ganesha holds both vidya and avidya, knowing and not-knowing, as his two powers.
एकाक्षरस्यैव दक्ष षडङ्गानाचरेत् सुधीः ॥ ५ ॥
- छन्दऋष्यादिन्यासान् (chandaṛṣyādinyāsān)the placings of metre, seer and the rest
- च (ca)and
- कुर्यात् (kuryāt)one should do
- आदौ (ādau)first
- तथा (tathā)and
- परान् (parān)the others
- एकाक्षरस्य (ekākṣarasya)of the one-syllable mantra
- एव (eva)itself
- दक्ष (dakṣa)O Daksha
- षडङ्गान् (ṣaḍaṅgān)the six limbs
- आचरेत् (ācaret)should perform
- सुधीः (sudhīḥ)the wise one
anvaya दक्ष सुधीः आदौ छन्दऋष्यादिन्यासान् च तथा परान् कुर्यात् एकाक्षरस्य एव षडङ्गान् आचरेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
एकाक्षरस्य of the one syllable — Gam, Ganesha's own seed syllable.
मनोवाणीविहीनं च चतुर्भुजविराजितम् ॥ ६ ॥
- ततः (tataḥ)then
- ध्यायेत् (dhyāyet)one should meditate on
- गणेशानम् (gaṇeśānam)Ganesha
- ज्योतीरूपधरम् (jyotīrūpadharam)who wears a form of light
- परम् (param)supreme
- मनोवाणीविहीनम् (manovāṇīvihīnam)beyond mind and speech
- च (ca)and
- चतुर्भुजविराजितम् (caturbhujavirājitam)shining with four arms
anvaya ततः ज्योतीरूपधरम् परम् मनोवाणीविहीनम् च चतुर्भुजविराजितम् गणेशानम् ध्यायेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
विद्याऽविद्यासमायुक्तं विभूतिभिरुपासितम् ॥ ७ ॥
- शुण्डादण्डमुखम् (śuṇḍādaṇḍamukham)with a trunk like a staff on his face
- पूर्णम् (pūrṇam)full in himself
- द्रष्टुम् (draṣṭum)to see
- न (na)not
- एव (eva)at all
- प्रशक्यते (praśakyate)is possible
- विद्याविद्यासमायुक्तम् (vidyāvidyāsamāyuktam)holding both knowledge and ignorance
- विभूतिभिः (vibhūtibhiḥ)by his powers
- उपासितम् (upāsitam)served
anvaya शुण्डादण्डमुखम् पूर्णम् द्रष्टुम् न एव प्रशक्यते विद्याविद्यासमायुक्तम् विभूतिभिः उपासितम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
पञ्चोपचारकैर्दक्ष ततो जपं समाचरेत् ॥ ८ ॥
- एवम् (evam)so
- ध्यात्वा (dhyātvā)having meditated
- गणेशानम् (gaṇeśānam)on Ganesha
- मानसैः (mānasaiḥ)with offerings made in the mind
- पूजयेत् (pūjayet)one should worship
- पृथक् (pṛthak)one by one
- पञ्चोपचारकैः (pañcopacārakaiḥ)with the five offerings
- दक्ष (dakṣa)O Daksha
- ततः (tataḥ)then
- जपम् (japam)the japa
- समाचरेत् (samācaret)should begin
anvaya दक्ष एवम् गणेशानम् ध्यात्वा मानसैः पञ्चोपचारकैः पृथक् पूजयेत् ततः जपम् समाचरेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
पञ्चोपचारकैः with the five offerings — Fragrance, flowers, incense, lamp and food, offered here in the mind rather than with the hands.
ततः स्तोत्रं समुच्चार्य पश्चात्सर्वं समाचरेत् ॥ ९ ॥
- एकविंशतिवारम् (ekaviṃśativāram)twenty-one times
- तु (tu)and
- जपम् (japam)the japa
- कुर्यात् (kuryāt)one should do
- प्रजापते (prajāpate)O Prajapati
- ततः (tataḥ)then
- स्तोत्रम् (stotram)the hymn
- समुच्चार्य (samuccārya)having recited
- पश्चात् (paścāt)afterwards
- सर्वम् (sarvam)everything else
- समाचरेत् (samācaret)should be done
anvaya प्रजापते एकविंशतिवारम् तु जपम् कुर्यात् ततः स्तोत्रम् समुच्चार्य पश्चात् सर्वम् समाचरेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Twenty-one is Ganesha's number, as in the twenty-one blades of durva and the twenty-one modaks.
