- శ్రీగణేశకీలకస్తోత్రమ్ (śrīgaṇeśakīlakastotram)the Shri Ganesha Kilaka Stotra
anvaya శ్రీగణేశకీలకస్తోత్రమ్
కీలక the pin — A kilaka is the pin that holds a mantra shut. This text is the key that draws the pin, so that other mantras can work.
note From the Mudgala Purana. Unusually, the text explains what a kilaka is and how to use it before it begins.
- దక్షః (dakṣaḥ)Daksha
- ఉవాచ (uvāca)said
anvaya దక్షః ఉవాచ
note The words in brackets are a Hindi translation printed in the source.
మన్త్రాదీనాం విశేషేణ సిద్ధిదం పూర్ణభావతః ॥ ౧ ॥
- గణేశకీలకమ్ (gaṇeśakīlakam)the Ganesha kilaka
- బ్రహ్మన్ (brahman)O brahmin
- వద (vada)tell me
- సర్వార్థదాయకమ్ (sarvārthadāyakam)which grants every aim
- మన్త్రాదీనామ్ (mantrādīnām)for mantras and the rest
- విశేషేణ (viśeṣeṇa)above all
- సిద్ధిదమ్ (siddhidam)which brings success
- పూర్ణభావతః (pūrṇabhāvataḥ)in full measure
anvaya బ్రహ్మన్ సర్వార్థదాయకమ్ మన్త్రాదీనామ్ విశేషేణ పూర్ణభావతః సిద్ధిదమ్ గణేశకీలకమ్ వద
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
- ముద్గలః (mudgalaḥ)Mudgala
- ఉవాచ (uvāca)said
anvaya ముద్గలః ఉవాచ
ముద్గలః Mudgala — The sage whose teaching makes up the Mudgala Purana, the Ganapatya scripture this text comes from.
ఆదౌ కీలకమేవం వై పఠిత్వా జపమాచరేత్ ॥ ౨ ॥
- కీలకేన (kīlakena)the kilaka
- విహీనాః (vihīnāḥ)without
- చ (ca)and
- మన్త్రాః (mantrāḥ)mantras
- న (na)not
- ఏవ (eva)at all
- సుఖప్రదాః (sukhapradāḥ)give happiness
- ఆదౌ (ādau)first
- కీలకమ్ (kīlakam)the kilaka
- ఏవమ్ (evam)in this way
- వై (vai)indeed
- పఠిత్వా (paṭhitvā)having recited
- జపమ్ (japam)the japa
- ఆచరేత్ (ācaret)one should do
anvaya కీలకేన విహీనాః మన్త్రాః చ న ఏవ సుఖప్రదాః ఆదౌ ఏవమ్ కీలకమ్ వై పఠిత్వా జపమ్ ఆచరేత్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The rule this whole text rests on: say the kilaka first, then the mantra.
భవన్తి నాత్ర సన్దేహః కథయామి యథాశ్రుతమ్ ॥ ౩ ॥
- తదా (tadā)then
- వీర్యయుతాః (vīryayutāḥ)full of power
- మన్త్రాః (mantrāḥ)the mantras
- నానాసిద్ధిప్రదాయకాః (nānāsiddhipradāyakāḥ)giving many kinds of success
- భవన్తి (bhavanti)become
- న (na)no
- అత్ర (atra)here
- సన్దేహః (sandehaḥ)doubt
- కథయామి (kathayāmi)I shall tell it
- యథాశ్రుతమ్ (yathāśrutam)as I heard it
anvaya తదా మన్త్రాః వీర్యయుతాః నానాసిద్ధిప్రదాయకాః భవన్తి అత్ర సన్దేహః న యథాశ్రుతమ్ కథయామి
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
సిద్ధిదం వై గణేశస్య కీలకం శృణు మానద ॥ ౪ ॥
- సమాదిష్టమ్ (samādiṣṭam)taught
- చ (ca)and
- అఙ్గిరసా (aṅgirasā)by Angiras
- మహ్యమ్ (mahyam)to me
- గుహ్యతమమ్ (guhyatamam)the most secret thing
- పరమ్ (param)supreme
- సిద్ధిదమ్ (siddhidam)which brings success
- వై (vai)indeed
- గణేశస్య (gaṇeśasya)of Ganesha
- కీలకమ్ (kīlakam)the kilaka
- శృణు (śṛṇu)listen
- మానద (mānada)O giver of honour
anvaya అఙ్గిరసా మహ్యమ్ సమాదిష్టమ్ గుహ్యతమమ్ పరమ్ చ సిద్ధిదమ్ గణేశస్య కీలకమ్ వై మానద శృణు
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
మానద O giver of honour — A courteous way of addressing someone: one who shows respect to others.