- अथ (atha)now
- कीलकस्तोत्रम् (kīlakastotram)the kilaka hymn
anvaya अथ कीलकस्तोत्रम्
note The instructions end here, and the hymn itself begins.
मेधां प्रज्ञां तथा कीर्तिं विघ्नराज नमोऽस्तु ते ॥ १० ॥
- रूपम् (rūpam)beauty
- बलम् (balam)strength
- श्रियम् (śriyam)wealth
- देहि (dehi)give
- यशः (yaśaḥ)fame
- वीर्यम् (vīryam)vigour
- गजानन (gajānana)O elephant-faced one
- मेधाम् (medhām)a retentive mind
- प्रज्ञाम् (prajñām)insight
- तथा (tathā)and
- कीर्तिम् (kīrtim)renown
- विघ्नराज (vighnarāja)O king of obstacles
- नमः (namaḥ)salutations
- अस्तु (astu)be
- ते (te)to you
anvaya गजानन रूपम् बलम् श्रियम् यशः वीर्यम् मेधाम् प्रज्ञाम् तथा कीर्तिम् देहि विघ्नराज ते नमः अस्तु
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
तदा त्वं तान्निहत्य स्म करोषि वीर्यसम्युतान् ॥ ११ ॥
- यदा (yadā)when
- देवादयः (devādayaḥ)the gods and others
- सर्वे (sarve)all
- कुण्ठिताः (kuṇṭhitāḥ)blunted
- दैत्यपैः (daityapaiḥ)by the demon kings
- कृताः (kṛtāḥ)were made
- तदा (tadā)then
- त्वम् (tvam)you
- तान् (tān)them
- निहत्य (nihatya)having struck down
- स्म (sma)indeed
- करोषि (karoṣi)you make
- वीर्यसंयुतान् (vīryasaṃyutān)full of power again
anvaya यदा देवादयः सर्वे दैत्यपैः कुण्ठिताः कृताः तदा त्वम् तान् निहत्य स्म वीर्यसंयुतान् करोषि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
कुण्ठिताः blunted — Kuntha is a blade gone dull. The word runs through this hymn: mantras, powers, even the worlds go dull, and Ganesha gives them their edge again.
note The argument of the hymn starts here. As Ganesha once restored the gods, so he restores mantras that have lost their power.
शापैश्च तान् सवीर्यांस्ते कुरुष्व त्वं नमो नमः ॥ १२ ॥
- तथा (tathā)in the same way
- मन्त्राः (mantrāḥ)the mantras
- गणेशान (gaṇeśāna)O Ganesha
- कुण्ठिताः (kuṇṭhitāḥ)blunted
- च (ca)and
- दुरात्मभिः (durātmabhiḥ)by evil men
- शापैः (śāpaiḥ)by curses
- च (ca)and
- तान् (tān)them
- सवीर्यान् (savīryān)full of power
- ते (te)yours
- कुरुष्व (kuruṣva)make
- त्वम् (tvam)you
- नमः (namaḥ)salutations
- नमः (namaḥ)salutations
anvaya गणेशान तथा मन्त्राः दुरात्मभिः च शापैः च कुण्ठिताः त्वम् तान् सवीर्यान् कुरुष्व ते नमः नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
शापैः by curses — Tradition holds that some mantras were cursed and lost their power. The kilaka is what lifts that.
ज्ञानयुक्ताः सवीर्याश्च कृता विघ्नेश ते नमः ॥ १३ ॥
- शक्तयः (śaktayaḥ)the powers
- कुण्ठिताः (kuṇṭhitāḥ)blunted
- सर्वाः (sarvāḥ)all
- स्मरणेन (smaraṇena)by being remembered
- त्वया (tvayā)by you
- प्रभो (prabho)O lord
- ज्ञानयुक्ताः (jñānayuktāḥ)filled with knowledge
- सवीर्याः (savīryāḥ)full of power
- च (ca)and
- कृताः (kṛtāḥ)were made
- विघ्नेश (vighneśa)O lord of obstacles
- ते (te)to you
- नमः (namaḥ)salutations
anvaya प्रभो सर्वाः शक्तयः कुण्ठिताः त्वया स्मरणेन ज्ञानयुक्ताः सवीर्याः च कृताः विघ्नेश ते नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
त्वया सत्तायुतं ढुण्ढे स्मरणेन कृतं च ते ॥ १४ ॥
- चराचरम् (carācaram)moving and unmoving
- जगत् (jagat)the world
- सर्वम् (sarvam)whole
- सत्ताहीनम् (sattāhīnam)without being
- यदा (yadā)when
- भवेत् (bhavet)became
- त्वया (tvayā)by you
- सत्तायुतम् (sattāyutam)given being
- ढुण्ढे (ḍhuṇḍhe)O Dhundhi
- स्मरणेन (smaraṇena)by being remembered
- कृतम् (kṛtam)was made
- च (ca)and
- ते (te)yours
anvaya यदा चराचरम् सर्वम् जगत् सत्ताहीनम् भवेत् ढुण्ढे त्वया स्मरणेन सत्तायुतम् कृतम् च ते
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
सत्ता being — Satta is the plain fact of being there. Without it, the hymn says, even the world is only a shape.
स्मृत्या ते वीर्ययुक्तानि पुनर्जातानि ते नमः ॥ १५ ॥
- तत्त्वानि (tattvāni)the principles
- वीर्यहीनानि (vīryahīnāni)without power
- यदा (yadā)when
- जातानि (jātāni)became
- विघ्नप (vighnapa)O lord of obstacles
- स्मृत्या (smṛtyā)by remembering
- ते (te)you
- वीर्ययुक्तानि (vīryayuktāni)full of power
- पुनः (punaḥ)again
- जातानि (jātāni)became
- ते (te)to you
- नमः (namaḥ)salutations
anvaya विघ्नप यदा तत्त्वानि वीर्यहीनानि जातानि ते स्मृत्या पुनः वीर्ययुक्तानि जातानि ते नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
यदा पुनर्गणेशान योगयुक्तानि ते नमः ॥ १६ ॥
- ब्रह्माणि (brahmāṇi)the sacred formulas
- योगहीनानि (yogahīnāni)without yoga
- जातानि (jātāni)became
- स्मरणेन (smaraṇena)by remembrance
- ते (te)of you
- यदा (yadā)when
- पुनः (punaḥ)again
- गणेशान (gaṇeśāna)O Ganesha
- योगयुक्तानि (yogayuktāni)joined with yoga
- ते (te)to you
- नमः (namaḥ)salutations
anvaya गणेशान यदा ब्रह्माणि योगहीनानि जातानि ते स्मरणेन पुनः योगयुक्तानि [जातानि] ते नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ब्रह्माणि the sacred formulas — Brahman in its old Vedic sense: the prayer or formula whose words carry power.
सत्तायुक्तं बभूवैव विघ्नेशाय नमो नमः ॥ १७ ॥
- इत्यादि (ityādi)all this and more
- विविधम् (vividham)of many kinds
- सर्वम् (sarvam)everything
- स्मरणेन (smaraṇena)by being remembered
- च (ca)and
- ते (te)of you
- प्रभो (prabho)O lord
- सत्तायुक्तम् (sattāyuktam)given being
- बभूव (babhūva)became
- एव (eva)indeed
- विघ्नेशाय (vighneśāya)to the lord of obstacles
- नमः (namaḥ)salutations
- नमः (namaḥ)salutations
anvaya प्रभो इत्यादि विविधम् सर्वम् ते स्मरणेन च सत्तायुक्तम् एव बभूव विघ्नेशाय नमः नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
स्मरणेन पुनर्ढुण्ढे वीर्ययुक्तान् कुरुष्व ते ॥ १८ ॥
- तथा (tathā)so too
- मन्त्राः (mantrāḥ)the mantras
- गणेशान (gaṇeśāna)O Ganesha
- वीर्यहीनाः (vīryahīnāḥ)without power
- बभूविरे (babhūvire)have become
- स्मरणेन (smaraṇena)by remembrance
- पुनः (punaḥ)again
- ढुण्ढे (ḍhuṇḍhe)O Dhundhi
- वीर्ययुक्तान् (vīryayuktān)full of power
- कुरुष्व (kuruṣva)make them
- ते (te)yours
anvaya गणेशान तथा मन्त्राः वीर्यहीनाः बभूविरे ढुण्ढे ते स्मरणेन पुनः वीर्ययुक्तान् कुरुष्व
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
मम नाम्ना भवतु ते वक्रतुण्डाय ते नमः ॥ १९ ॥
- सर्वम् (sarvam)everything
- सत्तासमायुक्तम् (sattāsamāyuktam)filled with real being
- मन्त्रपूजादिकम् (mantrapūjādikam)mantra, worship and the rest
- प्रभो (prabho)O lord
- मम (mama)my
- नाम्ना (nāmnā)by the name
- भवतु (bhavatu)may it become
- ते (te)yours
- वक्रतुण्डाय (vakratuṇḍāya)to Vakratunda
- ते (te)to you
- नमः (namaḥ)salutations
anvaya प्रभो मम मन्त्रपूजादिकम् सर्वम् ते नाम्ना सत्तासमायुक्तम् भवतु वक्रतुण्डाय ते नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
सर्वसिद्धिप्रदा मन्त्रा भवन्तु त्वत्प्रसादतः ॥ २० ॥
- उत्कीलय (utkīlaya)unlock
- महामन्त्रान् (mahāmantrān)the great mantras
- जपेन (japena)by this japa
- स्तोत्रपाठतः (stotrapāṭhataḥ)by the reciting of this hymn
- सर्वसिद्धिप्रदाः (sarvasiddhipradāḥ)giving every success
- मन्त्राः (mantrāḥ)the mantras
- भवन्तु (bhavantu)may become
- त्वत्प्रसादतः (tvatprasādataḥ)by your grace
anvaya जपेन स्तोत्रपाठतः महामन्त्रान् उत्कीलय त्वत्प्रसादतः मन्त्राः सर्वसिद्धिप्रदाः भवन्तु
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
उत्कीलय draw the pin — Utkilana is the undoing of the kilaka: the pin is drawn, and the mantra opens.