అఙ్గిరసా by Angiras — One of the oldest Vedic sages, counted among the mind-born sons of Brahma.
- వినియోగః (viniyogaḥ)the viniyoga, the statement of use
anvaya వినియోగః
note The viniyoga names the seer, the metre, the deity and the purpose, before the recitation begins.
- అస్య (asya)of this
- శ్రీగణేశకీలకస్య (śrīgaṇeśakīlakasya)Shri Ganesha kilaka
- శివః (śivaḥ)Shiva
- ఋషిః (ṛṣiḥ)is the seer
- అనుష్టుప్ (anuṣṭup)Anushtubh
- ఛన్దః (chandaḥ)is the metre
- శ్రీగణపతిః (śrīgaṇapatiḥ)Shri Ganapati
- దేవతా (devatā)is the deity
- ఓం (oṃ)Om
- గం (gaṃ)seed syllable of Ganesha
- యోగాయ (yogāya)for union
- స్వాహా (svāhā)svaha, the closing call
- ఓం (oṃ)Om
- గం (gaṃ)seed syllable of Ganesha
- బీజమ్ (bījam)is the seed syllable
- విద్యావిద్యాశక్తిగణపతిప్రీత్యర్థే (vidyāvidyāśaktigaṇapatiprītyarthe)to please Ganapati, whose powers are knowledge and ignorance
- జపే (jape)in this recitation
- వినియోగః (viniyogaḥ)is the application
anvaya అస్య శ్రీగణేశకీలకస్య శివః ఋషిః అనుష్టుప్ ఛన్దః శ్రీగణపతిః దేవతా ఓం గం యోగాయ స్వాహా ఓం గం బీజమ్ విద్యావిద్యాశక్తిగణపతిప్రీత్యర్థే జపే వినియోగః
chandas Prose
విద్యావిద్యాశక్తి the powers of knowledge and ignorance — In the Mudgala Purana, Ganesha holds both vidya and avidya, knowing and not-knowing, as his two powers.
ఏకాక్షరస్యైవ దక్ష షడఙ్గానాచరేత్ సుధీః ॥ ౫ ॥
- ఛన్దఋష్యాదిన్యాసాన్ (chandaṛṣyādinyāsān)the placings of metre, seer and the rest
- చ (ca)and
- కుర్యాత్ (kuryāt)one should do
- ఆదౌ (ādau)first
- తథా (tathā)and
- పరాన్ (parān)the others
- ఏకాక్షరస్య (ekākṣarasya)of the one-syllable mantra
- ఏవ (eva)itself
- దక్ష (dakṣa)O Daksha
- షడఙ్గాన్ (ṣaḍaṅgān)the six limbs
- ఆచరేత్ (ācaret)should perform
- సుధీః (sudhīḥ)the wise one
anvaya దక్ష సుధీః ఆదౌ ఛన్దఋష్యాదిన్యాసాన్ చ తథా పరాన్ కుర్యాత్ ఏకాక్షరస్య ఏవ షడఙ్గాన్ ఆచరేత్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ఏకాక్షరస్య of the one syllable — Gam, Ganesha's own seed syllable.