note This is the verse the whole text exists for.
स्वानन्दवासिने तुभ्यं ब्रह्मणस्पतये नमः ॥ २१ ॥
- गणेशाय (gaṇeśāya)to Ganesha
- नमः (namaḥ)salutations
- तुभ्यम् (tubhyam)to you
- हेरम्बाय (herambāya)to Heramba
- एकदन्तिने (ekadantine)to the single-tusked one
- स्वानन्दवासिने (svānandavāsine)to the one who dwells in Svananda
- तुभ्यम् (tubhyam)to you
- ब्रह्मणस्पतये (brahmaṇaspataye)to Brahmanaspati
- नमः (namaḥ)salutations
anvaya गणेशाय हेरम्बाय एकदन्तिने तुभ्यम् नमः स्वानन्दवासिने ब्रह्मणस्पतये तुभ्यम् नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
स्वानन्दवासिने who dwells in Svananda — Svananda, 'one's own bliss', is Ganesha's own world in the Mudgala Purana.
ब्रह्मणस्पतये to Brahmanaspati — Brahmanaspati, lord of prayer, is the Rigvedic god whose hymn is chanted for Ganapati.
शिवप्रोक्तं तु मन्त्राणामुत्कीलनकरं परम् ॥ २२ ॥
- गणेशकीलकम् (gaṇeśakīlakam)the Ganesha kilaka
- इदम् (idam)this
- कथितम् (kathitam)has been told
- ते (te)to you
- प्रजापते (prajāpate)O Prajapati
- शिवप्रोक्तम् (śivaproktam)spoken by Shiva
- तु (tu)indeed
- मन्त्राणाम् (mantrāṇām)of mantras
- उत्कीलनकरम् (utkīlanakaram)which unlocks
- परम् (param)supreme
anvaya प्रजापते इदम् गणेशकीलकम् ते कथितम् शिवप्रोक्तम् तु मन्त्राणाम् परम् उत्कीलनकरम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
- फलश्रुतिः (phalaśrutiḥ)the account of the fruit
anvaya फलश्रुतिः
note Phalashruti: the passage that says what comes of reciting a text.