మనోవాణీవిహీనం చ చతుర్భుజవిరాజితమ్ ॥ ౬ ॥
- తతః (tataḥ)then
- ధ్యాయేత్ (dhyāyet)one should meditate on
- గణేశానమ్ (gaṇeśānam)Ganesha
- జ్యోతీరూపధరమ్ (jyotīrūpadharam)who wears a form of light
- పరమ్ (param)supreme
- మనోవాణీవిహీనమ్ (manovāṇīvihīnam)beyond mind and speech
- చ (ca)and
- చతుర్భుజవిరాజితమ్ (caturbhujavirājitam)shining with four arms
anvaya తతః జ్యోతీరూపధరమ్ పరమ్ మనోవాణీవిహీనమ్ చ చతుర్భుజవిరాజితమ్ గణేశానమ్ ధ్యాయేత్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
విద్యాఽవిద్యాసమాయుక్తం విభూతిభిరుపాసితమ్ ॥ ౭ ॥
- శుణ్డాదణ్డముఖమ్ (śuṇḍādaṇḍamukham)with a trunk like a staff on his face
- పూర్ణమ్ (pūrṇam)full in himself
- ద్రష్టుమ్ (draṣṭum)to see
- న (na)not
- ఏవ (eva)at all
- ప్రశక్యతే (praśakyate)is possible
- విద్యావిద్యాసమాయుక్తమ్ (vidyāvidyāsamāyuktam)holding both knowledge and ignorance
- విభూతిభిః (vibhūtibhiḥ)by his powers
- ఉపాసితమ్ (upāsitam)served
anvaya శుణ్డాదణ్డముఖమ్ పూర్ణమ్ ద్రష్టుమ్ న ఏవ ప్రశక్యతే విద్యావిద్యాసమాయుక్తమ్ విభూతిభిః ఉపాసితమ్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
పఞ్చోపచారకైర్దక్ష తతో జపం సమాచరేత్ ॥ ౮ ॥
- ఏవమ్ (evam)so
- ధ్యాత్వా (dhyātvā)having meditated
- గణేశానమ్ (gaṇeśānam)on Ganesha
- మానసైః (mānasaiḥ)with offerings made in the mind
- పూజయేత్ (pūjayet)one should worship
- పృథక్ (pṛthak)one by one
- పఞ్చోపచారకైః (pañcopacārakaiḥ)with the five offerings
- దక్ష (dakṣa)O Daksha
- తతః (tataḥ)then
- జపమ్ (japam)the japa
- సమాచరేత్ (samācaret)should begin
anvaya దక్ష ఏవమ్ గణేశానమ్ ధ్యాత్వా మానసైః పఞ్చోపచారకైః పృథక్ పూజయేత్ తతః జపమ్ సమాచరేత్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
పఞ్చోపచారకైః with the five offerings — Fragrance, flowers, incense, lamp and food, offered here in the mind rather than with the hands.
తతః స్తోత్రం సముచ్చార్య పశ్చాత్సర్వం సమాచరేత్ ॥ ౯ ॥
- ఏకవింశతివారమ్ (ekaviṃśativāram)twenty-one times
- తు (tu)and
- జపమ్ (japam)the japa
- కుర్యాత్ (kuryāt)one should do
- ప్రజాపతే (prajāpate)O Prajapati
- తతః (tataḥ)then
- స్తోత్రమ్ (stotram)the hymn
- సముచ్చార్య (samuccārya)having recited
- పశ్చాత్ (paścāt)afterwards
- సర్వమ్ (sarvam)everything else
- సమాచరేత్ (samācaret)should be done
anvaya ప్రజాపతే ఏకవింశతివారమ్ తు జపమ్ కుర్యాత్ తతః స్తోత్రమ్ సముచ్చార్య పశ్చాత్ సర్వమ్ సమాచరేత్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Twenty-one is Ganesha's number, as in the twenty-one blades of durva and the twenty-one modaks.
- అథ (atha)now
- కీలకస్తోత్రమ్ (kīlakastotram)the kilaka hymn
anvaya అథ కీలకస్తోత్రమ్
note The instructions end here, and the hymn itself begins.
మేధాం ప్రజ్ఞాం తథా కీర్తిం విఘ్నరాజ నమోఽస్తు తే ॥ ౧౦ ॥
- రూపమ్ (rūpam)beauty
- బలమ్ (balam)strength
- శ్రియమ్ (śriyam)wealth
- దేహి (dehi)give
- యశః (yaśaḥ)fame
- వీర్యమ్ (vīryam)vigour
- గజానన (gajānana)O elephant-faced one
- మేధామ్ (medhām)a retentive mind
- ప్రజ్ఞామ్ (prajñām)insight
- తథా (tathā)and
- కీర్తిమ్ (kīrtim)renown
- విఘ్నరాజ (vighnarāja)O king of obstacles
- నమః (namaḥ)salutations
- అస్తు (astu)be
- తే (te)to you
anvaya గజానన రూపమ్ బలమ్ శ్రియమ్ యశః వీర్యమ్ మేధామ్ ప్రజ్ఞామ్ తథా కీర్తిమ్ దేహి విఘ్నరాజ తే నమః అస్తు
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
తదా త్వం తాన్నిహత్య స్మ కరోషి వీర్యసమ్యుతాన్ ॥ ౧౧ ॥
- యదా (yadā)when
- దేవాదయః (devādayaḥ)the gods and others
- సర్వే (sarve)all
- కుణ్ఠితాః (kuṇṭhitāḥ)blunted
- దైత్యపైః (daityapaiḥ)by the demon kings
- కృతాః (kṛtāḥ)were made
- తదా (tadā)then
- త్వమ్ (tvam)you
- తాన్ (tān)them
- నిహత్య (nihatya)having struck down
- స్మ (sma)indeed
- కరోషి (karoṣi)you make
- వీర్యసంయుతాన్ (vīryasaṃyutān)full of power again
anvaya యదా దేవాదయః సర్వే దైత్యపైః కుణ్ఠితాః కృతాః తదా త్వమ్ తాన్ నిహత్య స్మ వీర్యసంయుతాన్ కరోషి
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
కుణ్ఠితాః blunted — Kuntha is a blade gone dull. The word runs through this hymn: mantras, powers, even the worlds go dull, and Ganesha gives them their edge again.
note The argument of the hymn starts here. As Ganesha once restored the gods, so he restores mantras that have lost their power.