स सर्वसिद्धिमाप्नोति नानामन्त्रसमुद्भवाम् ॥ २३ ॥
- यः (yaḥ)whoever
- पठिष्यति (paṭhiṣyati)will recite
- भावेन (bhāvena)with feeling
- जप्त्वा (japtvā)having chanted
- ते (te)your
- मन्त्रम् (mantram)mantra
- उत्तमम् (uttamam)the best
- सः (saḥ)he
- सर्वसिद्धिम् (sarvasiddhim)every success
- आप्नोति (āpnoti)gains
- नानामन्त्रसमुद्भवाम् (nānāmantrasamudbhavām)that arises from the many mantras
anvaya यः ते उत्तमम् मन्त्रम् जप्त्वा भावेन पठिष्यति सः नानामन्त्रसमुद्भवाम् सर्वसिद्धिम् आप्नोति
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
स सर्वफलहीनश्च जायते नात्र संशयः ॥ २४ ॥
- एनम् (enam)this
- त्यक्त्वा (tyaktvā)having left aside
- गणेशस्य (gaṇeśasya)of Ganesha
- मन्त्रम् (mantram)the mantra
- जपति (japati)chants
- नित्यदा (nityadā)every day
- सः (saḥ)he
- सर्वफलहीनः (sarvaphalahīnaḥ)without any fruit
- च (ca)and
- जायते (jāyate)becomes
- न (na)no
- अत्र (atra)here
- संशयः (saṃśayaḥ)doubt
anvaya [यः] एनम् त्यक्त्वा नित्यदा गणेशस्य मन्त्रम् जपति सः च सर्वफलहीनः जायते अत्र संशयः न
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
पुरानेन स्वयं शम्भुर्मन्त्रजां सिद्धिमालभत् ॥ २५ ॥
- सर्वसिद्धिप्रदम् (sarvasiddhipradam)giving every success
- प्रोक्तम् (proktam)declared
- कीलकम् (kīlakam)the kilaka
- परमाद्भुतम् (paramādbhutam)most wonderful
- पुरा (purā)long ago
- अनेन (anena)by this
- स्वयम् (svayam)himself
- शम्भुः (śambhuḥ)Shambhu
- मन्त्रजाम् (mantrajām)born of mantra
- सिद्धिम् (siddhim)the success
- आलभत् (ālabhat)gained
anvaya कीलकम् सर्वसिद्धिप्रदम् परमाद्भुतम् प्रोक्तम् पुरा अनेन स्वयम् शम्भुः मन्त्रजाम् सिद्धिम् आलभत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
अनेन मन्त्रसिद्धिं ते लेभिरे च प्रजापते ॥ २६ ॥
- विष्णुब्रह्मादयः (viṣṇubrahmādayaḥ)Vishnu, Brahma and the rest
- देवाः (devāḥ)the gods
- मुनयः (munayaḥ)the sages
- योगिनः (yoginaḥ)the yogis
- परे (pare)the greatest
- अनेन (anena)by this
- मन्त्रसिद्धिम् (mantrasiddhim)mastery of mantra
- ते (te)they
- लेभिरे (lebhire)gained
- च (ca)and
- प्रजापते (prajāpate)O Prajapati
anvaya प्रजापते विष्णुब्रह्मादयः देवाः मुनयः परे योगिनः च ते अनेन मन्त्रसिद्धिम् लेभिरे
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
गतः स्वानन्दपूर्यां स भक्तराजो बभूव ह ॥ २७ ॥
- ऐलः (ailaḥ)Aila
- कीलकम् (kīlakam)the kilaka
- आद्यम् (ādyam)first
- वै (vai)indeed
- कृत्वा (kṛtvā)having done
- मन्त्रपरायणः (mantraparāyaṇaḥ)given wholly to the mantra
- गतः (gataḥ)went
- स्वानन्दपूर्याम् (svānandapūryām)to the city of Svananda
- सः (saḥ)he
- भक्तराजः (bhaktarājaḥ)a king among devotees
- बभूव (babhūva)became
- ह (ha)indeed
anvaya ऐलः आद्यम् वै कीलकम् कृत्वा मन्त्रपरायणः स्वानन्दपूर्याम् गतः सः भक्तराजः बभूव ह
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ऐलः Aila — Aila is Pururavas, son of Ila, a king of the old lunar line.
note A story follows, told to show what the kilaka did for one man.