శాపైశ్చ తాన్ సవీర్యాంస్తే కురుష్వ త్వం నమో నమః ॥ ౧౨ ॥
- తథా (tathā)in the same way
- మన్త్రాః (mantrāḥ)the mantras
- గణేశాన (gaṇeśāna)O Ganesha
- కుణ్ఠితాః (kuṇṭhitāḥ)blunted
- చ (ca)and
- దురాత్మభిః (durātmabhiḥ)by evil men
- శాపైః (śāpaiḥ)by curses
- చ (ca)and
- తాన్ (tān)them
- సవీర్యాన్ (savīryān)full of power
- తే (te)yours
- కురుష్వ (kuruṣva)make
- త్వమ్ (tvam)you
- నమః (namaḥ)salutations
- నమః (namaḥ)salutations
anvaya గణేశాన తథా మన్త్రాః దురాత్మభిః చ శాపైః చ కుణ్ఠితాః త్వమ్ తాన్ సవీర్యాన్ కురుష్వ తే నమః నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
శాపైః by curses — Tradition holds that some mantras were cursed and lost their power. The kilaka is what lifts that.
జ్ఞానయుక్తాః సవీర్యాశ్చ కృతా విఘ్నేశ తే నమః ॥ ౧౩ ॥
- శక్తయః (śaktayaḥ)the powers
- కుణ్ఠితాః (kuṇṭhitāḥ)blunted
- సర్వాః (sarvāḥ)all
- స్మరణేన (smaraṇena)by being remembered
- త్వయా (tvayā)by you
- ప్రభో (prabho)O lord
- జ్ఞానయుక్తాః (jñānayuktāḥ)filled with knowledge
- సవీర్యాః (savīryāḥ)full of power
- చ (ca)and
- కృతాః (kṛtāḥ)were made
- విఘ్నేశ (vighneśa)O lord of obstacles
- తే (te)to you
- నమః (namaḥ)salutations
anvaya ప్రభో సర్వాః శక్తయః కుణ్ఠితాః త్వయా స్మరణేన జ్ఞానయుక్తాః సవీర్యాః చ కృతాః విఘ్నేశ తే నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
త్వయా సత్తాయుతం ఢుణ్ఢే స్మరణేన కృతం చ తే ॥ ౧౪ ॥
- చరాచరమ్ (carācaram)moving and unmoving
- జగత్ (jagat)the world
- సర్వమ్ (sarvam)whole
- సత్తాహీనమ్ (sattāhīnam)without being
- యదా (yadā)when
- భవేత్ (bhavet)became
- త్వయా (tvayā)by you
- సత్తాయుతమ్ (sattāyutam)given being
- ఢుణ్ఢే (ḍhuṇḍhe)O Dhundhi
- స్మరణేన (smaraṇena)by being remembered
- కృతమ్ (kṛtam)was made
- చ (ca)and
- తే (te)yours
anvaya యదా చరాచరమ్ సర్వమ్ జగత్ సత్తాహీనమ్ భవేత్ ఢుణ్ఢే త్వయా స్మరణేన సత్తాయుతమ్ కృతమ్ చ తే
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
సత్తా being — Satta is the plain fact of being there. Without it, the hymn says, even the world is only a shape.
స్మృత్యా తే వీర్యయుక్తాని పునర్జాతాని తే నమః ॥ ౧౫ ॥
- తత్త్వాని (tattvāni)the principles
- వీర్యహీనాని (vīryahīnāni)without power
- యదా (yadā)when
- జాతాని (jātāni)became
- విఘ్నప (vighnapa)O lord of obstacles
- స్మృత్యా (smṛtyā)by remembering
- తే (te)you
- వీర్యయుక్తాని (vīryayuktāni)full of power
- పునః (punaḥ)again
- జాతాని (jātāni)became
- తే (te)to you
- నమః (namaḥ)salutations
anvaya విఘ్నప యదా తత్త్వాని వీర్యహీనాని జాతాని తే స్మృత్యా పునః వీర్యయుక్తాని జాతాని తే నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
యదా పునర్గణేశాన యోగయుక్తాని తే నమః ॥ ౧౬ ॥
- బ్రహ్మాణి (brahmāṇi)the sacred formulas
- యోగహీనాని (yogahīnāni)without yoga
- జాతాని (jātāni)became
- స్మరణేన (smaraṇena)by remembrance
- తే (te)of you
- యదా (yadā)when
- పునః (punaḥ)again
- గణేశాన (gaṇeśāna)O Ganesha
- యోగయుక్తాని (yogayuktāni)joined with yoga
- తే (te)to you
- నమః (namaḥ)salutations
anvaya గణేశాన యదా బ్రహ్మాణి యోగహీనాని జాతాని తే స్మరణేన పునః యోగయుక్తాని [జాతాని] తే నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
బ్రహ్మాణి the sacred formulas — Brahman in its old Vedic sense: the prayer or formula whose words carry power.
సత్తాయుక్తం బభూవైవ విఘ్నేశాయ నమో నమః ॥ ౧౭ ॥
- ఇత్యాది (ityādi)all this and more
- వివిధమ్ (vividham)of many kinds
- సర్వమ్ (sarvam)everything
- స్మరణేన (smaraṇena)by being remembered
- చ (ca)and
- తే (te)of you
- ప్రభో (prabho)O lord
- సత్తాయుక్తమ్ (sattāyuktam)given being
- బభూవ (babhūva)became
- ఏవ (eva)indeed
- విఘ్నేశాయ (vighneśāya)to the lord of obstacles
- నమః (namaḥ)salutations
- నమః (namaḥ)salutations
anvaya ప్రభో ఇత్యాది వివిధమ్ సర్వమ్ తే స్మరణేన చ సత్తాయుక్తమ్ ఏవ బభూవ విఘ్నేశాయ నమః నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
స్మరణేన పునర్ఢుణ్ఢే వీర్యయుక్తాన్ కురుష్వ తే ॥ ౧౮ ॥
- తథా (tathā)so too
- మన్త్రాః (mantrāḥ)the mantras
- గణేశాన (gaṇeśāna)O Ganesha
- వీర్యహీనాః (vīryahīnāḥ)without power
- బభూవిరే (babhūvire)have become
- స్మరణేన (smaraṇena)by remembrance
- పునః (punaḥ)again
- ఢుణ్ఢే (ḍhuṇḍhe)O Dhundhi
- వీర్యయుక్తాన్ (vīryayuktān)full of power
- కురుష్వ (kuruṣva)make them
- తే (te)yours
anvaya గణేశాన తథా మన్త్రాః వీర్యహీనాః బభూవిరే ఢుణ్ఢే తే స్మరణేన పునః వీర్యయుక్తాన్ కురుష్వ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
మమ నామ్నా భవతు తే వక్రతుణ్డాయ తే నమః ॥ ౧౯ ॥
- సర్వమ్ (sarvam)everything
- సత్తాసమాయుక్తమ్ (sattāsamāyuktam)filled with real being
- మన్త్రపూజాదికమ్ (mantrapūjādikam)mantra, worship and the rest
- ప్రభో (prabho)O lord
- మమ (mama)my
- నామ్నా (nāmnā)by the name
- భవతు (bhavatu)may it become
- తే (te)yours
- వక్రతుణ్డాయ (vakratuṇḍāya)to Vakratunda
- తే (te)to you
- నమః (namaḥ)salutations
anvaya ప్రభో మమ మన్త్రపూజాదికమ్ సర్వమ్ తే నామ్నా సత్తాసమాయుక్తమ్ భవతు వక్రతుణ్డాయ తే నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
సర్వసిద్ధిప్రదా మన్త్రా భవన్తు త్వత్ప్రసాదతః ॥ ౨౦ ॥
- ఉత్కీలయ (utkīlaya)unlock
- మహామన్త్రాన్ (mahāmantrān)the great mantras
- జపేన (japena)by this japa
- స్తోత్రపాఠతః (stotrapāṭhataḥ)by the reciting of this hymn
- సర్వసిద్ధిప్రదాః (sarvasiddhipradāḥ)giving every success
- మన్త్రాః (mantrāḥ)the mantras
- భవన్తు (bhavantu)may become
- త్వత్ప్రసాదతః (tvatprasādataḥ)by your grace
anvaya జపేన స్తోత్రపాఠతః మహామన్త్రాన్ ఉత్కీలయ త్వత్ప్రసాదతః మన్త్రాః సర్వసిద్ధిప్రదాః భవన్తు
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ఉత్కీలయ draw the pin — Utkilana is the undoing of the kilaka: the pin is drawn, and the mantra opens.
note This is the verse the whole text exists for.