गणेशदर्शनेनैव ज्योतीरूपो बभूव ह ॥ २८ ॥
- सस्त्रीकः (sastrīkaḥ)with his wife
- जडदेहेन (jaḍadehena)in his mortal body
- ब्रह्माण्डम् (brahmāṇḍam)the whole universe
- अवलोक्य (avalokya)having seen
- तु (tu)and
- गणेशदर्शनेन (gaṇeśadarśanena)by the sight of Ganesha
- एव (eva)alone
- ज्योतीरूपः (jyotīrūpaḥ)of the form of light
- बभूव (babhūva)became
- ह (ha)indeed
anvaya सस्त्रीकः जडदेहेन ब्रह्माण्डम् अवलोक्य तु गणेशदर्शनेन एव ज्योतीरूपः बभूव ह
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ऐलो जडशरीरस्थः कथं देवादिकैर्युतम् ।
ब्रह्माण्डं स ददर्शैव तन्मे वद कुतूहलम् ॥ २९ ॥
- दक्षः (dakṣaḥ)Daksha
- उवाच (uvāca)said
- ऐलो (ailo)Aila
- जडशरीरस्थः (jaḍaśarīrasthaḥ)in a mortal body
- कथम् (katham)how
- देवादिकैः (devādikaiḥ)with the gods and others
- युतम् (yutam)filled
- ब्रह्माण्डम् (brahmāṇḍam)the universe
- सः (saḥ)he
- ददर्श (dadarśa)saw
- एव (eva)indeed
- तत् (tat)that
- मे (me)to me
- वद (vada)tell
- कुतूहलम् (kutūhalam)my curiosity
anvaya दक्षः उवाच जडशरीरस्थः ऐलो देवादिकैः युतम् ब्रह्माण्डम् कथम् सः ददर्श एव तत् मे वद कुतूहलम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
अपश्यच्च कथं सोऽपि पापिदर्शनयोग्यकान् ॥ ३० ॥
- पुण्यराशिः (puṇyarāśiḥ)a heap of merit
- स्वयम् (svayam)himself
- साक्षात् (sākṣāt)with his own eyes
- नरकादीन् (narakādīn)the hells and the rest
- महामते (mahāmate)O wise one
- अपश्यत् (apaśyat)he saw
- च (ca)and
- कथम् (katham)how
- सः (saḥ)he
- अपि (api)even
- पापिदर्शनयोग्यकान् (pāpidarśanayogyakān)fit to be seen only by sinners
anvaya महामते स्वयम् पुण्यराशिः सः अपि पापिदर्शनयोग्यकान् नरकादीन् साक्षात् कथम् च अपश्यत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
विमानस्थः स्वयं राजा कृपया तान् ददर्श ह ।
गाणेशानां जडस्थश्च शिवविष्णुमुखान् प्रभो ॥ ३१ ॥
- मुद्गलः (mudgalaḥ)Mudgala
- उवाच (uvāca)said
- विमानस्थः (vimānasthaḥ)seated in a celestial chariot
- स्वयम् (svayam)himself
- राजा (rājā)the king
- कृपया (kṛpayā)by grace
- तान् (tān)them
- ददर्श (dadarśa)saw
- ह (ha)indeed
- गाणेशानाम् (gāṇeśānām)of the followers of Ganesha
- जडस्थः (jaḍasthaḥ)in a mortal body
- च (ca)and
- शिवविष्णुमुखान् (śivaviṣṇumukhān)Shiva, Vishnu and the rest
- प्रभो (prabho)O lord
anvaya मुद्गलः उवाच प्रभो विमानस्थः स्वयम् राजा कृपया तान् ददर्श ह जडस्थः च गाणेशानाम् शिवविष्णुमुखान् [ददर्श]
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The printed मुद्गलवाच is read मुद्गल उवाच.
योगरूपतया सर्वे दक्ष पश्यन्ति चाञ्जसा ॥ ३२ ॥
- स्वानन्दगे (svānandage)bound for Svananda
- विमाने (vimāne)in the chariot
- ये (ye)those who
- संस्थिताः (saṃsthitāḥ)are seated
- ते (te)they
- शुभाशुभे (śubhāśubhe)the good and the bad
- योगरूपतया (yogarūpatayā)in the way yoga sees
- सर्वे (sarve)all
- दक्ष (dakṣa)O Daksha
- पश्यन्ति (paśyanti)see
- च (ca)and
- अञ्जसा (añjasā)easily
anvaya दक्ष ये स्वानन्दगे विमाने संस्थिताः ते सर्वे शुभाशुभे योगरूपतया च अञ्जसा पश्यन्ति
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
यः शृणोति स वै मर्त्यः भुक्तिं मुक्तिं लभेद्ध्रुवम् ॥ ३३ ॥
- एतत् (etat)this
- ते (te)to you
- कथितम् (kathitam)has been told
- सर्वम् (sarvam)all
- ऐलस्य (ailasya)of Aila
- चरितम् (caritam)the story
- शुभम् (śubham)fair
- यः (yaḥ)whoever
- शृणोति (śṛṇoti)hears it
- सः (saḥ)that
- वै (vai)indeed
- मर्त्यः (martyaḥ)mortal
- भुक्तिम् (bhuktim)enjoyment
- मुक्तिम् (muktim)liberation
- लभेत् (labhet)gains
- ध्रुवम् (dhruvam)surely
anvaya ऐलस्य एतत् सर्वम् शुभम् चरितम् ते कथितम् यः शृणोति सः मर्त्यः वै ध्रुवम् भुक्तिम् मुक्तिम् लभेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The text ends as Ganapatya works often do, with both worlds promised at once: bhukti, enjoyment here, and mukti, freedom.