స్వానన్దవాసినే తుభ్యం బ్రహ్మణస్పతయే నమః ॥ ౨౧ ॥
- గణేశాయ (gaṇeśāya)to Ganesha
- నమః (namaḥ)salutations
- తుభ్యమ్ (tubhyam)to you
- హేరమ్బాయ (herambāya)to Heramba
- ఏకదన్తినే (ekadantine)to the single-tusked one
- స్వానన్దవాసినే (svānandavāsine)to the one who dwells in Svananda
- తుభ్యమ్ (tubhyam)to you
- బ్రహ్మణస్పతయే (brahmaṇaspataye)to Brahmanaspati
- నమః (namaḥ)salutations
anvaya గణేశాయ హేరమ్బాయ ఏకదన్తినే తుభ్యమ్ నమః స్వానన్దవాసినే బ్రహ్మణస్పతయే తుభ్యమ్ నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
స్వానన్దవాసినే who dwells in Svananda — Svananda, 'one's own bliss', is Ganesha's own world in the Mudgala Purana.
బ్రహ్మణస్పతయే to Brahmanaspati — Brahmanaspati, lord of prayer, is the Rigvedic god whose hymn is chanted for Ganapati.
శివప్రోక్తం తు మన్త్రాణాముత్కీలనకరం పరమ్ ॥ ౨౨ ॥
- గణేశకీలకమ్ (gaṇeśakīlakam)the Ganesha kilaka
- ఇదమ్ (idam)this
- కథితమ్ (kathitam)has been told
- తే (te)to you
- ప్రజాపతే (prajāpate)O Prajapati
- శివప్రోక్తమ్ (śivaproktam)spoken by Shiva
- తు (tu)indeed
- మన్త్రాణామ్ (mantrāṇām)of mantras
- ఉత్కీలనకరమ్ (utkīlanakaram)which unlocks
- పరమ్ (param)supreme
anvaya ప్రజాపతే ఇదమ్ గణేశకీలకమ్ తే కథితమ్ శివప్రోక్తమ్ తు మన్త్రాణామ్ పరమ్ ఉత్కీలనకరమ్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
- ఫలశ్రుతిః (phalaśrutiḥ)the account of the fruit
anvaya ఫలశ్రుతిః
note Phalashruti: the passage that says what comes of reciting a text.
స సర్వసిద్ధిమాప్నోతి నానామన్త్రసముద్భవామ్ ॥ ౨౩ ॥
- యః (yaḥ)whoever
- పఠిష్యతి (paṭhiṣyati)will recite
- భావేన (bhāvena)with feeling
- జప్త్వా (japtvā)having chanted
- తే (te)your
- మన్త్రమ్ (mantram)mantra
- ఉత్తమమ్ (uttamam)the best
- సః (saḥ)he
- సర్వసిద్ధిమ్ (sarvasiddhim)every success
- ఆప్నోతి (āpnoti)gains
- నానామన్త్రసముద్భవామ్ (nānāmantrasamudbhavām)that arises from the many mantras
anvaya యః తే ఉత్తమమ్ మన్త్రమ్ జప్త్వా భావేన పఠిష్యతి సః నానామన్త్రసముద్భవామ్ సర్వసిద్ధిమ్ ఆప్నోతి
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
స సర్వఫలహీనశ్చ జాయతే నాత్ర సంశయః ॥ ౨౪ ॥
- ఏనమ్ (enam)this
- త్యక్త్వా (tyaktvā)having left aside
- గణేశస్య (gaṇeśasya)of Ganesha
- మన్త్రమ్ (mantram)the mantra
- జపతి (japati)chants
- నిత్యదా (nityadā)every day
- సః (saḥ)he
- సర్వఫలహీనః (sarvaphalahīnaḥ)without any fruit
- చ (ca)and
- జాయతే (jāyate)becomes
- న (na)no
- అత్ర (atra)here
- సంశయః (saṃśayaḥ)doubt
anvaya [యః] ఏనమ్ త్యక్త్వా నిత్యదా గణేశస్య మన్త్రమ్ జపతి సః చ సర్వఫలహీనః జాయతే అత్ర సంశయః న
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
పురానేన స్వయం శమ్భుర్మన్త్రజాం సిద్ధిమాలభత్ ॥ ౨౫ ॥
- సర్వసిద్ధిప్రదమ్ (sarvasiddhipradam)giving every success
- ప్రోక్తమ్ (proktam)declared
- కీలకమ్ (kīlakam)the kilaka
- పరమాద్భుతమ్ (paramādbhutam)most wonderful
- పురా (purā)long ago
- అనేన (anena)by this
- స్వయమ్ (svayam)himself
- శమ్భుః (śambhuḥ)Shambhu
- మన్త్రజామ్ (mantrajām)born of mantra
- సిద్ధిమ్ (siddhim)the success
- ఆలభత్ (ālabhat)gained
anvaya కీలకమ్ సర్వసిద్ధిప్రదమ్ పరమాద్భుతమ్ ప్రోక్తమ్ పురా అనేన స్వయమ్ శమ్భుః మన్త్రజామ్ సిద్ధిమ్ ఆలభత్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
అనేన మన్త్రసిద్ధిం తే లేభిరే చ ప్రజాపతే ॥ ౨౬ ॥
- విష్ణుబ్రహ్మాదయః (viṣṇubrahmādayaḥ)Vishnu, Brahma and the rest
- దేవాః (devāḥ)the gods
- మునయః (munayaḥ)the sages
- యోగినః (yoginaḥ)the yogis
- పరే (pare)the greatest
- అనేన (anena)by this
- మన్త్రసిద్ధిమ్ (mantrasiddhim)mastery of mantra
- తే (te)they
- లేభిరే (lebhire)gained
- చ (ca)and
- ప్రజాపతే (prajāpate)O Prajapati
anvaya ప్రజాపతే విష్ణుబ్రహ్మాదయః దేవాః మునయః పరే యోగినః చ తే అనేన మన్త్రసిద్ధిమ్ లేభిరే
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
గతః స్వానన్దపూర్యాం స భక్తరాజో బభూవ హ ॥ ౨౭ ॥
- ఐలః (ailaḥ)Aila
- కీలకమ్ (kīlakam)the kilaka
- ఆద్యమ్ (ādyam)first
- వై (vai)indeed
- కృత్వా (kṛtvā)having done
- మన్త్రపరాయణః (mantraparāyaṇaḥ)given wholly to the mantra
- గతః (gataḥ)went
- స్వానన్దపూర్యామ్ (svānandapūryām)to the city of Svananda
- సః (saḥ)he
- భక్తరాజః (bhaktarājaḥ)a king among devotees
- బభూవ (babhūva)became
- హ (ha)indeed
anvaya ఐలః ఆద్యమ్ వై కీలకమ్ కృత్వా మన్త్రపరాయణః స్వానన్దపూర్యామ్ గతః సః భక్తరాజః బభూవ హ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ఐలః Aila — Aila is Pururavas, son of Ila, a king of the old lunar line.
note A story follows, told to show what the kilaka did for one man.
గణేశదర్శనేనైవ జ్యోతీరూపో బభూవ హ ॥ ౨౮ ॥
- సస్త్రీకః (sastrīkaḥ)with his wife
- జడదేహేన (jaḍadehena)in his mortal body
- బ్రహ్మాణ్డమ్ (brahmāṇḍam)the whole universe
- అవలోక్య (avalokya)having seen
- తు (tu)and
- గణేశదర్శనేన (gaṇeśadarśanena)by the sight of Ganesha
- ఏవ (eva)alone
- జ్యోతీరూపః (jyotīrūpaḥ)of the form of light
- బభూవ (babhūva)became
- హ (ha)indeed
anvaya సస్త్రీకః జడదేహేన బ్రహ్మాణ్డమ్ అవలోక్య తు గణేశదర్శనేన ఏవ జ్యోతీరూపః బభూవ హ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ఐలో జడశరీరస్థః కథం దేవాదికైర్యుతమ్ ।
బ్రహ్మాణ్డం స దదర్శైవ తన్మే వద కుతూహలమ్ ॥ ౨౯ ॥
- దక్షః (dakṣaḥ)Daksha
- ఉవాచ (uvāca)said
- ఐలో (ailo)Aila
- జడశరీరస్థః (jaḍaśarīrasthaḥ)in a mortal body
- కథమ్ (katham)how
- దేవాదికైః (devādikaiḥ)with the gods and others
- యుతమ్ (yutam)filled
- బ్రహ్మాణ్డమ్ (brahmāṇḍam)the universe
- సః (saḥ)he
- దదర్శ (dadarśa)saw
- ఏవ (eva)indeed
- తత్ (tat)that
- మే (me)to me
- వద (vada)tell
- కుతూహలమ్ (kutūhalam)my curiosity
anvaya దక్షః ఉవాచ జడశరీరస్థః ఐలో దేవాదికైః యుతమ్ బ్రహ్మాణ్డమ్ కథమ్ సః దదర్శ ఏవ తత్ మే వద కుతూహలమ్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
అపశ్యచ్చ కథం సోఽపి పాపిదర్శనయోగ్యకాన్ ॥ ౩౦ ॥
- పుణ్యరాశిః (puṇyarāśiḥ)a heap of merit
- స్వయమ్ (svayam)himself
- సాక్షాత్ (sākṣāt)with his own eyes
- నరకాదీన్ (narakādīn)the hells and the rest
- మహామతే (mahāmate)O wise one
- అపశ్యత్ (apaśyat)he saw
- చ (ca)and
- కథమ్ (katham)how
- సః (saḥ)he
- అపి (api)even
- పాపిదర్శనయోగ్యకాన్ (pāpidarśanayogyakān)fit to be seen only by sinners
anvaya మహామతే స్వయమ్ పుణ్యరాశిః సః అపి పాపిదర్శనయోగ్యకాన్ నరకాదీన్ సాక్షాత్ కథమ్ చ అపశ్యత్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
విమానస్థః స్వయం రాజా కృపయా తాన్ దదర్శ హ ।
గాణేశానాం జడస్థశ్చ శివవిష్ణుముఖాన్ ప్రభో ॥ ౩౧ ॥
- ముద్గలః (mudgalaḥ)Mudgala
- ఉవాచ (uvāca)said
- విమానస్థః (vimānasthaḥ)seated in a celestial chariot
- స్వయమ్ (svayam)himself
- రాజా (rājā)the king
- కృపయా (kṛpayā)by grace
- తాన్ (tān)them
- దదర్శ (dadarśa)saw
- హ (ha)indeed
- గాణేశానామ్ (gāṇeśānām)of the followers of Ganesha
- జడస్థః (jaḍasthaḥ)in a mortal body
- చ (ca)and
- శివవిష్ణుముఖాన్ (śivaviṣṇumukhān)Shiva, Vishnu and the rest
- ప్రభో (prabho)O lord
anvaya ముద్గలః ఉవాచ ప్రభో విమానస్థః స్వయమ్ రాజా కృపయా తాన్ దదర్శ హ జడస్థః చ గాణేశానామ్ శివవిష్ణుముఖాన్ [దదర్శ]
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The printed ముద్గలవాచ is read ముద్గల ఉవాచ.
యోగరూపతయా సర్వే దక్ష పశ్యన్తి చాఞ్జసా ॥ ౩౨ ॥
- స్వానన్దగే (svānandage)bound for Svananda
- విమానే (vimāne)in the chariot
- యే (ye)those who
- సంస్థితాః (saṃsthitāḥ)are seated
- తే (te)they
- శుభాశుభే (śubhāśubhe)the good and the bad
- యోగరూపతయా (yogarūpatayā)in the way yoga sees
- సర్వే (sarve)all
- దక్ష (dakṣa)O Daksha
- పశ్యన్తి (paśyanti)see
- చ (ca)and
- అఞ్జసా (añjasā)easily
anvaya దక్ష యే స్వానన్దగే విమానే సంస్థితాః తే సర్వే శుభాశుభే యోగరూపతయా చ అఞ్జసా పశ్యన్తి
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
యః శృణోతి స వై మర్త్యః భుక్తిం ముక్తిం లభేద్ధ్రువమ్ ॥ ౩౩ ॥
- ఏతత్ (etat)this
- తే (te)to you
- కథితమ్ (kathitam)has been told
- సర్వమ్ (sarvam)all
- ఐలస్య (ailasya)of Aila
- చరితమ్ (caritam)the story
- శుభమ్ (śubham)fair
- యః (yaḥ)whoever
- శృణోతి (śṛṇoti)hears it
- సః (saḥ)that
- వై (vai)indeed
- మర్త్యః (martyaḥ)mortal
- భుక్తిమ్ (bhuktim)enjoyment
- ముక్తిమ్ (muktim)liberation
- లభేత్ (labhet)gains
- ధ్రువమ్ (dhruvam)surely
anvaya ఐలస్య ఏతత్ సర్వమ్ శుభమ్ చరితమ్ తే కథితమ్ యః శృణోతి సః మర్త్యః వై ధ్రువమ్ భుక్తిమ్ ముక్తిమ్ లభేత్
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The text ends as Ganapatya works often do, with both worlds promised at once: bhukti, enjoyment here, and mukti, freedom.
